Ан-Ниса

Ey insanlar! Sizi tək bir can­dan, atanız Adəmdən xəlq edən, Adəmdən zöv­cəsini, sizin ananız Həvvanı ya­radan və o ikisindən də bir çox kişi və qa­dın tö­rədib yer üzü­nə yayan Rəb­bi­niz­dən qor­xun! Adı ilə bir-bi­ri­niz­dən: "Səndən Allah üçün bu işi etməyini istəyirəm"- deyərək müxtəlif şey­lər istə­diyiniz Allahdan və aranızı birləşdirən qo­humluq əlaqə­lə­ri­ni kəsmək­dən çə­kinin! Hə­qi­qətən, Allah sizə nəzarət edir. Əməllərinizdən Allaha heç bir şey gizli qalmaz, əksinə Allah əməllərinizi sayıb, müqabilini verəcəkdir.

Ey yetimlərə himayəçilik edən kimsələr! Yetimlərin (yetim: həddi-büluğa çatmazdan öncə atasını itirmiş kimsədir) mallarını həddi-büluğa çatdıqda, mallaranında düzgün istifadə etməyə qadirdirlərsə, kamil şəkildə öz­lə­ri­nə ve­rin və yetimlərin malından yaxşısını götürüb onun əvəzinə malınızın pisini verərək haramı halal ilə də­yiş­mə­­yin. Onla­rın mallarını öz mal­ları­nıza qataraq mənimsəməyin. Şüb­hə­siz ki, bu, Allah qatında böyük gü­nah­dır.

Əgər himayənizdə olan yetim qızlarla evlənəyəcəyiniz təqdirdə mehrlərini naqis verməkdən və ya onlarla pis ünsiyyətdə olmaqdan qorxaraq əda­lət­lə davranmayacağınızdan qorxsanız, onda xoşunuza gələn sizə halal olan başqa qa­dın­lardan ikisi, üçü və dördü ilə ev­lənin. Əgər o qa­dın­­lar arasında ədalət­lə dolanmaya­ca­ğı­nız­dan qorxarsınızsa, on­da onlardan biri ilə evlənin və ya sa­hib olduğunuz cariyə­lər­lə ki­fayət­lə­nin. Çünki azad qadınlar üçün kişi üzərində vacib olan haqqlar, cariyələr üçün vacib olan haqqlar kimi deyildir. Ayədə, yetimlər barədə, bir azad qadınla evlənmək, azad qadınla evlənməyə imkan olmadığı təqdirdə cariyələrlə kifayətlənmək, qadınlar arasında haqsızlıq et­­mə­məyiniz və onlar arasında bəzisinə diğərlərindən daha çox meyl etməməyiniz üçün ən uyğun olanıdır.

Qadınların vacib mehrlərini kö­nül xoş­luğu ilə verin! Əgər onlar heç bir təzyiqlərə məruz qalmadan, öz xoşları ilə onun bir qismini si­zə bağışlasalar, onu nuş­can­lıqla və ha­lallıqla yeyin!

Ey himayəçilik edən kimsələr! Mallarınızı, maldan düzgün istifadə etməyə qadir olamayanlara verməyin, çünki Alla­h bu malı insanların xeyirli işlər və sizin üçün dolanışıq vasitəsi etmişdir. Maldan düzgün istifadə edə bilməyən kimsələr isə malı qorumaqa qadir deyildir. On­ları həmin mal­dan xərcləyib ge­yin­dirin və on­la­ra gözəl söz söyləyin, onlar həddi-buluğa çatdıqda maldan düzgün istifadə etməyi baçarsalar, mallarını özlərinə verəcəyinizə dair onlara yaxşı vəd verin.

Ey himayəçilik edən kimsələr! Yetimləri yetkinlik yaşına çatana qədə xərcləmələri üçün mallarından müəyyən miqdar özlərinə verib onları sınayın. Əgər mallarından düzgün istifadə etdiklərini və onların ağla dolduq­la­rını görsəniz, malları­nı öz­lə­ri­nə naqis edilmədən kamil olaraq qay­ta­rın. Ehtiyac üzündən o malları Allahın sizə izin verdiyi həddi aşaraq yeməyin. Onlar böyüyüb mallarını alacaqlar deyə o malı yeməyə tələsməyin. Sizdən ehtiyacını ödəyəcək qədər mal-dövlətə sahib olan kimsə nəfsini yetim malına toxunmaqdan saxlasın, mal-dövlətə sahib olmayan yox­sul isə o maldan eh­ti­yacı ol­du­ğu qədər yesin. Yetim­lə­r həddi-büluğa çatıb, mallarından düzgün istifadə etdikləri sizə bəlli olduqdan sonra malla­rı­nı özlə­ri­nə qay­tar­dığı­nız zaman haqqların qorunması və gələcəkdə mübahisəyə yol verilməsi üçün yanlarında şahid tutun. Allah buna şahid olaraq və qulları əməllərinə görə haqq-hesab çək­­məyə ye­tər.

Ata, ana, qardaş və əmilər kimi yaxın qo­humla­rın qoyub getdikləri mal­ın az və ya çox olmasından aslı olmayaraq kişilərə pay vardır, cahiliyyə dövründə qadın və uşaqları mirasdan məhrum etdiklərinin əksi olaraq bu kimsələrin qoyub get­dik­ləri mal­dan qa­dınlara da pay vardır. Bu pay, Uca Allah tərəfindən miqdarı bəyan edilmiş vacib bir haqqdır.

Əgər miras bölgüsü vaxtı orada, mirasdan payı olmayan qo­humlar, yetimlər və fəqirlər işti­rak edərlərsə, miras bölünməzdən əvvəl könülünüzü xoş edəcək qədər o mal­dan on­lara da bir şey verin. Bu mal sizə heç bir məşəqqətsiz gəldiyi bir halda, onların həmin malda nəfsi qalmışdır. Miras malından onlara verdiyiniz zaman özlərinə onları sevindirəcək xoş söz söyləyin.

Özləri öldükdən sonra zəif övlad­lar qoyub gedəcəkləri təq­­dir­də onların yetim qalmasından qorxan kəs­lər, Allah onlara öz övladlarına necə qayğı göstərirdilərsə, ölümündən sonra da övladlarına elə bir qayğı göstərən hami müvəffəq edənə qədər, qoy himayəsi altında olan yetimlərə zülüm etməkdən qorx­­sun­­lar və vəsiyyətində iştirak etdiyi kimsənin övladlarına yaxşı rəftarda olub, döğru söz söyləyərək vəsiyyətində özündən sonra miras sahiblərinə zülüm etməkdən çəkinsin və vəsiyyət etməkdən də vaz keçərək özünü xeyirdən məhrum etməsin.

Şübhəsiz ki, yetimlərin mal­ları­nı onlara zülm və düşmənçilik edərək mənimsəyənlər öz qa­rın­larına ancaq atəş dolu od doldu­rurlar və beləcə, Qiyamət günü Cəhənnəm alovu onları yandırıb-yaxacaqdır.

Allah sizdən övladlarınızın miras payı barədə sizdən əhd alaraq əmr edir ki, miras onların arasında bir ki­şiyə iki qadının pa­yı qə­dər pay verilərək bölünməlidir. Əgər ölən şəxsin oğlu yoxdursa və övladlar iki və ya iki­dən ar­tıq sayda qa­dın­­dır­sa, və­fat edə­nin qoyub getdiyi malın üçdə iki his­sə­si onlara ça­tır. Əgər təkcə bir qa­dın­dır­sa, mirasın ya­rısı ona çatır. Ölə­nin istər kişi istər qadın öv­ladı olduğu təqdirdə, onun ata-anasının hər birinə, qoyub get­­diyi ma­­lın al­tıda bir his­sə­si çatır. Əgər onun istər kişi istər qadın öv­ladı yox­dursa, varisi də ancaq ata-anasıdırsa, onun anasına mi­ra­sı­nın üçdə bir hissəsi, mirasın qalan hissəsi isə atasına çatır. Əgər ölənin iki və ya daha çox, doğma və ya ögey qar­daşları və ya ba­cı­ları varsa, onun ana­­sına fərz olaraq mirası­n altıda bir hissəsi, mirasın qalan bütün hissəsi isə atanın payına çatır. Bu zaman qardaşların mirasdan payı yoxdur. Bu böl­gü ölənin vəsiy­yəti ye­ri­nə ye­tiril­dik­­dən və borcu ödə­nil­dikdən sonra apa­rılır. Lakin bu vəsiyyətə, malın üçdə birinidən artıq olmaması şərti ilə əməl olunur. Vali­deyn­­lə­ri­niz­­dən və övladlarınız­dan han­sının dünya və axirətdə fay­da baxı­mından si­zə da­ha yaxın ol­duğu­nu bilmədiyiniz üçün uca Allah miras bölgüsünü bu qayda üzərində etmişdir. Bəzən ölən şəxs varislərdən bəzisinin ona daha yaxın olduğunu zənn edib, malının hamısın ona bağışlayır yaxud başqa bir varisinin ona uzaq olduğunu zənn edib, onu miras payından məhrum edir, amma hal-vəziyyət həqiqətdə isə tam əksinədir. Bunların hanısından xəbəri olan, Ona heç bir şeyi gizli qalmayan yalnız tək Allahdır. Elə məhz bu baxımdan da Allah mirası varislər arasında yuxarıda qeyd edildiyi qayda üzrə Özü bölmüş və bu bölgünü qullarına fərz buy­ur­muş. Hə­qi­qətən, Allah hər şeyi bilən­dir, qullarının əməllərindən Ona heç bir şey gizli qalmaz, şəri hökmlərində və idarə etməsində hikmət sahibidir.

Ey kişilər! Əgər vəfat etmiş zövcə­lə­ri­nizin - oğlan və ya qız, sizdən və ya qeyrisindən olmasından aslı olmayaraq - öv­ladı yoxdursa, qo­­yub getdikləri malın yarısı si­zin­dir. Onla­rın - oğlan və ya qız olmasından aslı olmayaraq - övladı olduğu təqdirdə isə qo­­yub getdiklərinin dörddə bir his­sə­si sizə çatır. Bu bölgü, on­la­rın və­siy­yəti yeri­nə yetiril­dik­dən və borcu ödənildik­dən sonra bölünməlidir. Ey kişilər! Əgər sizin -zövcələrinizdən, oğlan və ya qız, sizdən və ya qeyrisindən olmasından aslı olmayaraq- öv­­la­­dı­nız yox­dursa, qo­yub get­diyiniz malın dörd­də bir his­səsi zövcə­lə­rinizindir. Övladınız - oğlan və ya qız olmasından aslı olmayaraq - olduğu təqdirdə isə qo­yub get­di­yi­niz malın sək­­kizdə bir his­səsi zövcələrinizə çatır. Bu bölgü, və­siy­yə­tiniz ye­rinə yetiril­dikdən və bor­cu­nuz ödə­­nil­dikdən son­ra bölünməlidir. Əgər vəfat etmiş kişi­nin və ya qadı­nın va­li­deyni və övladı olmadığı halda malı varislərə qa­lar­sa və eyni ana­dan bir qar­da­şı yaxud bir bacısı varsa, onda eyni ana­dan bir qar­da­ş və bacının hər birinə fərz olaraq mi­rasın altıda bir his­səsi düşür. Əgər eyni anadan olan qardaş və bacılar sayca bun­­dan artıq olsalar, bu zaman onların hamısına, fərz olaraq mi­rasın üçdə biri düşür və onların kişi və qadın alması arasında heç bir fərq qoyulmadan onlar bu üçdə bi­rinə şərik­dir­lər. Onlar bu bölgüdən olan miras paylarını, va­ris­lərə zərər ye­tir­məmək üçün, vəsiyyəti malın üçdə birindən çox etməmək şərti ilə, və­siy­yətin ye­ri­nə yeti­ril­mə­sin­dən və bor­cun ödə­nil­mə­sindən son­ra götürməlidirlər. Ayənin əhatə etdiyi bu hökm, Allah tərə­fin­dən sizə vacib edilən bir buyruqdur. Allah qulları üçün dünya və axirətdə nəyin xeyirli olduğunu daha yaxşı bi­lən­dir, hə­limdir günahkar isana əzab verməyə tələsməz.

Yetimlər və onlardan başqaları baradə deyilən bu əhkamlar Allahın şəriətidir. Allah bu əhkamları qullarının əməl etməsi üçün qanun etmişdir. Kim Allahın əmrlərinə tabe olub, qadağanlardan çəkinməklə Allaha və Onun rəsuluna - səllallahu aleyhi və səlləm - itaət edərsə, Allah onu ağacları və qəsrləri altından çay­lar axan, heç vaxt yox olmayan, için­də əbədi qalacağı Cən­nətlərə da­xil edər. Bu İlahi mükafat, ona oxşar heç bir uğur olmayan, böyük bir uğurdur.

Kim Allahın əhkamlarından üz çevirib, onlara əməl etməzsə, yaxud bu əhkamlara şəkk-şübhə edərək Allaha və Onun rəsuluna - səllallahu aleyhi və səlləm - asi olub Onun hü­dud­la­rını aşarsa, Allah onu içində əbədi qalacağı Cəhənnəm odu­na daxil edər. Onun üçün orada zəlil edici bir əzab vardır.

Evli və ya subay qadın­ları­nızdan zina edənlərə qar­şı aranızdan dörd adil müsəlman şahid gətirin! Əgər onlar qadınlarınızın zina etdiklərinə şa­hid­lik etsə­lər, cəza olaraq o qadınları, həyatları ta ölüm ilə bitənədək, ya­xud Allah onlar üçün həbsdən qeyri bir yol aça­na­dək evlərdə həbs edin. Allah bundan sonra onlar üçün hansı yolun açdıqını bəyan etdi. Zina edən bakirə qadındırsa, yüz qamçı vurulduqdan sonra yaşadığı diyardan bir il müddətində sürgün edilməli, əgər zina edən evli qadındırsa, daşqalaq edilərək öldürülməsini qanun etdi.

Aranızda zina edən kişilərin evli və ya subay olmasından aslı olayaraq onların hər ikisinə əziyyət ve­rin. Onların hər ikisini bu çirkin əməldən çəkindirəcək dərəcədə dil və əl ilə əzab verin. Əgər hər ikisi də tutduqları bu işdən əl çəkib əməl­lə­rini is­lah etsələr, onlara əziyyət vermək­dən vaz keçin. Çünki günahdan tövbə edən günah etməmiş kimidir. Hə­qi­qətən, Allah qullarından tövbə edənin tövbəsini qəbul edəndir və onlara qarşı rəhmli­dir. Zina edən kişi və qadına bu cür əzab vermək İslam dininin ilkin çağlarında idi. Bunda sonra hökm, zina edən subaydırsa yüz qamçı vurub, yaşadığı diyardan bir il müddətində sürgün etmək, əgər evlidirsə, daşqalaq edilərək öldürülməsi hökmü ilə nəsx edildi.

Allah ancaq o kəslərin tövbəsi­ni qəbul edər ki, onlar cahillik, günahların pis aqibətindən və uğursuzluğundan xəbərsiz olduqlar üzündən itaətsizlik və ya pis iş gör­dükdən - bu, qəsdən və ya xətadan günah edən hər bir insana aiddir - sonra onlara ölüm gəlməzdən əvvəl tövbə edib Rəbbinə qayıdarlar. Allah onların tövbəsini qəbul edər və günahlarını bağışlar. Həqiqətən, Allah qullarının hər bir halından xəbərdardır, insanlar üçün yazdığı qədərində və şəri hökmlərində hikmət sahibidir.

Allah, asi işlər görməkdə davam edib, özlərinə olüm gələnədək tövbə etməyən və nəhayət, can boğaza yetişdikdə tövbə edərək: "Mən etdiyim günahlardan indi töv­bə et­dim!"– deyənlərlə, həmçinin küfürlərində israr edərək ölən­lərin tövbəsi qə­­bul etməz. Bu kimsələr, günahlarda israrlı olan asi kimsələrdir. Biz, günah işlər görməkdə israrlı olan asilər və kafir olaraq ölənlər üçün ağ­rılı-acılı bir əzab hazır­lamı­şıq.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Mal-dövlətə varis olunduğu kimi, atalarınızın və qohumlarınızın qa­dın­larına varis çıxaraq onlarla evlənmək, yaxud onları istədiyiniz kimsələrə ərə vermək, yaxud da onların ərə getməsinə mane olmaq sizə caiz de­yildir. Həmçinin, xoşunuza gəlməyən qa­dınlarınız, zina kimi açıq-aş­kar murdar bir iş gör­mə­­yin­cə, on­lara ver­dikləriniz mehri və ya hər hansı başqa bir şeyi geri almaq üçün on­lara əziyyət verərək saxlamaq sizə caiz deyildir. Əgər onlar zina kimi açıq-aş­kar murdar bir iş tutsalar, o zaman on­lara ver­dikləriniz mehri və ya hər hansı başqa bir şeyi geri almaq üçün onlara təzyiq edərək yanınızda saxlamaq sizə caizdir. Qadınlarınıza əziyyət vermədən, onlara yaxşılıq edərək xoş rəftar edin. Əgər qadınlarınız dünya işlərinə görə xoşu­nuza gəlmirsə, onlarala səbirlə davranın, ola bilsin ki, xoş­la­­madığınız bir şeydə Allah si­zə dünya və axirət həyatında çoxlu xeyir nəsib etsin.

Ey kişilər! Əgər öz arvadınızı boşayıb yerinə başqa bir arvad almaq istəsə­niz, bu işdə sizə günah yoxdur, əgər boşamaq istədiyinizə yığın-yığın mal mehr vermiş olsanız belə, o maldan bir şey geri al­maq sizə caiz deyil. Çünki verdiyinizi onlardan geri almaq, Allah qatında açıq-aş­kar böhtan atmaq və gü­nah iş­lət­mək­lə hesab olunur.

Siz bir-birinizlə mehriban ünsiyyət qurub, bir-birinizlə yaxın­lıq edib və bir-birinizin sirlərini bildikdən sonra qadınlarınıza verdiyiniz mehri onlardan necə geri ala bilərsiniz?! Çünki bu işdən sonra onların əlində olan mala tamah salmaq çirkin və pis əməldir. Halbuki qadınlarınız, Uca Allah kəlməsi və şəriəti ilə onları özünüzə halal edərək siz­dən şiddətli əhd-peyman al­­mışdılar.

Atalarınızın evlənmiş olduğu qadınlarla evlənməyin! Yalnız İslamdan öncə olub-keçənlər müstəsnadır, keçmişdə etdiyiniz bu işə görə sizə əzab olunmaz. Çünki oğulun atanın arvadı ilə evlənməsi, çox iyrənc, Allahın qəzəbinə səbəb olan bir əməl və murdar bir yoldur!

Allah sizə şəcərə üzrə yuxarı qalxaraq analarınız, yəni: ananın anası və ananın ata yaxud ana tərəfdən olan nənəsi, şəcərə üzrə aşağı düşərək qızlarınız, yəni: qızınızın qızı və qızınızın qızının qızı və həmçinin şəcərə üzrə aşağı düşərək qardaşınızın və bacınızın qızları, doğma yaxud ögey bacılarınız, bibiləriniz və həmçinin şəcərə üzrə yuxarı qalxaraq ata-analarınızın bibiləri, xalalarınız və həmçinin şəcərə üzrə yuxarı qalxaraq ata-analarınızın xalaları, qardaş və bacının qızları və şəcərə üzrə aşağı düşərək onların övladlarının qızları, sizi əmizdirən süd analarınız, süd bacılarınız, arvadlarınıza yaxınlıq edib etməmənizdən aslı olmayaraq onların anaları, yaxınlıq etdiyiniz arvadlarınızın adətən evinizdə tərbiyə alıb, orada boya-başa çatmasından yaxud başqa bir evdə yaşamasından aslı olmayaraq ögey qızlarınız ilə evlənmək haram edildi. Amma o arvadlarla yaxınlıq etməmişsinizsə, onda bu ögey qızlarınızla evlənməyiniz sizə günah deyildir. Öz belinizdən gələn oğullarınızın arvadları ilə evlənmək hətta oğullarınız onlara yaxınlıq etməsədə belə və həmçinin süd oğullarınızın arvadları, nəsəb yaxud süd əmizdirmək baxımından olan iki bacını birlikdə almaq haram edildi. Yalnız cahiliyyət dövründə olub-keçənlər isə müstəsnadır, artıq Allah o günahları bağışlamışdır. Həqiqətən, Allah Ona tövbə edən qullarını bağışlayandır və onlara qarşı rəhmlidir. Həmçinin bu ayəyə əlavə olaraq Peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - sünnəsində də qadınla onun bilisi və ya xalasını birlikdə almaqın haram olması sabit olmuşdur.

Allah yolunda cihad edərkən əsir götürüb sahib olduğunuz cariyə­lər istis­na olmaqla, evli qadın­larla nikah bağlamaq sizə haram edildi. Sizə, bu cariyələrə, bətlərinin hamiləlikdən təmiz olduğunu bilmək üçün bir heyz müddəti gözlədikdən sonra yaxınlıq etmək halaldır. Allah bu gözləmə müddətini sizə fərz olaraq buyurmuşdur. Allah, bu qadın­lar­dan baş­qası ilə, zina­kar­lı­q etmədən, malları­nızı sərf edərək nəfsinizi haramdan qoruyub halal ilə kifayətlənib ev­lənməyiniz qadınlar si­zə ha­­lal etdi. Nikah bağlayaraq evləndiyiniz qadın­lar­dan zövq al­dığınıza görə, on­lara, Allahın sizə vacib fərz bu­yu­r­muş mehr­lə­ri­ni verin. Bu vacib mehri müəy­yən edil­dik­dən sonra öz aranızda mehrin bir az çox və ya bir az az olması barədə ra­zı­laş­dı­ğı­­nız şe­yə görə si­zə heç bir gü­nah olmaz. Həqiqətən, Allah məxluqtından hər şeyi bilən­dir, Ona heç bir şey qizli qalmaz, işlərində və şəri hökmlərində hikmət sahibidir!

Ey kişilər! Sizlərdən kim maddi imkanı olmadığına görə azad qadınlarla evlənə bilmirsə, o zaman, ona başqasının sahib olduğu cariyələr ilə evlənməsi caizdir. Əgər onlar mömindirlərsə, onlar ilə imanlarına görə evlənin. Allah imanınızın həqiqətini və qəlblərinizdə qizli qalanı daha yaxşı bilir. Siz və onlar dində və insanpərvərlikdə eyni dərəcədəsiniz. Bu cariyələrlə evlənməyi özünüzə ar bilməyin. Əgər onlar namusunu qoruyan, aşkarda zinakarlıq etməyən və gizlində onlarla zina etmək üçün aşna saxlamayan qadınlardırsa, onlarla sahiblərinin icazəsi ilə və mehrlərini naqis etmədən yaxud gecikdirmədən verərək evlənin. Əgər ərə getdikdən sonra zina etsələr, onlara, azad qadınlara verilən cəzanın yarısı tətbiq edilib, əlli qamçı vurulmalıdır. Cariyə zina etdikdə isə daşqalaq edilmir. Azad qadınlarla evlənməyə maddi imkanları olmayan kimsələrə iffətli, mömin cariyələrlə evlənmək icazəsi zinaya düşməkdən qorxanlar üçün bir rüxsətdir. Amma cəmiyyətdə kölə uşqaların artmaması üçün, cariyələrlə evlənməyib, səbirli olmaq daha əfzəldir. Allah, Ona tövbvə edən qullarını bağışlayandır və onlara qarşı rəhmlidir. Azad qadınlarla evlənməyə aciz olduqda, zinaya düşmək təhlükəsi olarsa, cariyələrlə evlənməyə icazə verilməsi Allahın qullarına olan rəhmətindəndir.

Pak olan Allah bu hökmləri sizin üçün qanuniləşdirməklə sizə dünya və axirət mənfəətlərini, üstəlik, Öz şəriətinin və dininin nişanələrini bəyan etmək, halallıq və haramlıq baxımından sizi əv­vəl­ki peyğəmbərlərin yol­la­rına tabe olub, onların sahib olduqları gözəl əxlaqa və tutduqları nümunəvi həyat tərziə yö­nəltmək və sizi Allaha asiliyi tərk edib Ona itaət etməyə qaydmağınızı is­tə­yir. Allah nəyin qulları üçün daha mənfəətli olduğunu bilib, onu qulları üçün qanun edər. Allah qulları üçün qoyduğu qanunlarda və işlərdə hikmət sahibidir.

