Al-Mukhtasar · Tafsir · in Fula
As-Saffat 37:110–182
Ko wano Men yoɓitiri Ibraahiima e ɗoftaare makko nden, Men yoɓitirta moƴƴinooɓe ɓen.
Kanko Ibraahiima, ko o jeyanooɗo e jeyaaɓe Amen gomɗimɓe, hunnuɓe sifaaji jeyeede Alla.
37:112Page 450
وَبَشَّرۡنَٰهُ بِإِسۡحَٰقَ نَبِيّٗا مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ ١١٢
And We gave him good tidings of Isaac, a prophet from among the righteous.1
Men wewlintiniri mo geɗaljo goo, wonoowo Annabaajo, e jeyaaɗo moƴƴo; on woni Ishaaqa. Ɗum ko njoɓdi ɗoftagol mo Alla ngol, ka hirsugol Ismaa'iila, ɓiɗɗo makko bajjo on nun.
37:113Page 450
وَبَٰرَكۡنَا عَلَيۡهِ وَعَلَىٰٓ إِسۡحَٰقَۚ وَمِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحۡسِنٞ وَظَالِمٞ لِّنَفۡسِهِۦ مُبِينٞ ١١٣
And We blessed him and Isaac. But among their descendants is the doer of good and the clearly unjust to himself [i.e., sinner].
Men jippini barki e makko, e dow geɗal makko Ishaaqa. Men ɗuɗɗinani ɓe neema; wano ɗuuɗireede ɓiɗɓe. Hino e geyngol maɓɓe ngol non, moƴƴinɗo ɗoftagpl Joomi mun, e tooñirɗo hoore-mun yeddugol faggitoo ɓanngina bone.
37:114Page 450
وَلَقَدۡ مَنَنَّا عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَٰرُونَ ١١٤
And We did certainly confer favor upon Moses and Aaron.
Gomɗii Men moƴƴorike e dow Muusaa, e nene gooto makko on Haaruuna, Annabaaku ngun.
37:115Page 450
وَنَجَّيۡنَٰهُمَا وَقَوۡمَهُمَا مِنَ ٱلۡكَرۡبِ ٱلۡعَظِيمِ ١١٥
And We saved them and their people from the great affliction,
Men daɗndi ɓe, kamɓe e yimɓe maɓɓe ɓiɗɓe Israa'iila ɓen, maccinireede Fir'awna, e yoolagol.
37:116Page 450
وَنَصَرۡنَٰهُمۡ فَكَانُواْ هُمُ ٱلۡغَٰلِبِينَ ١١٦
And We supported them so it was they who overcame.
Men walli ɓe e Fir'awna e konu mun, ɓe fooli ayɓe maɓɓe ɓen.
37:117Page 450
وَءَاتَيۡنَٰهُمَا ٱلۡكِتَٰبَ ٱلۡمُسۡتَبِينَ ١١٧
And We gave them the explicit Scripture [i.e., the Torah],
Men okki Muusaa e neene gooto makko on Haaruuna, Deftere Tawreeta nden, immorde ka Alla, ɓanngunde, nde jilɓuya alah e mayre.
37:118Page 450
وَهَدَيۡنَٰهُمَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ١١٨
And We guided them on the straight path.
Men fewniri ɓe, e laawol focciingol ngol. Ngol woni laawol diina lislaamu kan, ɗowirayngol e welayee seniiɗo taguɗo On.
37:119Page 450
وَتَرَكۡنَا عَلَيۡهِمَا فِي ٱلۡأٓخِرِينَ ١١٩
And We left for them [favorable mention] among later generations:
Men accani ɓe mantoore e jantoore labaande, e mofte sakkitiiɓe ɓen.
Alla hiwrorike ɓe hiwraandu teddundu, O mantii ɓe, O du'oranike ɓe hisugol e kala bone.
Ko wano Men yoɓitiri non Muusaa e Haaruuna, woni ko Men yoɓitirta moƴƴinooɓe ɗfotagol Joomi mun ɓen.
37:122Page 450
إِنَّهُمَا مِنۡ عِبَادِنَا ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ١٢٢
Indeed, they were of Our believing servants.
Muusaa e Haaruuna, ko jeyanooɓe e jeyaaɓe Amen gomɗimɓe Alla, golliri sari'a Makko on.
37:123Page 450
وَإِنَّ إِلۡيَاسَ لَمِنَ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ١٢٣
And indeed, Elias was from among the messengers,
Pellet, Ilyaasa kadi, ko jeyanooɗo e Nulaaɓe Alla ɓen. Alla moƴƴorino e makko Annabaaku e Nulal.
37:124Page 450
إِذۡ قَالَ لِقَوۡمِهِۦٓ أَلَا تَتَّقُونَ ١٢٤
When he said to his people, "Will you not fear Allāh?
Janto nde o maakannoo yimɓe mako ɓen o nulaa e mun ɓen, ka ɓiɗɓe Israa'iila: Ko onon yo yimɓe am, e on hulirtaa Alla ɗoftagol yamirooje Makko ɗen, wano wootinɗingol Mo, e woɗɗitagol haɗaaɗi Makko ɗin, wano sirku?
37:125Page 450
أَتَدۡعُونَ بَعۡلٗا وَتَذَرُونَ أَحۡسَنَ ٱلۡخَٰلِقِينَ ١٢٥
Do you call upon Baʿl1 and leave the best of creators -
E on reway sanamuuru mon wi'eteende "Ba'ala" ndun, accon ɗon Alla, ɓurɗo moƴƴude tagu On?
37:126Page 450
ٱللَّهَ رَبَّكُمۡ وَرَبَّ ءَابَآئِكُمُ ٱلۡأَوَّلِينَ ١٢٦
Allāh, your Lord and the Lord of your first forefathers?"
Ko Alla woni Joomi mon, woni taguɗo on, O tagi baabiraaɓe mon ɓen ado ɗum. Ko On hanndi e reweede, wanaa goɗɗum goo, wano sanamuuji mon, ɗi duncataa ɗi lorrataa.
37:127Page 451
فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمۡ لَمُحۡضَرُونَ ١٢٧
And they denied him, so indeed, they will be brought [for punishment],
Yimɓe makko ɓen alaa waɗi, si wanaa fennugol mo. Awa ɗum wonay sabu ɓe tawnoyteebe e lepte ɗen.
Si wanaa ɓen yimɓe makko gomɗinnooɓe laɓɓini dewe mun ɓen, ɓen ɗon daɗoyay tawnoyeede e lepte ɗen.
37:129Page 451
وَتَرَكۡنَا عَلَيۡهِ فِي ٱلۡأٓخِرِينَ ١٢٩
And We left for him [favorable mention] among later generations:
Men accani mo mantoore e jantoore labaande, e mofte sakkitiiɓe ɓen.
Alla hiwrike mantii Ilyaasna'en.
Ko wano Men yoɓitiri non Ilyaasa'en, woni ko Men yoɓitirta jeyaaɓe Amen gomɗimɓe moƴƴinooɓe ɓen.
Kanko Ilyaasa, ko o jeyanooɗo e jeyaaɓe Amen gomɗimɓe goongini gomɗingol Joomi mun.
Pellet, Luutu kadi, ko jeyanooɗo e Nulaaɓe Alla ɓen nuliranooɓe e yimɓe mun, wewlingol e jertingol.
37:134Page 451
إِذۡ نَجَّيۡنَٰهُ وَأَهۡلَهُۥٓ أَجۡمَعِينَ ١٣٤
[So mention] when We saved him and his family, all,
Janto nde Men daɗndunoo mo, kanko e ɓeynguure makko nden fow, e lepte wurtanooɗe e yimɓe makko ɓen.
37:135Page 451
إِلَّا عَجُوزٗا فِي ٱلۡغَٰبِرِينَ ١٣٥
Except an old woman [i.e., his wife] among those who remained [with the evildoers].
Si wanaa debbo makko on, on jeyano e yimɓe makko leptaaɓe ɓen; tawde ko o yedunooɗo.
Refti Men halki fennunooɓe mo, heddii ɓe ɓen.
37:137Page 451
وَإِنَّكُمۡ لَتَمُرُّونَ عَلَيۡهِم مُّصۡبِحِينَ ١٣٧
And indeed, you pass by them in the morning
Onon yimɓe Makkah ɓen non, hiɗon rewa e galleeji maɓɓe, tuma setorton Saami, e dawol mon.
Hiɗon rewa e hoore-maɓɓe kadi, ka jemma. E on haqqiltaa, waajitoron ko heɓi ɓe kon, ɓaawo ɓe fennude ɓe yedda ɓe faggitoo bonunnda mo adaaka e mun?
Pellet, Yuunusa kadi, ko jeyanooɗo e Nulaaɓe Alla ɓen nuliranooɓe e yimɓe mun, wewlingol e jertingol.
37:140Page 451
إِذۡ أَبَقَ إِلَى ٱلۡفُلۡكِ ٱلۡمَشۡحُونِ ١٤٠
[Mention] when he ran away to the laden ship.
Janto nde o dogunoo yimɓe makko ɓen, ko aldaa e duŋayee Joomi makko. O waɗɗoyii laana hebbiniraaka yimɓe e dolle.
Laana kan eɓɓi yoolagol, hakkee ko ka heewi. Ɓe urbinii nder ton, ndaarugol ko homɓe gasetee bugedee ka maayo, fii ɗuytugol teddeendi makka ndin; Yuunusa jeyaa e ɓen foolaaɓe ka urba, ɓe bugii mo ka maayo.
37:142Page 451
فَٱلۡتَقَمَهُ ٱلۡحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٞ ١٤٢
Then the fish swallowed him, while he was blameworthy.1
Nde ɓe buginoo mo ka maayo, linngii ngii moɗi mo, fewndo ka o felnii; tawde o yehii ka maayo, o duŋinaaki e Joomi makko.
37:143Page 451
فَلَوۡلَآ أَنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلۡمُسَبِّحِينَ ١٤٣
And had he not been of those who exalt Allāh,
Si wanaano tawde Yuunusa ko jeyanooɗo e jantotooɓe Alla ko ɗuuɗi, si wanaano subbunhinagol makko ngol ka nder reedu lingii ngii
37:144Page 451
لَلَبِثَ فِي بَطۡنِهِۦٓ إِلَىٰ يَوۡمِ يُبۡعَثُونَ ١٤٤
He would have remained inside its belly until the Day they are resurrected.1
O ñiiɓayno ka reedu lingii ngii, haa Ñalnde Darngal, ɗon wona yenaande makko.
37:145Page 451
۞ فَنَبَذۡنَٰهُ بِٱلۡعَرَآءِ وَهُوَ سَقِيمٞ ١٤٥
But We threw him onto the open shore while he was ill.
Men sorti mo e reedu lingii ngii, Men werlii mo ka ladde, ko o lo'uɗo, battane ko o ɓooyi kon ka reedu maggii.
37:146Page 451
وَأَنۢبَتۡنَا عَلَيۡهِ شَجَرَةٗ مِّن يَقۡطِينٖ ١٤٦
And We caused to grow over him a gourd vine.1
Men fuɗinani mo e e ladde yeewnde nde, leggal buudi, ka o ɗuwora o ñaama.
37:147Page 451
وَأَرۡسَلۡنَٰهُ إِلَىٰ مِاْئَةِ أَلۡفٍ أَوۡ يَزِيدُونَ ١٤٧
And We sent him1 to [his people of] a hundred thousand or more.
Men nuli mo e yimɓe makko hawraynooɓe: ujune teemedere maa ɓuri ɓe.
37:148Page 451
فَـَٔامَنُواْ فَمَتَّعۡنَٰهُمۡ إِلَىٰ حِينٖ ١٤٨
And they believed, so We gave them enjoyment [of life] for a time.
Ɓe gomɗini mo, ɓe goongini ko o addi kon, Alla dakmiti ɓe e nguurndam maɓɓe aduna ɗam, haa dumunna maɓɓe on timmi.
37:149Page 451
فَٱسۡتَفۡتِهِمۡ أَلِرَبِّكَ ٱلۡبَنَاتُ وَلَهُمُ ٱلۡبَنُونَ ١٤٩
So inquire of them, [O Muḥammad], "Does your Lord have daughters while they have sons?1
Muhammad, lamndorii ɓee sirkooɓe "ŋiñugol": E on waɗanay Alla ɓiɗɓe rewɓe ɓe añanɗon hoore-mon, heertinanon ɓiɗɓe worɓe ɓen fii mon? Ko honɗum e senndoore nii?
37:150Page 451
أَمۡ خَلَقۡنَا ٱلۡمَلَٰٓئِكَةَ إِنَٰثٗا وَهُمۡ شَٰهِدُونَ ١٥٠
Or did We create the angels as females while they were witnesses?"
Ko honno ɓe aaƴorta wonnde Malaa'ika'en ko rewɓe, ɓe tawanooka tageede majji, ɓe seeditaaki ɗum?
37:151–152Page 451
أَلَآ إِنَّهُم مِّنۡ إِفۡكِهِمۡ لَيَقُولُونَ ١٥١
Unquestionably, it is out of their [invented] falsehood that they say,
وَلَدَ ٱللَّهُ وَإِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ ١٥٢
"Allāh has begotten," and indeed, they are liars.
Pellet sirkuɓe ɓe e pennugol mum en e fepindaade ɓe penaale e dow Alla ɓe ngaskina ɓiɗɗo e dow Makko, ɓe ko fenooɓe e koɓe noddittoo ko.
Hara Allah suɓan hoore Makko, ɓiɗɓe rewɓe ɓen ɓe añanɗon hoore-mon, e dow ɓiɗɓe worɓe ɓe yiɗanɗon hoore-mon ɓen? Kallaa! wanaa non!
Ko heɓi on, onon ɓee sirkooɓe, hiɗon ñaawira ndee ñaaaworaa ooñiinde, waɗanon Alla ɓiɗɓe rewɓe, suɓaoɗon hoore-mon worɓe ɓen?
E on miijitotaako wonnde ko e meere wonɗon e mun? Tawde si on taskike, on yi'iray non bonnde fiɓnde mon nden.
Kaa hiɗon jogii hujja e dalil ɓanngirɗo Deftere maa Nulaaɗo?
37:157Page 452
فَأۡتُواْ بِكِتَٰبِكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ١٥٧
Then produce your scripture, if you should be truthful.
Haray addee deftere mon ka hujja mon on woni ɗon, si wonii ko on goonguɓe e haala!
37:158Page 452
وَجَعَلُواْ بَيۡنَهُۥ وَبَيۡنَ ٱلۡجِنَّةِ نَسَبٗاۚ وَلَقَدۡ عَلِمَتِ ٱلۡجِنَّةُ إِنَّهُمۡ لَمُحۡضَرُونَ ١٥٨
And they have made [i.e., claimed] between Him and the jinn a lineage, but the jinn have already known that they [who made such claims] will be brought [to punishment].
Sirkooɓe ɓen waɗi hakkunde Allah e Malaa'ika'en, asko dammbe, ɗum ko ko ɓe aaƴinoo wonnde Malaa'ika'en, ko ɓiɗɓe Allah rewɓe! Hara non, ɓen Malaa'ikaaɓe no anndi, pellet, Alla tawnoyay ɓen sirkooɓe, e hasboore nden.
Allah senike O laaɓii, gaay e kon sirkooɓe ɓen sifotoo, dammbude Mo ɓiɗɗo e genndiraawo, ekw immorde e ka yahdaa e Makko!
37:160Page 452
إِلَّا عِبَادَ ٱللَّهِ ٱلۡمُخۡلَصِينَ ١٦٠
Except the chosen servants of Allāh [who do not share in that sin].
Si wanaa jeyaaɓe Allah, laɓɓinaaɓe ɓen. Ɓen ɗon sifortaa Allah, ko yahdaani e Makko.
37:161Page 452
فَإِنَّكُمۡ وَمَا تَعۡبُدُونَ ١٦١
So indeed, you [disbelievers] and whatever you worship,
Anndon onon ɓee sirkooɓe, e ko rewoton kon gaanin Allah.
On wonaali majjinirooɓe kon ko rewoton, woɗɓe goo e diine goonga.
37:163Page 452
إِلَّا مَنۡ هُوَ صَالِ ٱلۡجَحِيمِ ١٦٣
Except he who is to [enter and] burn in the Hellfire.1
Si wanaa on mo Allah winndani naatugol ka Yiite. On ɗon yeddiray saɓu ɗum, o naata nge. Onon non, e reweteeɗi mon ɗin, on alaa nden feere.
37:164Page 452
وَمَا مِنَّآ إِلَّا لَهُۥ مَقَامٞ مَّعۡلُومٞ ١٦٤
[The angels say],1 "There is not among us any except that he has a known position.2
Malaa'ika'en ɓanngini jeyeede maɓɓe ka Allah, daɗndinoo e ko sirkooɓe ɓen aaƴoriɓe kon, wi'ugol: Alaa e amen, mo alanaa ɗum, darorde anndaande, fii rewugol Alla ɗoftoo Mo.
Menen Malaa'ika, ko men darnaaɓe saffinaa, fii rewugol Allah ɗoftoo Mo. Ko memen kadi woni subbunhinantooɓe Allah ɓen, sifaaji yahduɗi e Makko.
Menen Malaa'ika, ko men darnaaɓe saffinaa, fii rewugol Allah ɗoftoo Mo. Ko memen kadi woni seninooɓe Allah ko O haandaani ko sifaaji.
37:167–170Page 452
وَإِن كَانُواْ لَيَقُولُونَ ١٦٧
And indeed, they [i.e., the disbelievers] used to say,1
لَوۡ أَنَّ عِندَنَا ذِكۡرٗا مِّنَ ٱلۡأَوَّلِينَ ١٦٨
"If we had a message from [those of] the former peoples,
لَكُنَّا عِبَادَ ٱللَّهِ ٱلۡمُخۡلَصِينَ ١٦٩
We would have been the chosen servants of Allāh."
فَكَفَرُواْ بِهِۦۖ فَسَوۡفَ يَعۡلَمُونَ ١٧٠
But they disbelieved in it,1 so they are going to know.
Sirkooɓe Makkah ɓen woniino e wi'ugol, ado nuleede Muhammadu (yo o his): Sinno hara meɗen joginoo Deftere sugu Defte arane ɗen, wano Tawreeta, ko pellet, men laɓɓinanayno Alla dewalngal. Hara non, ko e fenaande ɓe woni. Tawde Muhammadu addanii ɓe Alqur'aana, ɓe yeddi nde. Kono non, aray nde ɓe anndata, fii lepte saɗtuɗe, haɓɓiiɗe ɓe ɗen, Ñalnde Darngal.
37:171Page 452
وَلَقَدۡ سَبَقَتۡ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا ٱلۡمُرۡسَلِينَ ١٧١
And Our word [i.e., decree] has already preceded for Our servants, the messengers,
Gomɗii Konngol Amen ardinoke, fii Nulaaɓe Amen ɓen, wonnde ko ɓe wallirteeɓe e hoore ayɓe maɓɓe ɓen, hujja e dolle ɗe Alla neeminiri ɓe. E wonnde poolal ngal, ko fii konu Amen, haɓirayngu fii Alla ngun, no daalol Alla ngol ɓamtora.
Gomɗii Konngol Amen ardinoke, fii Nulaaɓe Amen ɓen, wonnde pellet, ko ɓe wallirteeɓe e hoore ayɓe maɓɓe ɓen, hujja e dolle ɗe Alla neeminiri ɓe. E wonnde poolal ngal, ko fii konu Amen, haɓirayngu fii Alla ngun, no daalol Alla ngol ɓamtora.
37:173Page 452
وَإِنَّ جُندَنَا لَهُمُ ٱلۡغَٰلِبُونَ ١٧٣
And [that] indeed, Our soldiers [i.e., the believers] will be those who overcome.1
Gomɗii Konngol Amen ardinoke, fii Nulaaɓe Amen ɓen, wonnde ko ɓe wallirteeɓe e hoore ayɓe maɓɓe ɓen, hujja e dolle ɗe Alla neeminiri ɓe. E wonnde poolal ngal, ko fii konu Amen, haɓirayngu fii Alla ngun, no daalol Alla ngol ɓamtora.
An Nulaaɗo, ɗuurno ɓee sirkooɓe saɗta feereeɓe, haa e saanga nde Allah humpitu maa, arugol lepte maɓɓe ɗen.
37:175Page 452
وَأَبۡصِرۡهُمۡ فَسَوۡفَ يُبۡصِرُونَ ١٧٥
And see [what will befall] them, for they are going to see.
Ndaaraa ɓe, tuma lepte ɗen jippotoo e maɓɓe, ɓe aray yi'ude, ka yi'ugol nafataa ɓe!
E hara ko lepte Alla ɗen, ɓee sirkooɓe heñorta?
37:177Page 452
فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمۡ فَسَآءَ صَبَاحُ ٱلۡمُنذَرِينَ ١٧٧
But when it descends in their territory, then evil is the morning of those who were warned.
Si lepte Allah ɗen jippike e maɓɓe, haray bimmbi maɓɓe on bonii !
An Nulaaɗo, ɗuurno e maɓɓe, haa Allah ñaawa fii leptugol ɓe ngol.
Ndaaraa; kamɓe kadi, ɓe aray yi'ude lepte Allah ɗen yanooje e maɓɓe.
37:180Page 452
سُبۡحَٰنَ رَبِّكَ رَبِّ ٱلۡعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ ١٨٠
Exalted is your Lord, the Lord of might, above what they describe.
Senayee woodanii Joomi maa, an Muhammadu, O laaɓii e kon ko sirkooɓe ɓen siforta Mo e ustiiɗi !
Kisiyee Allah e mantoore Makko, wonii e Nulaaɓe Makko tedduɓe ɓen.
Yettoore nden fow, woodanii Alla seniiɗo toowuɗo On. Ko Kanko hanndi e ɗum. Ko Kanko woni Jeyɗo winndere nden fow. Jeyɗo ɗum alaa, si wanaa Kanko.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences