Аль Имран 3:138–179

ئەم قورئانە پیرۆزە ڕوونکەرەوەی ھەقە و ئاگادارکەرەوەی تەواوی خەڵکیە لە ناھەقی و باتڵ، وە ڕێنومایی وئامۆژگاریشە بۆ خواناسان و پارێزکاران، چونکە خواناسان سوود لە ڕێنمونی وئامۆژگاریەکانی وەردەگرن.

ئەی باوەڕداران سست وکزو ولاواز وخەفەتبار مەبن لەدەرەنجامی ئەوەی تووشی ھاتن لە ئوحوددا، ئەوە شایستەی ئێوە نیە، چونکە ئێوە بە باوەڕەکەتانەوە بەرز وبڵندن، وە بەرزو بڵندن بە یارمەتی خوا وسەرکەوتنی ئەوەوە، ئەگەر ئێوە باوەڕتان بەخوای گەورە و بەڵێنەکانی ھەیە بۆ بەندە خواناسەکانی.

ئەی باوەڕداران ئەگەر لەڕۆژی ئوحوددا دوچاری برینداری و کوشتار بوونەوە، بێگومان بێباوەڕانیش وەک ئێوە دووچاری برینداری وکوشتار بوونەوە، ئەو ڕۆژانەیش کە خوای گەورە دەست ودەستی پێدەکات لەنێوان باوەڕداران و بێباوەڕاندا لە شکست وسەرکەوتن بێگومان حیکمەتێکی گەورەی تێدایە، یەکێک لەوانە بۆ ئەوەی باوەڕدارانی ڕاستەقینە پاکو جودا بکاتەوە لە دووڕوەکان، وە بۆ ئەوەش ئەوانەی لە پێناو خوا گیانیان بەخت کرد ڕێزیان بگرێت، بێگومان خوای گەورە ئەوانەی خۆش ناوێت کە ستەم لە خۆیان دەکەن بەوەی واز دەھێنن لە تێکۆشان و جیھاد کردن لە پێناویدا.

یەکێک لەو حیکمەتانە ئەوەیە خوای گەورە ئەو باوەڕدارانە لە گوناە پاک بکاتەوە، وە ڕیزی باوەڕداران لە دوو ڕووی پاک بکاتەوە، وە بێباوەڕانیش لەناو ببات وبیانسرێتەوە.

ئەی باوەڕداران وادەزانن بەبێ تاقیکردنەوە و ئارامگرتن دەچنە بەھەشتەوە، ئارامگرتنێک کە تێکۆشەرانی بەھەق لە پێناو خوادا وەدەربخات، تاقیکردنەوەیەک کە ئارامگرانی بەڵا وناڕەحەتیەکان وە دەرەبخات لەکەسانی تر.

ئەی باوەڕداران ئێوە ئاواتەخوازی ئەوە بوون کە لەگەڵ بێباوەڕاندا ڕوو بەڕووی یەکتر ببنەوە و لەپێناو خوای گەورەدا بگەنە پلەی شەھیدی، ھەروەک چۆن براکانتان لەڕۆژی بەدردا گەیشتن بەو ئاواتەی خۆیان پێش ئەوەی بگەن بەھۆکارەکانی مردن و توند بوونەوەی ھەڵویستەکان، ئەوەتانێ ئێستا ئەوەی ئێوە ئاواتەخوازی بوون بەچاوی خۆتان لەڕۆژی ئوحوددا بینیتان، وە بەچاوی خۆتان تەماشای دەکەن.

موحەمەدیش تەنھا پێغەمبەرێکی خوایە، ھەروەک ھەموو پێغەمبەرانی تری خوا، کە مردن یان کوژران، ئایا ئەگەر پێغەمبەر مرد یان کوژرا ئێوە لەئاینەکەتان ھەڵدەگڕێنەوە، و واز لە جیھاد وتێکۆشان دەھێنن لە پێناو خوا؟ ئەگەر ھەر کەسێک لەئێوە لە ئاینەکەی ھەڵبگەڕێتەوە ئەوا خوای گەورە ھیچ زیانێکی پێ ناگات، چونکە خوا زاتێکی بەھێزی باڵادەستە، بەڵکو ئەوەی زەرەر وزیان دەکات ئەو کەسەیە کە لە ئاینەکەی ھەڵدەگەڕێتەوە، چونکە خۆی توشی خەسارۆمەندی دونیاو دواڕۆژ دەکات، بێگومان خوای گەورە پاداشتی ئەو کەسانە بەجوانترین شێوە دەداتەوە کە سوپاسگوزار و شوکرانە بژێری ناز ونیعمەتەکانینی، ئەویش بەوەی لەسەر ئاینەکەی خۆیان دامەزراو بوون، وە لە پێناویشدا جیھاد وتێکۆشانیان کرد.

ھیچ کەسێک بۆی نیە بمرێت بەویست و قەزای خوا نەبێت، دوای ئەوەی ئەو ماوەیەی کە خوای گەورە بۆی نوسیوە و کردویەتی بەکات و ڕۆژی مردنی تەواوی کرد، نە زیاد دەکات و نە کەم، وە ھەر کەسێک بە ھەوڵ و کارو کردەوەی تەنھا پاداشتی ئەم دونیایەی وویست، ئەوا ئێمەیش بەو ئەندازەیەی کە بۆی دیاری کراوە بەشی دەدەین لەخۆشیەکانی دونیا، وە ھیچ بەشێکی نابێت لەدواڕۆژدا، وە ھەر کەسێکیش بە کار وکردەوە و ھەوڵ وتێکۆشانی خۆشی ونازو نیعمەتەکانی دواڕۆژی بوێت ئەوا بێگومان خوای گەورە پێی دەدا، وە بێگومان پاداشتی سوپاسگوزاران بە پاداشتێکی زۆر باش و گەورە دەدەینەوە.

چەند پێغەمبەر ھەبوون لەناو پێغەمبەرەکانی خوادا کۆمەڵێکی زۆر لەشوێنکەوتوانی لەگەڵیاندا جیھادیان کرد و لەپێناو خوا تێکۆشان، لەوە نەترسان کە لەکاتی تێکۆشانیان لەپێناو خوا دووچاری برینداری و کوشتن وبڕین ببنەوە، خاوی ولاوازی ڕووی تێ نەکردن لە جەنگاندن دژ بە دوژمنانیان، وە ملەکەچیان نەبوون، بەڵکو ئارامیان گرت و دامەزراوو بوون، خوای گەورەش ئارامگرانی کاتی ناڕەحەتی و ناخۆشیەکانی خۆش دەوێت لەپێناو خۆیدا.

پاش ئەو ھەمووە ناخۆشی و ناڕەحەتیەی دوووچاری بوون ئەو تێکۆشەرە ئارامگرانە تەنھا ئەمە ویردی سەر زمانیان بوو کە دەیانووت: ئەی پەروەردگارمان لە گوناە وتاوانەکانمان خۆشبە، چونکە ئێمە سنورەکانمان شکاند، وە بتەوتر پێکانمان دامەزراو بکە لەکاتی گەشتنمان بە دوژمنەکانمان، وە سەرمان بخە بەسەر ئەو کەسانەی کە باوەڕیان بەتۆ نیە.

خوای گەورەش پاداشتی گەورەی دونیای پێدان و سەریخستن بەسەر دوژمنەکانیاندا وزیاتر جێگیری کردن لەسەر زەویدا، وە ھەروەھا پاداشتی دواڕۆژیشی پێ بەخشین ئەویش بەوەی ڕازی بوو لێیان، وە ناز ونیعمەتی بەھەشتی پێدان، خوای گەورەش ئەوانەی خۆش دەوێت کە لە پەرستن ومامەڵە وھەڵسوکەوتیاندا چاکەکار وموحسینن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بە خوای گەورە وشوێن پێغەمبەرەکەی کەوتون ئەگەر ئێوە گوێڕایەڵێ بێباوەڕان ببن بێباوەڕانی جولەکە وگاور و ھاوەڵدانەران، لەوەی فەرمانتان پێدەکەن لە گومڕایی و سەرلێشێواوی ئەوا پاش باوەڕەکەتان دەتانگێڕنەوە بۆ ئەو بێباوەڕیەی کە پێشوتر لەسەری بوون، ئەو کاتە خەسارۆمەندی دونیا و دواڕۆژیش دەبن.

ئەو بێباوەڕانە ئەگەر گوێڕایەڵیان بکەن سەرتان ناخەن، بەڵکو سەرخەری ئێوە بەسەر دوژمنەکانتاندا تەنھا خوای گەورەیە، جا بۆیە گوێڕایەڵی بکەن، چونکە ھەر ئەو باشترین کەسێکە سەرتان بخات و کۆمەکتان بکات بەشێوەیەک کە پێویستان بەکەسی تر نابێت.

بێگومان ترس و بیم دەخەینە دڵێ ئەوانەی باوەڕیان نیە بە خوای گەورە، تاوایان لێدێت کە ناتوانن لەبەرامبەرتاندا خۆیان ڕابگرن بۆ جەنگ لەگەڵتاندا، ئەویش بەھۆی ئەوەی لەگەڵ خوای گەورە خوایەکی تریشیان بە ھەواو وئارەزووی خۆیان داناوە، بەبێ ئەوەی ھیچ بەلگەیەکیان ھەبێت، وە بێگومان ئەو جێگایەشی کە دەگەڕێنەوە بۆی ئاگری دۆزەخە، کە خراپترین جێگا و مەئوای ستەمکارانە.

ئەو پەیمان و بەڵێنەی کە خوای گەورە پێی دابوون لە ڕۆژی ئوحوددا بەجێی ھێنا و سەری خستن بەسەر دوژمنەکانتاندا، کاتێک ئێوە بەیارمەتی خوا بە توندی لەگەڵیان جەنگان، تا ئەو کاتەی ئێوە تووشی سستی و لاوازی بوون و خۆتان ڕانەگرت لەبەرامبەر ئەو فەرمانەی کە پێغەمبەری خوا پێی کردبوون، وە جیاوازی کەوتە نێوانتانەوە کە ئایا لەجێگا و شوێنەکانی خۆتان بمێننەوە یان بەجێی بھێڵن و بچن بۆ کۆکردنەوەی غەنیمە و دەستکەوتەکانی شەڕ، ئەوە بوو سەرپێچی فەرمانی پێغەمبەرتان کرد کە فەرمانی پێکردبوون بەھەموو شێوەیەک لەجێگای خۆتان بمێننەوە، ئەمەش دوای ئەو سەرکەوتنەی بەسەر دوژمنەکانتاندا کە حەزتان پێی بوو خوای گەورە پێی پیشاندان، بەڵام ھەندێکتان حەزی بە دەستکەوتەکانی دونیا ھەبوو، ئەویش ئەوانە بوون کە شوێن و جێگاکانی خۆیان بەجێھێڵا، وە ھەندێکی تریشتان پاداشتی دواڕۆژیان ویست، ئەویش ئەوانەتان بوون کە گوێڕایەڵی فەرمانەکەی پێغەمبەر بوون و شوێن و جێگاکانی خۆیان بەجێ نەھێڵا و چۆڵیان نەکرد، پاشان ئەوە بوو خوای گەورە داینە دەست ئەوان و ئەوانی سەرخست بەسەرتاندا، بۆ ئەوەی تاقیتان بکاتەوە، بۆ ئەوەی باوەڕداری خۆڕاگر لەسەر بەڵا و ناڕەحەتییەکان بەدیار بکەوێت لەو باوەڕدارەی کە ھەڵخلیسکا و دەرونی لاواز بوو، بەڵام خوای گەورە لەو سەرپێچییەی کە کردتان لەبەرامبەر فەرمانی پێغەمبەرەکەی لێتان خۆش بوو، چونکە خوای گەورە خاوەنی فەزڵی گەورەیە بەسەر باوەڕدارانەوە کاتێک ڕێنوێنی کردوون بۆ سەر ئیمان و باوەڕ، وە لەتاوان و گوناھەکانتان خۆش بوو، وە لەسەر ئەو ناخۆشی و ناڕەحەتیانەش دووچارتان بوو پاداشتی خێری دانەوە.

ئەی باوەڕداران وەبیر خۆتان بھێننەوە کاتێک لەبەرامبەر دوژمنەکانتان ھەڵھاتن وبەکێوی ئوحوددا سەرکەوتن لەترسی دوژمنەکانتان، ئەویش لەبەر ئەوەی تووشی شکست بوون لەدەرەنجامی سەرپێچی فەرمانەکەی پێغەمبەری خوا، بەشێوەیەک شکا بوون کەستان ئاوڕی لەکەسی تر نەدەدایەوە، لەکاتێکدا پێغەمبەری خوا لە دواتانەوە لەنێوان ئێوە وبێباوەڕەکاندا بانگی دەکردن و دەیفەرموو: ئەی بەندەکانی خوا بۆلای من، جا لەبەر ئەوەی کە خەم وخەفەتان خستە دڵی پیغەمبەرەوە، خوای گەورە پاداشتی خەم وخەفەت وئێش و ئازاری خستە دڵتانەوە، بەوەی سەرکەوتن و کۆکردنەوەی دەستکەوتەکانی شەڕتان لەکیس چوو، وە بەوەش کە لەنێوتاندا بڵاو بوویەوە کە پێغەمبەری خوا کوژراوە، خوای گەورە ئەمەی دابەزاند بۆتان تاوەکو چیتر خەم وخەفەت نەخۆن لە لەدەستچوونی سەرکەوتن و دەستکەوتەکانی شەڕ، وە لەوەش دووچاری بوو بن لە کوشتن و بڕیندار بوون، دوای ئەوەی کە زانیتان کە پێغەمبەری خوا نەکوژراوە و زیندووە، ئیتر ھەرچی بەڵا و ناڕەحەتی و ئێش وئازار ھەبوو لاتان ئاسان بوو، خوای گەورە زۆر شارەزایە بەوەی ئەنجامی دەدەن، وه ھیچ شتێکی لەناو دڵەکانتان لا نھێنی وشاراوە نیە و ئاگادارە بەھەمووی، وە ئاگادارە بەوەشی بە ئەندامەکانی لاشەتان ئەنجامی دەدەن.

پاش ئەو ئێش وئازار و خەم وخەفەتە خوای گەورە دڵئارامی و متمانەی دابەزاندە سەرتان، دەستەیەکتان ئەوانەیان کە باوەڕ ومتمانەی تەواویان بە بەڵێنەکانی خوای گەورە ھەبوو وەنەوز وسوکە خەوێکیان لێکەوت تا ووچانێک بدەن وبحەوێنەوە، وە دەستەیەکی ترتان کە ئارامی و وەنەوز وخەویان لێ نەکەوت، کە دووڕوەکانن ئەوانەی ھیچ خەفەتێکیان نەبوو جگە لە سەلامەتی گیانی خۆیان نەبێت، ئەوانە لەدڵەڕاوکێ و ترس وبیمدان، ھەمیشە گومانی خراپ بەخوای گەورە دەبەن، لەوەی خوای گەورە پێغەمبەرەکەی سەرناخات و پاڵپشتی وکۆمەکی بەندەکانی نیە، ھەروەک گومانی کەسانی سەردەمی نەفامی کە بەشێوەیەکی شایستە ڕێزی خوایان نەدەگرت، ئەو دوو ڕووانە لەبەر ئەوە نەزان بوون بەخوای گەورە دەیانووت: ئێمە لەدەرچوونمان بۆ کوشت وکوشتار ھیچ شتێکمان بەدەست نیە وھیچ پرسێکمان پێ نەکراوە، ئەگەر بەدەستی ئێمە بوایە دەرنەدەچووین بۆ کوشت وکوشتار، جا ئەی پێغەمبەری خوا لەوەڵامی ئەواندا بڵێ: ھەرچی فەرمان ھەیە ھەر ھەمووی بۆ خوای گەورەیە، ئەو ھەرچیەکی بوێت تەقدیر وئەندازەگیری بۆ دەکات، وە ھەرچۆنێکیشی بوێت بەو شێوەیە حوکم وبڕیار دەدات، بۆیە ھەر ئەو بوو بڕیاری چوونە دەرەوەی لە مەدینە دان، ئەمجا ئەو دوو ڕوانە دوو دڵی وگومانە خراپەکانیان دەشارنەوە و بۆ تۆی ئاشکرا ناکەن، ئەوان دەڵێن: ئەگەر لە چوونە دەرەوەماندا ڕایەکمان وەربگیرایە لێرەدا دووچاری ئەم کوشت وکوشتارە نەدەبوینەوە، ئەی پێغەمبەر لەوەڵامیاتدا بڵێ: ئەگەر بھاتایە لەماڵەکانی خۆیشتان بماینایەتەوە، دوور لە مەیدانی جەنگ وکوشتاریش ئەوا ئەوانەتان کە خوای گەورە نووسی بووی کە بکوژرێت ھەر دەردەچوو بۆ ئەو جێگایەی کە دیاری کرابوو لێی بکوژرێت، بێگومان خوای گەورە ئەوەشی نەنوسیووە تەنھا بۆ ئەوە نەبێت کە دڵ ودەروونتان تاقی بکاتەوە و دەربکەوێت چی لە نیەت ومەبەستاندا ھەیە، بۆ ئەوەش باوەڕ و دوو ڕووی لێک جودا ببنەوە، وە خوای گەورە ئاگاداری ئەوەیە لە دڵ ودەروونی بەندەکانیدا ھەیە، وە ھیچ شتێکیشی لاشاراوە نیە.

ئەی موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) ئەوانەتان لە ڕۆژی ڕووبەڕوبونەوەی ھەردوو دەستەی باوەڕداران و بێباوەڕاندا لە غەزای ئوحود تووشی شکست بوون و ھەڵھاتن و پشتیان ھەڵکرد، بێگومان لەبەر ئەوە بوو کە شەیتان ھەڵی خلیسکاندن و تووشی ئەو ھەڵەیەی کردن بەھۆی ئەو تاوان و گوناھانەی کە کردبوویان فەرمانی پێغەمبەری خوایان شکاند، خوای گەورەش بەفەزڵ ومیھرەبانی خۆی لێیان خۆش بوو، وە چاوپۆشی لێکردن، بێگومان لێبوردەیە بەرامبەر ئەو کەسانەی تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای، وە زۆریش ئارام ولەسەر خۆیە وھیچ پەلەی نیە لە سزادانی گوناھباران.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وە شوێن پێغەمبەرەکەی کەوتوون، وەک ئەو بێباوەڕانە مەبن (وەک دوو ڕووەکان) کاتێک خزم وکەسوکاریان بچوونایە بۆ سەفەر کردن بۆ کار وکاسپی وپەیداکردنی ڕزق وڕۆزی، یان بۆ جەنگ وجیھاد وە لەوێ بمردبان، پێیان دەووتن: ئەگەر بھاتایە لای ئێمە بونایە یان نەچوونایەتە دەرەوە وغەزا کردن ئەوا نەدەمردن و نەدەکوژران، خوای گەورە ئەم بیروباوەڕەی خستبووە دڵیانەوە تاوەکو زیاتر تووشی داخ و خەم وخەفەت ببن، بێگومان تەنھا خوای گەورە بە ویست وئیرادەی خۆی خەڵکی دەمرێنێت ودەیانژێنێت، وە نە دانیشتنیان لەماڵەوە ڕێگر دەبێت، وە نە چوونە دەرەوەشیان پەلە دەکات لەو قەدەرەی خوا دیاری کردووە، خوای گەورە بینەرە بەوەی ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێک لە کاروکردەوەتان شاراوە نیە لای، وە لەسەر ھەر ھەموویشی پاداشتان دەداتەوە.

ئەی باوەڕداران ئەگەر لەڕێگای خوا بکوژرێن، یاخود بمرن، ئەوا بێگومان خوای گەورە بە لێبوردنی گەورە لێتان دەبورێت، وە بەڕەحم ومیھرەبانی خۆیشی ڕەحمتان پێدەکات، بێگومان ئەمە لەوەی لەدونیادا ھەیە باشتر وچاکترە بۆتان لەوەی کە کۆتان کردوەتەوە لەماڵ وسەروەت وسامانی دونیا کە سەرەنجامی تیاچوون ونەمانە.

دڵنیابن ھەرچۆنێک بمرن ولەسەر ھەر حاڵەتێک بمرن، یان بکوژرێن، ئەوا ھەر ھەمووتان ھەر بۆلای خوا دەگەڕێنەوە، بۆ ئەوەی پاداشتی کار وکردەوەی ھەمووتان بداتەوە.

ئەی پێغەمبەر بەھۆی میھرەبان وڕەحمەتی گەورەی خواوەیە کە تۆ نەرم ونیان بویت لەگەڵ ھاوەڵەکانتدا، ئەگەر بھاتایە لە کردار وگوفتارتدا توند و دڵ ڕەق بویتایە ئەوا ئەوان دەوریان چۆڵ دەکردیت، بۆیە لە کەمتەرخەمیەکانیان بەرامبەر خۆت چاوپۆشیان لێ بکە، وە داوای لێخۆش بوونیان بۆ بکە، وە لەو بابەتانەیش کە پێویستی بە ڕاوێژ ھەیە ڕاوێژیان پێ بکە، جا پاش ڕاوێژ کردن کاتێک بۆ ڕایەک ڵێبڕایت بۆ ئەنجامدانی کارەکەت پشت بەخوای گەورە ببەستە وکارەکەت ئەنجام بدە، بێگومان خوای گەورە ئەو کەسانەی خۆش دەوێت کە تەنھا پشت بەو دەبەستن، وە سەرکەوتوویان دەکات و پشتیان دەگرێت.

بێگومان ئەگەر خوای گەورە یارمەتی دان وسەری خستن ئەوا ھیچ کەسێکی ناتوانێت بەسەرتاندا زاڵ ببێت، ئەگەر بێتۆ ھەموو خەڵکی سەر زەویش کۆ ببنەوە لەسەرتان، خۆ ئەگەر ھاتوو سەری نەخستن و وازی لێھێنان وتەسلیمی دەستی خۆتانی کردنەوە ئەوا ھیچ کەسێک ناتوانێت سەرتان بخات ویارمەتیتان بدات، چونکە سەرکەوتن تەنھا بەدەستی ئەوە، بۆیە با باوەڕداران تەنھا پشت وپەنایان ھەر خوای گەورە بێت، وە پشت بەھیچ کەسێکی تر نەبەستن.

بۆ ھیچ پێغەمبەرێک نیە لە پێغەمبەران وە شیاو نیە بۆیان کە خیانەت بکەن لەھەڵگرتنی شتێک لەدەستکەوتەکانی جەنگ، ئەوە نەبێت کە خوای گەورە بۆی دیاری کردوون وتایبەتی کردووە بە خۆیانەوە، جا ھەر کەسێک لە ئێوە خیانەت بکات لە دەستکەوتەکانی جەنگ، ئەوا خوای گەورە سزای دەدات و سوک وڕیسوای دەکات لەڕۆژی دواییدا، بەشێوەیەک لەو ڕۆژەدا دەیھێننە بەردەم ھەموو خەڵک بەو شتەوە کە بە خیانەت ھەڵیگرتووە بۆ خۆی، پاشان ھەموو کەس پاداشتی کار وکردەوەی خۆی بەبێ ھیچ کەم وکوورتیەک دەدرێتەوە، ھیچ ستەمیان لێ ناکرێت کە خراپەکانیان بۆ زیاد بکرێت، یان چاکە و خێر و حەسەناتەکانیان بۆ کەم بکرێتەوە.

ھیچ کاتێک لای خوای گەورە وەک یەک نین، ئەو کەسەی شوێن ڕەزامەندی خوای گەورە کەوتبێت وباوەڕی پێ ھێنابێت وکار وکردەوەی چاکەی کردبێت، لەگەڵ ئەو کەسەی بێباوەڕ بووبێت و کاروکردەوەی خراپی ئەنجام دابێت و بە توڕەی و خەشم وقینی خواوە گەڕابێتەوە لای، شوێن وجێگای ئەو کەسە لادەرە ئاگری دۆزەخە، کە شوێن وجێگایەکی زۆر خراپە.

ئەوان لە دونیا و دواڕۆژدا پلە و پایە و جێگا وڕێگایان لای خوا جیاوازە، بێگومان خوای گەورە بینەری کاروکردەوەیانە، وە ھیچ شتێکی لێ وون نابێت، وە پاداشتی ھەموو کەسێک بەپێی کاروکردەوەی دەداتەوە.

بێگومان خوای گەورە منەتی کرد بەسەر باوەڕداراندا، وە ناز ونیعمەتی خۆی ڕشت بەسەریاندا، وە چاکەی زۆری لەگەڵ کردن چونکە لەخۆیان وھەر لەمرۆڤ پێغەمبەرێکی بۆ ناردن، کە ئایەتەکانی قورئانیان بەسەردا دەخوێنێتەوە، وە پاکیان دەکاتەوە لە پیسی وچەپەڵی ھاوەڵدانان و خوڕەوشتی نەگریس وخراپ، وە قورئان وسوننەتیان فێر دەکات، لەکاتێکدا پێش پێغەمبەرایەتی ئەوان لە گومڕایی و سەرلێشێواویەکی ڕوون ئاشکرای دوور لە ھیدایەت وڕێنوێنی خوای گەورەدا بوون.

ئەی باوەڕداران ئایا کاتێک کە تووشی ئەو شکستەی ڕۆژی ئوحود بوونەوە، ئەوەی لێتان کوژرا کوژرا، لەکاتێکدا پێشتر ئێوە دوو ھێندە زیانتان بەوان گەیاند لەڕۆژی بەدردا، لە بەدیل گرتن و کوشتن، ئایا ووتتان: ئێمەی باوەڕدار لەکوێوە وە بۆچی دوچاری ئەمە بووینەوە؟ لەکاتێکدا پێغەمبەری خوایشمان لەگەڵدایە؟ جا ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئەوەی تووشتان بوو ھۆکاری ئەو ناکۆکی وڕاجیاییە بوو کە دروست بوو لەنێوتاندا، وە بەھۆی سەرپێچی کردنی فەرمانی پێغەمبەرەوەکەتانەوە بوو، بێگومان خوای گەورە زۆر بەدەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا، ئەوەی ئەو بیەوێت سەری دەخات، وە ئەوەی ئەویش بیەوێت ژێری دەخات.

ئەوەی لەڕۆژی بەیەک گەیشتنی ئێوە ودەستەی بێباوەڕان لە ڕۆژی ئوحود لە کوشتن وبریندار بوون وشکست دووچاری بوون بە مۆڵەتی خوا وبەقەدەری ئەو بوو، ئەویش لەبەر حیکمەتێکی گەورە بۆ ئەوەی باوەڕدارانی ڕاستەقینە بەدەر بکەون.

وە بۆ ئەوەش ئەو دووڕووانە دەربکەون و بناسرێن کاتێک پێیان وترا: لەپێناو خوای گەورە بجەنگن، یان یارمەتی موسڵمانان بدەن و ژمارەیان زیاد بکەن، لە وەڵامدا وتیان: ئەگەر بزانین جەنگ دەکرێت ئەوە لەگەڵتان دەھاتین و شوێنتان دەکەوتین بەڵام وانابینین کە ئێوە و ئەوان تووشی جەنگ و پێکدادان ببنەوە، ئەو دووڕوانە ئەو ڕۆژەی ئەو قسانەیان کرد لە بێباوەڕییەوە نزیکتر بوون تا لە ئیمان و باوەڕەوە، ئەوان ئەوەی دەیڵێن تەنھا لەسەر زمانیانە و نەچووەتە ناو دڵەکانیانەوە، خوای گەورەش زاناترە بەوەی لە دڵەکانیاندا شاردویانەتەوە، وە سزاشیان دەدات لەسەری.

ئەوانەی کە جێمان و نەچوون بۆ جەنگ لەگەڵ باوەڕداراندا، ووتیان بە خزم وکەسوکارەکانیان ئەوانەیان کە تووشی بەڵا وناڕەحەتی وکوشتن بوونەوە، ئەگەر بھاتایە بەگوێی ئێمەیان بکردایە و نەچوونایە بۆ جەنگ کردن ئەوا نەدەکوژران، ئەی پێغەمبەر تۆیش لەوەڵامیاندا پێیان بڵێ: کاتێک کە مردن یەخەی گرتن لەخۆتانی دوور بخەنەوە ئەگەر ڕاست دەکەن لەو بانگەشەیەی کە دەیکەن ودەڵێن: ئەگەر بھاتایە بەگوێیان بکردنایە نەدەکوژران، وە ھۆکاری ڕزگار بوونتان لە مردن دانیشتن ونەچوونە بۆ جیھاد وتێکۆشان لەپێناو خوادا.

ئەی پێغەمبەر واگومان نەبەیت ئەوانەی لەڕێگای خوادا کوژران مردوون و لێ بوونەتەوە، بەڵکو ئەوان زیندوون، ژیانێکی تایبەتی لای خوای گەورە کە ڕێزلێگیراون، ڕۆزی دەدرێن بەجۆرەھا ناز ونیعمەت کە جگە لەخوای گەورە کەس نازانێت چۆن چۆنیە.

ئەوان بەو ناز ونیعمەت وفەزڵە گەورەیەی خوای گەورە پێی داون دڵخۆش وبەختەوەرن، وە چاوەڕوانی ئەوە دەکەن ئەو برایانەیان کە لەدونیادا ماون پێیان بگەن، مژدەیان دەدەنێ ئەگەر بێتو لەپێناو خوا بکوژرێن وەک ئەوان دەگەن بەو فەزڵ وناز ونیعمەتەی کە ئەمانی تێدایە، وە مژدەیان دەدەنێ کە لەدواڕۆژدا ھیچ ترسێکیان نابێت، وە ھیچ خەفەتێکیش ناخۆن بۆ ئەوەی لەدونیا لەکیسیان چووە.

دڵخۆشن بەو پاداشتە گەورەی چاوەڕوانی بوون کە خوای گەورە پێان ببەخشێت، وە دڵخۆشن بەوەش کە خوای گەورە پاداشتی باوەڕداران زایە ناکات، بەڵکو پاداشتی تێر وتەسەلیان دەداتەوە، لەسەروو ئەوەشەوە بۆشیان زیاد دەکات.

ئەوانەی کە ھاتن بەدەم بانگەوازەکەی خوا وپێغەمبەرەکەیەوە و فەرمانەکانیان جێ بەجێ کرد، کاتێک بانگکران جارێکی تر بچن بۆ جیھاد وتێکۆشان لەپێناو خوا و ڕوو بەڕووبونەوەی بێباوەڕان لە غەزای (حمراء الاسد) کە پاش جەنگی کوشتارەکەی ئوحود ڕوویدا، بریندار بوونیان لەڕۆژی ئوحود نەبوو بەمایەی ئەوەی نەچن بەدەم بانگەوازەکەی خوا وپێغەمبەرەکەیەوە، ئا ئەوانە کە ئاکاری چاکیان کرد ولەخوا ترسان بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی ودوور کەوتنەوە لەقەدەغەکراوەکانی، لەلایەن خوای گەورەوە لەبەھەشتدا پاداشتی زۆر گەورەیان بۆ ھەیە.

ئەوانەی کە ھەندێک لە بێباوەڕان پێیان وتن: قوڕەیش بە سەرکردایەتی ئەبو سوفیان سوپایەکی زۆر وزەبەندی بۆ کۆکردونەتەوە تاوەکو لەگەڵتان بجەنگێن وبدەن بەسەرتاندا و لەناوتان ببەن، بۆیە ئاگاداری خۆتان بن ونەکەن ڕوو بەڕوویان ببنەوە، ئەوان (ھاوەڵانی پێغەمبەری خوا) بەو ترساندن و ھاش وھوشەی بێباوەڕان، باوەڕو متمانەیان بە پەیمان وبەڵێنی خوای گەورە زیادی کرد، بۆیە چوونە دەرەوە بۆ ڕوو بەڕووبونەوە وجەنگ کردن لەگەڵیان، وە لەوەڵامیاندا ووتیان: ئێمە خوای گەورەمان بەسە کە پشت وپەنا ویارمەتیدەرمان بێت، ھەر ئەویش چاکترین وباشترین پشت وپەنایە و ئێمە ھەموو کارێکی خۆمانی دەدەینە دەست.

دوای ئەوەی پێغەمبەر وھاوەڵانی چوونە دەرەوە بۆ غەزای (حمراء الاسد) بە پاداشتێکی مەزنی پەروەردگار و پلەیەکی بەرزتر و بەسەلامەتی گەڕانەوە مەدینە، بەبێ ئەوەی تووشی ھیچ کوشتار و برینداریەک ببن، وە ھەر لەڕەزامەندی خوا وخۆشنودی وپابەند بوون بە طاعەت وگوێڕایەڵی ئەو و دوور کەوتنەوە لە سەرپێچیەکانی دەگەڕان، بێگومان خوای گەورە خاوەنی بەخشش وفەزڵی گەورەیە بەسەر بەندە باوەڕدارەکانیەوە.

بێگومان ئەوە ھەر شەیتانە ترسێنەرتان، بە دەستە وتاقم وھاوکارەکانی دەیەوێت بتانترسێنێت، جا ئێوەش لێیان مەترسن، چونکە ئەوان ھیچ شتێکیان لەدەست نایەت. ئێوە تەنھا ھەر لەخوای گەورە بترسن، ئەویش بە پابەند بوون بە فەرمانەکانی، ئەگەر ئێوە بەڕاستی باوەڕتان پێی ھەیە.

ئەی پێغەمبەر بەو دووڕووانە خەفەتبار مەبە کە پەلەیانە لە بێباوەڕی و ھەڵگەرانەوە لە ئاینەکەیان، ئەوان ناتوانن ھیچ زەرەر وزیانێک بەخوا و ئاینەکەی بگەیەنن، بەڵکو بە دووریان لە باوەڕ وگوێرایەڵی کردنی فەرمانەکانی خوا تەنھا زیان بەخۆیان دەگەیەنن، خوای گەورە دەیەوێت بەڕسوا بوون وسەرنەکەوتنیان ھیچ بەشێکیان لە خۆشیەکانی دواڕۆژ نەبێت، چونکە لەم ژیانەدا بە ئارەزووی خۆیان ڕێگای خوار وخێچیان ھەڵبژارد، وە لەڕۆژی دواییشدا سزای زۆر گەورەیان بۆ ھەیە لە ناو ئاگری دۆزەخ.

بێگومان ئەوانەی باوەرێان گۆڕیەوە بە بێباوەڕی، ھەرگیز ناتوانن ھیچ زیانێک بەخوا بگەیەنن، بەڵکو ئەوەی زەرەر وزیان دەکات خۆیانن، وە لەڕۆژی دواییشدا سزای زۆر سەختیان بۆ ھەیە.

با ئەوانەی بێباوەڕ بوون بەپەروەردگاریان، وە دژایەتی شەریعەتەکەی دەکەن، وانەزانن ئەو مۆڵەت وتەمەن درێژی ومانەوەیان لەسەر بێباوەڕی باشترە بۆیان، نەخێر ھیچی وانیە، بەڵکو ئێمە بۆیە مۆڵەتیان دەدەینێ وتەمەنیان درێژ دەکەین تاوەکو تەواو لە تاوان وگوناە وسەرپێچی خوای گەورەدا ڕۆبچن وباری گوناھیان زیاتر بێت، وە سزایەکی سەختی ئابڕوبەریان بۆ ھەیە.

ئەی باوەڕداران حیکمەتی خوای گەورە وانیە بەو شێوەیە وازتان لێ بھێنێت، کە لەگەڵ دووڕوەکاندا تێکەڵ وپێکەڵ بن، وئێوە لەوان جودا نەکرێنەوە، وە بڕواداری ڕاستەقینەش بەدیار نەکەوێت، بەڵکو خوای گەورە دەیەوێت بەجۆرەھا داواکاری وتاقیکردنەوە جیاتان بکاتەوە، تاوەکو باوەڕداری پاکوخاوێن لە دووڕووی پیس وچەپەڵ جیا بکاتەوە وبەدەریان بخات، وە لە حیکمەتی خوا نیە کە ئاگادارتان بکات لە کارە نھێنی نادیارەکان ھەتا بەدڵ بزانن کێ چاکە وکێش خراپە، بەڵام خوای گەورە لەناو پێغەمبەرانی خۆیدا ھەندێکیان ھەڵدەبژێرێت ولە ھەندێک لە کارە نھێنی و نادیارەکان ئاگاداریان دەکاتەوە، ھەروەک چۆن پێغەمبەری خوای (صلی اللە علیە وسلم) ئاگادار کرد لە حاڵی دووڕوەکانی مەدینە، جا کەوابێت ئێوەش بڕوایەکی بتەو وڕاستەقینەتان بەخوا وپێغەمبەرەکەی ھەبێت، ئەگەر بێتو ئێوە بەڕاستی باوەڕتان بەو ھەبێت و لێی بترسن بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەوا بێگومان پاداشتی زۆر گەورەتان بۆ ھەیە لای خوای گەورە وپەروەردگار.