Саба

سوپاس بۆ ئەو خوایەی کەھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەیە بە بەدیھێنان و بەڕێوەبردنیشیەوە ھەموو موڵکی ئەوە، وە لە ڕۆژی دواییشدا ستایش ھەر بۆ ئەوە، وە ئەو دانا و کاربەجێیە لە لەبەدیھێنراوەکانی و بەڕێوەبردنیدا، وە ئاگادارە بەحاڵ و بارودۆخی بەندەکانی، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نییە.

دەزانێت و ئاگادارە چی دەچێت بەناو ناخى زەویدا لە ئاو و ڕووەک، وە چیش لەزەوی دێتە دەرەوە لە ڕووەک و شتی تریش، وە دەزانێت چی لە ئاسمان دێتە خوارەوە لەباران و فریشتەکان و ڕزق و ڕۆزی، وە دەزانێت چیش بەرز دەبێتەوە بۆ ئاسمان لە فریشتەکان و کار و کردەوە و ڕۆحی بەندەکانی، ئەو زاتە پیرۆزە بەڕەحم و بە بەزەییە بە بەندە باوەڕدارەکانی، وە لێبوردەیە بۆ گوناھی ھەر کەسێکیان تەوبە دەکات و دەگەڕێتەوە بۆ لای.

ئەوانەی باوەڕیان نییە بە اللە تەعالا وتیان: ھەرگیز ڕۆژی دواییمان بەسەردا نایەت، - ئەی پێغەمبەر- تۆیش پێیان بڵی: بەڵێ سوێند بە پەروەردگارم بەزاتی ھەق تەعالای اللە، بێگومان ئەو ڕۆژی دواییە ئێوە بە درۆی دەزانن و باوەڕتان پێی نییە بۆتان دێت، بەڵام جگە لە اللە ھیچ کەس کاتی ھاتنەکەی نازانێت، ھەر ئەو زانایە بە ھەموو پەنھان و غەیبییەکان لە ڕۆژی دوایی و غەیری ئەویش، ھیچ شتێک لە عیلم و زانستی ئەو ون نابێت ئەگەر بە ئەندازەی مێروولەیەکی وردی بچوکیش بێت لە ئاسمانەکان یان لەزەوی بێت، وە لەمە بچووکتر یان گەورەتریش بێت ھەر لێی ون نابێت، ئیللا لە پەرتوکێکی ئاشکرا و ڕووندایە، کە (اللوح المحفوظ) ە، ئەو پەرتووکەی زانیاری ھەموو شتێکی ھەتا ڕۆژی دوایی تێدا نووسراوە.

اللە تەعالا ئەوەی جێگیر کردووە کە لە (لوح المحفوظ)دا جێگیری کردووە تاوەکو ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بە اللە و کار و کردەوە چاکەکانیان کردووە پاداشتیان بداتەوە، ئەوانەی خاوەن ئەو سیفەتانەن لێبوردنی اللە تەعالا ھەیە بۆ گوناھەکانیان، وە سزا نادرێن و لۆمەیش ناکرێن لەسەری، وە ڕزق و پاداشتێکی چاکیشیان بۆ ھەیە کە بریتیە لە بەھەشتی نەبڕاوە لە ڕۆژی قیامەتدا.

وە ئەوانەی ھەوڵ و کۆششیان كرد تاوەكو ئەو ئایەت و نیشانانەی اللە تەعالا دایبەزاندووە بەتاڵ و پوچەڵ بکەنەوە، وە لەبارەی ئایەتەکانی ئێمەوە وتیان: سیحر و جادووە، وە بە پێغەمبەرەکەمانیان وت: کاھین و جادووگەر و شاعیرە، دەستەپاچەن و ھیچیان پێ ناکرێت، ئەوانەی ئەوە سیفەت و ڕەوشت و بیروباوەڕیانە لە ڕۆژی قیامەتدا خراپترین و سەخترین سزایان بۆ ھەیە، سزایەکی زۆر بە ئێش و ئازار.

زانایانی ناو ھاوەڵان و ئەوانەیش لە زانایانی ئەھلی کتاب باوەڕیان ھێناوە، ئەوە دەبینن و شاھیدی ئەوە دەدەن ئەوەی پەروەردگارت لە وەحی و نیگا بۆی دابەزاندوویت تەنھا ھەر ئەوە ڕاستە و ھیچ گومانیشی تێدا نییە، وە ڕێنموونی خەڵکیش دەکات بۆ ڕێگا و ڕێبازی زاتێک کە زۆر بە دەسەڵاتە و ھیچ کەس ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، وە سوپاسکراویشە لە دونیا و دواڕۆژدا.

ئەوانەی باوەڕیان بە اللە تەعالا نییە بەسەرسوڕمان و گاڵتە و گەپ و ڕابواردن بەوەی پێغەمبەر ھێناویەتی (صلی اللە علیە وسلم) ھەندێکیان بەھەندێکی تریان دەڵێن: ئایا پیاوێکتان نیشان بدەین کاتێک مردن و بەتەواوی لەناو خاکدا ڕزین و پارە پارە بوون ھەواڵتان بداتێ کە ئێوە جارێکی تر لەپاش مردن زیندوو دەکرێنەوە؟!

دەیانووت: ئایا ئەم پیاوە درۆی بۆ اللە ھەڵبەستووە، کاتێک واگومان دەبات کە لەپاش مردنمان زیندوو دەکرێینەوە، یان ھەر شێتە و لەخۆیەوە ھەڵیت و پەڵیت دەڵێت و ھەقیقەتی نییە؟ نەخێر بەو شێوەیە نییە کە ئەوان وایدەزانن، بەڵکو سەرەنجام ئەوانەی باوەڕیان نییە بە ڕۆژی دوایی لە ڕۆژی قیامەتدا وان لەسزای سەختدا، وە لە دونیایش لەگومڕاییەکی دوور لە ھەق و ڕاستین.

ئایا ئەوانەی باوەڕیان بە زیندووبونەوە نییە، سەرنج نادەن لەوەی لەبەردەمیاندایە لەسەر زەوی، وە لەوەی لەپشتەوەیانە لە ئاسمانەکان؟ ئەگەر بمانەوێت لەژێر پێیاندا زەوی ببەین بەناخی خۆیدا، ئەوا لەژێریانەوە زەویمان دەبرد بەناخی خۆیدا، وە ئەگەر بمانویستایە چەند پارچەیەک لە ئاسمان بخەینە خوارەوە، ئەوا دەمانخست بەسەریاندا، بێگومان لەوەدا نیشانەی یەکلاکەرەوە ھەیە بۆ ھەموو بەندەیەک بەتەوبە کردنەوە گەڕابێتەوە بۆ لای تاعەت و گوێڕایەڵی پەروەردگاری و کردبێتی بە بەڵگە لەسەر قودرەت و دەسەڵاتی اللە تەعالا، ئەوەی دەسەڵاتی ھەبێت لەسەر ئەوەی باسکرا، دەسەڵاتیشی ھەیە لەسەر زیندوو کردنەوەتان لەدوای مردن و پارە پارە بوونی جەستە و لاشەتان لەناو خاکدا.

بێگومان پێغەمبەرایەتی و موڵک و دەسەڵاتمان بەخشی بە داود (سەلامی اللە تەعالای لێ بێت)، وە بەشاخەکان و باڵندەمان وت: ئەی شاخەکان و باڵندەکان لەگەڵ داود تەسبیحات و یاد و زیکری اللە بکەن، وە ئاسنیشمان بۆ نەرم کرد تاوەکو بە ویستی خۆی چی ئامێرێکی لێ دروست دەکات دروستی بکات.

فەرمانمان بەداود کرد : چەند قەڵغان و زرێیەکی جەنگی فراوان دروست بکە، تاوەکو جەنگاوەرەکانتی پێ لەخراپە و شەڕی دوژمنەکانت بپارێزیت، وە ئەندازەگیری بزمار و زنجیرەکانی بکە بە ئەندازەی خۆیان، زۆر ورد و بچوک نەبێت بەرگە نەگرێت، وە زۆریش گەورە نەبێت نەچێت بەناویدا، وە کار و کردەوەی چاکە بکە، بێگومان من بینەری ئەوەم ئێوە ئەنجامی دەدەن، ھیچ شتێکم لەکار و کردەوەتان لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشتی چاکەکارانتان دەدەمەوە و تۆڵەیش لەخراپەکارنتان دەسێنمەوە.

وە بۆ سولەیمانی کوڕی داود (سەلامی اللە تەعالایان لێ بێت) (با) مان بۆ موسەخەر و ژێر بار کردبوو، تەنھا لە بەیانیاندا مانگە ڕێیەکی دەبڕی، وە لە ئێوارانیشدا مانگە ڕێیەکی دەبڕی، وە کانی مسیشمان بۆ تواندبوەوە تاوەکو لەمس چی دەوێت دروستی بکات، وە ھەندێک لە جنۆکەیشمان بۆی موسەخەر و ژێربار کردبوو، کە بەفەرمانی اللە تەعالا لە بەردەستی سولەیماندا کاریان دەکرد، وە ئەگەر ھەرکام لە جنۆکەکان لەفەرمانی ئێمە لابدات ئەوا سزای ئاگری سوتێنەری پێ دەچێژین.

ئەو جنۆکانە لە خزمەتی سولەیماندا بوون، ئەو چی بویستایە بۆیان ئەنجام دەدا، لە دروستکردنی مزگەوت بۆ نوێژکردن و کۆشک و تەلار بۆ دانیشتن، وە ھەرچییەکی بویستایە لەوێنە و پەیکەر بۆیان دروست دەکرد، وە قاپ ودەفری گەورەشیان بۆ دروست دەکرد، وەک دروستکردنی حەوزی گەورەی ئاو، وە مەنجەڵی جێگیر ھێندە گەورە بوون لەجێی خۆیان نەدەجوڵان، وە پێمان وتن: ئەی ئال و بنەماڵەی داود سوپاس و شوکری اللە تەعالا بکەن کە ئەوە ھەمووە ناز و نیعمەتەی پێ بەخشیون، بەڵام کەمێک لەبەندەکانم سوپاس گوزارن و شوکری ئەو ناز و نیعمەتانە دەکەن پێم بەخشیون.

ئەمجا کاتێک بڕیاری مردنمان بۆ سولەیماندا و مرد، ھیچ شتێک جنۆکەکانی ئاگادار نەکردەوە لە مردنی سولەیمان، جگە مۆرانەی زەوی نەبێت کە گۆچانەی دەستیان خوارد و کەوت، ئەو کاتە جنۆکەکان بۆیان دەرکەوت کە غەیب نازانن و ئاگاداری نھێنییەکان نین، چونکە ئەگەر غەیبیان بزانیایە لەو سزا ڕیسواکەرەدا نەدەمانەوە، جنۆکەکان سەرگەرمی ئەنجامدانی کاری قورس بوون بۆ سولەیمان (سەلامی اللە تەعالای لێ بێت) وە واگومانیان دەبرد سولەیمان ھەر زیندووە و چاودێریان دەکات، بەڵام نەیانزانی بوو ماوەیەکی زۆرە مردووە و گیانی دەرچووە بەسەر گۆچانەکەیەوە.

بێگومان بۆ ھۆز و خەڵکی سەبەء لەو شوێنەی تێیدا نیشتەجێ بووبون بەڵگە و نیشانەی ڕوون و ئاشکرا ھەبوون لەسەر قودرەت و دەسەڵاتی اللە تەعالا و ئەو ناز و نیعمەتانەی بەسەریدا ڕشتبوون، ئەویش دوو باخ و باخات لای ڕاست و چەپی ئەو شوێنەی تێیدا نیشتەجێ بووبون ھەبوو، وە پێمان وتن: لە ڕزق و ڕۆزی پەروەردگارتان بخۆن و شوکر و سوپاسی نیعەتەکانی بکەن، شارەکەیشتان شارێکی خۆش و پاکوخاوێن و جوان و دڵگیرە، وە پەروەردگارێکی لێبوردەیشتان ھەیە، لە گوناھ و تاوانی ھەر کەسێک خۆش دەبێت تەوبە بکات و بگەڕێتەوە بۆ لای.

بەڵام ئەوان پشتیان لە سوپاس و ستایشی پەروەردگار و باوەڕھێنان بە پێغەمبەرەکانی کرد، ئێمەیش سزاماندان و ناز و نیعمەتەکانمان بۆ گۆڕین بە ناڕەحەتی و ناخۆشی، لافاوێکی وێرانەکەرمان بۆ ناردن بەنداوەکەیانی ڕوخاند و ھەرچی کشتوکاڵ و باخ و باخاتیان ھەبوو نوقمی ژێر ئاوی خستن، وە دوو باخە پڕ بەرووبومەکەمان بۆ گۆڕین بۆ بەدوو باخی بەرووبوم تاڵ و تام ناخۆش و بێ خێر و دار گەز و کەمێک لەداری سیدریش (داری كنار).

ئەوەی ڕوویدا لە گۆڕینی باخات و ئەو ناز و نیعمەتەی لەسەری بوون، بەھۆی بێباوەڕی و پشتکردنیان بوو لە شوکر و سوپاسی اللە تەعالا، وە ئیمە سزای کەس بەو شێوە توندە نادەین ئیللا بەھۆی ئەوە نەبێت کە زۆر سپڵە و پێنەزان بێت بەرامبەر ناز و نیعمەتەکانی اللە تەعالا و ناشکور بێت پێیان.

لە نێوان خەڵکی سەبەء لە یەمەن و لە نێوان گوند و شارەکانی شام کە پیت و بەرەکەت دارمان کردبوون، چەند گوند و شارێکی تری نزیک لە یەکمان دانابوو، وە ڕێگای نزیکمان بۆ ڕۆیشتن لە نێوان ئەو شار و گوندانە دانابوو، بەشێوەیەک لە گوندێکەوە دەچوون بۆ گوندێکی تر بەبێ ئەوەی ھەست بە ماندووبوون و ناڕەحەتی بکەن تا دەگەیشتنە شام، وە پێمان وتن: چەند شەو و ڕۆژ بە ئارامی و بێ ترس لە دوژمن و برسێتی و تینویەتی بەو ڕێگایانەدا بڕۆن کە دەتانەوێت.

ئەوان لە خۆبایی بوون لەو ھەمووە ناز و نیعمەتەی اللە پێی دابوون لە نزیک کردنەوەی ماوەی نێوان شار و گوندەکان، ھاتن وتیان: ئەی پەروەردگارمان ماوەی سەفەری نێوان گوند و شارەکانمان بۆ دوور بخەرەوە بە نەهێشتنی ئەو گوندانە تاوەکو ناڕەحەتی سەفەر بچێژین، وە تایبەتمەندی قافڵە و ڕێبوارەکانمان وەدەر بکەوێت، بەو کارەیان بە لەخۆبایی بوون و بێزار بوون لەناز و نیعمەتەکان و پشتھەڵکردن لەشوکر و سوپاسی اللە تەعالا و حەسوودی بردن بەھەژارەکانیان ستەمیان لەخۆیان کرد، وە ئێمەیش لەناومان بردن و کردمانە جێگای خواس و باسی ئەو خەڵک و گەلانەی دوای دێن، وە بە تەواوی پەرتەوازە و بەش بەشمان کردن، بەشێوەیەک نەیاندەتوانی سەردانی یەکتری بکەن و ئاگایان لە یەکتری بێت، بێگومان لەوەی باسکرا- لە ناز و نیعمەت ڕشتن بەسەر خەڵکی سەبەء و سزادانیان بەھۆی بێباوەڕی و ناسوپاسگوزار و لەخۆبایی بوونیانەوە- پەند و ئامۆژگاری ھەیە بۆ ھەموو ئەوانەی زۆر ئارامگرن لەسەر ئەنجامدانی تاعەت و گوێڕایەڵی اللە تەعالا و نەكردنی سەرپێچییەکانی، وە لەسەر ناڕەحەتی و ناخۆشییەکان، وە زۆر شوکر و سوپاسی اللە تەعالا دەکەن لەسەر نیعمەتەکانی.

بەڕاستی ئەو گومانەشی کە ئیبلیس پێیانی ھەبوو کە گومڕایان دەکات و لە ڕێگای ڕاست لایان دەدا، ئیبلیس گومانەکەی ھێنایە دی تێیاندا، بۆیە جگە لە دەستەیەک لە باوەڕداران نەبێت کە نائومێدیان کرد لەوەی شوێنی بکەون، ھەموو خەڵکی لە بێباوەڕی و گومڕاییدا شوێن شەیتان کەوتن.

وە ئیبلیس ھیچ دەسەڵاتی بە سەریاندا نەبوو کە بەزۆر وایان لێ بکات شوێنی بکەون و گومڕایان بکات، بەڵکو تەنھا ئەوەندەی دەکرد کوفر و بێباوەڕی بۆ دەڕازاندنەوە تاوەکو گومڕایان بکات، وە ھێندەیش ھەبوو ئێمە مۆڵەتمان دابوو کە خەڵکی گومڕا بکات بۆ ئەوەی بزانین و دەربکەوێت کێ باوەڕی بە ڕۆژی دوایی و پاداشت و سزا ھەیە، وە کێیش گومانی ھەیە لە ھاتنی ڕۆژی دوایی، وە پەروەردگارت - ئەی پێغەمبەر - پارێزەر و چاودێری ھەموو شتێکە، کار و کردەوەی بەندەکانی تۆمار دەکات و دەیپارێزێت بۆ ئەوەی پاداشتی چاکەکارانیان بداتەوە و سزا و تۆڵەیش لە خراپەکارانیان بسێنێت.

- ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ئەوانەی بە خوای خۆتانیان دەزانن جگە لە اللە تەعالا ئادەی بانگیان بکەن بۆ ئەوەی سوود و قازانجتان پێ بگەیەنن، یان زەرەر و زیان و ناڕەحەتیتان لەسەر ھەڵگرن، ئەوان ھێندەی تۆزقاڵە زەڕەیەکیان لە ئاسمانەکان و زەوی بەدەست نییە وخاوەنی نین، وە ئەوان ھاوبەش و شەریکی اللە تەعالایش نەبوون لە بەدیھێنانی ئاسمانەکان و زەوی، وە پشتیوان و یارمەتیدەریشی نەبوون، ئەو زاتە پیرۆزە بێ نیازە و پێویستی بە ھاوبەش و شەریک ویارمەتیدەر نییە.

تکا و شەفاعەت کردن لای اللە تەعالا ھیچ سوودێکی نییە مەگەر بۆ کەسێک نەبێت پەروەردگار خۆی مۆڵەت بدات، وە اللە تەعالا ناھێڵێت ھیچ کەسێکیش شەفاعەت بکات مەگەر لێی ڕازی بێت، لەبەر گەورەیی و مەزنی و ڕێز و پلە و پایەی لای خۆی، وە لە گەورەیی و مەزنی ئەو زاتە پیرۆزەیە کاتێک لە ئاسمان قسەی کرد فریشتەکان دەدەن لەشەقەی باڵ و دەیدەن بەیەکدا وەک ملەکەچی بۆ وتە و گوفتاری تاوەکو ترس و بیم لەدڵیان نەمێنێت، فریشتەکان بە جویرەئیلیان وت: پەروەردگارت چی فەرموو؟ جوبرەئیلیش وتی: ھەقی فەرموو، ئەو بەزات و دسەڵاتی خۆی بەرز و بڵندە، ھێندە مەزن و گەورەیە، ھەموو شتێک لەو بچوکترن و لەخوار ئەوەوەن.

- ئەی پێغەمبەر - بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: کێ لە ئاسمانەوە ڕزق و ڕۆزیتان دەدات و بارانتان بۆ دەبارێنێت، وە کێ لە زەوییەوە ڕۆزیتان دەدات و ڕووەک و بەروبوم و کشتوکاڵ و میوە و جگە لەوانەشتان بۆ دەڕوێنێت و سەوزی دەکات؟ بڵێ: اللە تەعالا لە ئاسمانەکان و زەوییەوە ڕۆزیتان دەدات، وە بێگومان من یان ئێوە ئەی بتپەرست و موشرکینە لەسەر ھیدایەت و ڕێنموونین، یان لەسەر گومڕاییەکی ڕوون و ئاشکراین، بەدڵنیاییەوە یەکێکمانین، وە بێگومان ئەھلی ڕێنموونی و ھیدایەت ھەر باوەڕدارانن، وە ئەھلی گومڕایی ھەر بتپەرست و موشریکەکانن.

- ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: لە ڕۆژی قیامەتدا پرسیار لە ئێوە ناکرێت لەسەر گوناھ و تاوانێک کە ئێمە ئەنجاممان داوە، وە پرسیار لە ئێمەش ناکرێت لەسەر گوناھ و تاوانێک ئێوە کردووتانە.

پێیان بڵێ: لە ڕۆژی قیامەتدا اللە تەعالا ئێمە و ئێوە کۆدەکاتەوە، لە پاشان زۆر بە دادپەروەری بڕیار دەدات لە نێوانماندا، ھەق و ڕاست و دروست لە ناھەق و باتڵ جیا دەکاتەوە، ئەو زاتە پیرۆزە بڕیاردەرێکی دادپەروەرە، وە زانا و ئاگادارە بەوەی بڕیاری پێ دەدات.

- ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئەوانەم پیشان بدەن کە کردبووتان بە شەریک و ھاوەڵی اللە تەعالا لە پەرستندا، نەخێر وا نییە کە بیرتان لێدەکردەوە و واتان دەزانی اللە (جل جلالە) ھاوبەش و شەریکی ھەیە، بەڵکو ھەر زاتی اللە تەعالایە زاڵ و بەدەسەڵاتە و ھیچ کەسێک زاڵ نابێت بەسەریدا، وە زۆریش دانا و کاربەجێیە لە بەدیھێنراوەکانی و قەدەر و بەرێوەبردنیدا.

- ئەی پێغەمبەر- ئێمە تۆمان بۆ ھەموو خەڵکی ناردووە، کە موژدە بدەیت بەخەڵکانی خواناس کە اللە تەعالا بەھەشتیان دەداتێ، وە خەڵکانی بێباوەڕ و خراپەکاریش بترسێنیت بە ئاگری دۆزەخ، بەڵام زۆربەی خەڵکی ئەوە نازانن و بێ ئاگان لێی، ئەگەر بیانزانیایە بە درۆیان نەدەزانیت و بێباوەڕ نەدەبوون پێت.

بتپەرست و موشریکەکان پەلەی ھاتنی ئەو سزایەیانە کە پێغەمبەر دەیترساند پێی و دەڵێ: ئەرێ ئەو بەڵێنەی داوتانە پێمان بەھاتنی سزا کەی دێت، ئەگەر ئێوە ڕاستگۆن لەوەی بانگەشەی بۆ دەکەن گوایە ئەو بەڵێنە ھەق و ڕاستە و ھەر دێتە دی.

- ئەی پێغەمبەر - بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ کە پەلەی ھاتنی سزایانە: وادەیەکی دیاریکراوتان ھەیە، ساتێک دوا ناکەوێت، وە تەنھا ساتێکیش پێش ناکەوێت، ئەو ڕۆژەیش بێگومان ڕۆژی قیامەتە.

ئەوانەی باوەڕیان نییە بە اللە تەعالا وتیان: ئێمە باوەڕمان بەو قورئانە نییە کە موحەممەد وادەزانێت لەلایەن اللە وە بۆی دابەزیووە، وە باوەریش بە کتێب و نامە ئاسمانیەکانی پێشینیش ناکەین، - ئەی پێغەمبەر- خۆزگە دەتبینی کاتێک ئەو تاوانبار و ستەمکارانە لە ڕۆژی قیامەتدا لای اللە تەعالا بەند دەکرێت و ڕادەوەستێنرێن بۆ حساب و لێپرسینەوە لەگەڵدا کردن، لە نێوان خۆیاندا لۆمە و سەرزەنشتی یەکتر دەکەن، وە ھەر کەسێکیان لێپرسراویەتی ئەنجامدانی تاوان و گوناھەکان دەخاتە ئەستۆی ئەوی ترەوە، ئەوانەی بێدەسەڵات و چەوساوە بوون بە گەورەکان و ئەوانە دەڵین لە دونیادا دەیانچەوساندنەوە: ئەگەر ئێوە نەبوونایە ئێمە گومڕا و سەرگەردان نەدەبووین و باوەڕمان بەاللە تەعالا و پێغەمبەرەکانی دەھێنا.

ئەوانەی خەڵک شوێنیان کەوتوون و خۆیان بەگەورە دادەنا لەبەرامبەر ھەق و ڕاستیدا بەوانە دەڵێن کە لە دونیادا دەیانچەوساندنەوە: ئایا ئێمە ڕێگریمان کردن لەوەی شوێن ئەو ھیدایەتە بکەون کە موحەممەد بۆی ھێنابوون؟! نەخێر بەڵکو خۆتان تاوانبار بوون و حەزتان لە خراپە و بڵاوکردنەوەی خراپەکاری بوو.

شوێنکەوتەکانیش ئەوانەی کە گەورەکانیان دەیانچەوساندنەوە بەوانە دەڵێن کە ملھوڕ و خۆبەزلزان بوون لەبەرامبەر ھەق و ڕاستیدا: بەڵکو فڕوفێڵێ شەو و ڕۆژی ئێوە بوو ڕێگری لە ئێمە کرد شوێن ھیدایەت و ڕێنموونی نەکەوین، کاتێک فەرمانتان پێدەکردین کافر و بێباوەڕ بین بە اللە تەعالا، وە شەریک و ھاوەڵی بۆ بڕیار بدەین لە پەرستنەکانماندا، ھەموویان پەشیمانی خۆیان دەشارنەوە لەوەی لەسەری بوون لەکوفر و بێباوەڕی کاتێک سزای سەخت دەبینن، وە دڵنیا بوونەوە کە سزا دەدرێن، وە زنجیر و تەوقمان کردە ملی بێباوەڕان، وە ئەم تۆڵە و سزایە نادرێن ئیللا بەھۆی ئەو کار و کردەوانەوە نەبێت لە دونیا ئەنجامیان دابوو، لە پەرستنی غەیرە اللە تەعالا و کردنی گوناھ و تاوان و سەرپێچی.

ھیچ پێغەمبەرێکمان لەھیچ گوند و شارێک نەناردووە کە خەڵکەکەی ترساند بێت بەسزای اللە تەعالا، ئیللا خۆشگوزەرانەکان و ئەوانەی لەناو ناز و نیعمەت و خاوەنی دەسەڵات و پلە وپایە بوون پێیان دەوتن: بێگومان ئێمە بێباوەڕ و کافرین بەوەی ئێوە ھێناوتانەوە و پێی ھاتوون.

خاوەن پلە و پایە و خۆشگوزەرانەکان بەفەخر و شانازییەوە وتیان: ئێمە دەوڵەمەندین و سامان و ماڵ و منداڵمان زۆرترە، وە ئەوەی ئێوە وایدەزانن کە ئێمە لە دواڕۆژدا سزا ئەدرێین ھەمووی درۆ و دەلەسەیە و شتی وانییە، ئێمە نە لەدونیا و نە لەدواڕۆژیشدا ھەرگیز سزا نادرێین.

- ئەی پێغەمبەر - بەو فیز زل و لەخۆباییانەی کە ناز و نیعمەتیان پێدراوە بڵێ: پەروەردگارم ڕزق و ڕۆزی بۆ ھەر کەسێک بیەوێت زیاد و فراوان دەکات تاوەکو تاقی بکاتەوە ئایا شوکر و سوپاسی دەکات یان سپڵە و ناشکورە، وە ڕزق و ڕۆزیش خۆیشی دەگرێتەوە لەھەر کەسێک خۆی بیەوێت تاوەکو تاقی بکاتەوە ئایا ئارام دەگرێت لەسەری یان ناڕەزایی دەردەبڕێت؟ بەڵام زۆربەی خەڵکی نازانن کە اللە تەعالا دانا و کاربەجێیە، بە حیکمەتێکی زۆر نەبێت ھیچ بڕیارێک نادات، ئەوەی زانی زانی و ھەستی پێکرد، ئەوەیشی نەفام و نەزان بوو نەیزانی و ھەستی پێ نەکرد.

ئەو ماڵ و سەروەت و سامان و مناڵ و کوڕ و کاڵەی فەخر و شانازی پێوە دەکەن شتێک نییە لای ئێمە پلە و پایەتانی پێ بەرز ببێتەوە و بتانگەیەنێت بە ڕەزامەندی اللە تەعالا، بەڵام ئەوەی باوەڕی بە اللە ھێناوە و کارو کردەوە چاکەکانی کردووە، پاداشتی دوو بەرامبەری بۆ ھەیە، ماڵ و سەروەت و سامانەکەی لە ئێمە نزیکی دەکانەوە کاتێک لەپێناو اللە تەعالا و ڕەزامەندی ئەودا دەیبەخشێت، وە مناڵەکانیشی نزای خێری بۆ دەکەن، ئا ئەوانە، ئەو باوەڕدارانەی کار و کردەوە چاکەکانیان ئەنجامداوە پاداشتی چەند بەرامبەریان بۆ ھەیە لەپاداشتی ئەو حەسەنات و چاکانەی ئەنجامیانداوە، لەبەھەشتیشدا لە کۆشکە بەرزەکاندان، دڵنیا و بێ ترسن لەسزادان و مردن و بڕینەوەی ناز و نیعمەت و بەخششەکانیان.

وە ئەو بێباوەڕانەی ھەموو ھەوڵ و کۆششێکی خۆیان بەخەرج دەدەن لەپێناو بەلاڕێدا بردنی خەڵکی لە ئایەت و نیشانەکانی ئێمە، وە تێدەکۆشن لەپێناو گەیشتن بەئامانجەکانیان، ئەوانە خەسارۆمەندی دونیا و سزادراوی دواڕۆژن.

- ئەی پێغەمبەر- بڵێ: بێگومان پەروەردگارم (سبحانە وتعالی) ڕزق و ڕۆزی ھەر کام لەبەندەکانی بوێت فراوانی دەکات، وە کەم و تەنگەڵانیشی دەکات لەسەر ھەر کەسێکیان خۆی بیەوێت، ھەر شتێک ببەخشن لەپێناو اللە تەعالا، بێگومان ئەو زاتە پیرۆزە ھەر لەدونیا جێگەکەی بەچاکتر لەوەی بەخشیوتانە پڕ دەکاتەوە بۆتان، وە لە دواڕۆژیشدا پاداشتی نەبڕاوەتان بۆ ئامادە دەکات، وە اللە تەعالا چاکترینی ڕۆزی دەرانە، ھەر کەسێک داوای ڕزق و ڕۆزی دەکات با ھانا بۆ ئەو بەرێت.

- ئەی پێغەمبەر- باسی ئەوە بکە لەو ڕۆژەی اللە تەعالا ھەموو خەڵکی کۆدەکاتەوە، پاشان اللە (سبحانە و تعالی) وەک لۆمە و سەرزەنشتی بتپەرست و موشریکەکان بە فریشتەکان دەفەرموێت: ئایا ئەمە ئەوانە بوون لەژیانی دونیا لەبری اللە تەعالا ئێوەیان دەپەرست؟

فریشتەکانیش لە وەڵامدا دەڵێن: ئەی پەروەردگار پاکوبێگەردی بۆ تۆ! ھەر تۆ پشت و پەنا و پەرستراوی ئێمەیت، ھیچ پشتیوانی و دۆستایەتیەک لە نێوان ئێمە و ئەواندا نییە، بەڵکو ئەو بتپەرست و موشریکانە شەیتانیان دەپەرست، خۆیان وا نیشان دەدان کە فریشتەن ئەوانیش لەبری اللە تەعالا دەیانپەرستن، وە زۆربەیان باوەڕیان بەشەیتان ھەبوو.

ڕۆژی کۆبوونەوە و حیساب و لێپرسینەوە، ئەوانەی لەبری اللە دەپەرستران ھیچ سوود و قازانج و زەرەر و زیانێکیان بەدەست نییە بۆ ئەوانەی دەیانپەرستن، وە بەوانە دەڵێین کە بەکوفر کردن و گوناھ و تاوان و سەرپێچی ستەمیان لەخۆیان کردبوو: سزای ئەو ئاگرە بچێژن کە لەدونیا باوەڕتان پێی نەبوو، وە بەدرۆتان دەزانی.

ئەگەر ئایەت و نیشانە ڕوونەکانی ئێمە کە دابەزیووە بۆ سەر پێغەمبەرەکەمان بخوێنرێتەوە بەسەر ئەو بتپەرست و موشریک و بێباوەڕانەدا دەڵێن: ئەم موحەممەدە کە ئەم قورئانەی ھێناوە ھیچ نییە تەنھا پیاوێکە و دەیەوێت ڕێگریتان لێ بکات لەوەی باوباپیرانتان پەرستویانە، وە دەیانووت: ئەم قورئانەیش ھیچ نییە تەنھا ھەڵبەستراوی موحەممەد خۆیەتی بۆ خوای ھەڵبەستووە، وە ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە اللە لە بارەی قورئانەوە کە لەلایەن ئەو زاتە پیرۆزەوە بۆیان ھاتبوو دەیانووت: ئەم قورئانە تەنھا جادوویەکی ڕوون و ئاشکرایە، تاوەکو پیاو و ژنەکەی، کوڕ و باوکی لێک جوودا بکاتەوە.

وە ئێمە پێش قورئان ھیچ کتێب و پەرتووکێکمان بۆ قوڕەیش نەناردبوو بۆ ئەوەی بیخوێننەوە و دیراسەتی بکەن، وە ئەو کتێبە ڕێنموونیان بکات کە ئەم قورئانە درۆ و دەلەسە و ھەڵبەستراوی دەستی موحەممەد خۆیەتی، وە پێش تۆ - ئەی پێغەمبەر- ھیچ پێغەمبەرێکی ترمان بۆ نەناردوون بیانترسێنێت بەسزای ئاگری دۆزەخ.

ئوممەتانی پێشووتر، وەک عاد و سەمود و گەلی لوط پێغەمبەرەکانیان بەدرۆدانا و باوەڕیان پێ نەکردن، وە بزانە بتپەرست موشریکەكانی گەلەکەت لە ماڵ و سامان و ھێز و ژمارەدا نەگەشتبوونە دەیەکی ئەوەی دابوومان بەگەلانی پێشووتر، بەڵام ئەوان ھەریەکێکیان پێغەمبەرەکەی خۆیان بەدرۆدانا و باوەریان پێ نەکرد، لەگەڵ ئەوەشدا ئەو ھێز و ماڵ و سامان و ژمارەیەش ھیچ سوود و قازانجی نەبوو بۆیان، سزای من گەیشتە سەریان، جا ئەی پێغەمبەر تەماشاکە ئینکاری و ناڕەزایی و تۆڵە و سزای من بۆ سەر ئەوان چۆن بوو.

ئەی پێغەمبەر بەو بتپەرست و موشریک و بێباوەڕانە بڵێ: من ئاماژەتان بۆ دەکەم و ئامۆژگاریتان دەکەم بەیەک خەسڵەت، ئەویش ئەوەیە دوو دوو یان تاک تاک دوور لەشوێنکەوتنی ھەوا و ئارەزوو لەبەر ڕەزامەندی اللە تەعالا ھەڵسن و گوێڕایەڵی فەرمانەکانی ئەوبن، پاشان بیر بکەنەوە لەژیانی ھاوەڵەکەتان، لەوەی شارەزان لە ژیری و ڕاستگۆیی و ئەمانەت پارێزی، تاوەکو بۆتان دەربکەوێت ئەو ھاوەڵەتان (موحەممەد صلی اللە علیە وسلم) شێت نییە و ژیر و عاقڵە، ئەو پێغەمبەرە تەنھا ترسێنەرە بۆتان پێش ھاتنی سزای سەختی قیامەت، ئەگەر بێتو تەوبە نەکەن و نەگەڕێنەوە لە شیرک و ھاوەڵ بڕیاردان بۆی.