Al-Mukhtasar · Tafsir · in Telugu
ابراهيم
Ibrahim
Abraham · Meccan · 52 ayahs
14:1Page 255
الٓرۚ كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ إِلَيۡكَ لِتُخۡرِجَ ٱلنَّاسَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِ رَبِّهِمۡ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ ١
Alif, Lām, Rā.1 [This is] a Book which We have revealed to you, [O Muḥammad], that you might bring mankind out of darknesses into the light by permission of their Lord - to the path of the Exalted in Might, the Praiseworthy -
{అలిఫ్-లామ్-రా } సూరతుల్ బఖరా ఆరంభంలో వీటి సారుప్యం పై చర్చ జరిగింది. ఓ ప్రవక్తా ఈ ఖుర్ఆన్ మీ వైపునకు మేము అవతరింపజేసిన గ్రంధము. మీరు ప్రజలను అవిశ్వాసము,అజ్ఞానము,అపమార్గము నుండి విశ్వాసము,జ్ఞానము,ఎవరు ఆధిక్యతను చూపని ఆధిక్యత కలిగిన,అన్ని విషయాల్లో సర్వస్తోత్రాలకు అర్హుడైన అల్లాహ్ మార్గమైన ఇస్లాం ధర్మం వైపునకు అల్లాహ్ నిర్ణయంతో,ఆయన సహాయంతో మార్గదర్శకత్వము చేయటానికి.
14:2Page 255
ٱللَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَوَيۡلٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ مِنۡ عَذَابٖ شَدِيدٍ ٢
Allāh, to whom belongs whatever is in the heavens and whatever is on the earth. And woe [i.e., destruction] to the disbelievers from a severe punishment -
ఆకాశముల్లో ఉన్న సమస్తము యొక్క రాజ్యాధికారము ఒక్కడైన అల్లాహ్ కొరకే మరియు భూమిలో ఉన్న సమస్తము యొక్క రాజ్యాధికారము ఒక్కడైన ఆయన కొరకే. ఆరాధన చేయబడటమునకు ఆయన ఒక్కడే అర్హుడు. ఆయన సృష్టితాల్లోంచి దేనినీ ఆయన తోపాటు సాటి కల్పించబడదు. మరియు త్వరలోనే అవిశ్వాసపరులు కఠినమైన శిక్షను పొందుతారు.
14:3Page 255
ٱلَّذِينَ يَسۡتَحِبُّونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبۡغُونَهَا عِوَجًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ فِي ضَلَٰلِۭ بَعِيدٖ ٣
The ones who prefer the worldly life over the Hereafter and avert [people] from the way of Allāh, seeking to make it [seem] deviant. Those are in extreme error.
అవిశ్వాసపరులైన వారు ఇహలోక జీవితం మరియు అందులోని అంతమైపోయే అనుగ్రహాలను పరలోకము,అందులోని శాస్వత అనుగ్రహాలపై ప్రాధాన్యతనిస్తున్నారు. మరియు వారు ప్రజలను అల్లాహ్ మార్గము నుండి మరలుస్తున్నారు. మరియు వారు ఆయన మార్గము కొరకు వక్రతను,సత్యము నుండి పరధ్యానమును,తిన్నగా ఉండటం నుండి వాలిపోవటమును కోరుతున్నారు. చివరికి అందులో ఎవరు నడవరు. ఈ లక్షణాలు కలిగిన వారందరు సత్యము నుండి ,సమగ్రంగా ఉండటం నుండి దూరంగా అప మార్గములో ఉన్నారు.
14:4Page 255
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوۡمِهِۦ لِيُبَيِّنَ لَهُمۡۖ فَيُضِلُّ ٱللَّهُ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ٤
And We did not send any messenger except [speaking] in the language of his people to state clearly for them, and Allāh sends astray [thereby] whom He wills1 and guides whom He wills. And He is the Exalted in Might, the Wise.
మరియు మేము ఏ ప్రవక్తను పంపించిన ఆయన అల్లాహ్ వద్ద నుండి తీసుకుని వచ్చినది అర్ధం చేసుకోవటం వారికి సులభం అవటానికి అతని జాతి వారి భాషను మాట్లాడే వానిగా పంపించాము.మరియు అల్లాహ్ పట్ల విశ్వాసము చూపటానికి వారిని బలవంతం చేయటానికి మేము అతన్ని పంపించలేదు. అయితే అల్లాహ్ తాను కోరుకున్న వారికి తన న్యాయముతో అపమార్గమునకు గురి చేస్తాడు,మరియు తాను కోరుకున్న వారికి తన అనుగ్రహము ద్వారా సన్మార్గము కొరకు సౌభాగ్యమును కలిగిస్తాడు. తనను ఎవరు ఓడించని ఆధిక్యుడు అతడు.తన సృష్టించటంలో,తన పర్యాలోచనలో వివేకవంతుడు.
14:5Page 255
وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَآ أَنۡ أَخۡرِجۡ قَوۡمَكَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ وَذَكِّرۡهُم بِأَيَّىٰمِ ٱللَّهِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ ٥
And We certainly sent Moses with Our signs, [saying], "Bring out your people from darknesses into the light and remind them of the days1 of Allāh." Indeed in that are signs for everyone patient and grateful.
మరియు నిశ్చయంగా మేము ముసాను సందేశహరునిగా పంపించి ఆయన నిజాయితీని,మరియు ఆయన తన ప్రభువు వద్ద నుండి పంపించబడ్డ ప్రవక్త అని దృవీకరించే సూచనల ద్వారా ఆయనకు సహకరించాము. మరియు మేము అతన్ని తన జాతివారిని అవిశ్వాసము,అజ్ఞానము నుండి విశ్వాసము,జ్ఞానము వైపునకు తీయమని ఆదేశించాము. మరియు మేము అతన్నిఆల్లాహ్ యొక్క ఆ దినములు వేటిలోనైతే ఆయన వారిపై అనుగ్రహాలు కలిగించాడో వాటి గురించి వారిని గుర్తు చేయమని ఆదేశించాము. నిశ్చయంగా ఈ దినములలో అల్లాహ్ తౌహీదుకు,ఆయన గొప్ప సామర్ధ్యమునకు,విశ్వాసపరులపై ఆయన అనుగ్రహమునకు స్పష్టమైన సంకేతాలు ఉన్నాయి. అల్లాహ్ విధేయతపై సహనమును చూపేవారు,ఆయన ఆశీర్వాదాలపై,ఆయన అనుగ్రహాలపై కృతజ్ఞతలు తెలపటంలో కట్టుబడి ఉండేవారు దీని ద్వారా ప్రయోజనం చెందుతారు.
14:6Page 256
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ أَنجَىٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ ٦
And [recall, O Children of Israel], when Moses said to his people, "Remember the favor of Allāh upon you when He saved you from the people of Pharaoh, who were afflicting you with the worst torment and were slaughtering your [newborn] sons and keeping your females alive. And in that was a great trial from your Lord.
ఓ ప్రవక్తా మీరు మూసా తన ప్రభువు ఆదేశమును చేసి చూపించిన సమయమును గుర్తు చేసుకోండి. అప్పుడు ఆయన తన జాతి వారైన ఇస్రాయీలు సంతతి వారిని వారిపై ఉన్న అల్లాహ్ అనుగ్రహాలను గుర్తు చేస్తూ ఇలా పలికారు : ఓ నా జాతివారా ఫిర్ఔన్ వంశీయుల నుండి మిమ్మల్ని అల్లాహ్ రక్షించినప్పటి మరియు ఫిర్ఔన్ రాజ్యమును ఏలే వారు మీలో ఎవరు జన్మించకూడదని మీ కుమారులను కోసివేసి మరియు మీ ఆడవాళ్ళను అవమానపరచటానికి,పరాభవమునకు లోను చేయటానికి జీవిత బంధీలుగా చేసి మీకు చెడ్డ శిక్ష రుచి చూపించినప్పుడు మిమ్మల్ని ఆయన వారి బాధల నుండి రక్షించినప్పటి మీపై కల అల్లాహ్ అనుగ్రహాలను మీరు గుర్తు చేసుకోండి. మరియు వారి ఈ చేష్టలలో మీ సహనమునకు పెద్ద పరీక్ష ఉన్నది. అప్పుడు అల్లాహ్ ఈ ఆపదపై మీ సహనమునకు మిమ్మల్ని ఫిర్ఔన్ వంశీయుల యొక్క బాధల నుండి విముక్తి కలిగించి మీకు ప్రతిఫలాన్ని ప్రసాధించాడు.
14:7Page 256
وَإِذۡ تَأَذَّنَ رَبُّكُمۡ لَئِن شَكَرۡتُمۡ لَأَزِيدَنَّكُمۡۖ وَلَئِن كَفَرۡتُمۡ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٞ ٧
And [remember] when your Lord proclaimed, 'If you are grateful, I will surely increase you [in favor]; but if you deny, indeed, My punishment is severe.'"
మరియు మూసా వారితో ఇలా పలికారు : మీరు ఒకసారి మీ ప్రభువు మీకు అనర్గళంగా తెలియపరచినప్పటి వైనమును గుర్తు చేసుకోండి : "ఒక వేళ మీరు మీకు అల్లాహ్ ప్రసాధించిన ఈ ప్రస్తావించబడిన ఈ అనుగ్రహాలపై అల్లాహ్ కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటే ఆయన తప్పకుండా తన అనుగ్రహము నుండి మీకు దానికన్నా ఎక్కువగా ప్రసాధిస్తాడు. మరియు ఒక వేళ మీరు మీపై ఉన్న ఆయన అనుగ్రహాలను తిరస్కరించి,వాటిపై మీరు కృతజ్ఞతలు తెలపకపోతే నిశ్చయంగా ఆయన శిక్ష ఆయన అనుగ్రహాలను తిరస్కరించి,ఆయనకు కృతజ్ఞతలు తెలపని వారి కొరకు ఎంతో కఠినమైనది".
14:8Page 256
وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِن تَكۡفُرُوٓاْ أَنتُمۡ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا فَإِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ ٨
And Moses said, "If you should disbelieve, you and whoever is on the earth entirely - indeed, Allāh is Free of need and Praiseworthy."
మరియు మూసా తన జాతి వారితో ఇలా పలికారు : ఓ నా జాతి వారా ఓక వేళ మీరు అవిశ్వాసమునకు పాల్పడి,మీతోపాటు భూమిపై ఉన్న వారందరు అవిశ్వాసమునకు పాల్పడితే అప్పుడు మీ అవిశ్వాసము యొక్క నష్టము మీపై మరలుతుంది. నిశ్చయంగా అల్లాహ్ స్వయం సమృద్ధుడు,సర్వస్తోత్రాలకు ఆయన స్వయంగా అర్హుడు. విశ్వాసపరుల విశ్వాసము ఆయనకు ప్రయోజనం చేయదు మరియు అవిశ్వాసపరుల అవిశ్వాసము ఆయనకు నష్టం కలిగించదు.
14:9Page 256
أَلَمۡ يَأۡتِكُمۡ نَبَؤُاْ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ قَوۡمِ نُوحٖ وَعَادٖ وَثَمُودَ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لَا يَعۡلَمُهُمۡ إِلَّا ٱللَّهُۚ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَرَدُّوٓاْ أَيۡدِيَهُمۡ فِيٓ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَقَالُوٓاْ إِنَّا كَفَرۡنَا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ وَإِنَّا لَفِي شَكّٖ مِّمَّا تَدۡعُونَنَآ إِلَيۡهِ مُرِيبٖ ٩
Has there not reached you the news of those before you - the people of Noah and ʿAad and Thamūd and those after them? No one knows them [i.e., their number] but Allāh. Their messengers brought them clear proofs, but they returned their hands to their mouths1 and said, "Indeed, we disbelieve in that with which you have been sent, and indeed we are, about that to which you invite us, in disquieting doubt."
ఓ అవిశ్వాసపరులారా ఏమి మీ పూర్వ జాతులైన నూహ్ జాతి,హూద్ జాతి అయిన ఆద్,సాలిహ్ జాతి అయిన సమూద్,మరియు వారి తరువాత వచ్చిన జాతుల వారు మరియు వారు ఎక్కువగా ఉన్నారు వారి లెక్క అల్లాహ్ కు తప్ప ఇంకెవరికీ తెలియదు వారి వినాశనము సమాచారము మీకు చేరలేదా ?. వారి వద్దకు వారి ప్రవక్తలు స్పష్టమైన ఆధారాలను తీసుకుని వచ్చారు. వారు ప్రవక్తలపై కోపముతో తమ వేళ్ళను కొరుకుతూ తమ చేతులను తమ నోళ్ళపై పెట్టుకున్నారు. మరియు వారు తమ ప్రవక్తలతో ఇలా పలికారు : నిశ్చయంగా మేము మీతో పంపబడిన సందేశాన్ని తిరస్కరిస్కరించాము. మరియు నిశ్చయంగా మేము మీరు దేనివైపునైతే మమ్మల్ని పిలుస్తున్నారో దాని గురించి సందేహమును కలిగి ఉన్నాము.
14:10Page 256
۞ قَالَتۡ رُسُلُهُمۡ أَفِي ٱللَّهِ شَكّٞ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ يَدۡعُوكُمۡ لِيَغۡفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمۡ وَيُؤَخِّرَكُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ قَالُوٓاْ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا بَشَرٞ مِّثۡلُنَا تُرِيدُونَ أَن تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأۡتُونَا بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِينٖ ١٠
Their messengers said, "Can there be doubt about Allāh, Creator of the heavens and earth? He invites you that He may forgive you of your sins, and He delays you [i.e., your death] for a specified term." They said, "You are not but men like us who wish to avert us from what our fathers were worshipping. So bring us a clear authority [i.e., evidence]."
వారి ప్రవక్తలు వారిని ఖండిస్తు వారితో ఇలా అన్నారు : ఏమి అల్లాహ్ ఏకత్వము విషయంలో ఆయన ఒక్కడికే ఆరాధనను చేయటము విషయంలో సందేహమా ?. వాస్తవానికి ఆకాశములను సృష్టించినవాడు,భూమిని సృష్టించినవాడు,ఆ రెండింటిని పూర్వ నమూనా లేకుండా ఏర్పరచినవాడు ఆయనే. ఆయన మీ పూర్వపు పాపములను మీ నుండి తుడిచివేయటానికి,మీ ఇహలోక జీవితములో మీ నిర్ణీత గడువులను మీరు పూర్తి చేసుకునే వరకు మీకు గడువు ఇవ్వటానికి, తనను విశ్వసించటానికి మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాడు. వారి జాతులవారు వారితో ఇలా పలికారు : మీరు మాలాంటి మానవులు మాత్రమే. మాపై మీకు ఎటువంటి ప్రాధాన్యత లేదు. మీరు మా తాతముత్తాతలు ఆరాధించే వాటి ఆరాధన చేయటం నుండి మమ్మల్ని మరల్చాలనుకుంటున్నారు. అయితే మీరు అల్లాహ్ వద్ద నుండి ప్రవక్తలు అని మీరు చేస్తున్న వాదనలో మీ నిజాయితీని దృవీకరించే ఏదైన స్పష్టమైన ఆధారమును మీరు మా వద్దకు తీసుకుని రండి.
14:11Page 257
قَالَتۡ لَهُمۡ رُسُلُهُمۡ إِن نَّحۡنُ إِلَّا بَشَرٞ مِّثۡلُكُمۡ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَمُنُّ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ وَمَا كَانَ لَنَآ أَن نَّأۡتِيَكُم بِسُلۡطَٰنٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ١١
Their messengers said to them, "We are only men like you, but Allāh confers favor upon whom He wills of His servants. It has never been for us to bring you evidence except by permission of Allāh. And upon Allāh let the believers rely.
వారి ప్రవక్తలు వారిని ఖండిస్తూ ఇలా పలికారు : మేము మీలాంటి మానవులము మాత్రమే. అయితే మేము ఈ విషయంలో మీకు పోలి ఉండటమును నిరాకరించము. కాని ఈ పోలి ఉండటంతో ప్రతి విషయంలో పోలి ఉండటం జరగదు. అల్లాహ్ తన దాసుల్లోంచి ఆయన ఎవరిని తలచుకుంటే వారిని ప్రత్యేక అనుగ్రహము ద్వారా అనుగ్రహిస్తాడు. మరియు వారిని ప్రవక్తలుగా ఎంచుకుని ప్రజల వద్దకు పంపిస్తాడు. మరియు అల్లాహ్ ఇచ్ఛ లేకుండా మేము మీరు కోరిన ప్రతీ వాదనను మీ వద్దకు తీసుకుని రావటం మాకు సరి కాదు. వాటిని తీసుకుని రావటం మా ఆధీనంలో లేదు. కాని అల్లాహ్ ఒక్కడే దాని సామర్ధ్యం కలవాడు. మరియు విశ్వాసపరులు తమ వ్యవహారాలన్నింటిలో అల్లాహ్ ఒక్కడిపై నమ్మకమును కలిగి ఉంటారు.
14:12Page 257
وَمَا لَنَآ أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى ٱللَّهِ وَقَدۡ هَدَىٰنَا سُبُلَنَاۚ وَلَنَصۡبِرَنَّ عَلَىٰ مَآ ءَاذَيۡتُمُونَاۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ ١٢
And why should we not rely upon Allāh while He has guided us to our [good] ways. And we will surely be patient against whatever harm you should cause us. And upon Allāh let those who would rely [indeed] rely."
మరియు మాకు,ఆయనపై నమ్మకమును కలిగి ఉండటమునకు మధ్య ఏ ఆటంకము,ఏ కారణం ఉన్నది ?. నిశ్చయంగా ఆయన ఋజుమార్గములను,స్పష్టమైన మార్గములను మాకు చూపించాడు. తిరస్కారము ద్వారా,ఎగతాళి చేయటం ద్వారా మీరు మాకు బాధ కలిగించిన దానిపై తప్పకుండా మేము సహనం చూపుతాము. మరియు నమ్మకమును కలిగి ఉండేవారు తమ పూర్తి వ్యవహారాల్లో అల్లాహ్ ఒక్కడి పైనే తప్పకుండా నమ్మకమును కలిగి ఉండాలి.
14:13Page 257
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِرُسُلِهِمۡ لَنُخۡرِجَنَّكُم مِّنۡ أَرۡضِنَآ أَوۡ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَاۖ فَأَوۡحَىٰٓ إِلَيۡهِمۡ رَبُّهُمۡ لَنُهۡلِكَنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ ١٣
And those who disbelieved said to their messengers, "We will surely drive you out of our land, or you must return to our religion." So their Lord inspired to them, "We will surely destroy the wrongdoers.
తిరస్కరించిన జాతులవారు తమ ప్రవక్తలతో వాదించటం నుండి అశక్తులైపోయినప్పుడు ప్రవక్తలతో ఇలా పలికారు : మేము మిమ్మల్ని తప్పకుండా మా ఊరి నుండి బహిష్కరిస్తాము లేదా మీరు మీ ధర్మం నుండి మా ధర్మం వైపునకు మరలిపోండి. అప్పుడు అల్లాహ్ ప్రవక్తల నిలకడ కొరకు వారి వైపు ఇలా వహీ చేశాడు (దైవ వాణిని అవతరింపజేశాడు) : మేము తప్పకుండా అల్లాహ్ ను,ఆయన ప్రవక్తలను అవిశ్వసించిన దుర్మార్గులను తుదిముట్టిస్తాము.
14:14Page 257
وَلَنُسۡكِنَنَّكُمُ ٱلۡأَرۡضَ مِنۢ بَعۡدِهِمۡۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَافَ مَقَامِي وَخَافَ وَعِيدِ ١٤
And We will surely cause you to dwell in the land after them. That is for he who fears My position1 and fears My threat."
ఓ ప్రవక్తలారా వారిని నాశనం చేసిన తరువాత మిమ్మల్ని,మిమ్మల్ని అనుసరించిన వారిని మేము తప్పకుండా భూమిపై ఆశ్రయమును కల్పిస్తాము. ఈ ప్రస్తావించబడినటువంటి తిరస్కారులైన అవిశ్వాసపరులను తుదిముట్టించడం,వారిని నాశనం చేసిన తరువాత వారి ప్రవక్తలను,విశ్వాసపరులకు ఆశ్రయం కల్పించటం అది నా సాన్నిధ్యంలో నిలబడటానికి హాజరు కావాలని కోరుకుని మరియు శిక్ష గురించి నా హెచ్చరికకు బయపడే వాడి కొరకు.
14:15Page 257
وَٱسۡتَفۡتَحُواْ وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٖ ١٥
And they requested decision [i.e., victory from Allāh], and disappointed, [therefore], was every obstinate tyrant.
మరియు ప్రవక్తలు తమ ప్రభువుతో తమ శతృవులకు వ్యతిరేకముగా తమకు సహాయం చేయమని కోరారు. మరియు సత్యాన్ని వ్యతిరేకించే ప్రతి అహంకారి నాశనమయ్యాడు.అది అతనికి స్పష్టమైనా కూడా దాన్ని అనుసరించలేదు.
14:16Page 257
مِّن وَرَآئِهِۦ جَهَنَّمُ وَيُسۡقَىٰ مِن مَّآءٖ صَدِيدٖ ١٦
Before him1 is Hell, and he will be given a drink of purulent water.2
ప్రళయదినాన ఈ అహంకారి ముందట నరకముంటుంది. అది అతని కోసం మాటువేసి ఉంటుంది. మరియు అందులో అతనికి నరకవాసుల నుండి కారే చీమును త్రాపించటం జరుగుతుంది. అయితే అది అతని దాహం తీర్చదు. అతను దాహము ద్వారా మరియు ఇతర రకరకాలైన శిక్షల ద్వారా శిక్షించబడుతూ ఉంటాడు.
14:17Page 257
يَتَجَرَّعُهُۥ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُۥ وَيَأۡتِيهِ ٱلۡمَوۡتُ مِن كُلِّ مَكَانٖ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٖۖ وَمِن وَرَآئِهِۦ عَذَابٌ غَلِيظٞ ١٧
He will gulp it but will hardly [be able to] swallow it. And death will come to him from everywhere, but he is not to die. And before him is a massive punishment.
దాని చేదుతనం,దాని వేడి,దాని దుర్వాసన తీవ్రత వలన దాన్ని అతడు అతి కష్టం మీద కొద్ది కొద్దిగా త్రాగుతాడు. దాన్ని అతడు మింగలేడు. మరియు అతను ఎదుర్కొంటున్న శిక్షల తీవ్రత వలన అతనికి మరణం ప్రతి వైపు నుండి వస్తుంది. మరియు అతడు సుఖము పొందటానికి మరణించలేడు. దానికి బదులుగా అతను శిక్షను కళ్ళారా చూడటానికి జీవించి ఉంటాడు. అతని ముందట ఇంకొక కఠినమైన శిక్ష అతని కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉంటుంది.
14:18Page 257
مَّثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمۡۖ أَعۡمَٰلُهُمۡ كَرَمَادٍ ٱشۡتَدَّتۡ بِهِ ٱلرِّيحُ فِي يَوۡمٍ عَاصِفٖۖ لَّا يَقۡدِرُونَ مِمَّا كَسَبُواْ عَلَىٰ شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلۡبَعِيدُ ١٨
The example of those who disbelieve in their Lord is [that] their deeds are like ashes which the wind blows forcefully on a stormy day; they are unable [to keep] from what they earned a [single] thing. That is what is extreme error.
అవిశ్వాసపరులు చేసే సత్కర్మలైన దానధర్మాలు,ఉపకారము,బలహీనులపట్ల దయలను ఆ బూడిదతో పోల్చవచ్చు దేనిపైనైతే తీవ్ర పెనుగాలులు వీచే దినమున పెనుగాలులు వీచి దాన్ని బలముతో ఎత్తుకుని వెళ్ళి దాని ఆనమాలు లేకుండా ఉండెంత వరకు ప్రతీ ప్రదేశములో చెల్లాచెదురుగా విసిరి వేస్తుంది. ఇలాగే అవిశ్వాసం అవిశ్వాసపరుల కర్మలపై వీస్తుంది. అప్పుడు ప్రళయదినాన ఆ కర్మలు చేసుకున్న వారికి అవి ప్రయోజనం చేకూర్చవు. ఆ కర్మల పునాది విశ్వాసము పై పెట్టలేదు,అది సత్యమార్గము నుండి దూరముగా తీసుకెళ్ళే అపమార్గము.
14:19Page 258
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِٱلۡحَقِّۚ إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَأۡتِ بِخَلۡقٖ جَدِيدٖ ١٩
Have you not seen [i.e., considered] that Allāh created the heavens and the earth in truth? If He wills, He can do away with you and produce a new creation.
ఓ మానవుడా అల్లాహ్ ఆకాశములను మరియు భూమిని సత్యముతో సృష్టించాడని నీకు తెలియదా ?. అయితే ఆయన ఆ రెండింటిని వృధాగా సృష్టించ లేదు. ఓ ప్రజలారా ఒక వేళ ఆయన మిమ్మల్ని నసింపజేసి మీకు బదులుగా ఆయనను ఆరాధించే మరియు ఆయనపై విధేయత చూపే ఇతర సృష్టిని తీసుకుని రాదలచుకుంటే ఆయన మిమ్మల్ని నసింపజేసి ఆయనను ఆరాధించే మరియు ఆయనపై విధేయత చూపే ఇతర సృష్టిని తీసుకుని వస్తాడు.అప్పుడు ఆ విషయం ఆయనపై సులభమైనది మరియు తేలికైనది.
మరియు మిమ్మల్ని తుదిముట్టించి ఇతరులను సృష్టించి తీసుకుని రావటం పరిశుద్ధుడైన ఆయనను అశక్తుడిని చేయదు. ఆయన ప్రతీ దానిపై సామర్ధ్యం కలవాడు. ఆయనను ఏది అశక్తుడిని చేయదు.
14:21Page 258
وَبَرَزُواْ لِلَّهِ جَمِيعٗا فَقَالَ ٱلضُّعَفَٰٓؤُاْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُوٓاْ إِنَّا كُنَّا لَكُمۡ تَبَعٗا فَهَلۡ أَنتُم مُّغۡنُونَ عَنَّا مِنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٖۚ قَالُواْ لَوۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيۡنَٰكُمۡۖ سَوَآءٌ عَلَيۡنَآ أَجَزِعۡنَآ أَمۡ صَبَرۡنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٖ ٢١
And they will come out [for judgement] before Allāh all together, and the weak will say to those who were arrogant, "Indeed, we were your followers, so can you avail us anything against the punishment of Allāh?" They will say, "If Allāh had guided us, we would have guided you. It is all the same for us whether we show intolerance or are patient: there is for us no place of escape."
