Ад-Духан 44:38–59

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ما اين آسمانها و زمين و آنچه را ميان آنهاست به بازيچه نيافريده ايم مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ آنها را به حق آفريده ايم ، ولي بيشترين نمي دانند إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ وعده گاه همه در روز داوري ، قيامت است يَوْمَ لَا يُغْنِي مَوْلًى عَن مَّوْلًى شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ روزي که هيچ دوستي براي ، دوست خود سودمند نباشد و از سوي کسي ياري نشوند إِلَّا مَن رَّحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ مگر کسي که خدا بر او ببخشايد ، زيرا اوست پيروزمند و مهربان

(38 - 39) خداوند متعال از کمال قدرت و حکمت خود خبر داده و می‌فرماید که آسمان‌ها و زمین را برای بازی و سرگرمی نیافریده، و آنها را بیهوده و بی‌فایده خلق نکرده است. و خداوند آسمان‌ها و زمین را جز به حق نیافریده است؛ یعنی آفریدنشان برای حق بوده، و خلقت آن دو مشتمل بر حق است. خداوند آسمان‌ها و زمین را پدید آورد تا بندگان، خداوند یگانه را -که شریکی ندارد- پرستش کنند و تا خداوند، بندگان را امر و نهی نماید و به آنها پاداش و کیفر دهد. (﴿وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ﴾) ولی بیشترشان نمی‌دانند. بنابراین در آفرینش آسمان‌ها و زمین نیندیشیده‌اند.

(40) (﴿إِنَّ يَوۡمَ ٱلۡفَصۡلِ مِيقَٰتُهُمۡ أَجۡمَعِينَ﴾) به راستی روز داوری -که روز قیامت است و در آن روز خداوند میان پیشینیان و آیندگان و بین همۀ کسانی که با هم اختلاف کرده‌اند داوری می‌نماید- میعادگاه همۀ خلایق است.

(41) خداوند همه را در آن روز گرد می‌آورد، و آنها و آنچه را که انجام داده‌اند حاضر و آماده می‌گرداند، و طبق اعمالشان به آنان سزا و جزا می‌دهد. (﴿يَوۡمَ لَا يُغۡنِي مَوۡلًى عَن مَّوۡلٗى شَيۡ‍ٔٗا﴾) روزی که هیچ خویشی و دوستی کمترین کمکی به خویش و دوست خود نمی‌کند، (﴿وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ﴾) و نه آنان یاری می‌شوند؛ یعنی نمی‌توانند عذاب خدا را از یکدیگر دور کنند، چون هیچ کس از میان مخلوقات اختیاری ندارد.

(42) (﴿إِلَّا مَن رَّحِمَ ٱللَّهُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ﴾) مگر کسی که خدا بدو مرحمت کند؛ چراکه او توانای مهربان است، و چنین کسی که مورد مرحمت خدا قرار گرفته است، از رحمت خداوند متعال بهره‌مند می‌گردد؛ زیرا برای به‌دست آوردن آن در دنیا تلاش کرده است.

إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ؛ هر آينه درخت زقوم ، طَعَامُ الْأَثِيمِ طعام گناهکاران است كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ همانند مس گداخته در شکمها مي جوشد كَغَلْيِ الْحَمِيمِ همانند جوشيدن آب جوشان خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاء الْجَحِيمِ بگيريدش و به سختي به ميان جهنمش بکشيد : ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِيمِ و بر سرش آب جوشان بريزيد تا شکنجه شود ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ بچش ، که تو پيروزمند و، بزرگواري إِنَّ هَذَا مَا كُنتُم بِهِ تَمْتَرُونَ اين همان چيزي است که در آن شک مي کرديد

(43 - 50) وقتی خداوند متعال از روز قیامت سخن گفت و فرمود در آن روز میان بندگانش داوری خواهد کرد، بیان داشت که بندگانش در آن روز به دو گروه تقسیم خواهند شد؛ گروهی در بهشت خواهند بود، و گروهی در جهنّم خواهند ماند؛ و آنها کسانی هستند که با انجام کفر و گناهان، مرتکب جرم و گناه شده‌اند، و خوراک آنها (﴿شَجَرَتَ ٱلزَّقُّومِ﴾) درخت زقّوم است که بدترین و زشت‌ترین درختان است، و طعم و مزۀ آن (﴿كَٱلۡمُهۡلِ﴾) طَعَامُ ٱلۡأَثِيمِ (﴿كَٱلۡمُهۡلِ﴾) همانند ریم و چرک بدبو و بسیار داغ است. (﴿يَغۡلِي فِي ٱلۡبُطُونِ كَغَلۡيِ ٱلۡحَمِيمِ﴾) و در شکم‌ها مانند آب جوشان می‌جوشد. كَغَلۡيِ ٱلۡحَمِيمِ خُذُوهُ فَٱعۡتِلُوهُ إِلَىٰ سَوَآءِ ٱلۡجَحِيمِ ثُمَّ صُبُّواْ فَوۡقَ رَأۡسِهِۦ مِنۡ عَذَابِ ٱلۡحَمِيمِ و به فردی که عذاب داده می‌شود گفته می‌شود: (﴿ذُقۡ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡكَرِيمُ﴾) بچش مزّۀ این عذاب دردناک و کیفر وخیم ‌را؛ زیرا تو به گمان خود قدرتمند بودی و از عذاب خدا جلوگیری می‌کردی، و تو به گمان خود پیش خداوند ارزشمند بودی و [ادّعا کردی که] عذابی به تو نمی‌رسد. پس امروز برایت روشن شد که ذلیل و خوار هستی. (﴿إِنَّ هَٰذَا مَا كُنتُم بِهِۦ تَمۡتَرُونَ﴾) این عذاب بزرگ، همان چیزی است که دربارۀ آن شک می‌کردید، امّا اکنون برایتان حق و یقین گشته است.

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٍ؛ پرهيزگاران در جاي امني هستند ، فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ در باغها و چشمه سارها ، يَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُّتَقَابِلِينَ لباسهايي از سندس و استبرق مي پوشند و رو به روي هم مي نشينند كَذَلِكَ وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍ عِينٍ همچنين حورالعين را به همسريشان درآوريم يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ آمِنِينَ در ايمني هر ميوه اي را که بخواهند مي طلبند لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ در آنجا طعم مرگ را، نمي چشند ، مگر همان مرگ نخستين و آنها را خدا از عذاب جهنم نگه داشته است فَضْلًا مِّن رَّبِّكَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ اين بخششي است از جانب پروردگارت ، و اين پيروزي بزرگي است فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ما اداي سخن خويش بر زبان تو آسان کرديم ، باشد که پند گيرند فَارْتَقِبْ إِنَّهُم مُّرْتَقِبُونَ تو منتظر باش که ايشان نيز منتظرند

(51 - 53) این پاداش کسانی است که با ترک گناهان و انجام طاعت از ناخشنودی و عذاب خدا پرهیز کرده‌اند؛ پس وقتی ناخشنودی و عذاب از آنها دور گشته است، خشنودی خداوند و پاداش زیاد و میوه‌ها و چشمه‌سارها برای آنها محقق گشته است که از زیر کاخ‌های آنان جویبارها روان است و در باغ‌های بهشت آن را می‌جوشانند. باغ‌ها را به نعمت‌ها نسبت داد، چون هرآنچه که این باغ‌ها در بر دارند، همه نعمت و شادمانی است و از هر جهت کامل می‌باشند و هیچ چیز ناخوشایند و ناگواری در آن وجود ندارد. و لباس آنها از ابریشم سبز کلفت و نازک است، (﴿مُّتَقَٰبِلِينَ﴾) آنها روبه‌رو و در کمال راحتی و آرامش و محبّت و زندگی خوب و آداب نیکو نشسته‌اند.

(54) (﴿كَذَٰلِكَ﴾) نعمت و شادمانی کامل این‌گونه است. (﴿وَزَوَّجۡنَٰهُم بِحُورٍ عِينٖ﴾) و زن‌های زیبایی را که از زیبایی‌شان چشم‌ها و عقل‌ها حیران است و دارای چشم‌هایی درشت و زیبا هستند، به همسری آنان درمی‌آوریم.

(55) (﴿يَدۡعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَٰكِهَةٍ﴾) آنان در بهشت هر میوه‌ای را که بخواهند -از آنچه که در دنیا اسمش هست و از آنچه که در دنیا اسمی از آن نیست و شبیهی ندارد- می‌طلبند. پس هر میوه‌ای، از هر نوع را که بخواهند بدون زحمت و مشقّت فوراً برایشان حاضر می‌گردد. (﴿ءَامِنِينَ﴾) و از تمام شدن آن و از زیان آن ایمن هستند، و نیز از هر امر ناگوار و از بیرون آمدنِ از بهشت و از مرگ در امان می‌باشند.

(56) بنابراین فرمود: (﴿لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلۡمَوۡتَ إِلَّا ٱلۡمَوۡتَةَ ٱلۡأُولَىٰ﴾) اصلاً و به طور کلّی در بهشت مرگی وجود ندارد و آنها هرگز نمی‌میرند؛ و اگر در آن مرگی ‌بود، مرگ نخستین که مرگ دنیاست را استثنا نمی‌کرد. پس آنها هر آنچه دوست دارند و می‌خواهند به طور کامل برایشان فراهم است. (﴿وَوَقَىٰهُمۡ عَذَابَ ٱلۡجَحِيمِ﴾) و خداوند آنان را از عذاب جهنّم محفوظ داشته است

(57)((فَضۡلٗا مِّن رَّبِّكَ﴾) و به ‌دست آمدن نعمت‌ها و دور شدن عذاب از آنها از لطف و فضل خداوند بر آنهاست. و خداوند متعال است که به آنها توفیق داده تا کارهای شایسته انجام دهند؛ کارهایی که با آن خیر آخرت را به دست آورده‌اند، و نیز خداوند به آنها نعمت‌هایی عطا کرده است که اعمالشان به آن نمی‌رسد. (﴿ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ﴾) این است کامیابی بزرگ. و چه کامیابی و رستگاری می‌تواند از به دست آوردن خشنودی خدا و در امان ماندن از عذاب و خشم او بزرگ‌تر باشد؟

(58) (﴿فَإِنَّمَا يَسَّرۡنَٰهُ بِلِسَانِكَ﴾) ما قرآن را با زبان تو -که به طور مطلق شیواترین و بزرگ‌ترین زبان‌هاست- آسان کرده‌ایم، پس با زبان تو کلمات قرآن و معانی آن آسان گشته است. (﴿لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ﴾) تا آنچه را که به سودشان است فرا بگیرند و آن را انجام دهند، و آنچه را که به زیانشان است ترک کنند.

(59) (﴿فَٱرۡتَقِبۡ﴾) پس منتظر آن خیر و پیروزی باش که خداوند به تو وعده داده است (﴿إِنَّهُم مُّرۡتَقِبُونَ﴾) و مسلّماً آنان هم منتظر عذابی خواهند بود که آنها را فرا خواهد گرفت. این دو انتظار کشیدن با هم تفاوت دارند. پیامبر و پیروانش منتظر خیر و خوبی در دنیا و آخرت هستند، و دیگران در دنیا و آخرت منتظر شر می‌باشند.

* * *