Allah sizin tövbələrinizi qə­bul etmək və günahlarınızı əfv etmək istəyir. Şəhvətlərinə uyan­lar isə sizin haqq yoldan tamamilə çıxıb azmanızı istəyirlər.

Allah sizin üçün şəriət hökm­­lərini yüngülləşdirmək is­tə­r və taqətiniz çatmayan işlərlə sizi mükəlləf etməz, çün­ki Allah, in­sanın yaradılışında və təbiətində olan zəyifliyi biləndir.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Qəsbkarlıq, oğruluq, rüşvət və s. bu kimi haqsız yerə bir-birinizin mallarını batil yollarla mənimsəməyin. Bundan yalnız, iki tərəf arasında qar­şı­lıqlı razılıqla aparılan ticarət malları müstəsnadır, sizə ancaq bu halda başqasının malından yeyə və istifadə etmək halaldır. Bir-birinizi və ya özünüzü öldürməyin, öz nəfsinizi təhlükəyə atmayın! Hə­qiqə­tən, Allah sizə qarşı rəhm­lidir. Qanlarınızı, mallarınızı və namuslarınızı bir-birinizə haram etməsidə Onun sizə qarşı olan rəhmətindəndir.

Kim bu qadağaları bilməyərəkdən yaxud unutqanlıq üzündən deyil, əskinə, bilərəkdən düş­mən­­çi­lik və zülm etməklə başqasının malını mənimsəyib, canına qəsd edərsə, Allah Qiyamət günü onu hərarəti yandıran, əzabı isə məhv edən böyük bir Cəhənnəm atəşinə salar. Bu, Allah üçün çox asan­dır, çünki O, qadirdir və heç bir şey Onu aciz edə bilməz!

Ey Möminlər! Əgər sizə Allaha şərik qoşmaq, valideyinlərə ağ olmaq, qətlə yetirmək və sələm yemək kimi böyük günahlar etməkdən uzaq dursanız, Biz sizin etdiyiniz kiçik günahlarınızdan keçər və si­zi Allah qatında şərəfli bir yerə – Cən­nətə da­xil edərik.

Ey Möminlər! Qəzəb və həsəd etməməniz üçün Allahın sizi, bir-birinizdən üs­tün etdiyi şeylərə ta­mah sal­ma­yın. Allahın kişilərə xas etdiyi şeylərə qadınların tamah salması yalnışdır, çünki hər bir kişi və qadının özünə görə öz nə­sibi var­dır. Allah­dan, Onun sizə olan lüt­fünü artırmasını diləyin. Hə­qi­­qətən, Allah hər şeyi bilir və elə bu baxımdan hər bir kəsə ona münasib olanı bəxş etmişdir.

Biz sizdən hər biriniz üçün valideyn­lə­rin və ya­xın qohumların tərk etdikləri mal­dan öz pay­larını ala­caq əsabə - mirasdan heç bir müəyyən payları olmadan, təqdirsiz miras payı alan qohumlar- varislər təyin et­dik. Bir-birinizə yardım etməniz üçün ağır andlar içib, əhd bağladığınız kəs­lə­rə də mirasdan onların öz pay­larını verin. Hə­qiqətən, Allah hər şeyə şa­hid­dir. Bu şahidlikdən biridə, Allahın sizin andlarınıza və əhdlərinizə şahid olmasıdır. Qəbilələr arasında bağlanan ittifaq səbəbi ilə bir-birinə varis olaq İslamın ilkin çağında mövcud idi, miras ayələri nazil edildikdən sonra isə bu hökm ləğv edildi.

Kişilər qadınlara hamilik edib, onlarnı ehtiyaclarını ödəyirlər. Bu, Allahın kişiləri qadınlardan üstün etməsi, kişilərə qadınlar üçün öz mallarından xərcləməyin vacib olması və kişilərin qadınlara himayəçilik etməsi səbəbindəndir. Əməlisaleh qa­dın­lar həm Rəbbinə həm də ərlərinə itaət edərlər və ərləri onlardan uzaqda olduqda onların qo­run­ması la­zım gələn şeyləri Allahın hi­mayə­si sa­­yəsində qo­­­ruyanlardır. Ey kişilər! Sözdə və əməldə ərlərinə asilik etmələ­rindən qorx­du­ğunuz qa­dın­la­ra Allahı xatırlataraq, Ondan qorxmağı nəsihət edin. Bunun fay­dası olmadığı təqdirdə, onlarla əlaqədə olmağı tərk edərək arxanızı onlara təfəf çevirib onlardan yatağınızı ayırın, bu da fayda ver­məzsə, onları yüngülvari vurun! Əgər sizə itaət etsələr, on­lara zülm edib, əziyyət verərək başqa yollara əl atmayın. Həqiqətən, Allah hər bir şeydən ucadır, O, zatında və sifətlərində bö­yükdür. Elə isə siz Ondan qorxun.

Ey ər-arvadın yaxınları! Əgər ər-arvad arasında olan ix­tilafın düşmənçiliyə və bir-birinə arxa çevirməyə gətirib çıxaracağından qorxsanız, bu zaman onların arasını ya ayırmaq, ya da ki barışdırmaqın hansının daha xeyirli olduğunu hökm vermək üçün, ki­şinin ailə­sin­dən adil bir hakim və qadının ailəsindən adil bir hakim gön­­dərin. Əgər hakimlər gözəl bir tərzdə, ər-arvadın arasını islah etmək istəsələr, Allah da onların arasını ba­rış­dı­rar və ixtilafı onlardan qaldırar. Həqiqətən, Allaha, qullarından heç bir şey gizli qalmaz və O, insanların qəblərində gizli saxladıqları incəlikləri biləndir.

Allaha boyun əyərək yalnız Ona ibadət edin, Onunla yanaşı heç bir şeyə ibadət etməyin! Va­li­deynlərə hörmət edərək və qeydlərinə qalaraq onlara yax­şı­lıq edin! Qohum-əqrə­ba­ya, ye­tim­lərə və ehtiyac sahiblərinə yax­şı­lıq edin! Qohumluq əlaqəniz olan qonşuya və qohumluq əlaqəniz olmayan qonşuya da yax­şı­lıq edin! Habelə, yol yoldaşınıza və yolda qalmış qərib müsafirə yax­şı­lıq edin! Kö­lə və cariyələrinizə də yax­şı­lıq edin! Həqi­qə­tən, Allah özünü bəyənənləri, Allahın qullarına təkəbbürlük göstərənləri və özü­nü insanlardan üstün tutub fəxr edərək öz nəfsini öyən­ləri sevməz!

Allah özlərinə ruzi olaraq bəxş etdiyindən Allahın onlara vacib buyurduqlarını xərcləməyə mane olan kimsələri və bu xəsisliyi başqalarına da söz və əməlləri ilə əmr edənləri, Alla­hın Öz lüt­fün­dən on­lara bəxş etdiyi ruzini, elmi və s. bu kimi nemətləri insanlardan giz­lə­dib, onlara haqqı bəyan etməyib, əksinə haqqı qizlədib batili yayanları sevməz. Çünki bu xislətlər, küfür xislətləridir. Biz artıq ka­fir­lər üçün rəzil edici bir əzab ha­zırlamışıq.

Biz həmçinin, öz mal­la­rını Allaha və axirət gününə inanmadıqları bir halda in­san­lara göstərmək və insanlar onları tərif etmək məq­sədi­lə xərcləyən kimsələr üçün əzab hazırlamışıq. Biz, belə kimsələr üçün rüsvay edici bir əzab hazırlamışıq. Onları yalnız şey­tana uymaq azdırdı. Şeytan kimin ayrılmaz dos­tu­ olarsa, o, necə də pis dostdur!

Əgər onlar həqiqi mənada Allaha və axi­­rət gü­nünə iman gətirib, mallarını Allahın sevib və razı qaldığı işlərə xərcləsəydilər bu onlara nə zərər verərdi ki?! Əksinə, bütün xeyir elə bundadır. Allah onların hər bir işini bi­ləndir. Onların əməlləri Allahdan gizli qalmaz və O, hər bir kəsə əməlinin əvəzini verəcəkdir.

Şübhəsiz ki, Uca Allah ədalətlidir, qullarına haqsızlıq etməz, onların gördü­yü yaxşı əməllərindən kiçik qarışqa miqdarı qədər də olsa belə savablarını naqis etməz, günahlarının üstünə qünah artırmaz, əgər onların zərrə qədər yaxşı əməlləri olarsa, Allah Öz lütfü ilə onun savabını qat-qat artırar və bununla yanaşı bu əməl sahibinə Öz tə­rə­fin­dən böyük mükafat verər.

Ey Peyğəmbər! Qiyamət günü biz hər ümmətin peyğəmbərini onların etdikləri əməllərə şahid gə­ti­rdikdə, səni də, öz ümmətinə şa­hid gətirdikdə insanların halı necə ola­caq?!

Allaha küfr edib Onun peyğəmbərinə - səllallahu aleyhi və səlləm - asi olan­lar o əzəmətli gündə torpaq olub, yerlə bərabər olmalarını təmənna edə­r və etdikləri əməllərdən heç bir şeyi Allahdan giz­lədə bilməzələr. Çünki Allah, o gün onların ağızlarına möhürləyər, danışa bilməzlər və Allah onların əzalarına izin verər, əzaları onların etdikləri əməllərə şahidlik edərlər.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Sər­xoş halda ikən, sərxoşluqdan ayılıb nə dediyinizi anla­ya­na qə­dər - bu hökm, şərab haram edilməzdən əvvəl idi -, eləcə də, cunub olduğunuz halda nama­za yaxın­ durmayın. Məsciddə oturmadan oradan keçmək müstəsna olmaqla qüsl edənə­dək cunub olduğunuz halda məscidlərə daxil olmayın. Əgər xəstə olduğunuza görə sudan istifadə edə bilməsəniz və ya səfərdə olsanız, yaxud sizlər­dən biri ayaq yolun­dan gəlibsə və ya qadın­lar­la yaxın­lıq etmişsinizsə, su tap­ma­sa­nız, təmiz tor­paqla təyəm­müm edin, üzünüzə və əllə­ri­nizə sür­tün! Hə­qi­qətən, Allah bacarmadığınız şeyləri əfv edən­­dir, sizə qarşı bağış­la­yan­dır.

Ey Peyğəmbər! Məgər Allahın Tövrat vasitəsi ilə özlərinə elmdən pay ve­rilmiş yəhudilərin haqqı azğınlıqla dəyişdiklərini bilmirsənmi?! Ey Möminlər! Onlar sizi, Peyğəmbərin gətirdiyi düzgün yoldan azdırıb, öz əyri yolları ilə getmənizə hərisdirlər!

Ey Möminlər! İzzət və Cəlal sahib olan Allah sizin düşmənləri­nizi sizdən daha yaxşı tanıyır, Allah sizə onlar barədə xəbər vermiş və onların sizə qarşı bəslədikləri düşmənçiliyi bəyan etmişdir. Himayədar ola­raq Allah yetər və sizi onların şərindən hifz edər! Yardımçı olaraq Allah yetər, sizi onların hiylələrindən və əziyyətlərindən qoruyar və onlara qarşı sizə kömək edər!

Yəhudilərdən Allahın nazil etdiyi kəlamı dəyişən, üstəlik, bu kəlamı, Allahın nazil etdiyindən başqa mənaya yozan, Peyğəmbər - sallallahu aleyhi və səlləm - onlara bir iş əmr etdikdə: "Sözünü eşitdik və əmrinə asi olduq" və istehza edərək: "Sözümüzü eşit, eşitməz olasan", dillərini əyərək, Peyğəmbərə - sallallahu aleyhi və səlləm - bəd dua etmək və onun dininə tənə etmək məqsədi ilə: "Raina!" yəni: "Bizi eşit" – sözünü deməklə, "ər-Ruunəh" yəni: "Axmaq, səfeh, ağılsız" sözünə eyham edən pis bir tayfa da vardır. Əgər on­lar: "Sözünü eşitdik və əmrinə asi olduq" deməyin əvəzinə "Sözünü eşit­dik və əmrinə ita­ət etdik!" və "Eşit, eşitməz olasan" deməyin əvəzinə "Eşit" və "Raina!" yəni: "Bizi eşit" deməyin əvəzinə "Dediyini anlamaq üçün bizə nəzər yetir"– de­səydilər, Peyğəmbərlə - sallallahu aleyhi və səlləm - ona layiq gözəl ədəb-ərkanla rəftar etmə baxımından əlbəttə, onlar üçün birinci dediklərindən da­ha xe­yirli və daha ədalətli olar­dı. La­kin Allah onları küfr­lə­rinə gö­rə lə­nət­lədi və onları Öz rəhmətindən qovdu. Yəhudilər, özlərinə fayda verəcək dərəcədə iman gətirməzlər.

Ey Yəhidlərdən və nəsranilərdən özlərinə kitab verilmiş kimsələr! Biz, üz­lərdə olan hissiyatı silib, üzlərini ar­xa­la­rına tərəf çe­vir­mə­mişdən, ya­xud şənbə günü, onlara ov etmək qadağan edildikdən sonra həddi aşıb, ov edən və bu əməllərinə görə Allah onları meymuna döndərən şən­bə əhlini Allahın rəhmətindən qovduqumuz ki­mi on­ları da rəhmətimizdən qovmazdan əvvəl yanınızda olan Tövratı və İncili təsdiqləyən olaraq gələn, Muhəmmədə - sallallahu aleyhi və səlləm - na­­zil etdi­yi­­mizə iman gə­tirin! Uca Allahın əmri və yazdığı qədəri mütləq ye­rinə yetə­cək­dir və buna heç bir şübhə ola bilməz.

Allah hansısa bir məxluqu Özü­nə şərik qoşulmasını əsla bağışla­maz, şirk və küfürdən başqa olan günahları isə Öz lütfü ilə istə­diyi kimsəyə bağışla­yar yaxud ədaləti ilə istə­diyi kimsəyə etdiyi günahı qədər əzab verər. Alla­hla yanaşı Allaha şərik qoşan kəs böyük bir günah etməklə if­tira at­mış olur və kim bu halda ölərsə, bağışlanmaz.

Ey Peyğəmbər! Özlərini və əməllərini təmizə çıxarıb, özlərini tərif edənləri görmürsənmi?! Xeyr! Tək Allahdır qullarından istə­di­yini təmizə çıxaran, tərifləyən. Çünki qəlblərdə qizli qalanı bilən Odur. On­lara xurma çər­də­yindəki lif qədər də olsa belə əməllərinin savabları naqis edilərək haq­­sız­lıq edil­məz.