Аль-Бакара 2:97–139

ئى پەيغەمبەر! يەھۇدىلاردىن: شەكسىزكى پەرىشتىلەردىن جىبرائىل بىزنىڭ دۈشمىنىمىز دېگەنلەرگە ئېيتقىنكى، كىمكى جىبرائىلنى دۈشمەن تۇتىدىكەن، ئۇ ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن مۆئمىنلەرگە ئاللاھ تەييار قىلغان نېئمەتلەر بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدىغان، ياخشىلىققا يېتەكلەيدىغان، تەۋرات ۋە ئىنجىلغا ئوخشاشلا ئىلگىرىكى ساماۋى كىتابلارنى تەستىقلايدىغان قۇرئان كەرىمنى سېنىڭ قەلبىڭگە نازىل قىلدى، مۇشۇ سۈپەتتىكى پەرىشتىنى دۈشمەن تۇتقانلار ئازغۇنلار جۈملىسىدىندۇر

كىمكى ئاللاھنى، ئاللاھنىڭ پەرىشتىلىرىنى، پەيغەمبەرلىرىنى، ئاللاھغا يېقىن بولغان ئىككى پەرىشتە جىبرائىل ۋە مىكائىلنى دۈشمەن تۇتىدىكەن، ھەقىقەتەن ئاللاھ سىلەردىن ۋە سىلەرنىڭ غەيرىڭلاردىن بولغان كاپىرلارنى دۈشمەن تۇتىدۇ، ئاللاھنىڭ دۈشمىنى بولغان كىشى ئوچۇق-ئاشكارا زىيان تارتقۇچىدۇر

ئى پەيغەمبەر! ھەقىقەتەن ساڭا بىز پەيغەمبەرلىك ۋە ۋەھيىدىن ئىبارەت سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنى ۋە سېنى تەستىقلايدىغان روشەن ئايەتلەرنى نازىل قىلدۇق، پەقەت توغرا يولدىن چىققۇچىلار بۇ روشەن ئايەتلەرنى ئىنكار قىلىدۇ

يەھۇدىلارنىڭ ناچارلىقىدىن، ھەرقاچان ئۇلاردىن مۇھەممەدئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە تەۋراتتا بايان قىلىنغان سۈپەت بويىچە ئىمان ئېيتىڭلار دەپ ئەھدە ئىلىنغاندا، ئۇلارنىڭ بىر تۈركۈمى ئەھدىنى بۇزىدۇ، بەلكى يەھۇدىلارنىڭ كۆپچىلىكى ھەقىقەتتە ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابقا ئىشەنمەيدۇ، چۈنكى ھەقىقى ئىمان ئەھدىگە ۋاپا قىلىشنى تەقەززا قىلىدۇ.

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئەلچى بولۇپ كەلگەن ۋاقتىدا، رەسۇلۇللاھنىڭ سۈپىتى تەۋراتتا بايان قىلىنغان تۇرۇغلۇق، كىتاب بېرىلگەنلەرنىڭ بىر تۈركىمى ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان ئىسپاتلارنى بىلمەيدىغاندەك ھېچ پەرۋا قىلماستىن، ئاللاھنىڭ كىتابى تەۋراتنى ئارقىسىغا چۆرىۋەتتى. ئۇلارنىڭ ئەھۋالى بولسا، توغرا يول ۋە ھەقىقەتكە پەرۋا قىلماي، ئۇنىڭدىن ھېچ مەنپەئەتلەنمىگەن نادان-جاھىل ئىنساننىڭ ھالىغا ئوخشايدۇ

ئۇلار ئاللاھنىڭ دىنىنى تەرك قىلغان ۋاقتىدا، سۇلايمان ئەلەيھىسسالامنىڭ پادىشاھلىق زامانىدىكى شەيتانلارنىڭ سېھىرگەرلىكىگە ئائىت سۆزلىرىگە ئەگەشتى ۋە سۇلايمان ئەلەيھىسسالامنىڭ پادىشاھلىقىنى سېھرىگەرلىك بىلەن قۇرۇلغان دەپ ئويلاشتى، يەھۇدىلار ئويلىغىنىدەك سۇلايمان سېھرىگەر بولغىنى ۋە سېھىر ئۆگىنىش بىلەن كاپىر بولغىنى يوق، لېكىن شەيتانلار كىشىلەرگە سېھىر ئۆگىتىپ كاپىر بولدى، ئۇلار ئىراقنىڭ بابىل شەھىرىدىكى ھارۇت -مارۇت دېيىلىدىغان ئىككى پەرىشتىگە كىشىلەرنى سىناق ۋە ئىمتىھان قىلىش ئۈچۈن نازىل قىلىنغان سېھىرنى ئۆگىتەتتى، بۇ ئىككى پەرىشتە بىز كىشىلەرنى سىنايمىز، كاپىر بولمىغىن، دېمىگۈچە ھېچ كىشىگە سېھىر ئۆگەتمەيتتى. بۇ ئىككى پەرىشتىنىڭ نەسىھىتىنى قوبۇل قىلمىغان كىشىلەر بۇ ئىككىسىدىن سېھرى ئۈگىنەتتى، ئۇلار بۇ ئىككىسىدىن ئەر-خوتۇننى بىر-بىرىدىن ئايرىۋېتىدىغان، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئۆچمەنلىك پەيدا قىلىدىغان نەرسىلەرنى يەنى سېھىرگەرلىكنى ئۆگىنەتتى، ئۇلار سېھىر ئارقىلىق ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز ھېچ كىشىگە زىيان يەتكۈزەلمەيتتى. ھالبۇكى، ئۇلار ئۆزلىرىگە زىيىنى بار، پايدىسى يوق نەرسىنى ئۆگىنەتتى. يەھۇدىيلار تەۋراتنى تاشلاپ سېھىرنى سېتىۋالغۇچىغا ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ۋە جەننىتىدىن ھېچ نېسىۋە يوق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلەتتى، ئۇلار جانلىرىنىڭ بەدىلىگە سېتىۋالغان نەرسىسىنىڭ يەنى ئۆزلىرى ئۈچۈن سېھىر ئۆگىنىشنى تاللىشىنىڭ، ئوچۇق ئاشكارا ئازغۇنلۇق ۋە نۇمۇسسىزلىق ئىكەنلىكىنى، شۇنداقلا بۇ ئىشقا قەدەم بېسىشنىڭ ئۆزلىرىگە مەنپەئەتى بولمايدىغان قاتتىق يامان ئىش ئىكەنلىكىنى كاشكى بىلسە ئىدى

ئەگەر يەھۇدىلار ئاللاھقا ھەقىقى ئىمان ئېيتىپ، ئاسىيلىق قىلماستىن، ئۇنىڭدىن قورقۇپ ئۆزلىرىگە مەنپەئەتلىك بولغان ئەمەللەرنى قىلىش بىلەن ئاللاھقا ئىتائەت قىلغان بولسا ئىدى، ئۇلار ئۈچۈن ئۇنىڭ دەرگاھىدىكى ساۋاب ئەلۋەتتە ياخشى ئىدى.

ئاللاھ تائالا مۆئمىنلەرنى سۆزلەشكەندە ياخشى سۆزلەرنى تاللاش توغرىسىدا كۆرسەتمە بېرىپ مۇنداق دەيدۇ: ئى مۆمىنلەر! پەيغەمبەرگە (رائىنا) يەنى "بىزنىڭ ئەھۋالىمىزغا قارىسىلا" دەپ خىتاب قىلماڭلار، چۈنكى يەھۇدىلار بۇ سۆزنى ئۆزگەرتىپ پەيغەمبەرئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ بۇنىڭدىن دۆتلۇك دېگەندەك مەنانى مەقسەت قىلاتتى، ئاللاھ تائالا بۇ بوشلۇقنى توسۇش ئۈچۈن مۇسۇلمانلارنى بۇ سۆزنى ئېشلىتىشتىن چەكلىدى. بەندىلەرنى بۇ سۆزنىڭ ئورنىغا (ئۇنزۇرنا) "سۆزلىرىنى چۈشۈنۈپ بولغىچە بىزگە مۆھلەت بەرسە" دېگەن سۆزنى دېيىشكە بۇيرىدى، كاپىرلار ئۈچۈن دەھشەتلىك ئازاب باردۇر.

ئەھلى كىتاب ۋە مۇشرىكلاردىن بولغان كاپىرلار پەرۋەردىگارىڭلار تەرىپىدىن سىلەرگە ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن بىرەر ياخشىلىقنىڭ چۈشۈشىنى ياقتۇرمايدۇ، ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ خالىغان بەندىسىگە پەيغەمبەرلىكتىن، ۋەھيى ۋە ئىماندىن بولغان رەھمىتىنى خاس قىلىدۇ. ئاللاھ كاتتا پەزلى ئىگىسىدۇر، ئىنسانلاردىن ھەرقانداق بىر كىشى ياخشىلىققا ئېرىشىدىكەن، ئۇ ئاللاھ تەرەپتىن بولىدۇ. ئىنسانىيەتكە پەيغەمبەر ئەۋەتىش ۋە كىتاب نازىل قىلىشمۇ ئاللاھنىڭ پەزلىدىندۇر.

ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدىن بىرەر ئايەتنىڭ ھۆكمىنى ياكى لەپزىنى كۆتۈرۋەتكەن ۋاقىتتا ئۇنى كىشىلەرگە ئۇنتۇلدۇرىدۇ، ئاللاھ تائالا دۇنيا-ئاخىرەتتە ئۇنىڭدىنمۇ مەنپەئەتلىك بولغان ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش بولغان يەنە بىر ئايەتنى كەلتۈرىدۇ، بۇ ئاللاھنىڭ ئىلمى ۋە ھېكمىتى بىلەن بولىدۇ. ئى پەيغەمبەر! سەن ئاللاھ تائالانىڭ ھەممە نەرسىگە قادىر ئىكەنلىكىنى بىلىسەن، ئاللاھ خالىغاننى قىلىدۇ ۋە ئىرادىسى بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ

ئى پەيغەمبەر! سەن، ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا مەنسۇپ ئىكەنلىكىنى بىلىسەن، ئاللاھ ئۆز ئىرادىسى بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ، بەندىلىرىنى خالىغان ئىشنى قىلىشقا بۇيرىدۇ ۋە خالىغاندىن ئىشتىن چەكلەيدۇ، شەرىئەتتىن خالىغاننى بىكىتىدۇ ۋە خالىغاننى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ئىشلىرىڭلارغا ئىگە بولىدىغان ھېچقانداق دوست ۋە سىلەرنى زېياننى مۇداپىئە قىلىدىغان مەدەتكار يوقتۇر، بەلكى ئاللاھ ئاشۇنىڭ ھەممىسىنىڭ ئىگىسىدۇر ۋە ئۇنىڭغا قادىردۇر

ئى مۆمىنلەر! ئىلگىرى مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى پەيغەمبىرىدىن ئۇنى چارىسىز قالدۇرىدىغان ۋە ئىتىراز بىلدۈرىدىغان سۇئاللارنى سورىغاندەك پەيغەمبىرىڭلاردىن سۇئال سوراش سىلەرگە يىقىشمايدۇ، ئۇلار: «ئاللاھنى بىزگە ئاشكارا كۆرسەتكىن» دەپ سورىغان، كىمكى ئىماننى كۇپىرغا تىگىشسە ئۇ ھەقىقەتەن توغرا يولدىن ئازغان بولىدۇ

يەھۇدى-ناسالارنىڭ كۆپچىلىكى ئۇلارغا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىلىپ كەلگەن دىنىنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان ھەق دىن ئىكەنلىكى ئاشكارا بولغاندىن كېيىن، ھەسەت قىلىش يۈزىسىدىن سىلەر ئىمان ئىيتقاندىن كېيىن سىلەرنى ئىماندىن قايتۇرۇپ كاپىر قىلىشنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئى مۆمىنلەر! ئاللاھنىڭ ئۇلار توغرىسىدا ھۆكمى كەلگەنگە قەدەر ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئەپۇ قىلىڭلار ۋە ئۇلارنىڭ نەپسىنىڭ يامانلىقى ۋە جاھىللىقى سەۋەبىدىن بولغان خاتالىقىنى كەچۈرۈڭلار، ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ بۇ توغرىدىكى بۇيرىقى ۋە ھۆكمى كەلسە، كاپىر، ئىسلامنى ياكى جىزيە تاپشۇرۇشنى ۋەياكى ئۇرۇشنى تاللايدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا ھەممە نەرسىگە قادىردۇر، ئۇلار ئاللاھنى ئاجىزلاشتۇرالمايدۇ.

نامازنى پەرز، ۋاجىپ ۋە سۈننەتلىرى بىلەن تولۇق ئادا قىلىڭلار، ماللىرىڭلارنىڭ زاكىتىنى ھەقلىق بولغان كىشىلەرگە بېرىڭلار، ھاياتىڭلاردا ھەر قانداق ياخشى ئەمەللەرنى قىلساڭلار، ئۇنى ئۆزۇڭلار ئۈچۈن ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى قىلساڭلار، قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ ھوزۇرىدا ئۇنىڭ ساۋابىنى تاپىسىلەر، ئۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تائالا سىلەرنى مۇكاپاتلايدۇ، ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر، ھەر بىر كىشىنى قىلغان ئەمىلى بويىچە جازالايدۇ ياكى مۇكاپاتلايدۇ.

يەھۇدى ۋە ناسارالاردىن بولغان ھەر بىر تائىپە جەننەتنى ئۆزلىرىگە خاس دەيدۇ، يەھۇدى بولغان ئادەم: يەھۇدى بولمىغان ئادەم جەننەتكە كېرەلمەيدۇ دەيدۇ، ناسارا بولغان ئادەم: ناسارا بولمىغان ئادەم جەننەتكە كېرەلمەيدۇ دەيدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ باتىل ئارزۇ ۋە بۇزۇق خىياللىرىدۇر. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا رەت قايتۇرۇپ: ئەگەر سۆزۈڭلاردا راستچىل بولساڭلار، دەلىلىڭلارنى كەلتۈرۈڭلار، دېگىن

ھەقىقەتەن سەمىمىلىك بىلەن ئاللاھقا يۈزلىنىپ، ئىخلاس بىلەن ياخشى ئەمەل ۋە ئىبادەتلەرنى پەيغەمبەرگە ئەگەشىش ئارقىلىق قىلغان كىشى قايسى تائىپىدىن بولسۇن جەننەتكە كېرىدۇ. پەرۋەردىگارىنىڭ ھوزۇرىدا قىلغان ئەمەللىرىنىڭ ساۋابى بولىدۇ، ئۇلارغا ئاخىرەتتە قورقۇنچ بولمايدۇ، دۇنيادا يوقۇتۇپ قويغان نەرسىلىرىدىنمۇ غەم-ئەندىشە قىلمايدۇ. بۇ سۈپەتلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلگەندىن كېيىن پەقەت مۇسۇلمانلاردىلا ئەمەلىيلىشىدۇ

يەھۇدىلار: ناسارالار توغرا دىندا ئەمەس دەيدۇ، ناسارالار: يەھۇدىلار توغرا دىندا ئەمەس دەيدۇ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھ تائالا ئۇلارغا نازىل قىلغان كىتابنى ئوقۇيدۇ، ئۇ كىتابتا ھېچ قانداق پەيغەمبەرنىڭ ئارىسىنى ئايرىماستىن ھەممىسىگە تەڭ ئىمان ئېيتىشقا بۇيرۇلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ بۇ قىلمىشى بىلىمسىز جاھىل ئەرەپ مۇشرىكلىرىنىڭ سۆزلىرىگە ئوخشاپ قالىدۇ، ئۇلار بارلىق پەيغەمبەرلەرنى ۋە ئۇلارغا نازىل قىلىنغان كىتابلارنىڭ ھەممىسىنى ئىنكار قىلدى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ ئۆز-ئارا ئىختىلاپ قىلىشقان نەرسىلىرى ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ ئادىل ھۆكمى بىلەن بەندىلىرىگە خەۋەر بېرىپ: ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابلارنىڭ ھەممىسىگە ئىمان ئىيتقان كىشىلا ئۇتۇق قازىنالايدۇ، دەيدۇ

ئاللاھنىڭ مەسچىتلىرىدە ئاللاھنىڭ نامىنىڭ ياد قىلىنىشىنى چەكلىگەن، ناماز ئوقۇش، زىكىر-تەسبىھ، قۇرئان تىلاۋەت قىلىشتىن توسقان، مەسچىتلەرنى بۇزغان ۋە ۋەيران قىلىشقا سەۋەپ بولغان ياكى ئىبادەتتىن توسقان كىشىدىنمۇ زالىم كىشى يوقتۇر. مەسچىتلەرنى خاراپ قىلىش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىۋاتقان كىشىلەرنىڭ، مەسجىدلەرگە پەقەت قورققان يۈرەكلىرى دۆپۈلدىگەن ھالدىلا كىرىشى لايىق ئىدى، ئۇلارنىڭ كاپىرلىقى ۋە ئاللاھنىڭ مەسچىتلىرىدىن توسقانلىقى ئۈچۈن، دۇنيادا مۆئمىنلەرنىڭ قولى بىلەن خار-رەسۋا بولىدۇ، ئاخىرەتتە كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ مەسچىتىدىن چەكلىگەنلىكى ئۈچۈن چوڭ ئازابقا دۇچار بولىدۇ

مەشرىقمۇ، مەغرىبمۇ ئۇنىڭ ئارىسىدىكى پۈتۈن يەر يۈزى ئاللاھنىڭدۇر، بەندىلىرىنى خالىغان نەرسىگە بۇيرۇيدۇ، قايسى تەرەپكە يۈزلەنسەڭلار، ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلىنىسىلەر، بەيتۇلمۇقەددەسكە يۈزلىنىڭلار ياكى كەبىگە يۈزلىنىڭلار ياكى خاتالىشىپ باشقا تەرەپكە يۈزلىنىڭلار ياكى قىبلىنىڭ تەرىپىنى بېلىش قىيىن بولسا، بۇنىڭدا سىلەرگە قېيىنچىلىق يوق، چۈنكى ھەممە تەرەپ ئاللاھنىڭدۇر. ئاللاھنىڭ رەھمىتى-مەغپىرىتى كەڭرىدۇر. ئۇ، ئۆز رەھمىتى بىلەن ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئاسانلاشتۇرۇپ بېرىدۇ ۋە ئاشكارا-يوشۇرۇن بارلىق ئىشلىرىنى بىلگۈچىدۇر

يەھۇدىيلار، ناسارالار، مۇشرىكلار: «ئاللاھنىڭ بالىسى بار» دەيدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ گۇمان قىلغان نەرسىسىدىن پاكتۇر، ئۆز خەلقىدىن بىھاجەتتۇر، باشقىلارغا ئىھتىياجلىق كىشى بالىلىق بولىدۇ، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭدۇر، خالايىقلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ قۇلىدۇر، ئاللاھقا بويسۇنغۇچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى خالىغانچە ئورۇنلاشتۇرغۇچىدۇر

ئاللاھ ئاسمانلار، زېمىنلار ۋە ئۇنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنى يوقتىن بار قىلغۇچىدۇر. ئاللاھ بىر ئىشنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈشنى ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭ ئۈچۈن «ۋۇجۇدقا كەل» دەيدۇ-دە، ئۇ ئىش ئاللاھ ئىرادە قىلغان بويىچە ۋۇجۇدقا كېلىدۇ، ئاللاھنىڭ بۇيرىقى ۋە ھۆكمىنى قايتۇرغۇچى يوقتۇر

قۇرەيش كاپىرلىرى ۋە ئەھلى كىتابنىڭ جاھىللىرى ھەققە گەردەنكەشلىك قىلىپ: ئاللاھ نېمە ئۈچۈن بىز بىلەن بىۋاستە سۆزلەشمەيدۇ؟ ياكى بىزگە خاس بولغان بىرەر مۆجىزە كەلتۈرمەيدۇ؟ دەيدۇ، ئۇلاردىن بۇرۇن ئۆتكەن، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلارمۇ گەرچە ئۇلارنىڭ ياشىغان دەۋرى ۋە ئورنى ئوخشىمىسىمۇ پەيغەمبەرلىرىگە شۇنداق سۆزنى قىلغان ئىدى، ھەقىقەتەن بىز ئايەتلىرىمىزنى ھەقىقەتەن ئاشكارا بولغاندا گەردەنكەشلىك قىلماستىن ۋە شەك-شۈبھى قىلماستىن ئىشىنىدىغان قەۋم ئۈچۈن بايان قىلدۇق

ئى پەيغەمبەر! بىز سېنى مۆئمىنلەرگە جەننەت بىلەن خوشخەۋەر بەرگۈچى، كاپىرلارنى دوزاخ بىلەن ئاگاھلاندۇرغۇچى قىلىپ ھېچ قانداق شەك-شۈبھە بولمىغان ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتۇق، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت ئۇلارغا دىننى يەتكۈزۈش، سەن ئەھلى دوزاخ يەنى كاپىرلاردىن ئىمان ئېيتمىغانلار توغرىسىدا جاۋابكار ئەمەسسەن

ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ ئۇنى ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ: يەھۇدىيلار ۋە ناسارالار سەن ئىسلامنى تەرك قىلىپ ئۇلارنىڭ دىنىغا ئەگەشمىگۈچە ئۇلار سەندىن رازى بولمايدۇ، ئەگەر بۇ ئىش ئوچۇق ھەقىقەت كەلگەندىن كېيىن سەندىن ياكى سېنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىڭنىڭ بىرىدىن سادىر بولىدىكەن، سېنى ياكى ئۇلارنىڭ بىرىنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتقۇزىدىغان ياردەمچىمۇ ياكى مەدەتكارمۇ بولمايدۇ. بۇ باتىل ئەھلى بىلەن مۇۋاپىقلىشىپ ھەقنى تەرك قىلىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بايان قىلىشتۇر

قۇرئان كەرىم ئەھلى كىتابتىن بولغان قوللىرىدىكى كىتابقا ئەمەل قىلىدىغان، ھەقىقەتكە ئەگىشىدىغان بىر بۆلۈك كىشىلەر توغرىسىدا مۇنداق دەيدۇ: ئۇلار كىتابلىرىدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقى پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان ئالامەتلەرنى تاپىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار ئىمان ئىيتىشقا ئالدىرايدۇ، يەنە بىر تۈركۈم كىشىلەر بولسا كۇپىرنى داۋاملاشتۇرىدۇ، ئۇلار ھەسسىلەپ زېيان تارتقۇچىلاردۇر

ئى بەنى ئىسرائىل! مېنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان دىنى ۋە دۇنيالىق نېئمەتلىرىمنى ئەسلەڭلار، سىلەرنى پەيغەمبەرلىك ۋە پادىشاھلىق بىلەن شۇ زاماندىكى بارلىق جاھان ئەھلىدىن ئۈستۈن قىلغانلىقىمنى ئېسىڭلارغا ئىلىڭلار

ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇپ، چەكلىمىلىرىنى تەرك قىلىش ئارقىلىق قىيامەت كۈنىنىڭ ئازابى بىلەن ئۆزۇڭلار ئارىسىدا قالقان ھاسىل قىلىڭلار، ئۇ كۈندە كىشى يەنە بىر كىشىگە ئەسقاتمايدۇ ۋە ھەر قانچە كاتتا پىداكارلىق قوبۇل قىلىنمايدۇ، ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز ھېچقانداق كىشى شاپائەت قىلالمايدۇ. ئۇ كۈندە بەندىگە ئاللاھتىن باشقا ياردەم بەرگۈچى بولمايدۇ.

ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى شەرىئەت ئەھكاملىرى ۋە مەسئۇلىيەتلەر بىلەن سىنىغانلىقىنى زىكىر قىلغىن. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۈستىگە يۈكلەنگەن مەسئۇلىيەتنى مۇكەممەل بىر شەكىلدە تولۇق ئادا قىلدى، ئاللاھ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغا: سېنى كىشىلەر ئىش-ھەرىكەت ۋە ئەخلاقتا ئەگىشىدىغان پېشىۋا قىلىمەن دېدى. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام: ئى ئاللاھ مېنىڭ بەزى ئەۋلادىمنىمۇ كىشىلەر ئەگىشىدىغان پېشىۋا قىلساڭ دېدى، ئاللاھ تائالا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغاجاۋاپ بېرىپ: مېنىڭ سېنى دىندا پېشىۋا قىلىش ئەھدىمگە سېنىڭ ئەۋلادلىرىڭدىن بولغان زالىملار ئېرىشەلمەيدۇ، دېدى

ئۆز ۋاقتىدا بىز كەبىنى كىشىلەر جەم بولىدىغان، ھەر قاچان قايتسا قايتا كېلىشكە قەلبى تەلپۈنىدىغان، تېنچ جاي قىلىپ بەردۇق، ئۇ يەردە ئۇلارغا ھەددىدىن ئاشقۇچى بولمايدۇ. كىشىلەرگە: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام كەبىنى ياسىغاندا تۇرغان تاشنى ناماز ئوقۇيدىغان جاي قىلىڭلار دېدۇق، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام بىلەن ئوغلى ئىسمائىل ئەلەيھىسسالامغا ھەرەم-بەيتۇللاھ كەبىنى تاۋاپ قىلغۇچىلار، ئېتىكاپتا ئولتۇرغۇچىلار، رۇكۇ قىلغۇچىلار ۋە سەجدە قىلغۇچىلار ئۈچۈن پاسكىنا-مەينەت بۇتلاردىن پاك تۇتۇشقا تەۋسىيە قىلدۇق

ئى پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئەسلىگىن: پەرۋەردىگارىم! مەككىنى ھېچ بىركىشى يامانلىق بىلەن چېقىلالمايدىغان تىنچ شەھەر قىلىپ بەرگىن، ئاھالىسىدىن ساڭا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىمان ئىيتقانلارنى تۈرلۈك مېۋىلەر بىلەن رىزىقلاندۇرغىن دېدى، ئاللاھ تائالا: ئۇلاردىن كاپىر بولغانلىرىنىمۇ دۇنيادا رىزقتىن مەلۇم مۇددەت بەھرىمان قىلىمەن، ئاندىن كېيىن ئۇلارنى ئاخىرەتتە دوزاخقا ھەيدەيمەن، قىيامەت كۈنى ھەيدىلىدىغان دوزاخ نېمە دېگەن يامان جاي-ھە!.

ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم بىلەن ئىسمائىل ئەلەيھىسسالام كەبىنىڭ ئۇلىنى قۇپۇرۇۋېتىپ، تۆۋەنچىلىك بىلەن ئاللاھغا يالۋۇرۇپ: پەرۋەردىگارىمىز! بىزنىڭ كەبىنى ياساشتىن ئىبارەت بولغان خىزمىتىمىزنى قوبۇل قىلغىن، سەن ھەقىقەتەن دۇئايىمىزنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىسەن، نىيەت ۋە ئەمەللىرىمىزنى بىلىپ تۇرغۇچىسەن دېدى

پەرۋەردىگارىمىز! ئىككىمىزنى ساڭا بويسۇنغۇچىلاردىن قىلغىن، ساڭا ھېچ بىر كىشىنى شېرىك قىلمايمىز، بىزنىڭ ئەۋلادلىرىمىزدىنمۇ ئۆزۈڭگە ئىتائەتمەن ئۈممەت چىقارغىن، بىزگە ئىبادەتنىڭ قائىدىلىرىنى بىلدۈرگىن، ساڭا ئىتائەت قىلىش جەريانىدىكى خاتالىق ۋە ناچارلىقىمىزنى ئەپۇ قىلغىن، سەن بەندىلىرىڭدىن تەۋبە قىلغۇچىلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلغۇچىسەن ۋە ناھايتى مېھرىبانسەن

پەرۋەردىگارىمىز! ئىسمائىل ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادلىرى ئارىسىدىن سېنىڭ نازىل قىلغان ئايەتلىرىڭنى ئۇلارغا تىلاۋەت قىلىپ بېرىدىغان، قۇرئان-سۈننەت ئۈگىتىدىغان، شېرىك ۋە رەزىللىكتىن پاكلايدىغان بىر پەيغەمبەر ئەۋەتكىن، ھەقىقەتەن سەن غالىبسەن، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىسەن، دېدى

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىدىن، باشقا دىنلارغا ئەقىلسىزلىكتىن ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان، ياخشى پىكىر قىلماستىن ھەقنى تەرك قىلىپ ئازغۇنلۇققا يۈزلەنگەن، خارلىققا رازى بولغان كىشىلەر يۈز ئۆرۈيدۇ، ھەقىقەتەن بىز ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى دۇنيادا پەيغەمبەر ۋە دوستلۇققا تاللىدۇق، ئۇ ئاخىرەتتە ئۆزىگە يۈكلەنگەن مەسئۇلىيەتنى تولۇق ئادا قىلىش بىلەن سالىھلار قاتارىدىن بولۇپ، ئالى دەرىجىگە ئېرىشىدۇ

ئاللاھ تائالا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى ئىسلامغا تىزدىن بويسۇنۇشقا تاللاپ، ماڭا سەمىمىلىك بىلەن ئىبادەت قىلغىن ۋە ئىتائەت قىلىش بىلەن بويسۇنغىن دېگەندە، ئۇ پەرۋەردىگارىغا جاۋاپ بېرىپ: ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى، ئۇلارغا رىزق بەرگۈچى ۋە ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرغۇچى ئاللاھقا بويسۇندۇم، دېدى

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۆز ئوغۇللىرىغا ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھقا بويسۇندۇم، دېگەن سۆز بىلەن ۋەسىيەت قىلدى، يەئقۇب ئەلەيھىسسالاممۇ شۇنداق ۋەسىيەت قىلدى، ئىككەيلەن پەرزەنتلىرىنى چاقىرىپ: ئاللاھ سىلەرگە ئىسلام دىنىنى تاللىدى، ئۆلۈم كەلگۈچە قەدەر دىندا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار، ئىچكى-تاشقى تەرەپتىن ئاللاھقا بويسۇنغان ھالەتتە دۇنيادىن كېتىڭلار، دېدى

يەئقۇب ئەلەيھىسسالام سەكراتتا ياتقان ۋاقتىدا سىلەر يېنىدا بولغانمۇ؟ يەنى ئۇ ئوغۇللىرىدىن: مەن ۋاپات بولغاندىن كېيىن نېمىگە ئىبادەت قىلىسىلەر؟ دەپ سورىغاندا، ئۇلار: سېنىڭ ئىلاھىڭ ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭ ئىبراھىم، ئىسمائىل، ئىسھاقلارنىڭ ئىلاھى بولغان بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىمىز، بىز ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرمەيمىز. يالغۇز ئۇنىڭغىلا بويسۇنىمىز ۋە ئىتائەت قىلغۇچىمىز، دېدى

ئۇلار سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن ئۈممەتلەردىن بىر ئۈممەتتۇر، ئۇلارنىڭ ئىلگىرى قىلغان ياخشىلىق ۋە يامانلىقتىن ئىبارەت ئەمەللىرى ئۆزلىرى ئۈچۈندۇر، سىلەرنىڭ ئەمەلىڭلارمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، ئۇلارنىڭ قىلمىشىدىن سىلەر جاۋابكار ئەمەس، سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلاردىنمۇ ئۇلار جاۋابكار ئەمەس، بىر كىشى يەنە بىر كىشىنىڭ خاتالىقى ئۈچۈن جازالانمايدۇ، بەلكى ھەر بىرى ئۆزلىرىنىڭ قىلغان ئىشلىرىدىن جاۋاپكار بولىدۇ، ئىلگىرىكىلەرنىڭ قىلغان ئەمەللىرى سىلەرنى ئۆزۈڭلارنىڭ ئەمىلىگە قاراشتىن مەشغۇل قىلىپ قويمىسۇن، ھېچ كىشىگە ئاللاھنىڭ رەھمىتى بىلەن قىلغان ياخشى ئەمەللىرىدىن باشقا نەرسە مەنپەئەت بەرمەيدۇ

يەھۇدىيلار مۇشۇ ئۈممەتكە: يەھۇدىي بولساڭلار توغرا يولدا بولىسىلەر دېدى، ناسارالار: ناسارا بولساڭلار توغرا يولدا بولىسىلەر دېدى، ئى پەيغەمبەر! سەن ئۇلارغا جاۋاپ بېرىپ: بىز ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقەتكە ئۇيغۇن بولغان ئىسلام دىنىغا ئەگىشىمىز، ئۇ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگۈچىلەردىن ئەمەس ئىدى، دېگىن

ئى مۆمىنلەر! يەھۇدىي ۋە ناسارالاردىن بولغان مۇشۇ باتىل دەۋا ساھىبلىرىغا ئېيتىڭلاركى: بىز ئاللاھقا، بىزگە نازىل قىلغان قۇرئانغا، ئىبراھىمغا، ئۇنىڭ ئوغلى ئىسمائىلغا، ئىسھاققا، يەئقۇبقا ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىدىن بولغان پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان ۋەھىيگە، مۇساغا بېرىلگەن تەۋراتقا، ئىساغا بېرىلگەن ئىنجىلگە ۋە بارلىق پەيغەمبەرلەرگە پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن بېرىلگەن كىتابلارغا ئىمان ئېيتتۇق، ئۇلاردىن ھېچبىرىنى ئايرىۋەتمەيمىز، يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا ئوخشاش ئۇلارنىڭ بەزىسىگە ئىمان ئېيتىپ بەزىسىنى ئىنكار قىلمايمىز، بەلكى ھەممىسىگە ئىشىنىمىز، بىز ئاللاھقىلا بويسۇنغۇچىلارمىز

ئەگەر يەھۇدىي-ناسارالار ۋە ئۇلاردىن باشقا كاپىرلار سىلەر ئىمان ئېيتقاندەك ئىمان ئېيتسا، ئەلۋەتتە ئاللاھ رازى بولىدىغان توغرا يول تاپقان بولىدۇ، ئەگەر ئۇلار ئىماندىن يۈز ئۆرىسە، پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىنى ياكى بەزىسىنى ئىنكار قىلسا، سەن بىلەن دۈشمەنلىك ۋە ئاداۋەتتە بولىدۇ، بۇنىڭغا قايغۇرما، ئۇلارنىڭ ئەزىيەتلىرىگە سەن ئۈچۈن ئاللاھ ئۆزى كۇپايە قىلىدۇ، سېنى ئۇلارنىڭ يامانلىقىدىن توسىدۇ، ئۇلارغا قارشى ساڭا ياردەم بېرىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلىغۇچى، نىيەت-مەقسىتى ۋە ئىش-ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر

ئاللاھ سىلەرنى ئىچكى-تاشقى جەھەتتىن توغرا دەپ تاللىغان دىندا چىڭ تۇرۇڭلار، ئاللاھنىڭ دىنىدىنمۇ ياخشى دىن بارمۇ؟ ئۇ مەنپەئەتنى جەلىپ قىلغۇچى ۋە بۇزۇقچىلىقنى چەكلىگۈچى ساغلام تەبىئەتكە مۇۋاپىقتۇر، ئۇلارغا: بىز يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك قىلمايمىز دەڭلار

ئى پەيغەمبەر! سەن: ئەھلى كىتابلارغا: سىلەر بىز بىلەن ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ دىنى توغرىسىدا مۇنازىرىلىشەمسىلەر؟، چۈنكى سىلەرنىڭ دىنىڭلار ۋە كىتابىڭلارنىڭ ئىلگىرى نازىل بولغانلىقىنىڭ سىلەرگە پايدىسى بولمايدۇ، ئۇ ئاللاھ ھەممەيلەننىڭ پەرۋەردىگارى، سىلەرگىلا خاس ئەمەس، بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈندۇر، سىلەر ئۇنىڭدىن سورالمايسىلەر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، بىز ئۇنىڭدىن سورالمايمىز، ھەر كىم ئۆزىنىڭ قىلغان ئەمىلى بويىچە جازالىنىدۇ ياكى مۇكاپاتلىنىدۇ. بىز تائەت-ئىبادەتتە ئاللاھقا سادىقمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەيمىز