Аль-Исра 17:25–54

Zoti juaj e di më së miri atë që fshihni brenda shpirtit tuaj. -Zoti juaj vështron të fshehtat tuaja, të mira apo të këqija qofshin. Ai nuk sheh veç punët e dukshme, por vështron edhe atë që gjendet brenda zemrave tuaja, qoftë ajo e mirësi ose e ligë.Nëse jeni bamirës, atëherë(dijeni se)Ai është Falës i Madh ndaj atyre që pendohen. -Nëse qëllimi juaj është për të kënaqur Allahun dhe nëse synoni ato punë që ju afrojnë tek Ai, kjo dëshmon për mirësinë tuaj. Është e rëndësishme që Allahu të mos shohë në zemrën tuaj qëllime të liga, prandaj mos i lejoni ato që të jenë të vazhdueshme e t’ju zënë rrënjë në zemër. Qëllimi juaj i vazhdueshëm të jetë vetëm Zoti e kënaqësia e Tij. Allahu i Madhëruar thotë: "Ai është Falës i Madh ndaj atyre që pendohen." Këta janë ata që kthehen drejt Zotit të penduar në çdo kohë dhe gjendje. Nëse Zoti sheh dëshirën tuaj të vazhdueshme për t'u kthyer tek Ai të nënshtruar dhe të penduar, nëse sheh dashurinë për Të dhe për çdo punë që të afron tek Ai, atëherë Ai do t'ju falë dhe mbulojë gabimet tuaja, që janë fryt i natyrës njerëzore. Allahu i fal gabimet kalimtare, që nuk janë të vazhdueshme.

Jepi të afërmit, të varfrit dhe udhëtarit të drejtën që i takon, por mos shpenzo tepër e më kot! -Tregohu bamirës ndaj të afërmve e farefisit, qoftë duke kryer detyrimet ndaj tyre, qoftë duke i ndihmuar në mënyrë vullnetare. Këto detyrime e përgjegjësi janë në varësi të gjendjes, llojit të nevojave, afërsisë farefisnore dhe kohës se kur shfaqen këto nevoja. Gjithashtu, Allahu na urdhëron të plotësojmë edhe detyrimin ndaj nevojtarëve. Le t’u japim atyre zekatin ose sadakatë, që të plotësojnë nevojat që kanë. Po kështu edhe për udhëtarin që ka mbetur në mes të rrugës, larg vendit, pasurisë e të afërmve të tij. Për të gjitha këto kategori, Allahu na ka porositur që t’u japim ndihma materiale, por pa e dëmtuar pasurinë tonë. Ai thotë të shpenzojmë me masë, duke i dhënë secilit aq sa duhet, pa e tepruar, sepse teprimi dhe shpenzimet e kota janë të ndaluara. Allahu thotë për ata që e teprojnë:

Pa dyshim, ata që e teprojnë janë vëllezër të shejtanëve dhe shejtani është mohues i madh i Zotit të Tij. - Shejtani i mallkuar na thërret veçse në vepra të ulta e të shëmtuara. Ai e nxit njeriun për koprraci. Nëse njeriu nuk i bindet, atëherë shejtani kthehet në ekstremin tjetër, duke e nxitur për të shpërdoruar. Ndërsa Allahu i Lartësuar urdhëron për vepra të drejta e dobiprurëse dhe për t’u pajisur me cilësi të lavdërueshme. Allahu i Madhëruar i përshkruan robërit e Tij duke thënë: “Janë ata që, kur shpenzojnë, nuk e teprojnë e as nuk janë dorështrënguar, por mbajnë mesataren e janë të matur.” [Furkan 67]. Pasi na urdhëroi të shpenzojmë për të afërmit, kur kemi mundësi materiale, Allahu na tregon se si duhet të sillemi kur nuk kemi mundësi t’i ndihojmë materialisht apo financiarisht:

Nëse nuk mund t'i ndihmosh(nevojtarët)dhe i kthen ata, duke shpresuar mëshirë nga Zoti yt, atëherë thuaju atyre fjalë të mira! -Edhe nëse nuk u jep, sepse nuk ke mundësi, shpreso tek Allahu që t’i ndihmosh një herë tjetër, kur të kesh mundësi. Gjithashtu, Allahu na porosit: “...thuaju atyre fjalë të mira!” Pra, thuaju fjalë të ngrohta e lehtësuese, duke premtuar për ndihmë sapo të të jepet mundësia, duke shprehur keqardhjen për pamundësinë e momentit. Duke u thënë këto fjalë të ngrohta, ata do të largohen me zemër më të qetë dhe me shpresë. Këto fjalë të ngrohta janë më të mira sesa një sadaka që shoqërohet me fjalë fyese. I Madhëruari thotë: “Një fjalë e mirë dhe falja janë më të vlefshme se një lëmoshë që shoqërohet me fjalë fyese. Allahu është i Vetëmjaftueshëm dhe i Butë.” [Bekare 263]. Edhe kjo porosi është shprehje e mëshirës dhe e butësisë së Allahut të Madhëruar. Ai urdhëron që njerëzit gjithmonë të presin për mëshirën dhe bujarinë e Tij. Pritja e ndihmës dhe kërkimi i mëshirës dhe i bujarisë nga Allahu është adhurim. Nga ana tjetër, kur njeriu premton se do të japë sadaka sapo t’i jepet mundësia është gjithashtu adhurim, sepse Profeti (a.s.) na ka mësuar se thjesht qëllimi për të bërë mirë konsiderohet si vepër e mirë. Kështu, njeriu duhet të përpiqet të bëjë mirë sa më shumë që të mundet dhe të ketë qëllim për të kryer ato vepra të mira, të cilat, për momentin, nuk mund t’i kryejë. Për të gjitha këto ai merr shpërblim dhe ndoshta Allahu i Madhëruar ia lehtëson kryerjen e të mirave që ai i synon.

Mos e shtrëngo dorën tënde... -Mos u bëj koprrac me pasurinë që të ka dhënë Allahu i Madhëruar!... e as mos e lësho atë pa fre dhe të mbetesh i qortuar dhe duarthatë! –Nga ana tjetër, nëse shpenzon vend e pa vend në drejtime jo të lejuara, ose më shumë sesa duhet, atëherë do të qortohesh për atë që bën dhe do të mbetesh duarthatë. Kështu, as pasuri nuk të ngelet dhe as shpërblim nga Zoti nuk fiton.

S’ka dyshim se është Zoti yt Ai që i jep me mbushulli atij, që do dhe ia kufizon atij, që do. -Allahu na njofton se është Ai që ia zgjeron ose ngushton begatitë robërve , ashtu si Ai dëshiron. Këtë Ai e bën me urtësi të madhe dhe me diturinë e Tij gjithëpërfshirëse.Ai di dhe sheh gjithçka mbi robërit e Tij. - Allahu i shpërblen ata që Ai i sheh që janë të mirë në punët e tyre dhe përkujdeset që t’i rregullojë veprat e tyre, me butësinë, mëshirën dhe bujarinë e Tij.

Mos i vrisni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se Ne ua sigurojmë furnizimin atyre dhe juve! Vrasja e tyre është një krim i madh. -Kjo tregon për mëshirën e madhe të Allahut me njerëzit. Ai është më i mëshirshëm me ta sesa vetë prindërit e tyre me ta. Allahu i Gjithëmëshirshëm i ndaloi ata që të vrasin fëmijët e tyre nga frika e varfërisë e skamjes. Ai premton se është Furnizuesi i të gjithëve. Ai bën të ditur se vrasja e tyre është gjynah i madh, madje nga më të mëdhenjtë. Ky lloj gjynahu tregon se ata njerëz që e bëjnë nuk kanë asnjë pikë mëshirë në zemër, pasi guxojnë të marrin jetën e foshnjave, që janë krejt të pastër e të pafajshëm. Ata njerëz meritojnë ndëshkim të ashpër.

Mos iu afroni imoralitetit! Ai është një vepër e shëmtuar dhe një rrugë shumë e keqe. -Vëreni me kujdes! Allahu i Madhëruar na ndalon që edhe t’i afrohemi imoralitetit. Ky ndalim edhe më i fortë sesa thjesht ndalimi nga kryerja e kësaj vepre, sepse kështu ai të pengon nga të gjitha rrugët e veprat pararendëse të imoralitetit, që të shpien tek ai. Marrja e masave për prerjen e rrugëve të zina-së është një veprim i domosdoshëm, sepse Profeti (a.s.) ka thënë: “Ai që kullot afër kufijve të ndaluar pritet që t’i shkelë ato kufij." Sidomos kur bëhet fjalë për këtë lloj vepre, që është nga më të vështirat për t’u përballuar nga njeriu. Allahu i Madhëruar e ka përshkruar imoralitetin si fahishe - poshtërsi ose vepër e shëmtuar, e cila konsiderohet e tillë si në Sheriat, ashtu edhe në logjikën njerëzore të pastër. Kjo vepër konsiderohet si shkelje e të drejtës së Zotit, të gruas e familjes së saj, shkelje e të drejtës bashkëshortore dhe pastërtisë së shtratit bashkëshortor, prishje e gjakut dhe i përkatësisë farefisnore etj. Allahu thotë gjithashtu: “...dhe një rrugë shumë e keqe." Rruga më e keqe është rruga e atij që guxon të kryejë këtë poshtërsi të madhe.

Mos e vrisni njeriun, që Allahu e ka ndaluar të vritet,... -Ky është ndalim nga vrasja e çdo njeriu që Zoti e ka ndaluar, i vogël a i madh, mashkull a femër, musliman a jomusliman që ka pakt me muslimanët. Të gjitha këto kategori janë të ndaluara të preken, veç kur e parashikon e drejta ligjore, sikurse thotë Zoti:... përveç se me drejtësi(sipas Ligjit). -Rastet kur lejohen ekzekutimet janë të përcaktuara nga ligji i Zotit, siç është për shembull dënimi për krimin e vrasjes, për shkeljen e kurorës apo për tradhtinë ndaj Islamit. Gjithashtu, në rebelimin kundër shtetit islam, nëse ai mund të ndalet veçse me luftë, lejohet luftimi dhe vrasja e rebelëve.Nëse dikush vritet pa të drejtë, Ne i kemi dhënë të drejtë kujdestarit të tij (të kërkojë drejtësi). – Për atë që vritet padrejtësisht, Ne i kemi dhënë kujdesatrit të tij legjitim, ndër të afërmit dhe trashëgimtarët e tij, të drejtën e plotë për të kërkuar dënimin me drejtësi të vrasësit. Madje, kur plotësohen të gjitha kushtet që e bëjnë të meritueshëm ndëshkimin, Allahu e bën të mundur që vrasësi të mos i shpëtojë ndëshkimit. Por, sidoqoftë, edhe në të tilla kushte, Allahu u drejtohet të afërmve të viktimës dhe u thotë:Por edhe ai të mos e kalojë kufirin në (shpagimin për) vrasje, sepse ai është i ndihmuar(prej Zotit). – Allahu i Madhëruar e ndalon kalimin e kufijve në ekzekutimin e dënimit, p.sh duke shpërfytyruar kufomën e vrasësit ose duke e poshtëruar atë, ose duke e vrarë jo në mënyrën që ai e ka vrarë viktimën, por me mënyra të tjera të tepruara. Në ndëshkim të ruhet drejtësia dhe barazia. Kalim i kufirit është edhe vrasja jo e kriminelit, por e dikujt tjetër në vend të tij. Ky ajet tregon se e drejta për të ekzekutuar kriminelin ka kusht të domosdoshëm lejen e kujdestarit ligjor të viktimës. Dënimi ekzekutohet veçse me lejen e tij. Kështu, nëse ai zgjedh ta falë e të pranojë kompensim, atëherë dënimi rrëzohet. Gjithashtu, ajeti tregon se Allahu i ndihmon të afërmit e viktimës kundër kriminelit dhe bashkëpunëtorëve në krim, derisa t’u krijojë mundësinë që të vendoset drejtësia.

Mos iu afroni pasurisë së jetimit, përveçse kur keni qëllim të mirë(për t’ia shtuar), ... -Kjo tregon për butësinë e mëshirën e madhe të Allahut të Madhëruar për jetimët. Jetim konsiderohet ai fëmijë që ka i ka vdekur babai dhe është në moshë të vogël, sa nuk mund të kujdeset për veten. Allahu i Madhëruar urdhëron kujdestarët ligjorë të tij që të kujdesen për të dhe për pasurinë e tij. Ai i porosit që t’i qasen pasurisë së jetimit veçse me qëllim të mirë, duke synuar ta shtojnë dhe me kujdesin më të madh që të mos e humbasin ose shpërdorojnë, derisa jetimi të bëhet i aftë për të kontrolluar pasurinë e tij:... derisa ai ta arrijë pjekurinë e vet! -Derisa jetimi të arrijë moshën e pjekurisë dhe aftësisë së plotë ligjore për të vepruar me pasurinë e vet. Në këtë moment përfundon kujdestaria ligjore ndaj tij dhe ai bëhet përgjegjës për veten dhe pasurinë e tij. I Madhëruari thotë: "Vërini në provë jetimët, derisa të bëhen për t’u martuar e nëse vëreni tek ata pjekuri, atëherë jepuani pasurinë e tyre! Mos e hani pasurinë e tyre duke e shpërdoruar dhe duke u ngutur (të përfitoni)para se të rriten! Kush është i pasur, le të ruhet, e kush është i varfër, le të hajë me masë. Kur t’ua dorëzoni jetimëve pasurinë e vet, bëjeni këtë në prani të dëshmitarëve! Allahu është i mjaftueshëm si Llogaritës.” [Nisa 6].Zbatojini premtimet tuaja, sepse për premtimin ka përgjegjësi! - Plotësoni të gjitha premtimet dhe përgjegjësitë që keni ndërmarrë para Zotit dhe ato që keni lidhur me njerëzit! Premtimet dhe marrëveshjet janë detyrime që duhen plotësuar dhe për të cilat njeriu do të pyetet para Zotit. Nëse i përmbushni ato, ju keni një shpërblim të madh nga Zoti. Por nëse nuk i përmbushni, atëherë jeni ngarkuar me gjynah të madh.

Mbusheni mirë masën kur matni dhe peshoni me peshore të saktë! -Ky është një urdhër për të mbajtur drejtësinë dhe për të peshuar me masë të saktë, pa u ngrënë hakun njerëzve. Duke marrë për bazë kuptimin më të gjerë të ajetit, themi se në Islam është e ndaluar çdo lloj mashtrimi e abuzimi, për sa i përket vlerës dhe çmimit të sendeve apo në kushtet e marrëveshjeve. Ajeti, nga ana tjetër, na urdhëron të jemi të vërtetë e të sinqertë, duke synuar të mirën në çdo marrëveshje e bashkëpunim ndërnjerëzor.Kjo është më e dobishme për ju dhe ka përfundim më të mirë. -Këto porosi janë më të mira dhe zbatimi i tyre sjell një përfundim më të mirë. Ato e bëjnë robin që të jetë i qetë nga rrjedhimet e këqija. Mbi të gjitha, zbatuesit të marrëveshjeve i zbresin begati dhe mirësi të shumta nga Zoti.

Mos iu afro asaj për të cilën nuk ke njohuri! - Kurrë mos paso diçka për të cilën nuk ke dije. Përkundrazi, sigurohu mirë në gjithçka që thua dhe vepron. Asnjëherë mos mendo se do të shpëtosh nga përgjegjësia për ato që thua dhe vepron. Ato ose do të jenë pro teje, ose kundër teje. Allahu i Madhëruar thotë:Dëgjimi, shikimi dhe zemra – për të gjitha ato ka përgjegjësi. - Le ta dijë robi se ai do të pyetet për gjithçka që ka folur, vepruar dhe do të pyetet për çfarë i përdori trupin dhe pasurinë e tij. Atëherë, le të përgatisë përgjigje për çdo pyetje. Trupin ia krijoi Zoti që ai ta nënshtrojë për ta adhuruar Atë si një të vetëm, dhe pikërisht kjo është përgjigjja e duhur për pyetjet që e presin robin. Vetëm duke e përdorur trupin në adhurimin e Zotit dhe sinqeritetin në zbatimin e fesë së Tij, si dhe duke e ruajtur nga ndalesat e Zotit, mund të thuhet se robi i ka përgatitur përgjigjet për pyetjet që e presin.

Mos ec nëpër tokë me mburrje, -Mos ec nëpër tokë me fodullëk e mendjemadhësi ndaj të vërtetës dhe ndaj krijesave të Zotit.... sepse ti as nuk mund ta çash tokën, as nuk mund të arrish lartësinë e maleve! - Me gjithë mendjemadhësinë tënde, nuk ke për t’ia arritur kësaj, përkundrazi, do të jesh i poshtëruar e i nënçmuar para Zotit dhe para krijesave. Zoti të përshkruan me cilësinë më të ulët. Llumi ku je zhytur është shumë i thellë, prandaj nuk arrin ta kuptosh ligësinë e tij.

E keqja e të gjitha këtyre është e urryer nga Zoti yt. -Të gjitha këto ndalesa, duke nisur që nga ajeti: “Mos adhuro asnjë zot tjetër me Allahun, se do të bëhesh i qortuar e i braktisur!”, e deri këtu, të gjitha janë të urryera nga Zoti dhe do t’i sjellin fatkeqësi e vuajtje atyre që i bëjnë dhe nuk pendohen.

Këto(ajete)janë nga urtësia, që Zoti yt ta shpalli ty. -Të gjitha këto ligje dhe dispozita të mrekullueshme që të sqaruam janë pjesë e Shpalljes dhe urtësive që Zoti të zbriti. Urtësi janë të gjithë urdhrat për vepra të mira dhe moral të lartë, si dhe ndalesat nga punët e këqija dhe morali i ulët. Ato iu shpallën më të mirit dhe zotërisë së të gjithë profetëve, në më të mirin dhe më të zgjedhurin e librave, për të qenë udhëzim për më të mirin e popujve. Ato janë urtësia më e madhe që mund t’i dhurohet dikujt. Atij që i është dhuruar kjo urtësi i është dhënë mirësi e madhe. Në fund të këtyre urtësive, Zoti e mbyll me një ndalesë të fortë: me ndalimin e shirkut, ashtu sikurse nisi në fillim:Mos adhuro veç Allahut ndonjë zot tjetër që pastaj të hidhesh në Xhehenem si fajtor dhe i dëbuar. –Do të futesh në Zjarr, ku do të qëndrosh përjetësisht. Ai që i bën shok Zotit, e ka të ndaluar të futet në Xhenet, por do të jetë në Zjarr. Atje do të jetë “si fajtor dhe i dëbuar”, pra, i mbuluar nga mallkimi i Allahut, melekëve dhe i të gjithë njerëzimit.

Ky është një mohim e qortim i fortë kundër atyre që shpifën se Allahu ka zgjedhur që disa prej krijesave të Tij të jenë bija të Tij. Ai u drejtohet këtyre trilluesve e mashtruesve, duke u thënë:A mos ju dalloi Zoti juaj me djem e për vete zgjodhi melekë që ju i mendoni femra? -Mos, vallë, ju dalloi ju, duke ju dhënë fëmijë meshkuj, që janë më të preferuar për ju, dhe për vete zgjodhi më pak të preferuarët, duke i bërë melekët femra?! Kështu pretendonin dhe shpifnin të paditurit, që melekët ishin femra dhe bija të Zotit. Por i Madhëruari ua hedh poshtë këtë, duke thënë:Ju jeni duke thënë fjalë(trillime), vërtet të mëdha. -Me këto shpifje të shëmtuara, së pari, ju morët guximin të pretendonit se Zoti ka fëmijë, që do të thotë se ka nevojë për fëmijë edhe pse disa prej jush e quajnë mangësi pasjen e fëmijëve (siç bëjnë murgjit). Së dyti, pretenduat se Atij i takon lloji më pak i preferuar i fëmijëve, pra, femrat, ndërkohë që është Ai që ju ka bërë mirësi kur ju dhuron fëmijë meshkuj e femra. I Lartësuar qoftë Allahu nga shpifjet e trilluesve!

Ne i sqaruam Argumentet në këtë Kur’an, që ata të kujtojnë, por kjo nuk u shtoi atyre asgjë tjetër, vetëm se largimin(nga e Vërteta). -Allahu i Lartësuar na tregon se në Kur'an ka sjellë një larmi të madhe ligjesh e porosish, duke i sqaruar imtësisht ato. Veç kësaj, Ai ka sjellë fakte dhe argumente të shumta për të vërtetuar kauzën, në të cilën fton krijesat. Këto argumente i përforcon edhe me kujtime të shumta të shpërblimeve e ndëshkimeve, me inkurajime e qortime, në mënyrë që të kujtojnë vazhdimisht atë që u bën dobi e të nxiten për ta pasuar, e të kuptojnë e të përmenden nga ajo që u bën dëm e të largohen e të ruhen prej saj. Megjithatë, shumica e njerëzve refuzojnë dhe nuk dinë gjë tjetër veç largimit nga e vërteta. Kështu ndodh, sepse ata e urrejnë të vërtetën dhe e duan shumë të kotën. Aq shumë e duan dhe e mbrojnë të kotën ku janë zhytur, saqë ajetet e Zotit nuk denjojnë as t’i dëgjojnë. Ndër çështjet që më së shumti Zoti qartësoi është teuhidi, i cili është themeli i besimit të drejtë. Ai urdhëroi për teuhid dhe na ndaloi nga e kundërta e tij, duke sjellë për këtë fakte dhe argumente logjike të shumta. Do të mjaftonin vetëm një pjesë e tyre, që nga zemra e robit të largohej çdo lloj dyshimi e mëdyshje se Allahu është i vetmi që meriton adhurimin e krijesave.

Thuaju këtyre idhujtarëve, të cilët pretendojnë se me Allahun mund të adhurohen edhe të tjerë, duke i nxitur të logjikojnë:Thuaj: “Sikur të kishte zota të tjerë përveç Atij, sikundër thonë ata...” -Nëse do ta mernin si të saktë trillimin e tyre, atëherë:“... ata (zotat)do të kërkonin rrugë për mbizotërim ndaj Zotit të Arshit(për t’ia marrë pushtetin)”. -Edhe ata që ju i quani zota do të kërkonin rrugë afrimi tek Zoti, duke e adhuruar Atë. Atëherë, çfarë kuptimi ka adhurimi i krijesave të dobëta e të varfra, të cilat edhe vetë kanë nevojë për të adhuruar Zotin e vetëm?! Përse t’i konsiderojmë ata si të barabartë me Allahun e Madhërishëm? Kjo është padrejtësia më e madhe dhe mendjelehtësia më e pashembullt. Nga ky veprim kanë ndaluar të gjithë profetët dhe shpalljet e Zotit, pa përjashtim. Ky është njëri nga kuptimet e ajetit. Sipas këtij shpjegimi, ajeti është i ngjashëm me ajete të tjerë kuranorë si: “Edhe vetë idhujt të cilëve këta po u luten, kërkojnë afrimin (tek Allahu), shpresojnë në mëshirën e Tij dhe i frikësohen dënimit të Tij. Vërtet, dënimit të Zotit tënd është për t’iu ruajtur.” [Isra] Ose: “Ditën kur Ai do t’i tubojë ata dhe idhujt, që ata adhuruan veç Allahut, do t'u thotë (idhujve): “A ju qetë ata që i udhëzuat robërit e Mi që t’ju adhurojnë, apo ata vetë e braktisën rrugën (e drejtë)?” Ata do të përgjigjen: “Lavdia qoftë për ty! Kurrë nuk do të parapëlqenim që përveç Teje të kemi ndonjë mbrojtës tjetër, por Ti i begatove me të mira ata dhe të parët e tyre dhe ata i harruan paralajmërimet e tua dhe u bënë popull i shkatërruar.” [Furkan 17, 18]. Por ky ajet mund të ketë edhe një kuptim tjetër, sipas të cilit do të ishte: “Thuaj: “Sikur të kishte zota të tjerë përveç Atij, sikundër thonë ata, atëherë ata (zotat) do të kërkonin rrugë për mbizotërim ndaj Zotit të Arshit (për t’ia marrë pushtetin)”. Pra, do të kërkonin çdo rrugë e mënyrë për t'ia marrë pushtetin Allahut, që Ai të mos ishte sunduesi e më i madhi i zotave. Por ata e dinë shumë mirë se ato idhuj që ata i adhurojnë janë të dobët e nuk kanë asnjë lloj pushteti në qiell dhe as në tokë. Sipas këtij kuptimi, ky ajet i përngjan ajetit tjetër, që thotë: “Allahu nuk ka lindur kurrfarë biri (as nga melekët, e as nga njerëzit) dhe përveç Tij nuk ka ndonjë zot tjetër (që meriton adhurimin). (Po të kishte shumë zota) secili zot do të kishte marrë atë që kishte krijuar, dhe disa do të kishin mbisunduar mbi të tjerët. I lartë dhe i Dëlirë është Allahu nga shpifjet e tyre.” [Mu'minun 91]. Atëherë, përse këta mendjelehtë adhurojnë idhuj të dobët e të pafuqishëm?!

I Dëlirë dhe i Lartësuar qoftë Ai nga ato (gënjeshtra)që thonë ata! -I dëlirë, i pastër, i lartësuar dhe i madhëruar është Allahu! Ai është shumë larg nga ata ortakë, që ata i shoqërojnë dhe i adhurojnë si Atë. E lartë është madhëria e Tij, madhështore është krenaria e Tij dhe as që duhet menduar që t’i shoqërosh Atij zota të tjerë. Ai që pretendon diçka të tillë ka humbur shumë larg dhe ka bërë padrejtësinë më të madhe, të vetmen që Zoti nuk e fal. Përpara madhështisë së Tij janë të papërfillshme krijesat më të mëdha. Përpara madhështisë së Tij janë të vegjël shtatë qiejt dhe toka e gjithë çka në to. I Madhëruari thotë: “Ata nuk e madhëruan Allahun me madhërinë që i takon dhe në Ditën e Kijametit e tërë toka do të jetë në grushtin e Tij, kurse qiejt do jenë të mbështjellë në Dorën e Tij të djathtë. I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai nga ajo që ata i shoqërojnë!” [Zumer 67]. Bota qiellore dhe ajo tokësore janë të varur dhe të varfër ndaj Tij në çdo çast, varësi e nevojë që nuk iu ndahet. Ata janë, së pari, të varur nga Zoti, që në fillimin e tyre. Zoti i krijoi ata dhe i solli në ekzistencë. Pastaj kanë nevojë që Ai t’i mbajë në ekzistencë, të kujdeset për to, t’i furnizojë dhe rregullojë çeshtjet e tyre. Pastaj ata kanë nevojë të domosdoshme që Allahu të jetë i Adhuruari dhe i Dashuri i tyre. Ata nuk mund të gjejnë prehjen e qetësinë pa dashurinë e Zotit e adhurimin e Tij. Ata e kanë të domosdoshme që t’i drejtohen Atij me adhurime dhe tek Ai të kthehen e përgjërohen me përunjësi e madhërim. E tillë është natyra e krijesave. Çdo gjë është krijesë, ndërsa Ai është i vetmi Krijues.

Atë e madhërojnë(me tesbih)shtatë qiejt, Toka dhe gjithçka në to. Nuk ka gjë që nuk e madhëron Atë(me tesbih), duke e lavdëruar, por ju nuk e kuptoni madhërimin (tesbihun) e tyre. - Të gjitha gjallesat, pa përjashtim, ato që flasin dhe ato që nuk flasin, pemët, bimët, sendet, krijesat e gjalla që kanë jetë e ato që nuk kanë, të gjitha i bëjnë tesbihZotit. Këtë e bëjnë me gjuhën e gjendjes së tyre dhe me fjalë. Por ju nuk mund ta kuptoni madhërimin e tyre, sepse nuk bëhet me mënyrat që ju i kuptoni, por Allahu, i Cili është i Gjitëdituri i për të fshehtat, e di.Ai është i Butë dhe Falës i Madh. -Allahu nuk nxitohet të ndëshkojë edhe ata që trillojnë fjalë aq të ulëta, saqë qiejt gati u shkatërruan, toka gati u ça dhe malet gati u rrënuan nga shpifja e tyre. Allahu i afatizon ata dhe vazhdon t’u japë të mira dhe t’i ruajë nga të këqijat. Ai vazhdon t’i furnizojë dhe t’i ftojë të vijnë tek porta e Tij, që të pendohen nga ky gjynah i madh dhe i pafalshëm nëse vdesin me të. Ai i fton që t’u dhurojë shpërblime të mëdha dhe t’ua mbulojë gjynahet. Nëse nuk do të ishte mëshira e butësia e Tij, qiejt do t'i godisnin e do të binin poshtë dhe mbi faqen e dheut nuk do të mbetej më asnjë krijesë.

Allahu i Madhëruar na njofton për ndëshkimin e drejtë dhe të merituar që u jep atyre që i kthejnë shpinën ftesës dhe bujarisë së Tij. Atij që e refuzon, Allahu i ndërhyn mes zemrës së tij dhe imanit, dhe ky njeri nuk mund ta gjejë më udhëzimin. Mjerë ata që shpërfillin ftesën dhe Shpalljen e Zotit! Mjerë ata që nuk i respektojnë mundësitë që Zoti u ofron për të besuar!Kur ti e lexon Kur’anin, në mes teje dhe atyre që nuk e besojnë Botën Tjetër, Ne vëmë një perde të padukshme. -Në këtë Kur'an është sjellë gjithçka e nevojshme që njeriu të gjejë udhëzimin. Në të ka këshilla të shoqëruara me inkurajime e qortime, përgëzime e kërcënime, që të nxisë ndjenjat e adhurimit, si frika, shpresa, dashuria për Zotin etj. Kur'ani ka rrëfime që i kujtojnë zemrës të vërtetën në mënyrë të përsëritur e të vazhdueshme. Ai ka udhëzime të qarta për çdo vepër e fjalë të mirë që të afron te Zoti dhe të mbush zemrën me besim. Në të gjen ushqim të mjaftueshëm për të forcuar imanin. Ai përmban shumë mirësi e dituri, që të ndriçojnë rrugën dhe shpirtin. Atëherë, nëse njeriu e refuzon këtë libër me kaq mirësi, Zoti e privon nga ai dhe për të nuk mbetet asnjë mundësi tjetër udhëzimi. Allahu thotë: “....Ne vëmë një perde të padukshme mes teje dhe atyre që nuk e besojnë botën tjetër.” Mes refuzuesve dhe Kur'anit vendoset një pengesë, që nuk i lë ata të kuptojnë mesazhet e tij. Ata nuk mund të përfitojnë nga të vërtetat e Kur'anit, nuk mund të ndriçohen nga drita e tij dhe nuk mund të nënshtrohen për të punuar dhe jetuar sipas mirësive dhe diturive të vyera të tij .

Në zemrat e tyre kemi vënë mbulesë, që të mos e kuptojnë atë(Kur'anin)dhe në veshët e tyre ka shurdhim të thellë. - Në zemrat e tyre Zoti vendos mbulesë dhe mbështjellëse. Në këtë mënyrë, ata nuk mund të kuptojnë gjë nga ky libër. Ata e dëgjojnë, prandaj nuk do të kenë më asnjë justifikim para Zotit. Veshët e tyre janë shurdhuar për të vërtetën. Ata nuk mund ta dëgjojnë të vërtetën në mënyrë të tillë që t’u bëjë efekt e t'u sjellë ndonjë dobi.E, kur ti(O Muhamed)e përmend në Kur’an Zotin tënd, si Një të Vetëm, ata kthejnë shpinën dhe largohen. -Kur në Kur'an përmendet teuhidi dhe ndalohet shirku, ata kthejnë shpinën dhe largohen me nxitim. Ata janë të verbuar për të parë të vërtetën, prandaj e urrejnë atë. Ata janë të dehur nga dashuria për kotësitë ku janë zhytur, sikurse thotë Zoti i Lartësuar: “Kur përmendet Allahu, Ai që është Një dhe i Vetëm, zemrat e atyre që nuk besojnë në Jetën Tjetër mbushen me neveri (e pakënaqësi). Por, kur përmenden të tjerë, përveç Tij, ja, ata mbushen me gëzim.” [Zumer 45].

Ne e dimë mirë përse e dëgjojnë ata atë(Kur’anin) kur vijnë të dëgjojnë ty... -Privimi i tyre nga mirësitë që sjell dëgjimi i Kur'anit ka një shkak shumë të qartë: qëllimet e tyre kur dëgjojnë Kur'anin janë të këqija e të mbrapshta. Këto qëllime kurrsesi nuk mund t’i fshihen Zotit, që është i Gjithëditur për hollësitë e çdo çështjeje. Ata e dëgjojnë dhe e lexojnë Kur'anin për të gjetur ndonjë gjë ku të kapen, sado e vogël qoftë ajo, për të justifikuar mohimin e tyre. Ata hetojnë çdo gjë të vogël, që të shpifin dhe të cenojnë madhështinë e Kur'anit. Ata nuk kanë as dëshirën më të vogël për të gjetur udhëzimin dhe për të pranuar të vërtetën. Përkundrazi, që në fillim ata janë të vendosur për të mos besuar dhe për të mos u nënshtruar ndaj së vërtetës. Kushdo që është në këtë gjendje, kurrë nuk ka për ta parë dritën dhe as për ta dëgjuar të vërtetën. Allahu i Madhëruar na tregon gjendjen e tyre dhe atë që ata fshehin. Ai thotë:... dhe (qëllimet e tyre) kur ata bisedojnë fshehtazi dhe keqbërësit thonë: “Ju jeni duke pasuar veçse një njeri të magjepsur.” - Kjo është ajo që ata fshehin në zemrat e tyre dhe që del qartë nga bisedat e tyre të fshehta. Kjo tregon se ata janë të vendosur që të mos e ndjekin këtë profet, dhe ky ka qenë mendimi i tyre për të qysh në fillim. Ata e konsiderojnë si një njeri të magjepsur, pra, që nuk di ç'thotë, dhe nuk e besojnë atë si një të dërguar të Zotit. Duke treguar çudinë e madhe që nxisin fjalët e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:

Shih se si të veshin ty epitete(i çmendur, poet, i magjepsur)! -Ata shpifin për ty gjërat më të shëmtuara. Ky është tregues i humbjes së tyre të largët, madje jo vetëm kaq, por këto shpifje u shndërruan në shkakun më të fortë për devijimin e tyre dhe një pengesë që ata të mos e gjejnë kurrë dritën e udhëzimit. Ata kurrë nuk mund ta gjejnë rrugën, sepse parimet e tyre janë shpifjet, trillimet dhe kokëfortësia për të mos u nënshtruar. Dihet se çdo gjë që ndërtohet mbi të kotën është e kotë, prandaj i Madhëruari thotë:Ata kanë humbur(shumë larg) dhe nuk mund ta gjejnë Rrugën(e Vërtetë). - Kurrë nuk mund ta gjejnë udhëzimin dhe dritën. Rruga e tyre është veç humbja dhe padrejtësia.

Allahu i Madhëruar na tregon rreth fjalëve të mashtruesve e mohuesve të ringjalljes, të cilët e shohin atë si diçka të largët dhe jo të vërtetë.Ata thanë: “Mos vallë pasi të bëhemi eshtra të kalbura, dhé e pluhur, do të ringjallemi në një krijim të ri?” – Ata, të çuditur, sjellin si shembull trupat e të vdekurve, që janë tretur, për të treguar që është e pamundur ringjallja e tyre. Kështu ata tregojnë injorancën e tyre të thellë rreth argumenteve të Zotit. Ata tregojnë në këtë mënyrë se kanë mohuar Profetin, duke e quajtur atë gënjeshtar. Ata kështu kanë shpërfillur argumentet dhe faktet e shumta që tregojnë pushtetin absolut të Zotit, Krijuesit të qiejve dhe të Tokës. Me mendjelehtësinë e tyre, ata krahasojnë pushtetin e Krijuesit të qiejve dhe të tokës me fuqitë e tyre të dobëta dhe me pamundësinë e tyre si krijesa. Duke qenë se ringjallja është e pamundur të arrihet nga krijesat, atëherë edhe pushteti i Zotit duhet të jetë i tillë. Sa i dëlirë dhe i lartësuar është Zoti i gjithësisë! Si i afatizon këto krijesa që pretendojnë se janë të ditur e të mençur dhe sjellin të tillë shembuj, që në fakt janë tregues të injorancës së thellë, që nuk arrin të dallojë edhe çështjet më të shfaqura, më të qarta dhe faktet më të dukshme. Le ta shohin dhe le ta dinë të mençurit se asgjë nuk mund t’ua hapë sytë e ballit dhe të zemrës, përveç dritës së udhëzimit, që vetëm Zoti e ofron dhe e mundëson! Nëse të ka dhënë Zoti dritë, je i ndriçuar dhe i udhëzuar, e nëse jo, je i humbur dhe i devijuar. Prandaj duhet të lutemi vazhdimisht: "Rabena, la tuzig kulubena, bea'de idh hedejtena! Ue heb lena min ledunke rahmeten! Inneke entel Ueh-hab! (Zoti ynë, mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove! Na dhuro mëshirën Tënde! Pa dyshim, Ti je Dhuruesi i madh!). [Al Imran 8]. Allahu i Madhëruar e urdhëron Profetin e Tij që t’u thotë mohuesve të ringjalljes:

Thuaju: “Po. Edhe sikur të ishit gurë a hekur, ose ndonjë krijesë që ju duket e madhe(ju do të ringjalleni).” –Mendojeni veten si të dëshironi, prej çfarëdo gjëje që pandehni se nuk mund ta prekë fuqia e Zotit! Në çfarëdo gjëje të shndërroheni dhe çfarëdo gjendjeje të jeni, ju kurrë nuk keni për t’i shpëtuar kontrollit të Zotit. Madje, ju të mjerë nuk keni në dorë asnjë çështje, as në këtë botë e as në ahiret. Atëherë dëshmoni se pushteti dhe përkujdesja për çdo çështje është vetëm në dorën e Allahut, që është i plotpushtetshëm për gjithçka dhe ka përfshirë në diturinë e pushtetin e Tij gjithçka! Kur ti u sjell argumentet për vërtetësinë e ringjalljes, ata pyesin e thonë:“Kush do të na rikthejë (në jetë)?” Thuaj: “Ai që ju krijoi për të parën herë.” - Thuaju atyre se Ai që ju krijoi nga hiçi, pa asnjë shembull të mëparshëm dhe kur nuk ekzistonit fare, Ai ka për t’ju rikthyer me një krijim të ri. Ai thotë: “Atë Ditë, Ne e palosim qiellin, siç palosen fletët e një libri. Ashtu siç e filluam krijimin, ashtu e rikthejmë atë. Ky është premtimi Ynë dhe Ne do ta përmbushim atë.” [Enbija 104]. Por duke shprehur habinë dhe mosbesimin për atë që u thua rreth ringjalljes, ata thonë:Por ata do të tundin kokën e do të thonë: “Kur do të ndodhë ajo(Ringjallja)?” -Kur do të ndodhë kjo ringjallje, që pretendon? Sigurisht, kjo është një shprehje e mendjelehtësisë së tyre, dhe jo një tregues se ata e pranojnë që ringjallja do të ndodhë. Ata e shtrojnë këtë pyetje nga pamundësia për ta mohuar të vërtetën, që është e thjeshtë për t’u kuptuar.Thuaj: “Ndoshta është afër.” - Nuk ka ndonjë rëndësi në përcaktimin ose jo të kohës se kur do të ndodhë ajo. Ajo që është e rëndësishsme, është besimi se ringjallja do të ndodhë, dhe për të duhet përgatitje. Çdo gjë që ka për të ardhur është afër.

Ditën, kur Ai t'ju thërrasë dhe ju t'i përgjigjeni të përulur e duke e lavdëruar, do t'ju duket se qëndruat(në Dunja) veçse për pak kohë. -Kur Ai t’ju thërrasë për ringjalljen dhe tubimin para Tij, me t’i rënë surit, ju do t’i përgjigjeni urdhrit të Tij dhe nuk do të mund ta shpërfillni. Allahu përmend një detaj bashkë me faktin që të gjithë do t'i përgjigjen urdhrit të Tij. Ai thotë: bi hamdihi – duke e lavdëruar, siç i takon Atij. Allahu është i lavdëruari për çdo gjë që vepron dhe Ai do t’i shpërblejë me drejtësinë dhe bamirësinë e Tij njerëzit, kur t'i tubojë para Tij Ditën e Gjykimit. Aq e shpejtë dhe e shkurtër do t’ju duket jeta e kësaj bote dhe kënaqësitë e saj, saqë do t’ju duket sikur të mos kishte ekzistuar asnjëherë. E tillë do të jetë Dita e Gjykimit dhe të tilla do të jenë përjetimet e asaj dite, për të cilën mohuesit thonë: “Kur do të ndodhë ajo?”. Atë ditë, ata do të dëshpërohen e pendohen, dhe në atë gjendje të pashpresë, atyre do t’u thuhet: “Ky është ai, të cilin e quanit gënjeshtër.” [Mutafifin 17].

Thuaju robërve të Mi që të thonë(gjithmonë)atë që është më e mira! -Kjo tregon butësinë dhe mëshirën e madhe të Allahut për adhuruesit e Tij. Nga mëshira e Tij për ta, Ai i urdhëron për t’u pajisur me moral të lartë, me veprat e fjalët më të mira dhe të zgjedhura. Kështu, Ai u tregon atyre rrugën për të qenë të lumtur në këtë botë dhe në ahiret. Ai me dashuri u thotë atyre: “Thuaju robërve të Mi që të thonë (gjithmonë)atë që është më e mira!” Ky është një urdhër i qartë për çdo fjalë të mirë që të afron tek Allahu. Të tilla janë, për shembull, leximi i Kur'anit dhe i diturisë së dobishme, dhikri, urdhërimi për të mira dhe ndalimi nga të këqijat, fjalët e mira dhe të ngrohta me njerëzit, pavarësisht gradave dhe niveleve të tyre shoqërore dhe intelektuale. Në rastet kur jemi përpara dy të mirave, zgjedhim më të mirën e mundshme, nëse nuk mund t’i bashkojmë të dyja. Fjala e mirë të ndihmon të përmirësosh moralin dhe veprat e tua. Ai që është në gjendje të kontrollojë gjuhën e tij do të jetë në gjendje të rregullojë të gjitha punët e veta.Me të vërtetë, shejtani ndërsen(armiqësi)mes tyre. Shejtani është armik i betuar kundër njeriut. - Ai punon me njerëzit për t’u shkatërruar jetën dhe fenë e tyre. Mundësia për të shpëtuar nga këto nxitje të të mallkuarit është që të mos i bindesh atij kur të nxit për të folur keq ose për të folur jo mirë. Besimtarët duhet të përpiqen shumë që të flasin butësisht me njëri-tjetrin që t’ia presin rrugën shejtanit, i cili fut përçarje e urrejtje mes tyre. Ata duhet të kujtojnë vazhdimisht se armiku i tyre i vërtetë dhe real është shejtani i mallkuar dhe atë duhet ta luftojnë me çdo mënyrë, sepse Ai i fton për të qenë banorë të Zjarrit. Ndërsa vëllezërit e tyre duhet t’i trajtojnë me butësi e ngrohtësi. Nëse shejtani nxit urrejtjen dhe armiqësinë mes tyre, ata duhet të bëjnë çdo përpjekje dhe të nxitojnë të bëjnë të kundërtën e asaj që thotë i mallkuari. Ata duhet të punojnë shumë me vetveten për ta mposhtur atë, sepse shejtani e përdor atë portë për të futur armiqësinë. Nëse punojnë me vetveten dhe nuk i binden të mallkuarit, atëherë kështu i janë bindur Zotit të tyre, i kanë rregulluar punët e tyre dhe janë udhëzuar në rrugën më të mirë.

Zoti juaj di gjithçka për ju. -Ai është më i ditur për ju, sesa ju për veten tuaj. Ai dëshiron veçse më të mirën për ju dhe ju urdhëron veçse për ato që janë në dobinë tuaj. Shpeshherë, ju mund të dëshironi diçka, por në fakt e mira është diçka krejt tjetër.Nëse do, Ai ju mëshiron dhe nëse do, Ai ju dënon. - Zoti i jep sukses njeriut për të ndjekur rrugën e drejtë, i lehtëson atij çdo gjë për t'i hyrë rrugës së drejtë e për të fituar mëshirën e Tij. Ndërsa disa të tjerë, të cilët Ai e di që nuk e meritojnë udhëzimin, i lë në humbje, dhe kështu ata ndjekin rrugën e ndëshkimit.Ne nuk të kemi dërguar ty (o Muhammed)si rojë mbi ta. -Ti nuk je kujdestar i tyre dhe nuk ke përgjegjësi për veprimet e tyre. Ti nuk je përgjegjës për t’u dhënë shpërblimin atyre. Është Allahu që ka në dorë çështjet e tyre, dhe Ai do të japë shpërblimin për secilin. Ti je veçse një transmetues i qartë i së vërtetës së Zotit, që udhëzon për në rrugën e drejtë.