Аль Имран 3:130–190

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Cəhalət əhlinin etdikləri kimi borc verdikdə mayanızdan qat-qat ar­tırılmış sələmi almaqdan çəkinin! Allahın əmrlərinə tabe olub, qadağanlarından çəkinməklə Ondan qorxun ki, bəl­kə, dünya və axirətdə istədiyiniz xeyirə nail olasız.

Allahın kafirlər üçün hazır­ladığı od­la özünüz arasında, saleh əməllər edib haramları isə tərk etməklə bir maneə edin.

Əmrləri yerinə yetirib qadağanlardan çəkinməklə Allaha və Onun Rəsuluna itaət edin ki, bəlkə, dünyada və axirətdə Allahın rəhmətinə nail olasınız.

Saleh əməllərlə və başqa cür xeyirli xeyirli əməllər edərək Allaha yaxınlaşmaqa tələsin. Əgər belə etsəniz Allahdan böyük məğfirətə nail olub, Allahın müttəqi qulları üçün hazırladığı, ge­nişliyi göy­lər və yer qədər olan Cən­nətə daxil olarsınız.

Müttəqilər, mallarını həm rahatlıq, həm də ki, çətinlik vaxtında Allah yolunda xərcləyən, intiqam almağa qadir olduqları halda isə qəzəblərini boğan və onlara zülüm edənləri bağışlayan kimsələrdir. Allah, bu sifətlərə sahib olan yax­şı iş gö­rən­ləri sevər.

Müttəqilər o kimsələrdir ki, böyük bir günah etdikdə, yaxud özlərinə zülm et­dərək kiçik günahlar etdikdə, uca Allahın, asilər üçün hazırladığı əzabı və müttəqilərə vəd verdiyi cənnətləri xa­tırlayıb, Allahdan gü­nah­la­rını örtməsini və günahlarına görə ona əzab vermənməsini di­ləyər­lər. Çünki gü­nahları tək Allahdan başqa bağışlaya bilən yoxdur. Bir də onlar günah etdiklərini bildikdə, günah etməkdə israr etməzlər. Şübhəsiz ki, Allah, bütün günahları bağışlayandır.

Belə gözəl və xoş sifətlərə sahib olan kimsələrin mükafatı, Allah onların günahlarını örtməsi, günahlarına görə onlara əzab verməməsi və onlar üçün axirətdə qəsirləri al­tın­dan çay­lar axan və orada ədəbi qalacaqları cənnətlərdir. Allaha itaət edən kimsələr üçün bu necə də gözəl bir mükafatdır!

Möminlər Uhud döyüşündə başlarına gələn müsibətlə imtahan edildikdə, Allaha onlara təsəlli olaraq dedi: "Sizdən öncə də, kafirlərin həlak olması və möminləri imtahan etdikdən sonra gözəl sonluğu məhz onlar üçün edərək bir çox belə İlahi hadisələr olub keçmişdir. Elə isə yer üzünü gə­zib, Allah və rəsulunu ya­lan sa­yanların aqi­bətini ibrət alaraq baxın, artıq onların yurdları boş qalmış və mal-dövlətləri də məhv olmuşdur".

Bu Quran Kərim, bütün insanlar üçün haqqı açıq­­layan, batildən çəkindirən, doğru yolu göstərən və müt­tə­qiləri Allahın əzabından qoruyandır. Çünki məhz müttəqilər, Quranda olan doğru yoldan faydalanan kimsələrdir.

Ey Möminlər! Uhud döyüşündə sizə baş vermiş bəzi hadisələrə görə zəiflik göstərməyin və kədər­lən­məyin, sizə belə şey əsla yaraşmaz. Əgər siz Allaha və Onun Öz müttəqi qullarına verdiyi vədə iman etmisinizsə, bilin ki, qəlbinizdəki imanınız və Allahın sizə olan köməyi və yardımı ilə üs­tün olan­ kəslər sizsiniz.

Ey Möminlər! Əgər sizdən Uhud döyü­şün­də bəziləriniz yaralanıb bəziləriniz öldüsə, əlbəttə, sizə baş verən bu müsibət düşmə­niniz olan o kafir qövmə də (Bədr döyüşündə) eyni ilə baş vermişdir. Allah bu gün­ləri istədiyi qalibiy­yəti və məğlu­biy­yəti, mömin və kafir in­sanlar ara­sında böyük bir hikmətlər görə və bu hikmətlərdən biri də, möminləri münafiqlərdən ayırd etmək və həmçinin qullarından istədiyinə Allaha yolunda şəhidlik məqamına çatdırmaq üçün növbə ilə dəyiş­ər. Allah, Onun yolunda cihad etməyi tərk edərək özlərinə zülm edən zalım­ları sevməz.

Bu hikmətlərdən biri də, möminləri günahlardan tə­mizə çıxar­maq, sıralarını münafiqlərdən təmizləmək və ka­firləri məhv et­məkdir.

Ey Möninlər! Yoxsa həqiqətən də siz, Allah yolunda cihad edərkən müsibətə dözməyib və səbirsizlik nümayiş etdirən mücahidləri, cihadda onlara baş verən müsibətlərə səbirlə yanaşan mücahidlərdən ayır etmədən Cənnətə daxil olacaqınızımı güman edirsiniz?‏!

Ey möminlər! Siz ölüm məşəqqətini görməzdən öncə Bədr döyüşündə qardaşlarınız şəhid olduğu kimi, siz də Allah yolunda şəhid olmaq üçün kafirlərlə qarşılaşmaqı arzu edirdiniz. Budur, in­di siz arzuladığınızı Uhud döyüşündə öz gözləriniz ilə gör­düyünüz halda baxıb durur­su­nuz.

Muhəmməd - sallallahu aleyhi və səlləm - ondan öncə gəlib-getmiş, ölmüş, yaxud öldürülmüş Allahın elçilərindən olan bir elçidir. Məgər o, ölərsə və ya öldürülərsə, siz dininizdən geri dönüb və cihadı tərkmi edəcəksiniz?! Sizdən kim dinindən geri dönər­­­sə, Allaha heç bir şeylə zərər verməz. Çünki Allah yenilməz qüvvət və izzət sahibidir. Allahın dinini tərk edən kimsə, nəfsini dünya və axirət ziyanına məruz qoyaraq, yalnız öz nəfsinə zərər vermişdir. Allah Ona şü­kür edən kimsələri dinlərində sabitqədəm etməklə və Allah yolunda cihad etdikləri üçün ən yaxşı mükafatla mü­kafat­landıracaqdır.

Allahın qədəri olmadan heç kəs ölümü dadmaz. Allahın insan üçün əcəl olaraq yazdığı müddət başa çatdıqdan sonra, insan bu əcəldən nə az nə də ki, çox yaşaya bilməz. Kim əməli ilə dünya müka­fatını istəsə, bu mükafatdan ona, yalnız qismətində olan qədər ve­rə­rik. Axirətdə isə onun heç bir payı olmaz. Kim də əməli ilə axirətdə Allahın savabını istəsə, ona da axirət savabından verərik. Biz Rəbbinə şükür edənləri mütləq böyük bir mükafatla mükafat­lan­dıra­cağıq.

Allahın peyğəmbərlərindən neçə-neçə peyğəmbər çoxlu sayda ona tabe olan dindarlarla bir­likdə vuruş­muşlar. Onlar Allah yolunda başlarına gələn­ ölüm və ya yaralanmağa görə nə zəifləmiş, nə düşmənlə döyüşməkdən acizlik göstərmiş, nə də düşmənə tabe olmuşlar. Əksinə, səbir edib sabitqədəm olmuşdular. Allah Onun yolunda çətinliklərə və məşəqqətlərə səbir edən­ləri sevər!

Bu müsibət onlara baş verən zaman, Allah üçün səbir edən kimsələrin sözü an­caq: "Ey Rəbbimiz, günah­la­rı­mızda və əməl­lə­rimizdə həddi aşma­ğımızı bizə bağışla, düşmənimizlə qarşılaşdıqda qə­dəmlə­rimizi sabit et və Sənə kafir olan qövmə qələbə çalmaq­da bizə yardım et!"– olmuşdur.

Beləcə, Allah onlara yardım etməklə və yer üzərində onları bərqərar etməklə dün­ya mükafatını, axirətdə isə onlardan razı qalma və nəim cənnətlərində əbədi nemətlər içərisində olmaqla ən gözəl mü­kafat bəxş etdi. Allah, ibadətlərində və insanlarla ünsiyyətdə yaxşılıq edənləri se­vər.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Əgər yəhudiləri, nəsraniləri və müşriklərdən olan ka­fir­lərin sizə əmr etdiklərinə itaət etsəniz, onlar si­zi iman etdikdən sonra cahillik dövründə olduğunuz kimi sizi dininizdən küfrə geri döndərər və beləliklə də, siz dünya və axirətdə zi­yana uğramış hal­da geri dönərsiniz.

Əgər bu kafirlərə itaət etdib onlardan yardım diləsəniz onlar sizə heç vaxt yardım etməzlər. Əksinə düşməninizə qarşı yardımçiniz, Allahdır. Elə isə Ona itaət edin. Çünki pak olan Allah, kömək edən­lə­rin ən yax­şısıdır və elə buna görə də sizin Onun yardımından başqa heç kimsənin yardımına ehtiyacınız yoxdur.

Allaha şə­rik qoş­­­duq­larına görə kafirlə­rin qəlblə­rinə elə bir şiddətli qorxu salarıq ki, onlar haqqında özlərinə heç bir dəlil na­­zil edilməyən, özlərindən ilahlar uydurub onlara ibadət edərək Allaha şərik qoşduqları səbəbindən sizinlə döyüşməyə tab gətirə bilməzlər. Axirətdə on­ların qərar tutacaqları qayıdış yeri Od­dur. Zalım­la­rın qərar tutacaqları od nə pisdir!

Uca Allahın izni ilə Uhud döyüşündə kafirləri amansızlıqla öldürdüyünüz zaman, Allah sizə düşmənləriniz üzərində qələbə çalmağı nəsib edərək sizə verdiyi vədini yerinə yetirdi. Nəhayət, Allah sizə, arzuladığınız şeyi, düşmən üzərində qələbəni göstərdikdə, siz, Pey­ğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - sizə əmr etdiyini yerinə yetirməkdən qorxub, zəyiflik göstərib, döyüş yerinizdə qalmaq yoxsa oranı tərk edib qənimət toplamaq ba­­rəsində bir-bi­rinizlə ixtilaf etdi­niz və Peyğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - hər bir halda döyüş yerinizdə qalıb oranı tərk etməmək əmrinə asi oldunuz. İçə­riniz­dən kimisi dün­ya qənimətlərini istəyirdi. Onlar döyüş yerlərini tərk edən kimsələrdir. Kimisi də axi­rət savabını istə­yirdi. Onlar isə Peyğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - əmrinə tabe olub döyüş yerlərini tərk etməyən kimsələrdir. Sonra Allah üzünüzü onlardan dön­dərib, müsibətə səbir edən mömini, müsibətə səbir etməyib, zəyiflik göstərən möminlərdən ayırd etmək üçün düşmənlərinizi sizin üzərinizə saldırdı. Allah, artıq sizin Peyğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - əmrinə müxalif olaraq qazandığınız günahı əfv etdi. Allah möminləri imana yönəldib, günahlarını əfv etdiyi və onlara baş verən müsibətlərə görə onlara mükafat bəxş etdiyi üçün mö­minlərə qarşı böyük lütf sahididir.

Ey Möminlər! Uhud döyüşü günü Peyğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - əmrinə müxalif olduğunuz üçün başnıza gələn müsibətə görə döyüş meydanından qaçdığınızı yadınıza salın. O zaman Peyğəmbər - səllallahu aleyhi və səlləm - arxanızdan sizi: "Ey Allahın qulları mənə tərəf gəlin! Ey Allahın qulları mənə tərəf gəlin!" -deyərək çağırdığı halda, siz heç kimə məhəl qoymadan düşməndən qaçırdınız. Allah da bu əməlinizə görə sizi məğlubiyyət, qənimətdən məhrum olma və nəhayət aranızda Peyğəmbərin - səllallahu aleyhi və səlləm - qətl edilməsi barəsindəki yayılan xəbərlə qəminizin üstünə qəm qoymaqla cəzalandırdı ki, əlinizdən çıxan, Allah yardımına, əldə edə bilmədiyiniz qənimətə və başınıza gələn ölüm və yaralanma müsibətin görə kədərlənməyəsiniz. Elə ki siz, Peyğəmbərin ölüm xəbərinin yanlış olduğunu bildikdə, bütün müsibətlər, agrı və acılar sizə rahat gəldi. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Qəlblərinizdə olanlar və ya əzalarınızla etdiyiniz əməllər Allaha gizli qalmaz.

Sonra bu iztirab və kədərin ar­dınca Allah sizə bir rahatlıq və inam na­zil etdi. Sizdən bir qis­minizi – bunlar Allahın vədinə yəqin olan kimsələrdir – qəlblərindəki arxayınlıq və sükunətə görə mürgü bürüdü. O biri qisminiz isə yalnız öz can­la­rı­nın salamat qalmasından başqa heç bir istəyi olmayan, qəlbləri isə arxayınlıq və sükunətdən məhrum olmuş, narahatçılıq və qorxu içərisində olan münafiqlərdir. Bu münafiqlər, cəhalət əhlinin zənn etdiyi kimi Allahı layiqincə qiymətləndirməyərək, Allahın Öz peyğəmbərinə və qullarına heç bir yardımın etməyəcəyini düşünüb, Allah ba­rəsində pis zənnə qapılaraq cahililkləri üzündən belə dedilər: "Döyüşə çıxmaq işində bizim heç bir rəyimiz yoxdur, əgər bir rəyimiz olsayı çıxmazdıq". Ey Peyğəmbər! Onlara cavab olaraq belə de: "Sözsüz ki, bütün iş­lər Allaha aid­dir, Allah istədiyini edər və istədiyi hökmü verər və elə sizi döyüşə çıxaranda Allahdır". Bu münafiqlər qəlblərindəki şəkk-şübhəni və pis zənni gizlədib, sə­nə bildirmək istəmədən: "Əgər döyüşə çıxmaqda bi­zim bir rəyimiz olsay­dı, elə bu­ yerdə öldürülməz­dik"– de­yir­lər. Ey Peyğəmbər! Onlara belə cavab ver: "Əgər siz döyüş və ölüm meydanından uzaq bir yerdə, evləri­niz­də ol­saydınız, sizlərdən öldürül­mə­si əzəldən yazılmış kəslər, yenə çıxıb ölə­cək­­ləri yer­lərə ge­dərdilər. Allah si­zin qəlblərinizdə olan niyyət və məqsədlərinizi sı­namaq və qəlb­ləri­niz­dəki­ imanı nifaqdan ayırd etmək üçün belə etdi. Allah qullarının qəlblərində olanı biləndir və bundan Allaha heç bir şey qizli qalmaz".

Ey Muhammədin - sallallahu aleyhi və səlləm - səhabələri! Uhudda müşriklərin qoşunu ilə müsəlmanların qoşunu qar­şı­laşdığı gün sizdən məğlub olanları şey­tan, qazandıq­ları bə­zi günahlar üzün­dən səhv etməyə sövq etdi. Buna baxmayaraq Allah onları, Öz lütfü və rəhməti sayəsində ba­ğışlayıb, əzab vermədi. Həqi­qətən, Allah tövbə edənləri ba­ğış­la­yan­dır, həlimdir, onlara əzab verməyə tələsməz.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Siz, ruzi qazanmaq üçün sə­fə­rə çıxıb və ya döyüşə gedib orada vəfat etmiş və ya öldürülmüş yaxın qohum-əqrəbaları barəsində: "Əgər onlar səfərə çıxmayıb və ya döyüşə getməyib bizim yanı­mızda olsay­dı­lar, nə ölər, nə də öldü­rü­lər­di­lər"– deyən münafiqlərdən olan kafirlər ki­mi olmayın! Allah bu­ qənaəti on­la­rın qəlblərində onlar üçün bir hüzün və həsrət ol­sun deyə belə etdi. Halbuki, Öz istəyi ilə dirildən də, öl­dürən də, tək Allah­dır. Allahın yazdığı qədərə, nə evdə qalıb səfərə və ya dövüşə çıxmamaq mane olar, nə də ki, səfərə və ya dövüşə çıxmaq tezləşdirər. Allah nə etdiklə­ri­nizi görür. Etdiyiniz əməllər əsla Ona gizli qalmaz və O, əməllərinizin müqabilini sizə verəcəkdir.

Ey möminlər! Əgər siz Allah yolunda öldü­rü­lər və ya ölərsinizsə, bi­lin ki, Allah sizi mütləq böyük bir məğfirəti ilə bağışlayıb, sizə Öz rəhməti ilə rəhm edəcəkdir. Bu, bu dünyadan və onların topladıqları müvəqqəti dünya nemətlərindən da­ha xeyirlidir.

Ölmənizdən və ya öldürülmə­nizdən aslı olmayaraq, əməllərinizin müqabilini almaq üçün hamınız tək olan Allahın hüzu­ru­na qayıdacaqsınız.

Ey Peyğəmbər! Allahın mərhəməti sa­yə­sində sən səhabələrinə gözəl əxlaqla rəftar et­din. Əgər sən söz və əməlində kobud və daş qəlbli olsaydın, heç şübhəsiz, onlar sə­nin ət­rafından dağı­lıb gedərdilər. Elə isə onla­rın sənə qarşı haqsızlıq etdiklərini əfv et, on­lar üçün Allah­dan bağış­lan­ma dilə və gö­rəcəyin iş­lər barədə ehtiyac olarsa, onlarla məsləhət­ləş, məs­ləhət­ləşdikdən sonra qəti qərara gəldikdə isə o işi edib Alla­ha tə­vəkkül et! Həqi­qə­tən, Allah təvəkkül edən­ləri sevər, işlərində müvəffəq edər və onlara yardımçı olar.

Əgər Allah sizə Öz köməyi və yardımı ilə dayaq olarsa, hətta bütün insanlar sizə qarşı qalxsalar, yenə də sizə heç kəs qalib gələ bil­məz. Yox, əgər Allah sizi köməksiz tərk edib, öz nəfsinizə buraxarsa, Ondan sonra kimsə sizə yar­dım edən tapılmaz. Bilin ki, kömək yalnız tək Allahın əlindədir. Elə isə, Qoy möminlər başqasına deyil, təkcə Allaha arxalansınlar!

Peyğəmbərlərdən kiməsə qənimətdən Allahın ona aid etmədiyi bir şeyi xə­­­ya­nət edərək götürməsi yaraşmaz. Sizlərdən kim qənimətdən bir şey götürərək xəyanət edərsə, xəyanət etdiyi şeylə qiya­mət gü­nü insanlar qarşısına boynuna yüklənmiş halda gələrək rüsvayçılıqla əzab olunar. Son­ra isə hər kəsə əməl­lə­rinin əvəzi naqis edilmədən tam verilər və onlara günahları artırılaraq və ya savabları azaldılaraq əsla zülm edil­mə­­z.

İman gətirib, saleh əməllər edərək Allahın rizasını qazanmağa can atan kəs, Alla­ha küfr edib, günah əməllər edən və Allahın qəzə­binə gələn və gedəcəyi yer Cəhənnəm olan kəs kimi ola bi­lər­mi?! Ora nə pis qayıdış və məskunlaşan yeri­dir!

Onlar Allah dərgahında dünya və axirət dərəcələrində müxtəlifdirlər. Allah onların nə etdiklərini görür, Ona heç bir şey əsla gizli qalmaz və O, hər bir kəsin əməlinə görə əvəzini verəcəkdir.

Artıq Allah möminlərə, onların öz işərisindən, özlərinə Quran ayə­lə­ri­ni oxu­yan, on­ları Allaha şərik qoşma və rəzil əxlaq günahlar­dan tə­miz­ləyən, onlara Quranı və Peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - sünnətini öy­rədən bir elçi gön­dərməklə lütf göstər­di. Hal­buki, bu elçi göndərilməzdən öncə onlar doğru-düzdün yoldan açıq-ay­dın azğınlıq içərisində idilər.

Ey Möminlər! Bədr döyüşündə düşmənlərinizdən bir qisimini öldürüb diğər bir qisimini isə əsir alaraq onları ikiqat müsibətə məruz qoyduqunuz halda, Uhud döyüşündə sizdən bəziləri şəhid olub məğlubiyyətə uğrayaraq başınıza bir müsibət gəldiyi za­man: "Biz Allaha iman etdiyimiz və Allahın elçisi - səllallahu aleyhi və səlləm - də aramızda olduğu bir halda, bu müsibət bizə haradan gəldi?"– söy­lə­di­niz. Ey Peyğəmbər! De: "Başınıza gələn bu müsibət, bir-biriniz ilə mübahisə edib, Peyğəmbərə - səllallahu aleyhi və səlləm - asi olmaqınızın ucbatındandır!" Həqiqə­tən, Allah hər şeyə qa­dirdir. Allah istədiyinə kömək edir və istədiyinidə rəzil edər.

Uhud döyündə sizin qoşununuz müşriklərin qoşunu ilə üz-üzə gəl­di­yi gün, sizə üz ver­miş məğlubiyyət, yaralanma və ölüm müsibəti Alla­hın izni və yazdığı qədər ilə ol­du ki, hətta sadiq möminləri böyük bir hikmət üçün aşkara çı­xart­sın.

Və münafiqləri bəlli et­sin deyə, onlara: "Allah yo­lun­da döyüşün, ya­xud heç ol­masa sayınızın çoxluqu ilə müsəlmanların müdafiəsində durun!– de­yildi zaman, on­­lar: "Dö­yüş olacağını bilsəy­dik, sizin ardınızca gələrdik. Lakin biz sizinlə o qövm arasında döyüş olacağını güman etmirik"– de­di­lər. Onların o günkü halı, iman halından çox küfr halına daha yaxın idi. On­lar qəlb­lə­rin­də ol­ma­ya­nı dilləri ilə deyirlər. Hal­buki, Allah onların qəlblərində gizlətdik­lə­rini çox yaxşı bilir və elə buna görə də onların cəzasını verəcəkdir.

Döyüşdən arxada qalan kimsələr, Uhud döyüşündə öldürülmüş qohum-əqrəbaları ba­rəsində: "Əgər on­lar bi­zə itaət edib döyüşə çıxmasaydılar, öl­dü­rül­məzdi­lər"– söylə­yənlərə, - ey Peyğəmbər - cavab olaraq de: "Əgər on­lar sizə itaət etsəydilər, öl­dü­rül­məzdi­lər və sizin ölümdən canınızı qurtarmanızın səbəbi, evlərinizdə oturub Allah yolunda cihada çıxmamanızın olması iddanızda doğrusunuzsa, elə isə ölüm sizə gəldiyi zaman özünüzü ölümdən qoruyun!"

Ey Peyğəmbər! Allah yolunda cihadda öldürü­lən­ləri əsla ölü zənn etmə. Ək­sinə, on­lar diridirlər, Onlar üçün cənnət evində Rəbbi yanında xüsusi bir həyat vardır və onlara Allahdan başqa heç kimsənin bilmədiyi müxtəlif növ ruzilər ve­rilər.

Allah onlara Öz lüt­fün­dən bəxş etdiyi nemətə görə onları səadət və fərəh bürümüşdür və dünyada qalan qardaşlarınında ar­xala­rınca gəlib on­la­ra çatmasını təmənna edib gözləyirlər. Çünki, əgər onlar cihadda öldürülsələr, özləri kimi qardaşlarıda Allahın lütfünə nail olacaq, axirətdə onların heç bir qor­xusu olmayacaq və dünyada ikən əldə edə bilmədikləri dünya nemətlərinə görə kədərlən­mə­yə­cəklə­r.

Onlar özlərinə veriləcək böyük mükafatdan əlavə, həm Allah tərəfindən onları gözləyən daha başqa böyük bir mükafata görə, həm də Alla­h mö­min­lərin mü­­kafatını he­çə çı­xarmayacağına, əksinə, onların mükafatlarını kamil verib, daha da artıracağın görə se­vinirlər.

Uhud döyüşündə yaralandıqdan son­ra "Həmra əl-Əsəd" adlı döyüşdə müşriklərlə döyüşmək üçün Allah yolunda döyüşə çağırıldıqları zaman, Allahın və rəsulunun - səllallahu aleyhi və səlləm - əmrini qə­bul etmiş, yaraları onları Allahın və rəsulunun - səllallahu aleyhi və səlləm - çağırışına mane olmayan kimsələrdən yaxşı işlər görüb və Allahdan qorxaraq Onun əmrlərinə tabe olub qadağanlardan çəkinənlər üçün Allah yanında böyük bir mükafat vardır. Bu, cənnət mükafatıdır!

O kəslər ki, müşriklərdən bəziləri onlara: "Qureyş Əbu Süfyanın başçılığı altında, sizinlə döyüşüb, sizi məhv etmək üçün böyük bir ordu toplayıbdır, onlardan özünüzü qoruyun, onlarla qarşı-qarşıya gəlməkdən qor­xun!"– de­di­kdə, bu söz və hədə onların Allahın vədinə inamını da­ha da ar­tırdı və onlar: "Uca Allah bizə kifayət edər. Allah, işlərimizi Ona həvalə edilənlərin nə gözəlidir" – deyərək, döyüşə çıxdılar.

Beləcə onlar "Həmra əl-Əsəd" adlı döyüşdən, Allah yanında böyük bir savaba, yüksək dərəcələrə nail omaqla, ölmədən, yara almadan və düşmənlərindən özlərinə heç bir pis­lik to­xunmadan ge­ri dön­dülər. Beləliklə də, Alla­hın sevdiyi işləri görüb asiliklərdən üzaq durmaqla Allahın rizasına uydular. Allah mömin qullarına qarşı bö­yük lütf sahibidir.

Şeytan sizi sadəcə qorxudur. Sizi öz dostları və əyanları ilə çəkindirir. Siz onlardan qorxmayın, çünki onlar heç bir güc, qüvvətə sahib deyillər. Əgər siz həqiqi mömin­si­nizsə, elə isə saleh əməllər etməklə tək Allahdan qorxun!

Ey Peyğəmbər! Münafiqlərdən geriyə dönüb mürtəd olaraq küfrə tələsənlər səni heç də kədərləndirməsin. Belə ki, onlar Alla­ha heç bir zərər verə bil­məzlər. Onlar Allaha imandan və xeyirli əməllərdən uzaqlaşaraq yalnız özlərinə zərər verirlər. Allah onları dünyada rəzil etməklə və heç bir xeyirə müvəffəq etməməklə, onların axirət nemətlərindən heç bir paylarının olmamasını istər. Onlar üçün Qiyamət günü Cəhənnəmdə böyük bir əzab vardır.

Doğrudan da, imanı küfrü dəyişənlər, Allaha heç bir zərər yetirə bilməzlər. Onlar yalnız özlərinə zərər yetirirlər. Onlar üçün axirətdə ağrılı-acılı bir əzab vardır.

Rəbbinə küfr edənlər və Onun şəriətinə qarşı inadkarlıq göstərən kimsələr küfr etdikləri bir halda onlara möh­lət ver­məyi­miz və ömürlərini uzatmaqımız bunun heç də özləri üçün xe­yirli olduğunu zənn etməsinlər. Biz onların etdikləri günahların üzərinə daha çox günah ar­tırmaları üçün möhlət ve­ri­rik. Onlar üçün zəlil edici bir əzab vardır.

Ey Möminlər! Sizi müxtəlif növ sınaqlara çəkməklə yaxşı möminləri xəbis münafiqlərdən aşkar etməyincə, içərinizdəki münafiqləri həqiqi möminlərdən ayırmayınca, hal-hazırda olduğunuz vəziyyətdə tərk etmək, Allahın hikmətindən deyildir. Sizə möminləri münafiqlərdən ayırd etmək üçün qeybi bildirmək də Allahın hikmətinə müvafiq deyildir. Lakin, Allah elçisi Muhəmmədə - sallallahu aleyhi və səlləm - münafiqləri tanıtdığı kimi, qeybdən bəzi şeyləri Öz elçilərindən istədiyini seçib bildirər. Odur ki, Allaha və Onun elçilərinə həqiqi iman gətirin! Əgər həqiqi iman gətirib, Allahdan Onun əmrlərini yerinə yetirib qadağanlarından çəkinsəniz, sizin üçün Allah yanında böyük bir mükafat vardır.

Allahın Öz lütfündən bəxş etdi­yini nemətlərdən xərcləməyə xəsis­lik edib malından Allahın haqqını verməyən­ kimsə­lər heç də bu onların xeyrinə olduğunu zənn etməsinlər. Ək­sinə, bu, onların zərərinədir. Çünki on­ların xə­sis­lik et­dikləri şey qiya­mət gü­nü halqa olub bo­yun­larına do­la­nacaq və bununla da onlara əzab verəcəkdir. Göy­lə­rin və yerin nə varsa sonda tək Allaha qayıdacaqdır. Bütün bəşəriyyət məhv olduqdan sonda diri qalan Odur. Allah nə etdiklərinizi dəqiqliklə bilindir və O, əməllərinizin müqabilini sizə verəcəkdir.

"Allah kasıbdır, bizdən borc istəyir, biz isə özümüzdə olan var-dövlət ilə varlı­yıq!"– deyən yəhudilərin sözünü Allah, əlbəttə ki, eşitdi. Biz onların Allah barədə dedik­lə­ri yalan və böhtanı və haqsız olaraq pey­ğəmbər­ləri öldürdüklərini ya­za­caq və on­lara: "Da­­dın cəhənnəmdə yandırıb-ya­xan əza­bı!" – deyəcəyik.

Ey Yəhudilər! Bu əzab öz əllərinizlə etdi­yi­niz asiliklərə görədir. Yoxsa Allah qullarından heç kimsəyə zülm edən de­yildir.

Onlar yalandan, böhtan ataraq dedilər: "Doğrusu, Allah nazil etdiyi kitablarında və Peyğəmbərlərinin dili ilə biz­dən əhd almışdı ki, göydən bir od gəlib Allah üçün olan sədəqəni odun yandıracağı sözünü təsdiqləyən gə­tir­məyincə heç bir peyğəmbərə inan­ma­yaq". Onlar bu əhdi Allaha nisbət edərək həm Allah adından həm də peyğəmbərlərin sadiqiliyinə dəlalət edən dedikləri mövcüzələr barədə yalan danışdılar. Elə buna görə də Allah peyğəmbəri Muhəmmədə - sallallahu aleyhi və səlləm - onlara belə deməyi əmr etdi: "Mən­dən əvvəl sizə peyğəmbərlər onların sadiqliyinə dəlalət edən açıq-aydın dəlil­lər­lə və göydən bir od gəlib yandıracağı qurbanı gətirmişdilər. Əgər dediklərinizdə doğru danı­şır­sı­nızsa, onda nə üçün on­ları yalançı sayıb öl­dü­r­dünüz?"

Ey Peyğəmbər! Əgər onlar səni yalançı hesab etsələr, buna görə heç hüzünlü olma, bil ki, bu, kafirlərin adətidir. Çünki onlar səndən əv­vəl açıq-aydın dəlillər, öyüd-nəsihət və şəri əhkamları əhatə edən kitablar­ gətirmiş çoxlu sayda peyğəmbərləri də yalançı hesab etmiş­dilər.

Kimliyindən aslı olmayaraq hər bir canlı ölümü da­da­caq. Buna görə də heç kəs bu dünyaya aldanmasın. Qiyamət günü əməllərinizin mü­kafatı əksildilmədən si­zə tam verilə­cək­dir. Allah kimi oddan uzaq­laşdı­rıb, Cən­nətə daxil edərsə, o, əlbəttə, istədiyi xeyirə nail olar və qorxduğu şərdən nicat tapar. Dünya həyatı isə müvəqqəti ləzzətdən başqa bir şey de­yildir. Bu dünyaya yalnız aldanmış insan bağlanar.

Ey Möminlər! Siz hökmən malınızın vacib haqlarını verməklə, malınızın tələf olması ilə və şəri öhdəlikləri yerinə yetirədikdə canı­nız­la və müxtəlif növ müsibətlərlə sınaqdan keçiriləcək­si­niz. Sizdən əv­vəl kitablar veri­lən­­lərdən və Allaha şərik qoşanlardan sizə və dininizə bir çox əziy­yət­ve­rici və təhqiramiz sözlər eşidə­cək­si­niz. Əgər bu müsibətlərə və sinaqlara səbirlə yanaşıb, Allahın əmrlərini yerinə yetirib, qadağanlarından çəkinərək Allah­­dan qorx­sanız, əlbəttə ki, bu, əzmkarlıq tələb edən əməllər­dəndir. Elə isə qoy yarışanlar bu işdə yarışsınlar.

Ey Peyğəmbər! Allah yəhudi və nəsranilərdən olan kitab əhlinin alimlərindən: "Allahın ki­ta­bını mütləq insanlara açıqlayacaqsınız, orada olan haqqı və Muhəmmədin - sallallahu aleyhi və səlləm - peyğəmbərliyinə dəlalət edən dəlilləri giz­lət­məyə­cək­si­niz!"– deyə əhd aldığını yadına sal. Onlar isə bu əhdi qu­laq­ardına vurub əməl etmədilər, əksinə haqqı gizlədib batili yaydılar və Allahın əhdini, əldə etdikləri şan-şöhrət və mal-dövlət kimi dünya malına, çox ucuz bir qiy­mətə dəyişdilər. Allahın əhdini dəyişdikləri bu qiymət necə də pisdir!

Ey Peyğəmbər! Etdikləri qəbih əməllər­ə görə sevi­nən və etmədikləri xeyir iş­lə­rə gö­­rə insanlar onları tərif etməyi xoş­la­yan kim­sələrin əzabdan qur­tu­la­caq­larını əs­la zənn etmə. Onlar üçün Cəhənnəmdə ağrılı-acılı bir əzab vardır.

Göylərin, yerin və onların içində olanların hökmranlığı, onlarda yaradılışında və idarə etmək də başqasına deyil, yalnız tək Allaha məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir.

Həqiqətən, göylərin və ye­­rin misilsiz və yoxdan var edilərək yaradılmasında, gecə ilə gün­­düzün bir-bi­rini əvəz et­mə­sində və birinin uzun, digərinin isə qısa olmasında sağlam düşüncəli ağıl sahibləri üçün, yalnız kainatın Xaliqinin ibadətə layiq olduğuna dəlalət edən açıq-aydın dəlillər var­dır.