Al-Mukhtasar · Tafsir · in Telugu
هود
Hud
Hud · Meccan · 123 ayahs
11:1Page 221
الٓرۚ كِتَٰبٌ أُحۡكِمَتۡ ءَايَٰتُهُۥ ثُمَّ فُصِّلَتۡ مِن لَّدُنۡ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ١
Alif, Lām, Rā.1 [This is] a Book whose verses are perfected and then presented in detail from [one who is] Wise and Aware2
{అలిఫ్-లామ్-రా } సూరతుల్ బఖరా ఆరంభంలో వీటి సారుప్యం పై చర్చ జరిగింది.ఖుర్ఆన్ దాని వాఖ్యాలు క్రమములో,అర్ధములో ప్రావీణ్యం కలిగిన గ్రంధం.మీరు అందులో ఎటువంటి వ్యత్యాసము కాని లోపము కాని చూడరు.ఆ తరువాత అవి తన పర్యాలోచనలో,తన ధర్మశాసనాల్లో వివేకవంతుడి తరపు నుండి,తన దాసుల స్థితులను,వారికి సంస్కరించే వాటిని తెలిసిన వాడి తరపు నుండి హలాల్,హరామ్,ఆదేశము,వారింపు,వాగ్దానము,హెచ్చరిక,గాధలు,ఇతర విషయాల ప్రస్తావన ద్వారా స్పష్టపరచబడినవి.
11:2Page 221
أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّا ٱللَّهَۚ إِنَّنِي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٞ وَبَشِيرٞ ٢
[Through a messenger, saying], "Do not worship except Allāh. Indeed, I am to you from Him a warner and a bringer of good tidings,"
ముహమ్మద్ సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం పై అవతరింపబడిన ఈ ఆయతుల అంశము దాసులను అల్లాహ్ తోపాటు ఇతరులను ఆరాధించటం నుండి వారించటం.ఓ ప్రజలారా ఒక వేళ మీరు అల్లాహ్ ను అవిశ్వసించి ఆయనకు అవిధేయతకు పాల్పడితే నిశ్చ
యంగా నేను మిమ్మల్ని అల్లాహ్ శిక్ష నుండి భయపెట్టే వాడిని.ఒక వేళ మీరు ఆయన పై విశ్వాసమును కనబరచి ఆయన ధర్మమము ప్రకారము ఆచరిస్తే మీకు శుభవార్త తెలిపే వాడిని.
11:3Page 221
وَأَنِ ٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِ يُمَتِّعۡكُم مَّتَٰعًا حَسَنًا إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى وَيُؤۡتِ كُلَّ ذِي فَضۡلٖ فَضۡلَهُۥۖ وَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٖ كَبِيرٍ ٣
And [saying], "Seek forgiveness of your Lord and repent to Him, [and] He will let you enjoy a good provision for a specified term and give every doer of favor his favor [i.e., reward]. But if you turn away, then indeed, I fear for you the punishment of a great Day.
ఓ ప్రజలారా మీరు మీ ప్రభువుతో మీ పాపముల కొరకు మన్నింపును వేడుకోండి.మరియు ఆయన విషయంలో మీ ద్వారా జరిగిన లోపము పై పశ్చాత్తాప్పడుతూ ఆయన వైపునకు మరలండి బదులుగా ఆయన మీ పరిమిత వయస్సులు ముగిసే సమయం వరకు మీ ఇహలోక జీవితంలో మీకు ఆయన మంచి సుఖసంతోషాలను ప్రసాధిస్తాడు,మరియు విధేయతను,ఆచరణను ఎక్కువగా చేసే ప్రతి వ్యక్తికి ఎటువంటి తగ్గుదల లేకుండా పూర్తిగా ఆయన ప్రతిఫలాన్ని ప్రసాధిస్తాడు.ఒక వేళ మీరు నేను నా ప్రభువు వద్ద నుండి తీసుకుని వచ్చిన దాన్ని విశ్వసించటం నుండి విముఖత చూపితే నిశ్చయంగా నేను మీ పై భయానక పరిస్థితులు కల దినము యొక్క శిక్ష గురించి భయపడుతున్నాను.అది ప్రళయ దినము.
11:4Page 221
إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ٤
To Allāh is your return, and He is over all things competent."
ఓ ప్రజలారా ప్రళయదినాన మీ మరలటం ఒక్కడైన అల్లాహ్ వైపునే ఉంటుంది.మరియు పరిశుద్ధుడైన ఆయన ప్రతీ దానిపై సామర్ధ్యం కలవాడు.ఏ వస్తువూ కూడా ఆయన్ను అశక్తుడిని చేయదు.అయితే మీ మరణం,మీ మరల లేపబడటం తరువాత మిమ్మల్ని జీవింప చేయటం,మీ లెక్క తీసుకోవటం ఆయనను అశక్తుడిని చేయదు.
11:5Page 221
أَلَآ إِنَّهُمۡ يَثۡنُونَ صُدُورَهُمۡ لِيَسۡتَخۡفُواْ مِنۡهُۚ أَلَا حِينَ يَسۡتَغۡشُونَ ثِيَابَهُمۡ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَۚ إِنَّهُۥ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ٥
Unquestionably, they [i.e., the disbelievers] turn away their breasts to hide themselves from him. Unquestionably, [even] when they cover themselves in their clothing, He [i.e., Allāh] knows what they conceal and what they declare. Indeed, He is Knowing of that within the breasts.
వినండి నిశ్చయంగా ఈ ముష్రికులందరూ అల్లాహ్ గురించి వారి అజ్ఞానం వలన అల్లాహ్ గురించి వారి హృదయముల్లో ఉన్న సందేహమును వారు దాయటానికి తమ హృదయములను మరలిస్తున్నారు.వినండి వారు తమ తలలను తమ దుప్పట్లతో కప్పుకున్నప్పుడు అల్లాహ్ వారు దాచిన వాటిని,బహిర్గతం చేసేవాటిని తెలుసుకుంటాడు.నిశ్చయంగా ఆయన హృదయములు దాచే వాటిని తెలుసుకుంటాడు.
11:6Page 222
۞ وَمَا مِن دَآبَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزۡقُهَا وَيَعۡلَمُ مُسۡتَقَرَّهَا وَمُسۡتَوۡدَعَهَاۚ كُلّٞ فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ ٦
And there is no creature on earth but that upon Allāh is its provision, and He knows its place of dwelling and place of storage.1 All is in a clear register.
భూమిపై సంచరించే ఏ ప్రాణి ఎక్కడ ఉన్నా అల్లాహ్ మాత్రమే తన వద్ద నుండి అనుగ్రహంగా దాని జీవనోపాది బాధ్యత తీసుకుని ఉన్నాడు.భూమిలో దాని నివాస స్థలం పరిశుద్ధుడైన ఆయనకు తెలుసు.మరియు అది మరణించే స్థలము ఆయనకు తెలుసు.ప్రతీ ప్రాణి దాని ఆహారము,దాని నివాస స్థలము,దాని మరణ స్థలము గురించి స్పష్టమైన గ్రంధంలో ఉన్నది.అది లౌహె మహ్ఫూజ్.
11:7Page 222
وَهُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ وَكَانَ عَرۡشُهُۥ عَلَى ٱلۡمَآءِ لِيَبۡلُوَكُمۡ أَيُّكُمۡ أَحۡسَنُ عَمَلٗاۗ وَلَئِن قُلۡتَ إِنَّكُم مَّبۡعُوثُونَ مِنۢ بَعۡدِ ٱلۡمَوۡتِ لَيَقُولَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ٧
And it is He who created the heavens and the earth in six days - and His Throne had been upon water - that He might test you as to which of you is best in deed. But if you say, "Indeed, you are resurrected after death," those who disbelieve will surely say, "This is not but obvious magic."
పరిశుద్ధుడైన ఆయనే ఆకాశములను,భూమిని ఆ రెండింటి గొప్పతనంమీద సృష్టించాడు.మరియు ఆ రెండింటిలో ఉన్న సమస్తమును ఆరు దినముల్లో సృష్టించాడు.ఆ రెండింటిని సృష్టించక ముందు ఆయన సింహాసనం నీటిపై ఉండేది.ఓ ప్రజలారా ఏవైతే అల్లాహ్ ను ప్రసన్నుడిని చేస్తాయో ఆ మంచిపనులు మీలో నుంచి ఎవరు చేస్తారో,ఏవైతే ఆయన్ను ఆగ్రహానికి లోను చేస్తాయో ఆ చెడ్డ పనులు మీలో నుంచి ఎవరు చేస్తారో మిమ్మల్ని ఆయన పరీక్షించటం కొరకు(సృష్టంచాడు).అయితే ఆయన ప్రతి ఒక్కరికి అర్హత కలిగిన ప్రతిఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.ఓ ప్రవక్తా ఒక వేళ మీరు ఇలా పలికితే : ఓ ప్రజలారా నిశ్చయంగా మీరు మీ మరణం తరువాత మీ లెక్కతీసుకోవబడటానికి లేపబడుతారు . ఎవరైతే అల్లాహ్ ను అవిశ్వసించి మరణాంతరం లేపబడటాన్ని నిరాకరిస్తారో వారు తప్పకుండా ఇలా సమాధానమిస్తారు : నీవు పఠించే ఈ ఖుర్ఆన్ స్పష్టమైన మంత్రజాలము మాత్రమే.అది అసత్యాన్ని స్పష్టపరిచే అసత్యము.
11:8Page 222
وَلَئِنۡ أَخَّرۡنَا عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابَ إِلَىٰٓ أُمَّةٖ مَّعۡدُودَةٖ لَّيَقُولُنَّ مَا يَحۡبِسُهُۥٓۗ أَلَا يَوۡمَ يَأۡتِيهِمۡ لَيۡسَ مَصۡرُوفًا عَنۡهُمۡ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ٨
And if We hold back from them the punishment for a limited time, they will surely say,1 "What detains it?" Unquestionably, on the Day it comes to them, it will not be averted from them, and they will be enveloped by what they used to ridicule.
మరియు ఒక వేళ మేము ఇహలోక జీవితంలో ముష్రికుల నుండి వారు ఏ శిక్ష హక్కుదారులో అది కొన్ని నిర్ణీత దినముల కాలం వరకు ఆపి ఉంచితే దాన్ని తొందర చేసేవారు,ఎగతాళిచేసేవారు ఏ వస్తువు మన నుండి శిక్షను ఆపింది అని తప్పకుండా అంటారు.వినండి నిశ్చయంగా వారు ఏ శిక్ష హక్కుదారులో దానికి అల్లాహ్ వద్ద ఒక సమయం ఉన్నది.అది వారి వద్ద ఏ రోజైతే వస్తుందో వారి నుండి దాన్ని మరల్చేవాడిని ఎవరినీ వారు పొందరంటే పొందరు.కాని అది వారిపై వచ్చి పడుతుంది.ఏ శిక్ష గురించైతే వారు ఎగతాళిగా,హేళనగా తొందరచేసేవారో అది వారిని చుట్టుముట్టుతుంది.
11:9Page 222
وَلَئِنۡ أَذَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِنَّا رَحۡمَةٗ ثُمَّ نَزَعۡنَٰهَا مِنۡهُ إِنَّهُۥ لَيَـُٔوسٞ كَفُورٞ ٩
And if We give man a taste of mercy from Us and then We withdraw it from him, indeed, he is despairing and ungrateful.
ఒక వేళ మేము మానవునికి మా వద్ద నుండి ఆరోగ్యము,ఐశ్వర్యము లాంటి అనుగ్రహాలను ప్రసాధించి ఆ తరువాత ఆ అనుగ్రహాలను అతని నుండి మేము లాక్కుంటే నిశ్చయంగా అతను అల్లాహ్ కారుణ్యము నుండి ఎక్కువగా నిరాశ్యుడవుతాడు,ఆయన అనుగ్రహములపట్ల ఎక్కువగా కృతఘ్నుడవుతాడు.అతని నుండి అల్లాహ్ వాటిని లాక్కున్నప్పుడు అతను వాటిని మరచిపోతాడు.
11:10Page 222
وَلَئِنۡ أَذَقۡنَٰهُ نَعۡمَآءَ بَعۡدَ ضَرَّآءَ مَسَّتۡهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ ٱلسَّيِّـَٔاتُ عَنِّيٓۚ إِنَّهُۥ لَفَرِحٞ فَخُورٌ ١٠
But if We give him a taste of favor after hardship has touched him, he will surely say, "Bad times have left me." Indeed, he is exultant and boastful -
ఒక వేళ మేము అతనికి జీవనోపాదిలో విశాలత్వము,అతనికి కలిగిన రోగము,పేదరికము తరువాత ఆరోగ్యము రుచిని చూపిస్తే అతను తప్పకుండా ఇలా అంటాడు : నా నుండి చెడు దూరమైపోయింది,నష్టము తొలిగిపోయింది.అతడు వాటిపై అల్లాహ్ కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుకోడు.నిశ్చయంగా అతడు అహంకారముతో ఎక్కువగా సంతోషమును కలిగి ఉంటాడు,ప్రజలపై ఎక్కువగా దాడి చేస్తాడు,అల్లాహ్ అతనికి అనుగ్రహించిన దానిపై విర్రవీగుతాడు.
11:11Page 222
إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَأَجۡرٞ كَبِيرٞ ١١
Except for those who are patient and do righteous deeds; those will have forgiveness and great reward.
కాని ఎవరైతే ఆపదల్లో,విధేయత చూపటంలో,అవిధేయ కార్యాల నుండి దూరం ఉండటంలో సహనం చూపి,సత్కర్మలు చేస్తారో వారి పరిస్థితి వేరుగా ఉంటుంది.వారికి నిరాశ కలగదు,అల్లాహ్ అనుగ్రహాల పట్ల కృతఘ్నత ఉండదు.ప్రజల పై దాడీ చేయటం జరగదు.ఈ గుణాలను కలిగిన వారందరి కొరకు వారి ప్రభువు వద్ద వారి పాపములకు మన్నింపు ఉంటుంది.మరియు పరలోకములో వారికి పెద్ద ప్రతిఫలం ఉంటుంది.
11:12Page 222
فَلَعَلَّكَ تَارِكُۢ بَعۡضَ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيۡكَ وَضَآئِقُۢ بِهِۦ صَدۡرُكَ أَن يَقُولُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ كَنزٌ أَوۡ جَآءَ مَعَهُۥ مَلَكٌۚ إِنَّمَآ أَنتَ نَذِيرٞۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٌ ١٢
Then would you possibly leave [out] some of what is revealed to you,1 or is your breast constrained by it because they say, "Why has there not been sent down to him a treasure or come with him an angel?" But you are only a warner. And Allāh is Disposer of all things.
ఓ ప్రవక్తా వారి అవిశ్వాసము,వారి అవిధేయత,ఆయతుల పట్ల వారి ప్రతిపాదన చేయటం లాంటి వాటిని మీరు ఏవైతే వారి నుండి ఎదుర్కొన్నారో వాటి వలన అల్లాహ్ మీకు చేరవేయమని ఆదేశించిన వాటిలోంచి కొన్నివారు పాటించటం వారికి ఇబ్బందిగా ఉన్నదని,ఎందుకు ఇతన్ని ధనికునిగా చేసే ఏదైన నిధి ఇతనిపై దింపబడలేదు లేదా అతన్ని దృవీకరించే ఎవరైన దూత అతనికి తోడుగా రాలేదు అని వారి అనటం వలన వాటిని చేరవేయటమునకు మీ మనస్సు కు ఇబ్బందిగా ఉన్నదని బహుశా మీరు వాటిని చేరవేయటమును వదిలి వేస్తారేమో.మీరు దాని వలన మీ వైపు అవతరింపబడిన వాటిలోంచి కొన్నింటి ని (కూడా) వదలమాకండి.మీరు హెచ్చరించే వారు మాత్రమే.మీకు అల్లాహ్ చేరవేయమని ఆదేశించిన వాటిని మీరు చేరవేస్తారు.ఆయతుల విషయంలో వారు ప్రతిపాదిస్తున్న వాటిని చేయటం మీకు సరికాదు.మరియు అల్లాహ్ ప్రతి వస్తువును సంరక్షించేవాడు.
11:13Page 223
أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِعَشۡرِ سُوَرٖ مِّثۡلِهِۦ مُفۡتَرَيَٰتٖ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ١٣
Or do they say, "He invented it"? Say, "Then bring ten sūrahs like it that have been invented and call upon [for assistance] whomever you can besides Allāh, if you should be truthful."
కాని ఏమీ ముష్రికులు ముహమ్మద్ ఖుర్ఆన్ ను కల్పిచుకున్నాడు,మరియు అది అల్లాహ్ తరపు నుండి అవతరింపబడిన దివ్యవాణి కాదు అని అంటున్నారా ?.ఓ ప్రవక్తా వారినే చాలెంజ్ విసరేస్తు ఇలా పలకండి : అలాగైతే మీరు ఈ ఖుర్ఆన్ లాంటి పది సూరాలను కల్పించుకుని తీసుకుని రండి.వాటిలో మీరు ఖుర్ఆన్ లాంటి సత్యాన్ని దేన్నైతే మీరు కల్పించబడినది అని వాదించారో ఇమడ్చలేరు.దీనిపై మీరు సహాయం తీసుకోవటం కొరకు మీరు పిలువగలే వారిని పిలుచుకోండి ఖుర్ఆన్ కల్పించబడినది అన్న వాదనలో మీరు సత్య వంతులే అయితే.
11:14Page 223
فَإِلَّمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَكُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَآ أُنزِلَ بِعِلۡمِ ٱللَّهِ وَأَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّسۡلِمُونَ ١٤
And if they do not respond to you - then know that it [i.e., the Qur’ān] was revealed with the knowledge of Allāh1 and that there is no deity except Him. Then,2 would you [not] be Muslims?
అయితే ఒక వేళ వారికి దాని సామర్ధ్యం లేకపోవటం వలన మీరు వారితో కోరినది వారు తీసుకుని రాకపోతే ఓ విశ్వాసపరులారా ఖుర్ఆన్ ను అల్లాహ్ తన జ్ఞానముతో తన ప్రవక్తపై అవతరింపజేశాడని,అది కల్పించబడినది కాదు అని నిశ్చిత జ్ఞానముతో తెలుసుకోండి.మరియు మీరు అల్లాహ్ తప్ప సత్య ఆరాధ్య దైవం ఇంకొకరు లేడని తెలుసుకోండి.ఏ మీరు ఈ ఖచ్చితపు వాదనల తరువాత ఆయనకు లోబడరా ?.
11:15Page 223
مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيۡهِمۡ أَعۡمَٰلَهُمۡ فِيهَا وَهُمۡ فِيهَا لَا يُبۡخَسُونَ ١٥
Whoever desires the life of this world and its adornments - We fully repay them for their deeds therein,1 and they therein will not be deprived.
ఎవరైతే తన ఆచరణ ద్వారా ఇహలోక జీవితమును,అంతమైపోయే దాని సంపదను కోరుకుంటారో,దాని ద్వారా పరలోకమును కోరుకోరో వారికి మేము వారి కర్మల ప్రతిఫలమును ఆరోగ్యము,శాంతి,ఆహారోపాదిలో విశాలత్వము రూపములో ఇహలోకములోనే ప్రసాదిస్తాము.వారికి తమ కర్మల ప్రతిఫలము కొద్దిగా కూడా తగ్గించి ఇవ్వబడదు.
11:16Page 223
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيۡسَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَٰطِلٞ مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٦
Those are the ones for whom there is not in the Hereafter but the Fire. And lost is what they did therein,1 and worthless is what they used to do.
ఈ దుర ఉద్దేశము కలిగిన వారందరికి ప్రళయదినాన నరకాగ్ని తప్ప ఇంకేమీ ఉండదు,వారు అందులో ప్రవేశిస్తారు.మరియు వారి నుండి వారి కర్మల ప్రతిఫలం తొలిగిపోతుంది.వారి కర్మలన్నీ మిథ్యగా మారిపోతాయి.ఎందుకంటే ఏ విశ్వాసము కాని ఏ మంచి ఉద్దేశము కాని వాటిని ముందుకు పంపించలేదు.మరియు వారు వాటి ద్వారా అల్లాహ్ మన్నతను,పరలోక నివాసమును ఆశించలేదు.
11:17Page 223
أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٖ مِّن رَّبِّهِۦ وَيَتۡلُوهُ شَاهِدٞ مِّنۡهُ وَمِن قَبۡلِهِۦ كِتَٰبُ مُوسَىٰٓ إِمَامٗا وَرَحۡمَةًۚ أُوْلَٰٓئِكَ يُؤۡمِنُونَ بِهِۦۚ وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ مِنَ ٱلۡأَحۡزَابِ فَٱلنَّارُ مَوۡعِدُهُۥۚ فَلَا تَكُ فِي مِرۡيَةٖ مِّنۡهُۚ إِنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ ١٧
So is one who [stands] upon a clear evidence from his Lord [like the aforementioned]? And a witness1 from Him follows it,2 and before it was the Scripture of Moses to lead and as mercy. Those [believers in the former revelations] believe in it [i.e., the Qur’ān]. But whoever disbelieves in it from the [various] factions - the Fire is his promised destination. So be not in doubt about it. Indeed, it is the truth from your Lord, but most of the people do not believe.
మహోన్నతుడైన తన ప్రభువు తరపు నుండి ఆధారమును తనకు తోడుగా కలిగిన దైవప్రవక్త ముహమ్మద్ సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం కి సమానులు కారు,మరియు ఆయన ప్రభువు తరపునుండి జిబ్రయీల్ సాక్షిగా ఆయన వెనుక ఉండి,మూసా అలైహిస్సలాం పై ప్రజలకు నమూనాగా,వారిపై కారుణ్యంగా అవతరింపబడిన తౌరాతు గ్రంధం ముందు నుంచే ఆయన దైవ దౌత్యం పై సాక్ష్యం పలుకుతుంది.ఆయన,ఆయనతోపాటు విశ్వసించిన వారు అపమార్గంలో ఎదురుదెబ్బలు తగిలించుకుంటున్న అవిశ్వాసపరులందరితో సమానులు కారు.వారందరు ఖుర్ఆన్ పై,అది అవతరింపబడిన మహమ్మద్ సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం పై విశ్వాసమును కలిగి ఉన్నారు.జాతుల వారిలోంచి ఎవరైతే దాన్ని తిరస్కరిస్తారో ప్రళయదినాన వారి వాగ్దాన స్థలం నరకాగ్నియే.అయితే ఓ ప్రవక్తా మీరు ఖుర్ఆన్ నుండి,వారి వాగ్దాన స్థలం నుండి ఎటువంటి సందేహములో పడకండి.అది ఎటువంటి సందేహం లేని సత్యము.స్పష్టమైన ఆధారాలు,బహిరంగ ఋజువులు తోడుగా ఉన్నా కూడా వారు విశ్వసించటం లేదు.
11:18Page 223
وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ يُعۡرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمۡ وَيَقُولُ ٱلۡأَشۡهَٰدُ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ عَلَىٰ رَبِّهِمۡۚ أَلَا لَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ ١٨
And who is more unjust than he who invents a lie about Allāh? Those will be presented before their Lord, and the witnesses will say, "These are the ones who lied against their Lord." Unquestionably, the curse of Allāh is upon the wrongdoers
అల్లాహ్ కు భాగస్వామి లేదా ఆయనకు కుమారుడి సంబంధం కలిగించటం ద్వారా అల్లాహ్ పై అబధ్ధమును కల్పించే వాడికన్న పెద్ద దుర్మార్గుడు ఎవడూ ఉండడు.అల్లాహ్ పై అబద్థమును కల్పించే వారందరు ప్రళయదినాన వారి కర్మల గురించి ప్రశ్నించటం కొరకు తమ ప్రభువు ముందు ప్రవేశపెట్టబడుతారు.వారికి వ్యతిరేకంగా దైవ దూతలు,దైవ ప్రవక్తలు ఇలా సాక్ష్యం పలుకుతారు : వీరందరు వారే ఎవరైతే అల్లాహ్ కు భాగస్వామ్యం,కుమారుడి సంబంధం కల్పపటం ద్వారా అల్లాహ్ పై అబద్ధమును అంటగట్టారో. వినండి అల్లాహ్ పై అబద్ధమును అంటగట్టటం ద్వారా తమ ప్రాణముల కొరకు దుర్మార్గమునకు పాల్పడిన వారికి అల్లాహ్ కారుణ్యము నుండి అల్లాహ్ ధుత్కారము కలదు.
11:19Page 223
ٱلَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبۡغُونَهَا عِوَجٗا وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ ١٩
Who averted [people] from the way of Allāh and sought to make it [seem] deviant while they, concerning the Hereafter, were disbelievers.
ఎవరైతే ప్రజలను అల్లాహ్ యొక్క సన్మార్గము నుండి ఆపుతున్నారో,మరియు ఆయన మార్గము కొరకు అందులో ఎవరు నడవకుండా ఉండేంత వరకు సరళమును వదిలి వక్రతను కోరుకుంటున్నారో వారందరు మరణాంతరం లేపబడటాన్ని అవిశ్వసిస్తున్నారు,దాన్ని తిరస్కరిస్తున్నారు.
11:20Page 224
أُوْلَٰٓئِكَ لَمۡ يَكُونُواْ مُعۡجِزِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنۡ أَوۡلِيَآءَۘ يُضَٰعَفُ لَهُمُ ٱلۡعَذَابُۚ مَا كَانُواْ يَسۡتَطِيعُونَ ٱلسَّمۡعَ وَمَا كَانُواْ يُبۡصِرُونَ ٢٠
Those were not causing failure [to Allāh] on earth, nor did they have besides Allāh any protectors. For them the punishment will be multiplied. They were not able to hear, nor did they see.1
ఈ లక్షణాలతో వర్ణించబడిన వారందరూ అల్లాహ్ శిక్ష వారిపై వచ్చి పడినప్పుడు భువిలో దాని నుండి పారిపోయే శక్తి లేనివారు.మరియు వారి నుండి అల్లాహ్ శిక్షను దూరంచేయటానికి వారి కొరకు అల్లాహ్ కాకుండా ఎవరూ మద్దతు ఇచ్చేవారు,సహాయకులు లేరు.వారు తమ స్వయాన్ని,ఇతరులను అల్లాహ్ మార్గము నుండి మరల్చినందు వలన ప్రళయదినాన వారిపై శిక్ష అధికం చేయబడుతుంది.సత్యము నుండి వారి తీవ్ర విముఖత వలన ఇహలోకములో సత్యమును,సన్మార్గమును స్వీకరించటానికి వినే విధంగా వినలేరు,విశ్వంలో ఉన్న అల్లాహ్ సూచనలను వారికి ప్రయోజనం చేసేవిదంగా చూడటమును చూడలేరు.
11:21Page 224
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٢١
Those are the ones who will have lost themselves, and lost from them is what they used to invent.
ఈ గుణాలతో వర్ణించబడిన వారందరు వారే అల్లాహ్ తోపాటు సాటి కల్పించటం ద్వారా కావాలనే వినాశనము స్థానాలను ఎంచుకుని తమ స్వయం కొరకు నష్టాన్ని మూటగట్టుకున్నారు.వారు కల్పించుకున్న సాటికల్పించబడినవారు,సిఫారసు చేసే వారు వారి నుండి దూరమైపోయారు.
11:22Page 224
لَا جَرَمَ أَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ هُمُ ٱلۡأَخۡسَرُونَ ٢٢
Assuredly, it is they in the Hereafter who will be the greatest losers.
నిశ్చయంగా వారే ప్రళయదినాన వ్యాపారపరంగా (అత్యధికంగా) నష్టం చవిచూసేవారు. ఎప్పుడైతే వారు విశ్వాసమునకు బదులుగా అవిశ్వాసమును,పరలోకమునకు బదులుగా ఇహలోకమును,కారుణ్యమునకు బదులుగా శిక్షను కోరుకున్నరో.
11:23Page 224
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَأَخۡبَتُوٓاْ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢٣
Indeed, they who have believed and done righteous deeds and humbled themselves to their Lord - those are the companions of Paradise; they will abide eternally therein.
నిశ్చయంగా ఎవరైతే అల్లాహ్ పై,ఆయన ప్రవక్తపై విశ్వాసమును కనబరచి, సత్కర్మలు చేసి,అల్లాహ్ కొరకు వినయమును,నిమమ్రతను చూపుతారో వారందరు స్వర్గవాసులు.వారు అందులో శాశ్వతంగా నివాసముంటారు.
11:24Page 224
۞ مَثَلُ ٱلۡفَرِيقَيۡنِ كَٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡأَصَمِّ وَٱلۡبَصِيرِ وَٱلسَّمِيعِۚ هَلۡ يَسۡتَوِيَانِ مَثَلًاۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ٢٤
The example of the two parties is like the blind and deaf, and the seeing and hearing. Are they equal in comparison? Then, will you not remember?
అవిశ్వాసపరుల,విశ్వాసపరుల ఇరువర్గాల ఉపమానము చూడలేని అంధుని,వినలేని చెవిటి వాని ఉపమానము,ఈ ఉపమానము ఆ అవిశ్వాసపరుల వర్గముది ఎవరైతే సత్యాన్ని స్వీకరించటానికి విన్నట్లుగా వినలేరు,మరియు దాన్ని (సత్యమును) వారికి ప్రయోజనం చేసేటట్లుగా చూడటమును చూడలేరు.వినే చూసే ఉపమానము,ఈ ఉపమానము ఆ విశ్వాసపరుల వర్గముది ఎవరైతే వినటము,చూడటం మధ్య సమీకరిస్తారు.ఈ రెండు వర్గాలు స్థితిని బట్టి,గుణమును బట్టి సమానులు కాగలరా ?!.సమానులు కాలేరు.వారిరువురి అసమానము వలన మీరు గుణపాఠము నేర్చుకోరా ?!.
11:25Page 224
وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوۡمِهِۦٓ إِنِّي لَكُمۡ نَذِيرٞ مُّبِينٌ ٢٥
And We had certainly sent Noah to his people, [saying], "Indeed, I am to you a clear warner
మరియు నిశ్చయంగా మేము నూహ్ అలైహిస్సలాంను తన జాతి వారి వద్దకు ప్రవక్తగా పంపించాము.అయితే ఆయన వారితో ఇలా పలికారు : ఓ నాజాతి ప్రజలారా నిశ్చయంగా నేను మిమ్మల్ని అల్లాహ్ శిక్ష నుండి హెచ్చరించేవాడిని,నేను మీ వద్దకు ఇచ్చి పంపించబడిన దాన్ని మీ కొరకు స్పష్టపరిచే వాడిని.
11:26Page 224
أَن لَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّا ٱللَّهَۖ إِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٍ أَلِيمٖ ٢٦
That you not worship except Allāh. Indeed, I fear for you the punishment of a painful day."
మరియు నేను మిమ్మల్ని ఒక్కడైన అల్లాహ్ ఆరాధన వైపునకు పిలుస్తున్నాను.అయితే మీరు ఆయన తప్ప ఇంకొకరిని ఆరాధించకండి. నిశ్చయంగా నేను మీపై బాధ కలిగించే దినము యొక్క శిక్ష నుండి భయపడుతున్నాను.
11:27Page 224
فَقَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦ مَا نَرَىٰكَ إِلَّا بَشَرٗا مِّثۡلَنَا وَمَا نَرَىٰكَ ٱتَّبَعَكَ إِلَّا ٱلَّذِينَ هُمۡ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ ٱلرَّأۡيِ وَمَا نَرَىٰ لَكُمۡ عَلَيۡنَا مِن فَضۡلِۭ بَلۡ نَظُنُّكُمۡ كَٰذِبِينَ ٢٧
So the eminent among those who disbelieved from his people said, "We do not see you but as a man like ourselves, and we do not see you followed except by those who are the lowest of us [and] at first suggestion.1 And we do not see in you over us any merit; rather, we think you are liars."
అయితే ఆయన జాతి వారిలోంచి సత్యతిరస్కారులైన పెద్దలు,నాయకులు ఇలా పలికారు : మేము మీ పిలుపును స్వీకరించమంటే స్వీకరించము ఎందుకంటే నీకు మాపై ఎటువంటి ప్రత్యేకతేేే లేదు.నీవు మా లాంటి మనిషివే.మరియు ఎందుకంటే మేము గమనించిన వారిలో బహిర్గతమైనది నిన్ను కేవలం మాలో నుండి నీచులు మాత్రమే అనుసరించారు,మరియు ఎందకంటే మేము మిమ్మల్ని అనుసరించటానికి మీకు ఉండవలసిన అర్హత గౌరవం,ధనం,ప్రతిష్టలో ఆధిక్యత మీకు లేదు.కాని మేము మీరు పిలుస్తున్న వాటిలో అసత్యులని మిమ్మల్ని అనుమానిస్తున్నాము.
11:28Page 224
قَالَ يَٰقَوۡمِ أَرَءَيۡتُمۡ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٖ مِّن رَّبِّي وَءَاتَىٰنِي رَحۡمَةٗ مِّنۡ عِندِهِۦ فَعُمِّيَتۡ عَلَيۡكُمۡ أَنُلۡزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمۡ لَهَا كَٰرِهُونَ ٢٨
He said, "O my people, have you considered: if I should be upon clear evidence from my Lord while He has given me mercy from Himself but it has been made unapparent to you, should we force it upon you while you are averse to it?
నూహ్ అలైహిస్సలాం వారితో ఇలా పలికారు : ఓ నా జాతి వారా నాకు చెప్పండి ఒక వేళ నేను నా నిజాయితీ గురించి సాక్ష్యం పలికే మరియు నేను సత్యవంతుడని విశ్వసించటం మీపై అనివార్యం చేసే ఏదైన ఆధారంపై ఉంటే,మరియు నాకు ఆయన తన వద్ద నుండి కారుణ్యమైన దైవదౌత్యము (నుబువ్వత్),దైవ సందేశాలను చేరవేసే బాధ్యత (రిసాలత్) ను ప్రసాదిస్తే మరియు దాని విషయంలో మీ అజ్ఞానము వలన అది మీకు కనబడకపోతే దాన్ని విశ్వసించటం పై మిమ్మల్ని మేము బలవంతం చేయగలమా,దాన్ని మేము మీ హృదయముల్లో బలవంతాన ప్రవేసింపచేయగలమా ?.మాకు దాని శక్తి లేదు.విశ్వాస సౌభాగ్యము కలిగించేవాడు అతడే అల్లాహ్.
11:29Page 225
وَيَٰقَوۡمِ لَآ أَسۡـَٔلُكُمۡ عَلَيۡهِ مَالًاۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۚ وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْۚ إِنَّهُم مُّلَٰقُواْ رَبِّهِمۡ وَلَٰكِنِّيٓ أَرَىٰكُمۡ قَوۡمٗا تَجۡهَلُونَ ٢٩
And O my people, I ask not of you for it any wealth. My reward is not but from Allāh. And I am not one to drive away those who have believed. Indeed, they will meet their Lord, but I see that you are a people behaving ignorantly.
ఓ నా జాతి వారా సందేశాలను చేరవేయటంపై నేను మీ నుండి ఎటువంటి ధనాన్ని ఆశించటం లేదు.నా ప్రతిఫలం అల్లాహ్ వద్ద మాత్రమే ఉన్నది.మరియు మీరు గెంటివేయమని కోరిన పేద విశ్వాసపరులను నా సమావేశముల నుండి నేను దూరంచేయను.నిశ్చయంగా వారు ప్రళయదినాన తమ ప్రభువును కలుసుకుంటారు.మరియు ఆయన వారికి వారి విశ్వాసపరముగా ప్రతిఫలమును ప్రసాధిస్తాడు.కానీ నేను మిమ్మల్ని మీరు పేదవిశ్వాసపరులను గెంటివేయమని కోరినప్పుడు ఈ పిలుపు యొక్క వాస్తవాన్ని అర్ధం చేసుకోని జాతి వారిగా భావిస్తున్నాను.
11:30Page 225
وَيَٰقَوۡمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ ٱللَّهِ إِن طَرَدتُّهُمۡۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ٣٠
And O my people, who would protect me from Allāh if I drove them away? Then will you not be reminded?
ఓ నాజాతి వారా ఒక వేళ నేను ఈ విశ్వసపరులందరిని ఏ పాపము లేకుండా దౌర్జన్యంగా గెంటివేస్తే నా నుండి అల్లాహ్ శిక్షను ఎవరు దూరం చేస్తారు ?.ఏమీ మీరు గుణపాఠం నేర్చుకోరా,మీకు ఎక్కువ ప్రయోజనం కల,ఎక్కువ లాభదాయకమైన కార్యాల కై ప్రయత్నం చేయరా ?!.
11:31Page 225
وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٞ وَلَآ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزۡدَرِيٓ أَعۡيُنُكُمۡ لَن يُؤۡتِيَهُمُ ٱللَّهُ خَيۡرًاۖ ٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا فِيٓ أَنفُسِهِمۡ إِنِّيٓ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ ٣١
And I do not tell you that I have the depositories [containing the provision] of Allāh or that I know the unseen, nor do I tell you that I am an angel, nor do I say of those upon whom your eyes look down that Allāh will never grant them any good. Allāh is most knowing of what is within their souls. Indeed, I would then be among the wrongdoers [i.e., the unjust]."
ఓ నాజాతి వారా నా వద్ద అల్లాహ్ నిధులు ఉన్నాయని వాటిలో ఆయన ప్రసాధించిన ఆహారోపాది ఉన్నదని ఒక వేళ మీరు విశ్వసిస్తే నేను దాన్ని మీపై ఖర్చు చేస్తాను అని మీతో అనటంలేదు.మరియు నాకు అగోచర విషయాల గురించి జ్ఞానం ఉన్నదని మీతో అనటం లేదు.నేను దైవదూతల్లోంచి అని మీతో అనటం లేదు కాని నేనూ మీలాగా మనిషిని.మరియు మీరు మీ దృష్టిలో అల్పముగా,చిన్నవారిగా భావించేవారిని అల్లాహ్ మేలు చేయడని సన్మార్గం చూపడని అనటం లేదు.అల్లాహ్ కి వారి సంకల్పాల గురించి,వారి స్థితుల గురించి బాగా తెలుసు.నిశ్చయంగా ఒక వేళ నేను దాన్నివాదిస్తే (దావా) అల్లాహ్ శిక్షకు అర్హత కలిగిన దుర్మార్గుల్లోంచి అయిపోతాను.
11:32Page 225
قَالُواْ يَٰنُوحُ قَدۡ جَٰدَلۡتَنَا فَأَكۡثَرۡتَ جِدَٰلَنَا فَأۡتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ ٣٢
They said, "O Noah, you have disputed [i.e., opposed] us and been frequent in dispute of us. So bring us what you threaten us, if you should be of the truthful."
వారు మొండితనముతో,అహంకారముతో ఇలా పలికారు : ఓ నూహ్ నిశ్చయంగా నీవు మాతో గొడవపడ్డావు,మాతో వాదించావు.అప్పుడు నీవు మాతో గొడవను,వాదనను అధికం చేశావు.అయితే ఒక వేళ నీవు నీ వాగ్దానములో సత్యవంతుడివే అయితే నీవు మాతో వాగ్దానం చేసిన శిక్షను మా వద్దకు తీసుకుని రా.
11:33Page 225
قَالَ إِنَّمَا يَأۡتِيكُم بِهِ ٱللَّهُ إِن شَآءَ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ ٣٣
He said, "Allāh will only bring it to you if He wills, and you will not cause [Him] failure.
నూహ్ అలైహిస్సలాం వారితో ఇలా పలికారు : నేను మీ వద్దకు శిక్షను తీసుకుని వచ్చేవాడిని కాను.దాన్ని మీ వద్దకు తలచుకుంటే అల్లాహ్ మాత్రమే తీసుకుని వస్తాడు.ఒక వేళ అల్లాహ్ మీకు శిక్షించదలచుకుంటే మీరు అల్లాహ్ శిక్ష నుండి తప్పించుకోలేరు.
11:34Page 225
وَلَا يَنفَعُكُمۡ نُصۡحِيٓ إِنۡ أَرَدتُّ أَنۡ أَنصَحَ لَكُمۡ إِن كَانَ ٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغۡوِيَكُمۡۚ هُوَ رَبُّكُمۡ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ٣٤
And my advice will not benefit you - although I wished to advise you - if Allāh should intend to put you in error. He is your Lord, and to Him you will be returned."
మరియు ఒక వేళ మీ మొండితనం వలన అల్లాహ్ మిమ్మల్ని సన్మార్గము నుండి తప్పించదలచుకుంటే,మిమ్మల్ని సన్మార్గము నుండి పరాభవమునకు లోను చేయదలచుకుంటే నా హితబోధన,నా సలహాలు మీకు ప్రయోజనం చేకూర్చవు.ఆయనే మీ ప్రభువు.ఆయనే మీ వ్యవహారాలకు యజమాని.ఒక వేళ ఆయన తలచుకుంటే మిమ్మల్ని అపమార్గమునకు గురి చేస్తాడు.ప్రళయదినాన ఆయన ఒక్కడి వైపునకే మీరు మరలించబడుతారు.ఆయన మీ కర్మల పరంగా మీకు ప్రతిఫలాన్ని ప్రసాధిస్తాడు.
11:35Page 225
أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ إِنِ ٱفۡتَرَيۡتُهُۥ فَعَلَيَّ إِجۡرَامِي وَأَنَا۠ بَرِيٓءٞ مِّمَّا تُجۡرِمُونَ ٣٥
Or do they say [about Prophet Muḥammad (ﷺ)], "He invented it"? Say, "If I have invented it, then upon me is [the consequence of] my crime; but I am innocent of what [crimes] you commit."
నూహ్ అలైహిస్సలాం జాతి వారి అవిశ్వాసమునకు కారణం ఆయన తీసుకుని వచ్చిన ఈ ధర్మమును ఆయన అల్లాహ్ పై కల్పించుకున్నారని వారు భావించేవారు.ఓ ప్రవక్తా వారితో ఇలా పలకండి : ఒక వేళ నేను దాన్ని కల్పించుకుంటే నా పాపము యొక్క శిక్ష నా ఒక్కడిపై ఉంటుంది.మరియు నేను మీ తిరస్కారము యొక్క కొంచెము పాపమును కూడా మోయను.నేను దాని నుండి నిర్దోషిని.
11:36Page 225
وَأُوحِيَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُۥ لَن يُؤۡمِنَ مِن قَوۡمِكَ إِلَّا مَن قَدۡ ءَامَنَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ٣٦
And it was revealed to Noah that, "No one will believe from your people except those who have already believed, so do not be distressed by what they have been doing.
మరియు అల్లాహ్ నూహ్ అలైహిస్సలాం వైపునకు వహీ చేశాడు ఓ నూహ్ మీ జాతి వారిలోంచి ముందు విశ్వసించిన వారు తప్ప ఇంకా విశ్వసించరు.అయితే ఓ నూహ్ ఈ సుదీర్ఘమైన కాలము మధ్యలో వారు పాల్పడిన తిరస్కారము,ఎగతాళి చేయటం వలన మీరు బాధపడకండి.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences