Al-MukhtasarAl‑Baqarah · 2:217–234

Al-Mukhtasar · Tafsir · in Thai

Al-Baqarah 2:217–234

2:217Page 34

يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ قِتَالٖ فِيهِۖ قُلۡ قِتَالٞ فِيهِ كَبِيرٞۚ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَكُفۡرُۢ بِهِۦ وَٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَإِخۡرَاجُ أَهۡلِهِۦ مِنۡهُ أَكۡبَرُ عِندَ ٱللَّهِۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَكۡبَرُ مِنَ ٱلۡقَتۡلِۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمۡ عَن دِينِكُمۡ إِنِ ٱسۡتَطَٰعُواْۚ وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢١٧

They ask you about the sacred month1 - about fighting therein. Say, "Fighting therein is great [sin], but averting [people] from the way of Allāh and disbelief in Him and [preventing access to] al-Masjid al-Ḥarām and the expulsion of its people therefrom are greater [evil] in the sight of Allāh. And fitnah2 is greater than killing." And they will continue to fight you until they turn you back from your religion if they are able. And whoever of you reverts from his religion [to disbelief] and dies while he is a disbeliever - for those, their deeds have become worthless in this world and the Hereafter, and those are the companions of the Fire; they will abide therein eternally.

โอ้นบีเอ๋ย พวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับการทำสงครามในเดือนอันทรงเกียรติ คือเดือนซุลเกาะอ์ดะฮ์ ซุลฮิจญะฮ์ มุฮัรรอมและรอญับ จงตอบพวกเขาเถิดว่า "การทำสงครามในเดือนนั้นถือเป็นบาปมหันต์และเป็นความชั่วร้าย ณ ที่อัลลอฮ์ เช่นเดียวกันกับการที่บรรดาผู้ตั้งภาคีได้ขัดขวางผู้คนให้ออกจากทางของอัลลอฮ์ก็เป็นสิ่งที่น่ารังเกียจเช่นกัน และการกีดกันบรรดาผู้ศรัทธาไม่ให้เข้าไกล้มัสยิดอัลฮะรอมตลอดจนการขับไล่ผู้อยู่อาศัยในมัสยิดอัลฮะรอมออกจากมัสยิดเป็นบาปที่ยิ่งใหญ่กว่า ณ ที่อัลลอฮ์ มากกว่าการสู้รบในเดือนอันทรงเกียรติ และการตั้งภาคีของพวกเขานั้นบาปยิ่งกว่าการฆาตกรรม และบรรดาผู้ตั้งภาคีซึ่งด้วยความอธรรมของพวกเขาก็ยังคงทำสงครามกับพวกเจ้าต่อไป -โอ้ผู้ศรัทธาทั้งหลายเอ๋ย- จนกว่าพวกเขาจะทำให้พวกเจ้าออกจากศาสนาแห่งสัจธรรมที่แท้จริงของพวกเจ้าไปยังศาสนาเท็จที่อุปโลกน์ขึ้นมาของพวกเขา หากพวกเขาสามารถทำได้ และผู้ใดในหมู่พวกเจ้าออกจากศาสนาของเขา แล้วตายในขณะที่เขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ การงานที่ดีของพวกเขาจะไร้ผล และในปรโลกเขาจะตกนรกและอยู่ในนั้นตลอดกาล

2:218Page 34

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَجَٰهَدُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أُوْلَٰٓئِكَ يَرۡجُونَ رَحۡمَتَ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٢١٨

Indeed, those who have believed and those who have emigrated and fought in the cause of Allāh - those expect the mercy of Allāh. And Allāh is Forgiving and Merciful.

แท้จริงบรรดาผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์ และบรรดาผู้ที่อพยพออกจากแผ่นดินของพวกเขาไปยังอัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์ และได้เสียสละทำการต่อสู้เพื่อให้กะลิมะฮ์ของอัลลอฮ์นั้นสูงส่ง พวกเขาคือผู้ที่หวังในความเมตตาของอัลลอฮ์ และการอภัยโทษจากพระองค์ และอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงอภัยโทษต่อบาปต่างๆของปวงบ่าวของพระองค์ ผู้ทรงเมตตาต่อพวกเขาเสมอ

2:219Page 34

۞ يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِۖ قُلۡ فِيهِمَآ إِثۡمٞ كَبِيرٞ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ وَإِثۡمُهُمَآ أَكۡبَرُ مِن نَّفۡعِهِمَاۗ وَيَسۡـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَۖ قُلِ ٱلۡعَفۡوَۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ لَعَلَّكُمۡ تَتَفَكَّرُونَ ٢١٩

They ask you about wine1 and gambling. Say, "In them is great sin and [yet, some] benefit for people. But their sin is greater than their benefit." And they ask you what they should spend. Say, "The excess [beyond needs]." Thus Allāh makes clear to you the verses [of revelation] that you might give thought

โอ้นบีเอ๋ย เศาะฮาบะฮ์ของเจ้าจะถามเจ้าเกี่ยวกับน้ำเมา(คือทุกอย่างที่ครอบสติปัญญาและที่ทำให้สติหายไป)ถึงหุก่ม(ของการดื่ม และการซื้อขายน้ำเมา และพวกเขาจะถามเจ้าถึงการพนัน(ทรัพย์สินสิ่งของที่ได้มาด้วยการแข่งขันซึ่งได้รับชดเชยโดยคู่สัญญาที่เกี่ยวข้อง)จงตอบพวกเขาเถิดว่า ในทั้งสองนั้นมีโทษซึ่งทำให้ศาสนาและทางโลกนั้นพินาศอย่างมาก ทั้งทำให้ขาดสติและให้ทรัพย์สินหมดไป และจะจมปักอยู่กับศัตรูและความเกลียดชัง และทั้งสองนั้นมีคุณอย่างน้อยนิด เช่นได้ผลกำไรทางการเงิน แต่โทษและบาปที่จะได้รับจากทั้งสองนั้นมากกว่าคุณของมัน เมื่อโทษของมันนั้นมากกว่าคุณของมันแล้ว คนที่มีความคิดเขาจะหลีกเลี่ยงจากมัน และคำกล่าวนี้มาจากอัลลอฮฺเพื่อเป็นจุดเริ่มต้นของการห้ามน้ำเมา โอ้นบีเอ๋ย และเศาะหาบะฮฺจะถามเจ้าถึงปริมาณทรัพย์สินที่พวกเขาจะทำบุญและบริจาค จงตอบพวกเขาเถิดว่า พวกเจ้าจงจ่ายจากทรัพย์สินที่เหลือจากการใช้จ่ายของพวกเจ้า(และแท้จริงแล้วนี่เป็นคำสั่งแรก หลังจากนั้นอัลลอฮฺได้ทรงกำหนดจ่ายซะกาตของทรัพย์สินและด้วยปริมาณที่ถูกกำหนด)และคำกล่าวอันชัดเจนนี้ อัลลอฮฺจะทรงแจกแจงโองการทั้งหลายแก่พวกเจ้าเพื่อว่าพวกเจ้าจะได้ใคร่ครวญ

2:220Page 35

فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۗ وَيَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡيَتَٰمَىٰۖ قُلۡ إِصۡلَاحٞ لَّهُمۡ خَيۡرٞۖ وَإِن تُخَالِطُوهُمۡ فَإِخۡوَٰنُكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ ٱلۡمُفۡسِدَ مِنَ ٱلۡمُصۡلِحِۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَأَعۡنَتَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٞ ٢٢٠

To this world and the Hereafter. And they ask you about orphans. Say, "Improvement for them is best. And if you mix your affairs with theirs - they are your brothers. And Allāh knows the corrupter from the amender. And if Allāh had willed, He could have put you in difficulty. Indeed, Allāh is Exalted in Might and Wise."

การที่ได้บัญญัติสิ่งเหล่านี้ก็เพื่อให้พวกเจ้าได้ไตร่ตรองถึงสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อพวกเจ้าทั้งในโลกดุนยานี้และปรโลก โอ้นบีเอ๋ย และบรรดาเศาะฮาบะฮ์ของเจ้าจะถามเจ้าเกี่ยวกับหน้าที่ของพวกเขาในเป็นผู้ดูแลเด็กกำพร้า พวกเขาจะปฏิบัติตนและอยู่ร่วมกับเด็กกำพร้าเหล่านั้นอย่างไร?ต้องรวมทรัพย์สินของพวกเขาในการใช้จ่ายบริโภคและที่อยู่อาศัยหรือไม่? จงตอบพวกเขาไปเถิดว่า "ความเต็มใจของพวกเจ้าที่มีต่อพวกเขาด้วยการดูแลทรัพย์สินของพวกเขา โดยไม่มีข้อแลกเปลี่ยนใดๆ หรือ(นำทรัพย์สิน)ไปรวมกับทรัพย์สินของพวกเขาด้วยกันนั้นเป็นสิ่งดียิ่งสำหรับพวกเจ้า ณ ที่อัลลอฮ์ และได้ผลบุญที่ใหญ่ยิ่ง และเป็นสิ่งที่ดีสำหรับพวกเขาที่มีต่อทรัพย์สินของพวกเขา เพื่อเป็นการเก็บรักษาทรัพย์สินของพวกเขา และหากพวกเจ้าได้อยู่ร่วมกับพวกเขา แล้วเอาทรัพย์สินของพวกเขามารวมกับของพวกเจ้าในการใช้ชีวิต ที่อยู่อาศัยและสิ่งอื่นที่ใกล้เคียงก็ไม่ได้เป็นการผิดใดๆ พวกเขาก็คือพี่น้องร่วมศาสนากับพวกเจ้า และพี่น้องนั้นจะช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และบางคนจะช่วยในเรื่องของอีกคน และอัลลอฮ์นั้นทรงรู้ดีว่าผู้ใดมีเจตนาก่อความเสียหายในหมู่ผู้ดูแลเด็กกำพร้าเหล่านั้น ด้วยการนำทรัพย์สินไปรวมกับทรัพย์สินของเด็กกำพร้า หรือผู้ใดมีเจตนาเพื่อการดูแลจริงๆ และหากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้พวกเจ้าลำบากในเรื่องของเด็กกำพร้า แน่นอนความลำบากก็จะเกิดขึ้นกับพวกเจ้า แต่พระองค์ทรงให้ความง่ายดายในการอยู่ร่วมกันกับพวกเขา เพราะบทบัญญัติของพระองค์อยู่บนความง่ายดาย แท้จริงอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงปรีชาญาณในการสร้าง การบริหารจัดการและการการกำหนดบทบัญญัติ

2:221Page 35

وَلَا تَنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكَٰتِ حَتَّىٰ يُؤۡمِنَّۚ وَلَأَمَةٞ مُّؤۡمِنَةٌ خَيۡرٞ مِّن مُّشۡرِكَةٖ وَلَوۡ أَعۡجَبَتۡكُمۡۗ وَلَا تُنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤۡمِنُواْۚ وَلَعَبۡدٞ مُّؤۡمِنٌ خَيۡرٞ مِّن مُّشۡرِكٖ وَلَوۡ أَعۡجَبَكُمۡۗ أُوْلَٰٓئِكَ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلنَّارِۖ وَٱللَّهُ يَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱلۡجَنَّةِ وَٱلۡمَغۡفِرَةِ بِإِذۡنِهِۦۖ وَيُبَيِّنُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ ٢٢١

And do not marry polytheistic women until they believe.1 And a believing slave woman is better than a polytheist, even though she might please you. And do not marry polytheistic men [to your women] until they believe. And a believing slave is better than a polytheist, even though he might please you. Those invite [you] to the Fire, but Allāh invites to Paradise and to forgiveness, by His permission. And He makes clear His verses [i.e., ordinances] to the people that perhaps they may remember.

โอ้บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลายเอ๋ย พวกเจ้าจงอย่าแต่งงานกับหญิงที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ จนกว่านางจะศรัทธาต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว และนางได้เข้าสู่ศาสนาอิสลาม และแท้จริงแล้วทาสหญิงที่เป็นผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์นั้น ย่อมดีกว่าหญิงอิสระที่กราบไหว้บูชารูปปั้น แม้ว่าความงามและความมั่งคั่งของนางจะเป็นที่ดึงดูดใจของเจ้าก็ตาม และพวกเจ้าจงอย่าได้แต่งงาน(ผู้หญิงมุสลิมะฮ์)กับบรรดาชายที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ และทาสชายที่เป็นผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์นั้นย่อมดีกว่าชายอิสระที่ตั้งภาคี แม้ว่าเขาจะเป็นที่ดึงดูดใจของเจ้าก็ตาม ชนเหล่านี้ที่มีคุณลักษณะของการตั้งภาคี ทั้งหญิงและชาย พวกเขาจะชักชวนด้วยคำพูดและการกระทำของพวกเขาที่นำไปสู่ไฟนรก และอัลลอฮ์นั้นทรงเชิญชวนสู่การประกอบคุณงามความดีที่นำไปสู่สรวงสวรรค์ และสู่การอภัยโทษจากบาปต่างๆด้วยการอนุมัติและความกรุณาของพระองค์ และพระองค์ได้ทรงแจกแจงบรรดาโองการของพระองค์แก่มนุษย์ เพื่อว่าพวกเขาจะรับเป็นบทเรียนในสิ่งที่ชี้แนะไว้และปฏิบัติตามมัน

2:222Page 35

وَيَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡمَحِيضِۖ قُلۡ هُوَ أَذٗى فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ وَلَا تَقۡرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطۡهُرۡنَۖ فَإِذَا تَطَهَّرۡنَ فَأۡتُوهُنَّ مِنۡ حَيۡثُ أَمَرَكُمُ ٱللَّهُۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّٰبِينَ وَيُحِبُّ ٱلۡمُتَطَهِّرِينَ ٢٢٢

And they ask you about menstruation. Say, "It is harm, so keep away from wives1 during menstruation. And do not approach them until they are pure. And when they have purified themselves,2 then come to them from where Allāh has ordained for you. Indeed, Allāh loves those who are constantly repentant and loves those who purify themselves."

โอ้นบีเอ๋ย พวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับประจำเดือน(คือเลือดปกติที่ไหลออกมาจากมดลูกของผู้หญิงในช่วงเวลาที่เฉพาะของมัน?) จงตอบพวกเขาเถิดว่า "มันเป็นสิ่งให้โทษสำหรับผู้ชายและผู้หญิง ดังนั้นพวกเจ้าจงห่างไกลจากการสมสู่กับพวกนางในเวลานั้น และจงอย่าเข้าใกล้พวกนางด้วยการร่วมเพศจนกว่าเลือดประจำเดือนของพวกนางจะหมดไป และพวกนางได้ทำความสะอาดด้วยการอาบน้ำวาญิบแล้ว ครั้นเมื่อประจำเดือนได้หมดไปและนางได้ชำระร่างกายสะอาดแล้ว ก็จงสมสู่กับพวกนางทางด้านหน้าของพวกนาง ตามที่ได้อนุญาตแก่พวกเจ้า แท้จริงอัลลอฮฺ์ทรงรักบรรดาผู้ที่มากในการสำนึกผิดกลับเนื้อกลับตัวจากการทำบาป และทรงรักบรรดาผู้ที่ใส่ใจในความสะอาดจากสิ่งไม่ดีทั้งหลาย

2:223Page 35

نِسَآؤُكُمۡ حَرۡثٞ لَّكُمۡ فَأۡتُواْ حَرۡثَكُمۡ أَنَّىٰ شِئۡتُمۡۖ وَقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُمۡۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّكُم مُّلَٰقُوهُۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٢٢٣

Your wives are a place of cultivation [i.e., sowing of seed] for you, so come to your place of cultivation however you wish and put forth [righteousness] for yourselves. And fear Allāh and know that you will meet Him. And give good tidings to the believers.

บรรดาภรรยาของพวกเจ้านั้น คือแหล่งเพาะปลูกของพวกเจ้า พวกนางได้คลอดบุตรให้พวกเจ้า เหมือนกับพื้นดินที่ออกผล ดังนั้นพวกเจ้าจงมายังแหล่งเพาะปลูกของพวกเจ้าคือด้านหน้า(ช่องคลอด) แล้วแต่ด้านไหนและอย่างไรตามแต่พวกเจ้าประสงค์ ถ้าเป็นด้านหน้า และจงประกอบคุณงามความดีเพื่อตัวของพวกเจ้าเอง เช่น การที่ผู้ชายได้สมสู่กับภรรยาของเขาด้วยเจตนาเพื่ออิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์ และหวังลูกหลานที่ดี และพึงยำเกรงอัลลอฮ์เถิดด้วยการปฏิบัติตามคำบัญชาของพระองค์และหลีกเลี่ยงจากข้อห้ามของพระองค์ หนึ่งในนั้นคือสิ่งที่ถูกกำหนดสำหรับพวกเจ้าในเรื่องของผู้หญิง และพึงรู้ด้วยว่าแท้จริงพวกเจ้านั้นจะเป็นผู้พบกับพระองค์ในวันกิยามะฮ์ ซึ่งพวกเจ้าจะยืนอยู่ตรงหนัาของพระองค์ และพระองค์เป็นผู้ตอบแทนในการงานของพวกเจ้า โอ้นบีเอ๋ย จงแจ้งข่าวดีแก่บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลายเถิดด้วยสิ่งที่ทำให้พวกเขามีความสุขเมื่อพวกเขาได้พบพระผู้อภิบาลของพวกเขา นั่นคือความเพลิดเพลินชั่วนิรันดร์และการได้มองพระพักตร์ของพระองค์

2:224Page 35

وَلَا تَجۡعَلُواْ ٱللَّهَ عُرۡضَةٗ لِّأَيۡمَٰنِكُمۡ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ وَتُصۡلِحُواْ بَيۡنَ ٱلنَّاسِۚ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ٢٢٤

And do not make [your oath by] Allāh an excuse against being righteous and fearing Allāh and making peace among people. And Allāh is Hearing and Knowing.

และพวกเจ้าจงอย่าให้คำสาบานต่ออัลลอฮ์นั้นเป็นอุปสรรคขัดขวางพวกเจ้าจากการกระทำความดี การยำเกรง และในการที่พวกเจ้าจะทำการประนีประนอมระหว่างผู้คน หากพวกเจ้าได้สาบานที่จะละทิ้งการทำความดีแล้ว พวกเจ้าจงทำความดีเถิด และจ่ายค่าชดเชย (กัฟฟาเราะฮ์) เนื่องจากการสาบานของพวกเจ้า และอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงได้ยินในทุกคำพูดของพวกเจ้า ผู้ทรงรอบรู้ในทุกการกระทำของพวกเจ้า และพระองค์จะทรงตอบแทนพวกเจ้าในสิ่งที่พวกเจ้าได้กระทำ

2:225Page 36

لَّا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا كَسَبَتۡ قُلُوبُكُمۡۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٞ ٢٢٥

Allāh does not impose blame upon you for what is unintentional in your oaths, but He imposes blame upon you for what your hearts have earned. And Allāh is Forgiving and Forbearing.1

อัลลอฮฺจะไม่ทรงเอาโทษพวกเจ้าเนื่องด้วยคำพูดพล่อยๆที่ไม่มีเจตนาในการสาบานของพวกเจ้า อย่างที่บางคนในหมู่พวกเจ้ากล่าวออกมาว่า "ไม่ใช่ ฉันขอสาบานต่ออัลลอฮ์" หรือกล่าวว่า "ใช่ ฉันขอสาบานต่ออัลลอฮ์" ก็ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย(กัฟฟาเราะฮ์)และไม่มีโทษใดๆ แต่ทว่าพระองค์จะทรงเอาโทษแก่พวกเจ้า ด้วยการสาบานที่หัวใจของพวกเจ้ามุ่งหมายด้วย และอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงอภัยโทษบาปของบ่าวของพระองค์ ผู้ทรขันติไม่ทรงรีบเร่งในการลงโทษพวกเขา

2:226Page 36

لِّلَّذِينَ يُؤۡلُونَ مِن نِّسَآئِهِمۡ تَرَبُّصُ أَرۡبَعَةِ أَشۡهُرٖۖ فَإِن فَآءُو فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٢٢٦

For those who swear not to have sexual relations with their wives1 is a waiting time of four months, but if they return [to normal relations] - then indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.

สำหรับบรรดาผู้ที่สาบานว่า จะไม่สมสู่ภรรยาของเขานั้น ให้มีการรอคอยไว้ไม่เกินสี่เดือน เริ่มจากวันที่พวกเขาได้สาบาน ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในชื่อ (อัลอีลาอ์) แล้วถ้าหากพวกเขากลับสมสู่ภรรยาของพวกเขาหลังจากที่ได้สาบานว่าจะไม่สมสู่เป็นเวลาสี่เดือนหรือน้อยกว่านั้น แท้จริงอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงอภัยเสมอ ทรงอภัยในสิ่งที่ได้เกิดขึ้นจากพวกเขา และพระองค์เป็นผู้ทรงเมตตาพวกเขาเสมอโดยที่กำหนดให้จ่ายค่าชดเชย(กัฟฟาเราะฮ์)ซึ่งสิ่งนี้เป็นทางออกของคนที่ได้สาบานไว้

2:227Page 36

وَإِنۡ عَزَمُواْ ٱلطَّلَٰقَ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ٢٢٧

And if they decide on divorce - then indeed, Allāh is Hearing and Knowing.

และหากพวกเขาปรารถนาการหย่าร้าง ด้วยการละทิ้งการสมสู่กับภรรยาอย่างต่อเนื่องและไม่ต้องการที่จะกลับมาสมสู่อีก แท้จริงอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงได้ยินคำพูดของพวกเขา รวมถึงการกล่าวคำหย่า และผู้ทรงรอบรู้ถึงสภาพและความตั้งใจของพวกเขา และจะทรงตอบแทนพวกเขาตามนั้น

2:228Page 36

وَٱلۡمُطَلَّقَٰتُ يَتَرَبَّصۡنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَٰثَةَ قُرُوٓءٖۚ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكۡتُمۡنَ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِيٓ أَرۡحَامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤۡمِنَّ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَٰلِكَ إِنۡ أَرَادُوٓاْ إِصۡلَٰحٗاۚ وَلَهُنَّ مِثۡلُ ٱلَّذِي عَلَيۡهِنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيۡهِنَّ دَرَجَةٞۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ٢٢٨

Divorced women remain in waiting [i.e., do not remarry] for three periods,1 and it is not lawful for them to conceal what Allāh has created in their wombs if they believe in Allāh and the Last Day. And their husbands have more right to take them back in this [period] if they want reconciliation.2 And due to them [i.e., the wives] is similar to what is expected of them, according to what is reasonable.3 But the men [i.e., husbands] have a degree over them [in responsibility and authority]. And Allāh is Exalted in Might and Wise.

และบรรดาหญิงที่ถูกหย่าร้าง พวกนางจะต้องรอคอยตัวของพวกนาง ด้วยการมีประจำเดือนสามครั้ง และห้ามพวกนางแต่งงานในช่วงเวลานั้น และจะไม่เป็นการอนุญาตสำหรับพวกนาง ที่จะปกปิดสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงสร้างไว้ในครรภ์ของพวกนาง นั้นคือการตั้งครรภ์ หากพวกนางศรัทธาต่ออัลลอฮ์และต่อวันปรโลก และบรรดาสามีของพวกนางที่ได้หย่าพวกนางนั้นมีสิทธิที่จะนำพวกนางกลับคืนมา(คืนดีกัน)ในช่วงเวลาแห่งการรอคอยของพวกนาง หากพวกเขาปรารถนาที่จะคืนดีกันและลบล้างสิ่งที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดการหย่าร้างกัน และสำหรับบรรดาภรรยานั้นมีสิทธิและหน้าที่(ที่ตองรับผิดชอบต่อสามี)เช่นเดียวกับบรรดาสามีของพวกนาง(ที่มีสิทธิและหน้าที่รับผิดชอบพวกนาง) ตามความเหมาะสม และ(ในการนั้น)สำหรับผู้ชาย มีความไดเปรียบเหนือกว่าผู้หญิงหนึ่งขั้น นั่นคือการเป็นผู้นำในครอบครัวและการหย่าร้าง และอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงเดชานุภาพ ไม่มีสิ่งใดสามารถเอาชนะพระองค์ได้ และพระองค์เป็นผู้ทรงปรีชาญาณในการออกกฏหมายและบริหารจัดการ

2:229Page 36

ٱلطَّلَٰقُ مَرَّتَانِۖ فَإِمۡسَاكُۢ بِمَعۡرُوفٍ أَوۡ تَسۡرِيحُۢ بِإِحۡسَٰنٖۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمۡ أَن تَأۡخُذُواْ مِمَّآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ شَيۡـًٔا إِلَّآ أَن يَخَافَآ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِۖ فَإِنۡ خِفۡتُمۡ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِمَا فِيمَا ٱفۡتَدَتۡ بِهِۦۗ تِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَعۡتَدُوهَاۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ ٱللَّهِ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ ٢٢٩

Divorce is twice. Then [after that], either keep [her] in an acceptable manner or release [her] with good treatment. And it is not lawful for you to take anything of what you have given them unless both fear that they will not be able to keep [within] the limits of Allāh.1 But if you fear that they will not keep [within] the limits of Allāh, then there is no blame upon either of them concerning that by which she ransoms herself. These are the limits of Allāh, so do not transgress them. And whoever transgresses the limits of Allāh - it is those who are the wrongdoers [i.e., the unjust].

การหย่าที่สามีมีสิทธิที่จะกลับมาคืนดีได้นั้นมีสองครั้ง นั้นก็คือการที่เขานั้นได้หย่าครั้งหนึ่งแล้วก็กลับคืนดี หลังจากนั้นก็มีการหย่าอีกครั้งหนึ่งแล้วก็กลับคืนดีอีก หลังจากได้มีการหย่ากันสองครั้ง เขาอาจครองนางให้อยู่ในการดูแลของเขาพร้อมกับการใช้ชีวิตด้วยกันด้วยความชอบธรรม หรือหย่านางเป็นครั้งที่สาม พร้อมด้วยการปฏิบัติดีต่อนางและดูแลรับผิดชอบในด้านสิทธิต่างๆของนาง โอ้บรรดาสามีทั้งหลายเอ๋ย ไม่อนุญาตแก่พวกเจ้าในการที่พวกเจ้าจะเอาสิ่งใดๆ จากสิ่งที่พวกเจ้าได้ให้แก่พวกนาง(มะฮัร) นอกจากในกรณีที่ภรรยานั้นเกลียดสามีของนางจากสาเหตุด้านความประพฤติหรือรูปร่างหน้าตา และจากสาเหตุความเกลียดชังนี้ทำให้ทั้งคู่คิดว่าพวกเขาไม่สามารถที่จะทำหน้าที่ของตัวเองในฐานะคู่ครองได้แล้ว ดังนั้นทั้งสองจึงนำเรื่องที่เกิดขึ้นมาเสนอแก่ผู้ที่มีความเกี่ยวข้องกับทั้งสองที่มีความสัมพันธ์เป็นญาตที่ไกล้ชิดหรือผู้อื่น ดังนั้นหากผู้ปกครองเกรงว่าพวกเขาทั้งสองไม่สามารถที่จะธำรงไว้ซึ่งสิทธิของแต่ละฝ่ายในฐานะคู่ครองแล้ว ก็ไม่เป็นการผิดอะไรสำหรับทั้งสองที่จะให้ฝ่ายหญิงทำการไถ่ตัวของนางด้วยการมอบทรัพย์สินให้สามีเพื่อแลกกับการหย่ากับนาง นี์คือกฎเกณฑ์ต่างๆทางศาสนาที่แยกระหว่างสิ่งที่ฮะลาล(สิ่งที่อนุมัติ)กับสิ่งที่หะรอม(สิ่งที่ห้าม)จงอย่าละเมิดกฎเกณฑ์นี้ และผู้ใดที่ละเมิดกฎเกณฑ์ของอัลลอฮ์ระหว่างฮะลาล(สิ่งที่อนุมัติ)และหะรอม(สิ่งที่ห้าม)แล้ว พวกเขาคือผู้ที่อธรรมต่อตัวของพวกเขาเองที่นำตัวเองสู่ความหายนะและนำตัวเองสู่ความโกรธกริ้วและการลงโทษของอัลลอฮ์

2:230Page 36

فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُۥ مِنۢ بَعۡدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوۡجًا غَيۡرَهُۥۗ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِمَآ أَن يَتَرَاجَعَآ إِن ظَنَّآ أَن يُقِيمَا حُدُودَ ٱللَّهِۗ وَتِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ ٢٣٠

And if he has divorced her [for the third time], then she is not lawful to him afterward until [after] she marries a husband other than him.1 And if he [i.e., the latter husband] divorces her [or dies], there is no blame upon them [i.e., the woman and her former husband] for returning to each other if they think that they can keep [within] the limits of Allāh. These are the limits of Allāh, which He makes clear to a people who know [i.e.,understand].

ถ้าหากสามีของนางได้ทำการหย่านางเป็นครั้งที่สาม ก็จะไม่เป็นที่อนุมัติแก่เขาที่จะแต่งงานกับนางอีก จนกว่านางจะแต่งงานกับชายอื่น ซึ่งเป็นการแต่งงานที่ถูกต้องบนพื้นฐานของความรักซึ่งกันและกัน มีการสมสู่กันจากการแต่งงานนั้นจริง ไม่ใช่แต่งเพื่อทำให้สองคนในอดีตได้เป็นที่อนุมัติแต่งงานกัน แล้วหากสามีคนที่สองนั้นหย่านางหรือเสียชีวิตไป ก็จะไม่เป็นบาปอะไรสำหรับนางและอดีตสามีของนาง ที่จะคืนดีกันใหม่ โดยทำการสัญญาการสมรสใหม่และสินสอดทองหมั้นใหม่ หากเขาทั้งสองมีความเชื่อมั่นว่าจะสามารถดำรงอยู่ภายในกฎเกณฑ์ของอัลลอฮ์ได้ และนั่นคือกฎเกณฑ์ของอัลลอฮ์ ซึ่งพระองค์ได้ทรงให้มันเป็นที่แจ่มชัดเพื่อให้มวลมนุษย์รับรู้ถึงกฎเกณฑ์และขอบเขตของพระองค์ เพราะพวกเขานั้นเป็นคนที่ได้รับประโยชน์จากมัน

2:231Page 37

وَإِذَا طَلَّقۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَبَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمۡسِكُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٍ أَوۡ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٖۚ وَلَا تُمۡسِكُوهُنَّ ضِرَارٗا لِّتَعۡتَدُواْۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَقَدۡ ظَلَمَ نَفۡسَهُۥۚ وَلَا تَتَّخِذُوٓاْ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ هُزُوٗاۚ وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَمَآ أَنزَلَ عَلَيۡكُم مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡحِكۡمَةِ يَعِظُكُم بِهِۦۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ ٢٣١

And when you divorce women and they have [nearly] fulfilled their term, either retain them according to acceptable terms or release them according to acceptable terms, and do not keep them, intending harm, to transgress [against them]. And whoever does that has certainly wronged himself. And do not take the verses of Allāh in jest. And remember the favor of Allāh upon you and what has been revealed to you of the Book [i.e., the Qur’ān] and wisdom [i.e., the Prophet's sunnah] by which He instructs you. And fear Allāh and know that Allāh is Knowing of all things.

และเมื่อพวกเจ้าหย่ารางบรรดาสตรีของพวกเจ้า แล้วพวกนางใกล้จะหมดเวลาที่กำหนดแล้ว ดังนั้นพวกเจ้ามีสิทธิ์ที่จะรับพวกนางกลับหรือปล่อยพวกนางไปโดยชอบธรรมจนกว่าระยะเวลารอของพวกนางสิ้นสุดลง และจงอย่ากลับคืนดีกับพวกนางเพื่อมุ่งก่อความเดือดร้อนและทำร้ายพวกนางเหมือนที่คนญาฮิลียะฮ์(คนยุคก่อนอิสลาม)ได้ทำไว้ และผู้ใดกระทำเช่นนั้น แท้จริงแล้วเขาได้อธรรมต่อตัวของเขาเองด้วยการนำตัวเองสู่ความผิดและการลงโทษ และจงอย่าทำให้บรรดาโองการของอัลลอฮ์เป็นที่เยาะเย้ย และหยอกล้อกัน และพึงระลึกถึงความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่ได้ประทานให้แก่พวกเจ้า และความโปรดปรานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่พระองค์ได้ทรงประทานลงมาแก่พวกเจ้า คือคัมภีร์อัลกรุอานและอัซ-ซุนนะฮ์ พระองค์ทรงตักเตือนพวกเจ้าด้วยสิ่งนี้ เพื่อเป็นการส่งเสริม(ในสิ่งที่ดี)และเป็นการตักเตือน(ให้ห่างไกลจากสิ่งที่ไม่ดี) และพวกเจ้าพึงยำเกรงอัลลอฮ์เถิดโดยการปฏิบัติตามคำบัญชาของพระองค์และหลีกเลี่ยงจากข้อห้ามของพระองค์ และพวกเจ้าจงรู้เถิดว่าแท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงรอบรู้ในทุกสิ่งทุกอย่าง ดังนั้นไม่มีสิ่งใดเป็นสิ่งซ่อนเร้นสำหรับพระองค์ และพระองค์จะทรงตอบแทนพวกเจ้าด้วยการงานของพวกเจ้า

2:232Page 37

وَإِذَا طَلَّقۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَبَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحۡنَ أَزۡوَٰجَهُنَّ إِذَا تَرَٰضَوۡاْ بَيۡنَهُم بِٱلۡمَعۡرُوفِۗ ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ مِنكُمۡ يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۗ ذَٰلِكُمۡ أَزۡكَىٰ لَكُمۡ وَأَطۡهَرُۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ٢٣٢

And when you divorce women1 and they have fulfilled their term, do not prevent them from remarrying their [former] husbands if they [i.e., all parties] agree among themselves on an acceptable basis. That is instructed to whoever of you believes in Allāh and the Last Day. That is better for you and purer, and Allāh knows and you know not.

และเมื่อพวกเจ้าหย่าบรรดาสตรีของพวกเจ้าที่ยังไม่ถึงสามครั้ง แล้วระยะเวลารอคอยของพวกนางได้หมดลง พวกเจ้า(โอ้บรรดาผู้ปกครองทั้งหลาย) อย่าขัดขวางพวกนาง ในการที่จะกลับคืนดีกับบรรดาสามีของพวกนางด้วยการทำสัญญาและแต่งงานใหม่ ถ้าหากพวกนางมีความปรารถนาเช่นนั้น และพวกนางก็พอใจกับบรรดาสามีของพวกนางในการนั้น(กลับคืนดีกันด้วยการแต่งงานใหม่) บทบัญญัติดังกล่าวที่ประกอบด้วยการห้ามมิให้ขัดขวางพวกนาง เพื่อเป็นการตักเตือนผู้คนในหมู่พวกเจ้าที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันปรโลก นั่นแหละคือสิ่งที่จะทำให้เกิดความดีที่เพิ่มพูนแก่พวกเจ้า และเป็นสิ่งที่ทำให้เกียรติและการกระทำของพวกเจ้า บริสุทธิ์ปราศจากมลทิน และอัลลอฮ์นั้นทรงรอบรู้ถึงความจริงของแต่ละสิ่งและผลที่จะตามมา แต่พวกเจ้าไม่รู้

2:233Page 37

۞ وَٱلۡوَٰلِدَٰتُ يُرۡضِعۡنَ أَوۡلَٰدَهُنَّ حَوۡلَيۡنِ كَامِلَيۡنِۖ لِمَنۡ أَرَادَ أَن يُتِمَّ ٱلرَّضَاعَةَۚ وَعَلَى ٱلۡمَوۡلُودِ لَهُۥ رِزۡقُهُنَّ وَكِسۡوَتُهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ لَا تُكَلَّفُ نَفۡسٌ إِلَّا وُسۡعَهَاۚ لَا تُضَآرَّ وَٰلِدَةُۢ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوۡلُودٞ لَّهُۥ بِوَلَدِهِۦۚ وَعَلَى ٱلۡوَارِثِ مِثۡلُ ذَٰلِكَۗ فَإِنۡ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٖ مِّنۡهُمَا وَتَشَاوُرٖ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِمَاۗ وَإِنۡ أَرَدتُّمۡ أَن تَسۡتَرۡضِعُوٓاْ أَوۡلَٰدَكُمۡ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ إِذَا سَلَّمۡتُم مَّآ ءَاتَيۡتُم بِٱلۡمَعۡرُوفِۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ٢٣٣

Mothers may nurse [i.e., breastfeed] their children two complete years for whoever wishes to complete the nursing [period]. Upon the father is their [i.e., the mothers'] provision and their clothing according to what is acceptable. No person is charged with more than his capacity. No mother should be harmed through her child, and no father through his child. And upon the [father's] heir is [a duty] like that [of the father]. And if they both desire weaning through mutual consent from both of them and consultation, there is no blame upon either of them. And if you wish to have your children nursed by a substitute, there is no blame upon you as long as you give payment according to what is acceptable. And fear Allāh and know that Allāh is Seeing of what you do.

และมารดาทั้งหลายนั้น จะให้นมแก่ลูกๆของนางเป็นเวลาสองปีเต็ม สำหรับผู้ที่ต้องการจะให้ครบถ้วนในการให้นม และหน้าที่ของพ่อเด็กนั้น คือต้องรับผิดชอบปัจจัยยังชีพและเครื่องนุ่งห่มของพวกนาง ตามความเหมาะสมของแต่ละสังคมที่ไม่ผิดต่อหลักศาสนา อัลลอฮ์จะไม่ทรงให้ชีวิตใดต้องแบกรับในสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มากกว่ากำลังความสามารถของชีวิตนั้น และไม่เป็นที่อนุญาตสำหรับคนหนึ่งคนใดที่เป็นบิดามารดาของลูกนั้นที่จะเอาลูกมาเป็นเครื่องมือที่จะก่อความเดือดร้อนให้แก่อีกคน และทายาทของเด็ก - หากบิดาของเขาเสียชีวิตและไม่ทิ้งมรดกไว้ - ก็มีภาระผูกพันเช่นเดียวกับบิดาของเขา และถ้าหากทั้งสองต้องการที่จะให้เด็กหย่านมก่อนกำหนดสองปี ก็จะไม่เป็นการบาปใดๆสำหรับเขาทั้งสองหลังจากที่ทั้งสองได้ตกลงกันและพอใจกันเพื่อประโยชน์ของเด็ก และหากพวกเจ้าประสงค์ที่จะให้มีแม่นมขึ้นแก่ลูกๆ ของพวกเจ้าแล้ว ก็ย่อมไม่มีบาปใดๆแก่พวกเจ้า เมื่อพวกเจ้าได้ตกลงกับแม่นมที่จะให้ค่าเลี้ยงดูแก่นางโดยชอบธรรม โดยไม่มีการตัดค่าจ้างหรือผัดวันประกันพรุ่ง และจงยำเกรงอัลลอฮ์เถิดด้วยการปฏิบัติตามคำบัญชาของพระองค์และหลีกเลี่ยงจากข้อห้ามของพระองค์ และพวกเจ้าพึงรู้เถิดว่า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงเห็นในสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ ไม่มีสิ่งใดซ่อนเร้นจากอัลลอฮ์พระองค์จะทรงตอบแทนพวกเจ้าในการงานที่พวกเจ้าได้ปฏิบัติมา

2:234Page 38

وَٱلَّذِينَ يُتَوَفَّوۡنَ مِنكُمۡ وَيَذَرُونَ أَزۡوَٰجٗا يَتَرَبَّصۡنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرۡبَعَةَ أَشۡهُرٖ وَعَشۡرٗاۖ فَإِذَا بَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ فِيمَا فَعَلۡنَ فِيٓ أَنفُسِهِنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ ٢٣٤

And those who are taken in death among you and leave wives behind - they, [the wives, shall] wait four months and ten [days]. And when they have fulfilled their term, then there is no blame upon you for what they do with themselves in an acceptable manner.1 And Allāh is [fully] Aware of what you do.

และบรรดาผู้ที่เสียชีวิตลงและทิ้งภรรยาที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ไว้นั้น พวกนางจำเป็นที่จะต้องรอคอยตัวของพวกนางเอง เป็นระยะเวลาสี่เดือนกับสิบวัน และห้ามพวกนางออกจากบ้านของสามีและห้ามการแต่งตัวและการแต่งงาน ครั้นเมื่อเวลาของพวกนางครบกำหนดแล้ว ก็จะไม่เป็นเรื่องที่ผิดอะไรสำหรับพวกเจ้า -โอ้ บรรดาผู้ปกครองเอ๋ย- ที่พวกนางจะกระทำเกี่ยวกับตัวของพวกนางซึ่งเป็นสิ่งที่พวกนางได้ถูกห้ามไว้ในช่วงนั้น บนฐานแห่งความเหมาะสมในด้านศาสนาและสังคม และอัลลอฮ์นั้นทรงรอบรู้อย่างละเอียดในสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ จะไม่มีสิ่งใดซ่อนเร้นจากพระองค์ทั้งภายนอกและภายในของพวกเจ้า และพระองค์จะทรงตอบแทนสิ่งที่พวกเจ้าได้กระทำ

Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences

Contents

Ayat al-Kursi36Al-Kahfpage 42juz 15Bukhari 1Muslim 2999

Style

Theme
Text size
Layout

Читать на русском