Аль-Мухтасар · Тафсир · на кыргызском
Гафир 40:57–85
40:57Страница 473
لَخَلۡقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَكۡبَرُ مِنۡ خَلۡقِ ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ٥٧
Воистину, сотворение небес и земли есть нечто более великое, чем сотворение людей, но большинство людей не знает этого.
Акыйкатта эбегейсиз чоң жана кең болгон асмандар менен жерди жаратуу – адамдарды жараткандан да улуу нерсе. Ал экөөсүнүн улуулугуна карабастан аларды жараткан Аллах – өлүктөрдү да кабырларынан сурак жана жаза-сыйлык үчүн кайрадан тирилтүүгө кудуреттүү. Бирок адамдардын көпчүлүгү билишпейт, сабак алышпайт жана муну айкындыгына карабастан кайра тирилүүгө далил кылышпайт.
40:58Страница 473
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡبَصِيرُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَلَا ٱلۡمُسِيٓءُۚ قَلِيلٗا مَّا تَتَذَكَّرُونَ ٥٨
Не равны слепой и зрячий, а также те, которые уверовали и совершали праведные деяния, и творящие зло. Как же мало вы поминаете назидания!
Көзү көргөн адам менен көрбөгөн адам тең эмес. Ошондой эле Аллахка ыйман келтирип, пайгамбарлардын чынчылдыгын тастыктап, жакшылык иштерди кылгандар менен бузуку ишеним жана күнөөлөр себептүү жамандык иштерди кылгандар тең эмес. Силер өтө аз гана үлгү аласыңар. Эгер силер үлгү алганыңарда, анда бул эки топтун айырмасын билмексиңер, Аллахтын ыраазылыгын көздөп ыйман келтиргендерден жана жакшылык иштерди кылгандардан болууга жанталашмаксыңар.
40:59Страница 474
إِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَأٓتِيَةٞ لَّا رَيۡبَ فِيهَا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ ٥٩
Час непременно наступит, и в нем нет сомнения. Однако большинство людей не верует.
Чындыгында Аллах сурак жана жаза-сыйлык үчүн өлүктөрдү кайра тирилткен Саат сөзсүз келет. Бирок көпчүлүк адамдар анын келишине ишенишпейт. Ошондуктан ага даярдык көрүшпөйт.
40:60Страница 474
وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِيٓ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ٦٠
Ваш Господь сказал: «Взывайте ко Мне, и Я отвечу вам. Воистину, те, которые превозносятся над поклонением Мне, войдут в Геенну униженными».
Эй, адамдар! Раббиңер айтты: «Жалгыз Мага сыйынгыла жана Менден сурагыла, Мен силердин дубаңарга жооп берем, силерди кечирем жана ырайым кылам. Чындыгында Мага гана сыйынбастан текеберлик кылгандар кыяматта кор болгон абалда тозокко киришет».
40:61Страница 474
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ لِتَسۡكُنُواْ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبۡصِرًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ ٦١
Аллах - Тот, Кто сотворил для вас ночь, чтобы вы отдыхали в течение нее, и день для освещения. Воистину, Аллах оказывает людям милость, но большинство людей неблагодарны.
Аллах силер эс алууңар үчүн түндү караңгы кылып койду жана тиричилик кылууңар үчүн күндүздү жарык кылып койду. Чындыгында Аллах адамдарга жалпы жана жеке жакшылыктарды берген улуу артыкчылык Ээси. Бирок адамдардын көпчүлүгү Аллахтын аларга берген жакшылыктарына шүгүр кылышпайт.
40:62Страница 474
ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ ٦٢
Таков Аллах - ваш Господь, Творец всякой вещи. Нет божества, кроме Него. До чего же вы отвращены от истины!
Силерге жакшылыктарды берген ушул Аллах – Ал бүткүл нерселердин Жаратуучусу, Андан башка Жаратуучу жок, Ал Өзү гана сыйынууга татыктуу. Анан кандайча силер Аллахка сыйынбастан туруп, кайдагы бир пайда да, зыян да бере албаган башка нерселерге сыйынып жатасыңар?!
40:63Страница 474
كَذَٰلِكَ يُؤۡفَكُ ٱلَّذِينَ كَانُواْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ ٦٣
Таким же образом отвращаются те, которые отвергают знамения Аллаха.
Ал аларды Аллахка ыйман келтирип, жалгыз Ага сыйынуудан бурганы сымал, Аллахтын жалгыздыгын билдирген аят-белгилерди четке каккандарды да бардык жерде, бардык учурда андан буруп коёт, аларды акыйкатка багыттабайт жана тууралыкка ийгилик бербейт.
40:64Страница 474
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ قَرَارٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَصَوَّرَكُمۡ فَأَحۡسَنَ صُوَرَكُمۡ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡۖ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٤
Аллах - Тот, Кто сотворил для вас землю местом пребывания, а небо - кровлей. Он придал вам облик и сделал ваш облик прекрасным. Он наделил вас благами. Таков Аллах, ваш Господь. Благословен Аллах, Господь миров!
Оо, адамдар! Аллах силерге жерди жайланышууга ыңгайлуу жай кылып койду жана үстүңөрдөгү асманды урап кетпей тургандай бекем кылып куруп койду. Ошондой эле силерди энеңердин курсагында эң сонун келбетте жаратты. Силерге тамак-аштын адалын жана тазасын ырыскы кылды. Силерге ушундай жакшылыктарды берген – Раббиңер Аллах. Бүткүл макулуктардын Раббиси Аллах ыйык болду. Алардын Андан башка Раббиси жок.
40:65Страница 474
هُوَ ٱلۡحَيُّ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدۡعُوهُ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَۗ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٥
Он - Живой, и нет божества, кроме Него. Взывайте же к Нему, очищая перед Ним веру. Хвала Аллаху, Господу миров!
Ал түбөлүк Тирүү, эч качан өлбөйт. Андан башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Андыктан Анын гана Жүзүн каалап, Ага сыйынып жана сурап дуба кылгыла! Ага макулуктарды теңеп ширк кылбагыла! Макулуктардын Раббиси Аллахка мактоолор болсун!
40:66Страница 474
۞ قُلۡ إِنِّي نُهِيتُ أَنۡ أَعۡبُدَ ٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَمَّا جَآءَنِيَ ٱلۡبَيِّنَٰتُ مِن رَّبِّي وَأُمِرۡتُ أَنۡ أُسۡلِمَ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٦
Скажи: «Воистину, мне запрещено поклоняться тем, кого вы призываете помимо Аллаха, с тех пор, как ко мне явились ясные знамения от моего Господа, и мне велено покориться Господу миров».
Оо, пайгамбар! Айткын: «Мага кудайларыңарга сыйынуунун жалган экендигине ачык-айкын далилдер келген кезде Аллах мени силер Аны менен катар сыйынган, пайда да зыян да бере албаган айкелдериңерге сыйынуумду тыйды жана жалгыз Ага гана сыйынып моюн сунуумду буйруду. Ал бүткүл макулуктардын Раббиси, алардын Андан башка Раббиси жок.
40:67Страница 475
هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ مِنۡ عَلَقَةٖ ثُمَّ يُخۡرِجُكُمۡ طِفۡلٗا ثُمَّ لِتَبۡلُغُوٓاْ أَشُدَّكُمۡ ثُمَّ لِتَكُونُواْ شُيُوخٗاۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبۡلُۖ وَلِتَبۡلُغُوٓاْ أَجَلٗا مُّسَمّٗى وَلَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ ٦٧
Он - Тот, Кто сотворил вас из земли, потом - из капли, потом - из сгустка крови. Потом Он выводит вас младенцами, чтобы потом вы могли достигнуть зрелого возраста и чтобы потом вы стали стариками, хотя среди вас есть такие, которых умерщвляют раньше, и чтобы вы достигли назначенного срока. Быть может, вы уразумеете.
Ал силердин түпкү атаңар Адамды топурактан жаратты. Андан кийин силерди бел суудан, андан соң уюган кандан жаратып, кийин силерди кичинекей ымыркай кылып энеңердин курсагынан чыгарды. Андан соң денеңер күчкө толгон куракка жеттиңер, кийин чоңоюп отуруп карылык куракка келдиңер, араңардан кээ бирлер ага жетпей өлгөндөр болот. Ошондой эле Аллахтын илиминде белгилүү мөөнөткө чейин жеттиңер, андан кемиген да жок, ага кошулган да жок. Балким силер Аллахтын кудуреттүүлүгүн жана жалгыздыгын билдирген ушул далилдерден пайда аларсыңар.
40:68Страница 475
هُوَ ٱلَّذِي يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَإِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ٦٨
Он - Тот, Кто дарует жизнь и умерщвляет. Когда же Он принимает решение, то стоит Ему сказать: «Будь!». - как это сбывается.
Тирилтүү да, өлтүрүү да Анын гана колунда. Эгерде Ал бир ишке өкүм кылса, анда ал ишке «бол!» деп гана айтат, ал ошол замат ишке ашат.
40:69Страница 475
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِيٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ أَنَّىٰ يُصۡرَفُونَ ٦٩
Разве ты не видел тех, которые препираются относительно знамений Аллаха? До чего же они отвращены от истины?
Оо, пайгамбар! Аллахтын аят-белгилеринин ачык-айкындыгына карабастан аларды жалган деп талашып-тартышкандарды карабайсыңбы?! Алардын ачык келген акыйкаттан жүз бурган абалдарына таң каласың!
40:70Страница 475
ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِٱلۡكِتَٰبِ وَبِمَآ أَرۡسَلۡنَا بِهِۦ رُسُلَنَاۖ فَسَوۡفَ يَعۡلَمُونَ ٧٠
Они сочли ложью Писание и то, с чем Мы отправили Наших посланников. Но они узнают,
Алар Куранды жана пайгамбарларыбызга жиберген акыйкатты жалганга чыгарышты. Жакында ал жалганчылар жалгандын акыбети кандай болорун билишет, анын арты жаман экенин көрүшөт.
40:71Страница 475
إِذِ ٱلۡأَغۡلَٰلُ فِيٓ أَعۡنَٰقِهِمۡ وَٱلسَّلَٰسِلُ يُسۡحَبُونَ ٧١
когда с оковами на шеях и в цепях их поволокут
Алар анын акыбетин моюндары кишенделгенде, буттары чынжырланганда жана азап периштелери сүйрөгөндө билишет.
40:72Страница 475
فِي ٱلۡحَمِيمِ ثُمَّ فِي ٱلنَّارِ يُسۡجَرُونَ ٧٢
в кипяток, а потом разожгут в Огне.
Аларды буркулдап кайнаган ысык сууга сүйрөшөт. Кийин тозокто күйүшөт.
40:73Страница 475
ثُمَّ قِيلَ لَهُمۡ أَيۡنَ مَا كُنتُمۡ تُشۡرِكُونَ ٧٣
Потом им скажут: «Где те, кого вы приобщали в сотоварищи
Кийин аларга жеме катары мындай деп айтылат: «Силер шерик кылып сыйынган жалган кудайларыңар кайда?
40:74Страница 475
مِن دُونِ ٱللَّهِۖ قَالُواْ ضَلُّواْ عَنَّا بَل لَّمۡ نَكُن نَّدۡعُواْ مِن قَبۡلُ شَيۡـٔٗاۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٧٤
к Аллаху?». Они скажут: «Они скрылись от нас. Да и не молились мы раньше никому». Так Аллах вводит в заблуждение неверующих.
Пайда да, зыян да бере албаган Аллахтан башка айкелдериңер?». Каапырлар айтышты: «Алар бизге көрүнбөй жок болуп кетишти. Биз дүйнөдө сыйынууга татыктуу деп эч кимге сыйынган эмеспиз». Аллах ошолорду адаштырганы сыяктуу каапырларды да бардык жерде жана заманда акыйкаттан адаштырат.
40:75Страница 475
ذَٰلِكُم بِمَا كُنتُمۡ تَفۡرَحُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّ وَبِمَا كُنتُمۡ تَمۡرَحُونَ ٧٥
Это вам за то, что вы ликовали на земле без всякого права и превозносились.
Аларга айтылат: «Силер тарткан бул азап – ширк кылганыңар жана ашыкча кутуруп сүйүнүчкө батканыңар себептүү берилди.
40:76Страница 475
ٱدۡخُلُوٓاْ أَبۡوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَاۖ فَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلۡمُتَكَبِّرِينَ ٧٦
Входите во врата Геенны и пребывайте там вечно. Как же скверна обитель возгордившихся!».
Силер түбөлүк кала турган тозоктун эшиктеринен киргиле! Акыйкатка текеберлик кылгандардын жайы кандай жаман!».
40:77Страница 475
فَٱصۡبِرۡ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞۚ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعۡضَ ٱلَّذِي نَعِدُهُمۡ أَوۡ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيۡنَا يُرۡجَعُونَ ٧٧
Будь же терпелив, ибо обещание Аллаха истинно. Мы можем показать тебе часть того, что обещаем им, а можем умертвить тебя до этого. Они все равно будут возвращены к Нам.
Оо, пайгамбар! Элиңдин сага көргөзгөн запкысына жана жалгандарына сабыр кыл! Чындыгында Аллахтын сага убада кылган жеңиши шексиз чындык. Биз сага Бадр күнүндөгүдөй аларга убадаланган азаптын кээ бирлерин тирүүңдө көргөзөбүз же ага чейин эле жаныңды алабыз. Силер кыяматта Бизге гана кайтып келесиңер, ошондо Биз алардын иш-аракеттеринин жазасын берип, аларды түбөлүк тозокко киргизебиз.
40:78Страница 476
وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلٗا مِّن قَبۡلِكَ مِنۡهُم مَّن قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّن لَّمۡ نَقۡصُصۡ عَلَيۡكَۗ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأۡتِيَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ فَإِذَا جَآءَ أَمۡرُ ٱللَّهِ قُضِيَ بِٱلۡحَقِّ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلۡمُبۡطِلُونَ ٧٨
Мы уже отправляли посланников до тебя. Среди них есть такие, о которых Мы рассказали тебе, и такие, о которых Мы не рассказывали тебе. Все посланники показывали знамения только с дозволения Аллаха. Когда же явится веление Аллаха, будет вынесен истинный приговор, и там приверженцы лжи окажутся в убытке.
О, пайгамбар! Биз сага чейин көптөгөн пайгамбарларды өзүнүн үммөттөрүнө жибергенбиз. Алар пайгамбарларды жалганга чыгарып, ыза беришти, бирок алардын кылыгына, запкыларына пайгамбарлар сабыр кылышты. Ошол пайгамбарлардын кээ бирлери тууралуу сага айтып бердик, кээ бирлерин айткан жокпуз. Эч бир пайгамбар Раббиси кааламайынча өз элине керемет-мөөжүза көрсөтө албайт. Каапырлардын өз коомдоруна керемет-мөжиза алып келсин деген талабы - зулумдук. Эгерде Аллах тараптан пайгамбарлар менен коомдорунун ортосун ажыратуу же жеңиш берүү тууралуу буйрук келсе, анда Ал алардын ортосун адилеттик менен ажыратып, каапырларды жок кылат жана пайгамбарларды сактап калат. Пенделердин ортосу ажыратылган ошол убакта жалганчылар каапырлыгынын айынан өздөрүн кыйроого туш кылышат.
40:79Страница 476
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَنۡعَٰمَ لِتَرۡكَبُواْ مِنۡهَا وَمِنۡهَا تَأۡكُلُونَ ٧٩
Аллах - Тот, Кто создал для вас скотину, чтобы на некоторых из них вы ездили верхом, а другими питались.
Аллах силер үчүн төөлөрдү, уйларды жана койлорду жаратты, алардын кээ бирлерин минесиңер, кээ бирлеринин этин жейсиңер.
40:80Страница 476
وَلَكُمۡ فِيهَا مَنَٰفِعُ وَلِتَبۡلُغُواْ عَلَيۡهَا حَاجَةٗ فِي صُدُورِكُمۡ وَعَلَيۡهَا وَعَلَى ٱلۡفُلۡكِ تُحۡمَلُونَ ٨٠
Они приносят вам пользу, и на них вы достигаете того, чего желают ваши сердца. На них и на кораблях вас перевозят.
Бул жандыктарда силер үчүн ар бир заманда жаңырып турган түрдүү пайдалар бар. Силер алар аркылуу өзүңөрдөгү каалаган муктаждыктарга жетесиңер. Алардын эң белгилүүсү — деңизде жана кургактыкта минип жүрөсүңөр.
40:81Страница 476
وَيُرِيكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ فَأَيَّ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ تُنكِرُونَ ٨١
Он показывает вам Свои знамения. Какие же знамения Аллаха вы отрицаете?
Аллах силерге Анын кудуреттүүлүгүн жана жалгыздыгын билдирген аят-белгилерди көргөзөт. Силер Аллахтын аят-белгиси экенине ынангандан кийин алардын кайсы бирин мойнуңарга албай коёсуңар?
40:82Страница 476
أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ كَانُوٓاْ أَكۡثَرَ مِنۡهُمۡ وَأَشَدَّ قُوَّةٗ وَءَاثَارٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ فَمَآ أَغۡنَىٰ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ٨٢
Разве они не странствовали по земле и не видели, каким был конец их предшественников? Они превосходили их числом и силой и оставили больше следов на земле, но не спасло их то, что они приобретали.
Ал жалганчылар жер бетин кезишпейби, алардан мурунку жалганчы коомдордун арты кандай бүткөнүнө ой жүгүртүп, алардан сабак алышпайбы?! Ал коомдор булардан да бай, күч-кубаттуу болушкан, жер бетинде алардан көп тарыхый эстеликтерди калган. Аларга Аллахтын кыйратуучу азабы келгенде күч-кубаттуулугу аларга эч пайда берген жок.
40:83Страница 476
فَلَمَّا جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَرِحُواْ بِمَا عِندَهُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ٨٣
Когда их посланники приходили к ним с ясными знамениями, они радовались тому знанию, которое было у них, и тогда их окружило (или поразило) то, над чем они издевались.
Качан аларга пайгамбарлары ачык-айкын далилдер менен келишкенде аларды жалганга чыгарышты жана пайгамбарлар алып келгенге каршы келген өздөрүндөгү илимди гана карманууга ыраазы болушту. Аларды пайгамбарлары коркутканда маскаралап күлүшкөн азап алардын башына түштү.
40:84Страница 476
فَلَمَّا رَأَوۡاْ بَأۡسَنَا قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَحۡدَهُۥ وَكَفَرۡنَا بِمَا كُنَّا بِهِۦ مُشۡرِكِينَ ٨٤
Когда они узрели Наше наказание, они сказали: «Мы уверовали в Единственного Аллаха и не веруем в тех, кого мы приобщали в сотоварищи к Нему!».
Качан алар азабыбызды көргөндө эч кандай ишеним пайда бербеген учурда моюндарына алып: «Биз жалгыз Аллахка ыйман келтирдик жана Андан башка сыйынган шериктертерге жана айкелдерге каапырлык кылдык» – деп айтышат.
40:85Страница 476
فَلَمۡ يَكُ يَنفَعُهُمۡ إِيمَٰنُهُمۡ لَمَّا رَأَوۡاْ بَأۡسَنَاۖ سُنَّتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِي قَدۡ خَلَتۡ فِي عِبَادِهِۦۖ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلۡكَٰفِرُونَ ٨٥
Но не помогла им вера, когда они увидели Наше наказание. Таким всегда было установление Аллаха для Его рабов. Вот тогда неверующие оказались в убытке.
Бирок алар Биздин азабыбызды өз көзү менен көргөндө ыйман келтиргендери эч пайда бербейт. Алар азапты көргөн кезде ыймандары пайда бербейт деген – Аллахтын пенделерине жүргөн өкүм жолу. Каапырлар Аллахка каапырлык кылышканы себептүү жана азапты көргөнгө чейин тообо кылышпаганы себептүү азап түшкөн кезде өздөрүн кыйроого учуратышты.
Текст: Quranic Universal Library (Tarteel) через spa5k/tafsir_api (MIT), в зафиксированной версии. Аяты: Quran Foundation. Источники и лицензии