వాగ్ధానం చేయబడిన దినమున (ప్రళయదినాన) ప్రజలంతా తమ సమాదుల నుండి బయటకు వచ్చి అల్లాహ్ వైపునకు తరలి వెళుతారు. అప్పుడు బలహీనులైన అనుచరులు నాయకులతో,పెద్దవారితో ఇలా అంటారు : ఓ నాయకులారా నిశ్చయంగా మేము మీ ఆదేశాలను పాటించి,మీరు వారించిన వాటిని విడనాడి మిమ్మల్ని అనుసరించాము. అయితే మీరు అల్లాహ్ శిక్షను కొద్దిగైనా మా నుండి దూరం చేయగలరా ?. నాయకులు,పెద్దవారు ఇలా పలుకుతారు : ఒక వేళ అల్లాహ్ మాకు సన్మార్గమును ప్రసాధించి ఉంటే మేము మిమ్మల్ని దాని మార్గదర్శకం చేసేవారము. అప్పుడు మనమందరము అతని శిక్ష నుండి బ్రతికి బయటపడే వాళ్ళము. కాని మేము మార్గభ్రష్టులయ్యాము,మరియు మేము మిమ్మల్ని మార్గ భ్రష్టుల్ని చేశాము. మేము శిక్షను మోయటం నుండి బలహీన పడటం లేదా సహనం చూపటం మాపై మీపై ఒక్కటే. శిక్ష నుండి పారిపోయే ప్రదేశం ఏదీ మన కొరకు లేదు.
14:22Page 258
وَقَالَ ٱلشَّيۡطَٰنُ لَمَّا قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمۡ وَعۡدَ ٱلۡحَقِّ وَوَعَدتُّكُمۡ فَأَخۡلَفۡتُكُمۡۖ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيۡكُم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوۡتُكُمۡ فَٱسۡتَجَبۡتُمۡ لِيۖ فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوٓاْ أَنفُسَكُمۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصۡرِخِكُمۡ وَمَآ أَنتُم بِمُصۡرِخِيَّ إِنِّي كَفَرۡتُ بِمَآ أَشۡرَكۡتُمُونِ مِن قَبۡلُۗ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٢٢
And Satan will say when the matter has been concluded, "Indeed, Allāh had promised you the promise of truth. And I promised you, but I betrayed you. But I had no authority over you except that I invited you, and you responded to me. So do not blame me; but blame yourselves. I cannot be called to your aid, nor can you be called to my aid. Indeed, I deny your association of me [with Allāh] before.1 Indeed, for the wrongdoers is a painful punishment."
మరియు స్వర్గ వాసులు స్వర్గములో,నరక వాసులు నరకంలో ప్రవేశించేటప్పుడు ఇబ్లీసు (షైతాను) ఇలా అంటాడు : నిశ్చయంగా అల్లాహ్ మీకు సత్యమైన వాగ్ధానం చేశాడు. అయితే ఆయన మీకు చేసిన వాగ్ధానమును పూర్తి చేశాడు. మరియు నేను మీకు అసత్యమైన వాగ్ధానము చేశాను. మరియు నేను మీకు చేసిన వాగ్ధానమును పూర్తి చేయలేదు. మరియు నేను మిమ్మల్ని ఇహలోకంలో అవిశ్వాసముపై,అప మార్గముపై బలవంతం చేయటానికి నాకు ఎటువంటి శక్తి ఉండేది కాదు. కాని నేను మిమ్మల్ని అవిశ్వాసం వైపునకు పిలిచాను. మరియు నేను మీ కొరకు అవిధేయ కార్యాలను అలంకరించి చూపాను. అప్పుడు మీరు నన్ను అనుసరించటంలో తొందరపడ్డారు. అయితే మీరు మీకు కలిగిన అప మార్గమునకు నన్ను నిదించకండి,మీరు మిమ్మల్నే నిందించుకోండి. అది నిందించుకోవాటానికి సరైనది. నేను మీ నుండి శిక్షను తొలగించడానికి మీకు సహాయపడలేను. మరియు మీరు నా నుండి దాన్ని తొలగించటానికి నన్ను సహాయపడలేరు. నిశ్చయంగా నేను మీరు నన్ను ఆరాధనలో అల్లాహ్ తోపాటు సాటి కల్పించటమును తిరస్కరిస్తున్నాను. నిశ్చయంగా ఇహలోకంలో అల్లాహ్ తోపాటు సాటి కల్పించటం ద్వారా మరియు ఆయనను అవిశ్వసించటం ద్వారా దుర్మార్గమునకు పాల్పడిన వారి కొరకు బాధాకరమైన శిక్ష ప్రళయదినాన వారి కొరకు నిరీక్షిస్తుంది.
14:23Page 258
وَأُدۡخِلَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا بِإِذۡنِ رَبِّهِمۡۖ تَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٌ ٢٣
And those who believed and did righteous deeds will be admitted to gardens beneath which rivers flow, abiding eternally therein by permission of their Lord; and their greeting therein will be, "Peace!"
దుర్మార్గుల పరిణామముకు విరుద్ధంగా విశ్వసించి సత్కర్మలు చేసుకున్న వారిని భవనముల,వృక్షముల క్రింది నుండి కాలువలు ప్రవహించే స్వర్గ వనాల్లో ప్రవేశింపబడటం జరుగుతుంది. వారు వాటిలో తమ ప్రభువు ఆదేశముతో మరియు అతని చుట్టు ఎల్లప్పుడు శాస్వతంగా ఉంటారు. వారు ఒకరినొకరు సలాం చేసుకుంటూ పలకరించుకుంటారు. మరియు దైవదూతలు వారిని సలాం తో పలకరిస్తారు.మరియు పరిశుద్ధుడైన వారి ప్రభువు మీకు శాంతి కలగు గాక అని ఆహ్వానిస్తాడు.
14:24Page 258
أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا كَلِمَةٗ طَيِّبَةٗ كَشَجَرَةٖ طَيِّبَةٍ أَصۡلُهَا ثَابِتٞ وَفَرۡعُهَا فِي ٱلسَّمَآءِ ٢٤
Have you not considered how Allāh presents an example, [making] a good word like a good tree, whose root is firmly fixed and its branches [high] in the sky?
ఓ ప్రవక్తా కలిమయె తౌహీద్ అయిన (ఏకేశ్వర వాక్యము అయిన) లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్ ను తన మంచి వ్రేళ్ళతో నీళ్ళను త్రాగుతూ భూమి లోపల పాతుకు పోయిన మంచి చెట్టైన ఖర్జూరపు చెట్టుతో అల్లాహ్ ఎలా పోల్చాడో మీకు తెలియదా. మరియు దాని శాఖలు ఎత్తుగా ఆకాశము వైపునకు ఎదిగి మంచును త్రాగుతుంటాయి మరియు మంచి గాలిని పీలుస్తుంటాయి.
14:25Page 259
تُؤۡتِيٓ أُكُلَهَا كُلَّ حِينِۭ بِإِذۡنِ رَبِّهَاۗ وَيَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡأَمۡثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ ٢٥
It produces its fruit all the time, by permission of its Lord. And Allāh presents examples for the people that perhaps they will be reminded.
ఈ మేలు జాతి వృక్షము తన ప్రభువు ఆదేశంతో అన్ని వేళల్లో తన మంచి ఫలాలను ఇస్తుంది. మరియు పరిశుద్ధుడైన,మహోన్నతుడైన అల్లాహ్ ప్రజలకు వారు హితబోధన గ్రహిస్తారని ఆశిస్తూ ఉదాహరణలు ఇస్తుంటాడు.
14:26Page 259
وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٖ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ٱجۡتُثَّتۡ مِن فَوۡقِ ٱلۡأَرۡضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٖ ٢٦
And the example of a bad word is like a bad tree, uprooted from the surface of the earth, not having any stability.
చెడ్డదైన షిర్క్ పదము పోలిక చెడ్డ వృక్షముతో కలిగి ఉన్నది. అది ఉమ్మెత్త వృక్షము. అది తన వ్రేళ్ళ సమేతంగా పెకలించబడింది. దానికి నేల పై స్థిరత్వము లేదు.మరియు ఆకాశము వైపు ఎదుగుదల ఉండదు. అయితే అది చనిపోతుంది. మరియు దాన్ని గాలి ఎత్తుకు పోతుంది. అవిశ్వాస పదము దాని గతి వినాశనము. మరియు దానికి పాల్పడేవాడి కొరకు సత్కర్మ అల్లాహ్ వైపునకు ఎక్కదు.
14:27Page 259
يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱلۡقَوۡلِ ٱلثَّابِتِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَيُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلظَّٰلِمِينَۚ وَيَفۡعَلُ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ ٢٧
Allāh keeps firm those who believe, with the firm word,1 in worldly life and in the Hereafter.2 And Allāh sends astray the wrongdoers. And Allāh does what He wills.
అల్లాహ్ విశ్వాసపరులను ఇహలోకజీవితంలో వారు విశ్వాస స్థితిలో మరణించేవరకు స్థిరమైన తౌహీద్ కలిమా ద్వారా సంపూర్ణ విశ్వాసంలో స్థిరత్వమును ప్రసాధిస్తాడు మరియు వారి సమాధుల్లో బర్జఖ్ లో ప్రశ్నాజవాబుల సమయంలో మరియు వారికి ప్రళయ దినాన స్థిరత్వమును ప్రసాధిస్తాడు. మరియు అల్లాహ్ తోపాటు సాటి కల్పించి,ఆయనను అవిశ్వసించిన వారిని అల్లాహ్ సరైన మార్గము నుండి,సన్మార్గము నుండి తప్పిస్తాడు. మరియు అల్లాహ్ తాను ఎవరిని తన న్యాయ బధ్ధంగా అపమార్గమునకు లోను చేయదలచుకుంటాడో,మరియు ఎవరిని తన అనుగ్రహము ద్వారా సన్మార్గము చూపదలచుకుంటాడో చేసి తీరుతాడు. పరిశుద్ధుడైన ఆయనను ఎవరు బలవంతం చేయలేరు.
14:28Page 259
۞ أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ بَدَّلُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ كُفۡرٗا وَأَحَلُّواْ قَوۡمَهُمۡ دَارَ ٱلۡبَوَارِ ٢٨
Have you not considered those who exchanged the favor of Allāh for disbelief1 and settled their people [in] the home of ruin?
ఖురైష్ హరమ్ ప్రాంతములో భద్రత ద్వారా,ముహమ్మద్ సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం ను వారిలో ప్రవక్తగా పంపించటం ద్వారా తమకు అల్లాహ్ కలిగించిన అనుగ్రహమును నిరాకరించినప్పుడు వారు అల్లాహ్ ను,ఆయన ప్రవక్తను అవిశ్వసించిన వారి స్థితిని మీరు చూశారు. వారు వీటిని నిరాకరించారు : ఆయన తన ప్రభువు వద్ద నుండి వారి వద్దకు తీసుకుని వచ్చిన దాన్ని తిరస్కరించినప్పుడు అతని అనుగ్రహములను తిరస్కరించటం.మరియు వారు తమ జాతుల వారిలోంచి తమను అనుసరించిన వారిని అవిశ్వాసంలో దించి వినాశ గృహంలోకి నెట్టి వేశారు.
14:29Page 259
جَهَنَّمَ يَصۡلَوۡنَهَاۖ وَبِئۡسَ ٱلۡقَرَارُ ٢٩
[It is] Hell, which they will [enter to] burn, and wretched is the settlement.
మరియు వినాశన గృహము అది నరకము.అందులో వారు ప్రవేశించి దాని వేడిని అనుభవిస్తారు. వారి నివాసము ఎంతో చెడ్డదైన నివాసము.
14:30Page 259
وَجَعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا لِّيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِهِۦۗ قُلۡ تَمَتَّعُواْ فَإِنَّ مَصِيرَكُمۡ إِلَى ٱلنَّارِ ٣٠
And they have attributed to Allāh equals to mislead [people] from His way. Say, "Enjoy yourselves, for indeed, your destination is the Fire."
మరియు ముష్రికులు అల్లాహ్ మార్గము నుండి భ్రష్టులైన తరువాత తమను అనుసరించిన వారిని అల్లాహ్ మార్గము నుండి తప్పించటానికి అల్లాహ్ కొరకు సమానులుగా,సామ్యములుగా తయారు చేసుకున్నారు. ఓ ప్రవక్తా వారితో మీరు ఇలా పలకండి : మీకు ఉన్న మనోవాంచనల ద్వారా,ఇహలోకములో సందేహాలను వ్యాపించటం ద్వారా ప్రయోజనం చెందండి. ఎందుకంటే ప్రళయ దినాన మీరు మరలి వెళ్లవలసిన స్థానం నరకాగ్ని.మీకి అది తప్ప ఇంకొకటి మరలి వెళ్లే ప్రదేశం లేదు.
14:31Page 259
قُل لِّعِبَادِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُنفِقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ مِّن قَبۡلِ أَن يَأۡتِيَ يَوۡمٞ لَّا بَيۡعٞ فِيهِ وَلَا خِلَٰلٌ ٣١
[O Muḥammad], tell My servants who have believed to establish prayer and spend from what We have provided them, secretly and publicly, before a Day comes in which there will be no exchange [i.e., ransom], nor any friendships.
ఓ ప్రవక్తా మీరు విశ్వాసపరులతో ఇలా పలకండి : ఓ విశ్వాసపరులారా మీరు నమాజును పరిపూర్ణ రీతిలో పాటించండి. మరియు మీరు విధిగావించబడిన,స్వచ్ఛందమైన దాన ధర్మాలను మీ వద్దకు ఎటువంటి బేరము లేని,అల్లాహ్ శిక్షకు పరిహారం చెల్లించటానికి ఎటువంటి పరిహారము లేని,తన మితృని కొరకు సిఫారసు చేయటానికి ఎటువంటి మిత్ర సహాయము లేని దినము రాక ముందే మీకు అల్లాహ్ ప్రసాధించిన వాటిలో నుంచి ప్రదర్శనా బుద్ధితో భయపడుతూ గోప్యంగాను,మిమ్మల్ని ఇతరులు అనుసరించటానికి బహిరంగంగాను ఖర్చు చేయండి.
14:32Page 259
ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلۡفُلۡكَ لِتَجۡرِيَ فِي ٱلۡبَحۡرِ بِأَمۡرِهِۦۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلۡأَنۡهَٰرَ ٣٢
It is Allāh who created the heavens and the earth and sent down rain from the sky and produced thereby some fruits as provision for you and subjected for you1 the ships to sail through the sea by His command and subjected for you the rivers.
అల్లాహ్ యే పూర్వ నమూనా లేకుండా ఆకాశములను సృష్టించాడు మరియు భూమిని సృష్టించాడు. మరియు ఆకాశము నుండి వర్షపు నీటిని కురిపించాడు. మరియు ఆ కురిసిన నీటి ద్వారా మీ కొరకు ఆహారముగా రకరకాల ఫలాలను వెలికి తీశాడు.ఓ ప్రజలారా ఆయన నీటిపై నడుస్తున్న ఓడలను తన అభీష్టం మేరకు మీకు వశపరచాడు. మరియు ఆయన నదులను మీ కొరకు మీరు వాటి నుండి త్రాగటానికి మరియు మీ పశువులకు,మీ పంటపొలాలకు త్రాపించటానికి వశపరచాడు.
14:33Page 259
وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ دَآئِبَيۡنِۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ ٣٣
And He subjected for you the sun and the moon, continuous [in orbit], and subjected for you the night and the day.
మరియు ఆయన సూర్య చంద్రులను నిరంతరం పయనించే విధంగా మీకి వశపరచాడు. మరియు రాత్రింబవళ్ళను అవి ఒక దాని వెనుక ఒకటి వచ్చే విధంగా మీకు వశపరచాడు. రాత్రిని మీ నిద్ర కొరకు,మీ ఉపశమనము కొరకు మరియు పగలును మీ కార్యచరణ,మీ శ్రమ కొరకు చేశాడు.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences