Al-Mukhtasar · Tafsir · in Fula
النجم
An-Najm
The Star · Meccan · 62 ayahs
Alla woondirii hoodere sinde fukkiima.
53:2Page 526
مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمۡ وَمَا غَوَىٰ ٢
Your companion [i.e., Muḥammad] has not strayed, nor has he erred,
Nelaaɗo-yo o his- ooñaaki gaa e laawol peewal, o wonaani bewɗo, kono ko o peewɗo.
O haalatah e o quraana tawa hombo rewi e belaaɗe makko.
O quraana mbo wonah si wonah wahyu, mbo Alla wahyato faade e makko ummaade e Jibriil.
53:5Page 526
عَلَّمَهُۥ شَدِيدُ ٱلۡقُوَىٰ ٥
Taught to him by one intense in strength [i.e., Gabriel] -
Ko malayka jom semmbe oon woni Jibriil anndini ɗum mbo.
E jibriil-yo o his- jom mbaadi njooɗndi, o fotondiri e mu, hombo feenyani annabi-yo o his- e mbaadi ndi Alla tagri mbo.
Jibriir hombo e jookli toowɗi.
Refti Jibriir ɓadii o ɓeydi ɓattaade.
53:9Page 526
فَكَانَ قَابَ قَوۡسَيۡنِ أَوۡ أَدۡنَىٰ ٩
And was at a distance of two bow lengths or nearer.
O ɓadinoo mbo fotde laanye ɗiɗe wolla ko ɓuri ɓadaade.
53:10Page 526
فَأَوۡحَىٰٓ إِلَىٰ عَبۡدِهِۦ مَآ أَوۡحَىٰ ١٠
And he revealed to His Servant1 what he revealed [i.e., conveyed].
Jibriir wahyii faade e maccuɗo Alla muhamadu-yo o his- ko O wahyii ko.
ɓernde muhamadu -yo o his- fennaani ko O yi*i ko.
mbela hoɗon njeddandira e makko-onon heefareeɓe-ko Alla holli mbo ko ñande jemma israa mbo Alla nawi mbo?
Ko goonga tigi muhamadu-yo o his- yi*ii e mbaadi makko laawol goɗngol e jemma israa he.
ka lekki sidra haaɗtirki, kiin ka lekki mawki to kammu jeeɗiɓo.
ka kiin lekki woni aljanna koɗirɗo.
53:16Page 526
إِذۡ يَغۡشَى ٱلسِّدۡرَةَ مَا يَغۡشَىٰ ١٦
When there covered the Lote Tree that which covered [it].1
Nde naati e sidra-Jaaɓi- he huunde mawnde ummaade e jamirooje Alla, hay gooto anndah no ɗuum laatarii si wonah Alla.
53:17Page 526
مَا زَاغَ ٱلۡبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ ١٧
The sight [of the Prophet (ﷺ)] did not swerve, nor did it transgress [its limit].
Yitere Nelaaɗo-yo o his- ooñaaki nyaama wolla nana, nde yawtaani keerol.
53:18Page 526
لَقَدۡ رَأَىٰ مِنۡ ءَايَٰتِ رَبِّهِ ٱلۡكُبۡرَىٰٓ ١٨
He certainly saw of the greatest signs of his Lord.
Muhamadu-yo o his- yi*ii jemma seteede mbo MiiraaJ kaawisaaji Alla mawɗi kollirooji kattane Makko, O yi*i aljanna e yiite e goɗɗum.
Mbela on nji*ii-onon heefereeɓe- sanamuuji ndewaton ɗi ko aldah e Alla:Laata e Ujjaa.
E manaata tatɓiija goɗɗo o e sanamuuji mon. kabree kam mbela hoɓe njoganii on nafoore wolla lorla.
Mbela na woodani on-onon heeferɓe- gorko ko yiɗɗon ko, na woodani Mboko Joomiraawo demmbo mbo nganñɗon o?
Ndeen fecccoore nde peccirɗon belaaɗe mon ko nde tooñnde.
53:23Page 526
إِنۡ هِيَ إِلَّآ أَسۡمَآءٞ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهۡوَى ٱلۡأَنفُسُۖ وَلَقَدۡ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ ٱلۡهُدَىٰٓ ٢٣
They are not but [mere] names you have named them - you and your forefathers - for which Allāh has sent down no authority. They follow not except assumption and what [their] souls desire, and there has already come to them from their Lord guidance.
ɗi sanamuuji ɗi ngonah si wonah inɗe ɗe ngalah maana, ɗi ngalah hay geɗal e sifaaji Alliyankeewal on inniriiɗi onon e baabiraave mon ummaade e ko*e mon, Alla jippinaani heen hay daliil, sirkuɓe ɓe ndewata si wonah sikke e belaaɗe pittaali mum en e ko seytaane suɗi e ɓerɗe mum en, arii e mum en ummaade e Joom mum en peewal e ɗemngal nelaaɗo-yo o his- te ɓe peewaani.
Mbela na woodani neɗɗa ko o wooɗa ko e tefnga sanamuuji faade Alla?
53:25Page 526
فَلِلَّهِ ٱلۡأٓخِرَةُ وَٱلۡأُولَىٰ ٢٥
Rather, to Allāh belongs the Hereafter and the first [life].
Alah, alanah mbo ko o wooɗa ko, ko Alla tan woodani ko sakkati e ko adii, O okka heen ko O wela O haɗa ko O haaja.
53:26Page 526
۞ وَكَم مِّن مَّلَكٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ لَا تُغۡنِي شَفَٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔا إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ أَن يَأۡذَنَ ٱللَّهُ لِمَن يَشَآءُ وَيَرۡضَىٰٓ ٢٦
And how many angels there are in the heavens whose intercession will not avail at all except [only] after Allāh has permitted [it] to whom He wills and approves.
Hono foti malayka nder kammuuji ɗi tefoore majji nafatah hay huunde soɗi faalaama tefande gooto si wonah caggal de Alla sakkiti tefnga wonande Mbo O haaja e ɓeen, O wele tefnanteeɗo o, Alla sakkitantah oon baɗanɗo Mbo nandadiijo, O weletaake oon tefnanteeɗo dewoowo ko wonah Alla.
53:27Page 527
إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ لَيُسَمُّونَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةَ تَسۡمِيَةَ ٱلۡأُنثَىٰ ٢٧
Indeed, those who do not believe in the Hereafter name the angels female names,
ɓeen ɓe goonɗinaani ummital to laakira maɓe innir malaykaaji ɗi inɗe rewɓe sabu sikkude ɓe koɓe ɓiɓɓe Alla, Alla toowii e konngi mum en hee toowal manngal.
53:28Page 527
وَمَا لَهُم بِهِۦ مِنۡ عِلۡمٍۖ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّۖ وَإِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيۡـٔٗا ٢٨
And they have thereof no knowledge. They follow not except assumption, and indeed, assumption avails not against the truth at all.
Woodanaaniɓe ganndal tuugnorgal e koɓe innirta ko malaykaaji inɗe rewɓe, alah koɓe ndewata e ɗuum si wonah sikke e ko laaɓaani, sikke noon nafatah e goonga hay huuunde nyande darnga.
53:29Page 527
فَأَعۡرِضۡ عَن مَّن تَوَلَّىٰ عَن ذِكۡرِنَا وَلَمۡ يُرِدۡ إِلَّا ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا ٢٩
So turn away from whoever turns his back on Our message and desires not except the worldly life.
ɗuuna-aan aan nulaaɗa- oon duntiiɗo innude Alla o faalaako nde, alah ko o faala si wonah nguurndam aduna, o gollanataaka laakara, sabu o goonɗinaani mbo.
53:30Page 527
ذَٰلِكَ مَبۡلَغُهُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِمَنِ ٱهۡتَدَىٰ ٣٠
That is their sum of knowledge. Indeed, your Lord is most knowing of who strays from His way, and He is most knowing of who is guided.
Ko sirkuɓe ɓe kaalata ko, ko faati e innirde malaykaaji inɗe rewɓe, fotde ganndal mum en ko ɗoon haaɗi, sabu koɓe majjuɓe, ɓe ɓe njottaaki e yananeede, ko joom ma noon ɓuri anndude oon gooñiiɗo acci laawol peewal, ko Kanko ɓuri anndude kadi oon peewɗo e laawol makko he, alah fof ko wirnii e Makko hay huunde.
53:31Page 527
وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَسَٰٓـُٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ بِٱلۡحُسۡنَى ٣١
And to Allāh belongs whatever is in the heavens and whatever is in the earth - that He may recompense those who do evil with [the penalty of] what they have done and recompense those who do good with the best [reward] -
Ko Alla tan woodani ko woni e nder kammuuji, na woodani Mbo ko woni e leydi to bannge jeyal e takgo e jiiloowo, ngam O yoɓa bonnuɓe e aduna koɓe kaandi ko e lepte, O yoɓa goonɗinɓe golluɓe ko moƴƴi aljanna.
53:32Page 527
ٱلَّذِينَ يَجۡتَنِبُونَ كَبَٰٓئِرَ ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡفَوَٰحِشَ إِلَّا ٱللَّمَمَۚ إِنَّ رَبَّكَ وَٰسِعُ ٱلۡمَغۡفِرَةِۚ هُوَ أَعۡلَمُ بِكُمۡ إِذۡ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ وَإِذۡ أَنتُمۡ أَجِنَّةٞ فِي بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمۡۖ فَلَا تُزَكُّوٓاْ أَنفُسَكُمۡۖ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَنِ ٱتَّقَىٰٓ ٣٢
Those who avoid the major sins and immoralities, only [committing] slight ones. Indeed, your Lord is vast in forgiveness. He was most knowing of you when He produced you from the earth and when you were fetuses in the wombs of your mothers. So do not claim yourselves to be pure; He is most knowing of who fears Him.
Ɓen woɗɗitotooɓe junuubi mawɗi ɗin, e geddi kaanuɗi ɗin, ɓe faggitotaako si wanaa tokoosi ɗin. Ɗin no yaaforee accitugol mawnuɗi ɗin, e ɗuɗɗinirde dewe. Pellet, Joomi maa an Nulaaɗo, ko yaajuɗo yaafuyee. Himo yaafoo junuubi kala tuubuɓe e jeyaaɓe Makko ɓen. Ko Kanko Seniiɗo On, ɓuri anndude fii mon gila O tagirnoo ben mon Aadama e leydi, haa nde wonunoɗon saawaaɓe e deedi neeniraaɓe mon; hiɗon tagiree sagara naɓi sagara. Huunde e ɗum suuɗaaki Mo. Haray wata on mantir ko'e hulugol Allah. Ko Kanko ɓuri anndude huluɓe Mo ɓen, ɗoftii yamaruyeeji Makko, woɗɗitii haɗaaɗi Makko.
E a tinaali bonnde fiyaaku ɗuurniiɗo lislaamu on, fewndo ka o ɓadinoo mo?
Himo okka seeɗa e jawdi, hooti o ɗawa; tawde nguddan ko jikku makko. E hoore ɗum, himo manta hoore-makko.
53:35Page 527
أَعِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلۡغَيۡبِ فَهُوَ يَرَىٰٓ ٣٥
Does he have knowledge of the unseen, so he sees?1
Kere o jogi ganndal wiirniiɗi ngal o ndaarirta o yewta fii mun?
53:36Page 527
أَمۡ لَمۡ يُنَبَّأۡ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَىٰ ٣٦
Or has he not been informed of what was in the scriptures of Moses
Kaa hara o fefindi o takki e Allha? Hara o humpitaaka fii ko woni kon ka ɗeri arani ɗi Allah jippini ɗin e Muusaa?
E ko woni kon ka ɗeri Ibraahiima hunnoɗo kala ko Joomi makko nulunoo mo yo o yottingol kon.
53:38Page 527
أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰ ٣٨
That no bearer of burdens will bear the burden of another
Wonnde neɗɗo woo ronnditotaako bakkaatu goɗɗo goo.
53:39Page 527
وَأَن لَّيۡسَ لِلۡإِنسَٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ ٣٩
And that there is not for man except that [good] for which he strives
E wonnde alanaa neɗɗanke on, si wanaa yeru baraaji golle makko ɗen.
E wonnde golle makko ɗen, aray ka yi'ee Ñalnde Darngal.
53:41Page 527
ثُمَّ يُجۡزَىٰهُ ٱلۡجَزَآءَ ٱلۡأَوۡفَىٰ ٤١
Then he will be recompensed for it with the fullest recompense -
Refti o yoɓiree golle makko ɗen, njoɓdi timmundi di ustaaki.
E wonnde ko ka Joomi maa an Nulaaɗo, woni ruttorde jeyaaɓe ɓen si ɓe maayii.
E wonnde ko Kanko woni weltinoowo Mo O yiɗi, O jalna ontigi, O sunina mo O yiɗi, O wullina ontigi.
E wonnde ko Kanko woni Waroowo wuuruooɓe aduna ɓen, O wuurnita ɓe ɓaawo mun.
53:45Page 528
وَأَنَّهُۥ خَلَقَ ٱلزَّوۡجَيۡنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلۡأُنثَىٰ ٤٥
And that He creates the two mates - the male and female -
E wonnde O tagii nooneeji ɗin : gorel e deyel.
Immorde e toɓɓere maniiyu si rufaama e rennga.
53:47Page 528
وَأَنَّ عَلَيۡهِ ٱلنَّشۡأَةَ ٱلۡأُخۡرَىٰ ٤٧
And that [incumbent] upon Him is the other [i.e., next] creation.
E wonnde ko Kanko woodani tagitugol ɗin ɗiɗi ɓaawo ɗi maayude.
E wonnde ko Kanko alɗiniri jeyaaɓe Makko ɓe yiɗani jawdi, O yeɗi ɓe jawle ɗe yimɓe ɗaɓɓata.
E wonnde ko Kanko woni Jeyɗo hoodere Si'iraa, nde yoga e sirkooɓe rewata kafida nde e Allah.
53:50Page 528
وَأَنَّهُۥٓ أَهۡلَكَ عَادًا ٱلۡأُولَىٰ ٥٠
And that He destroyed the first [people of] ʿAad
E wonnde ko Kanko halkunoo Aadi'en adinooɓe, ɓen woni yimɓe Huudi ɓen, fewndo ɓe haɓɓitinoo e keeferaaku ngun.
O halki kadi Samuuda'en, yimɓe Saalih ɓen, O heddinaano hay gooto e maɓɓe.
53:52Page 528
وَقَوۡمَ نُوحٖ مِّن قَبۡلُۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ هُمۡ أَظۡلَمَ وَأَطۡغَىٰ ٥٢
And the people of Noah before. Indeed, it was they who were [even] more unjust and oppressing.
Ko non kadi O hlkirnoo yimɓe Nuuhu ɓen ado Aadi'en e Samuuda'en. Pellet, yimɓe Nuuhu ɓen laatino ɓurɓe tooñude e tiiɗude bewre diini Aadi'en e Samuuda'en. Tawde Nuuhu wonnduno e maɓɓe duuɓi ujunere ŋakkirɗum cappanɗe jowi, himo nodda ɓe e wootinɗingol Allah, kono ɓe salii nootagol mo.
E ca'e yimɓe Luutu ɓen ɓen O wayliti haa ka kammu, refti O wayliti ɓe ka leydi.
O hippiri ɗe kaaƴe ɗen ɗe O hippi e maɓɓe ɓaawo O townude ɓe ka kammu, O liɓde ka leydi.
53:55Page 528
فَبِأَيِّ ءَالَآءِ رَبِّكَ تَتَمَارَىٰ ٥٥
Then which of the favors of your Lord do you doubt?
Ko honɗum e neemaaji Joomi maa tinndinayɗi e kattal Makko woni wennjata fii mun, ronkaa waajitorde ɗum, an oo neɗɗanke?
53:56Page 528
هَٰذَا نَذِيرٞ مِّنَ ٱلنُّذُرِ ٱلۡأُولَىٰٓ ٥٦
This [Prophet (ﷺ)] is a warner from [i.e., like] the former warners.
Awa oo Nulaaɗo immninaaɗo e mon, ko jeyaaɗo e Nulaaɓe adinooɓe.
Darngal hewtungal ngal ɓadike.
53:58Page 528
لَيۡسَ لَهَا مِن دُونِ ٱللَّهِ كَاشِفَةٌ ٥٨
Of it, [from those] besides Allāh, there is no remover.
Duñoowo ngal itta, maa ƴellitotooɗo fii maggal, alaa si wanaa Allah.
E ko ndee yewtere Al*ur'aana janngeteende e dow mon, woni ko haawetoɗon wiide ko ka Allah nde iwri?
Hiɗon jala jalkita nde, on wullataa tuma nanuɗon waaju mayre?
Hara ko on weldiiɓe, ɓe haajaaka e mayre?
Koni sujjanee Allah, laɓɓinanon Mo dewal.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences