Аль Имран 3:65–129

Ey Kitab əhli! Nə üçün İb­rahimin - aleyhissəlam - milliyyəti barəsində mübahisə edirsiz? Yəhudilər İbrahimin yəhudi olduğunu, nəsranilər isə Onun, nəsrani olduğunu idda edirlər. Halbuki siz, yəhudi və nəsraniliyin İbrahimin - aleyhissəlam - vəfatından uzun müddət sonra meydana gəldiyini bilirsiniz. Məgər siz, ağılınızla, bu sözünüzün batil və iddanızın da yalnış olduğunu dərk etmirsinizmi?!

Baxın, ey kitab əhli! Siz həm öz dininiz, həm də sizə nazil edilənlərdən bildiyiniz şeylər barədə Peyğəmbərlə (sallallahu aleyhi və səlləm) mücadələ edirsiniz. Bəs nə üçün kitablarınızda olmayan və peyğəmbərlərinizin də sizə xəbər vermədiyi məsələlər bardədə - İbrahim və onun dini barədə bil­mə­diyiniz şeylər haqqında mübahisə edirsiniz?! Allah işlərin həqiqətini də bilir batini də, siz isə bil­­məzsiniz!

İbrahim - aleyhissəlam - nə yəhudi millətindən idi, nə də nəsrani idi. O, ancaq, batil dinlərdən haqqa meyil edən, tək Allaha təslim olan mü­səl­man idi və heç də ərəb müşrik­lər­inin, İbrahimin onların dinində olduğunu idda etdikləri kimi, Allaha şərik qoşanlardan deyil­di.

Həqiqətən, insanlardan İb­ra­himə - aleyhissəlam - nisbət olmaqa ən haqqlı olanı, İbrahimin - aleyhissəlam - zamanında onun gətirdiyinə tabe olanlar, həmçinin, bu Muhəmməd peyğəm­bər (sallallahu aleyhi və səlləm) və bu ümmətdən ona iman gətirənlərdir. Allah mö­min­lərin yardımçısıdır və onları qoruyandır.

Ey Möminlər! Kitab əhlindən olan yəhudi və nəsrani alimləri, Allahın sizi yönəltdiyi doğru yoldan az­dırmağı təmənna edərlər. Hal­bu­ki, onlar, yalnız öz­lərini azdırırlar. Onlar möminləri azdırmaq üçün səy göstərdiklərinə görə, sonda özləri azdılar. Onlar öz əməllərinin aqibətini anlamırlar.

Ey yəhudi və nəsranilərdən olan Kitab əhli, Allahın sizə nazil edilən ayələrinə və bu ayələrdə Muhəmmədin (sallallahu aleyhi və səlləm) peyğəm­bərliyinə dəlalət edən dəlillərin olduğu halda nə üçün küfr edir­siniz?! Halbuki siz Muhəmmədin (sallallahu aleyhi və səlləm) haqq olduğuna şa­hidsiniz, üstəlik, kitablarınızda da bu barədə dəlillər vardır!

Ey Kitab əhli, kitablarınızda nazil edilən haqqı, nə üçün özünüzdən uydurduqunuz, batilə qarışdırıb, orada olan haqqı, doğru yolu və Muhəmmədin (sallallahu aleyhi və səlləm) həqiqi peyğəmbər olduğunu gizlədir­si­niz, axı siz, haqqı batildən və zəlalətidə doğru yoldan ayırd edə bilirsiniz?!

Yəhudi alimlərindən bir camaat dedi: "Möminlərə nazil edi­lənə Qurana günün əvvə­lində, insanlar arasında iman gə­tirin, günün sonunda isə onu in­kar edin ki, bəl­­kə sizin iman etdikdən sonra inkar etdiyinizə görə onlar öz din­lə­rin­də şəkk-şübhə edib: "Yəhudilər bizdən daha çox bilirlər, onlar artıq bu dindən döndülər" - deyə öz dinlərindən geri dönə­lər.

Yəhudilər dedilər: "Sizin dininizə tabe olanlardan başqa heç kəsə inanmayın!" Ey Peyğəmbər, de: "Şübhəsiz ki, haqqa aparan doğru yol, Uca Alla­hın yo­lu­dur. Bu yol, heç də, si­zə verilən lütfün mislini başqa bir ki­msəyə veriləcəyindən, yaxud müsəlmanlara nazil ediləni təsdiqləsəniz, Rəb­bi­niz ya­ında onların sizə dəlil gə­ti­rə­cəyinə qorxaraq, yalan və inadkarlıq yolu deyildir." Ey Peyğəmbər, de: "Şüb­hə­siz ki, lütf Allahın əlindədir və onu istə­diyi­ quluna bəxş edir. Allah Öz lütfünü bir ümmətə verib başqa bir ümməti ondan məhrum etməz. Allahın lütfü genişdir və O, kimin, Allahın lütfünə layiq olduğunu daha yaxşı bi­lən­dir!"

Allah Öz mərhəmətini istə­di­yi quluna məxsus edər. Ona doğru yol, peyğəmbərlik və bol-bol nemətlər əta edər. Allah, həddi-hüdudu olmayan bö­yük lütf sahibi­dir.

Kitab əhlindən eləsi var ki, onlara çoxlu mal əmanət et­sən, ona əmanət verdiyini sənə tam qaytarar. On­lardan eləsi də var ki, ona az mal ver­sən belə, əmanət verdiyini, başının üstündə durub, israrla tələb etməyincə və ya qazıya şikayət etmədikcə, onu sənə geri qay­tar­maz. Bu, onların: "Ərəblər­ə və həmçinin onların mallarını mənimsəməkdən ötrü bizə günah ol­maz, çünki Allah onların mallarını bizə hallal etmişdir!"– de­dikləri sözə və pis zənnlərinə görə idi. Onlar bu sözü deyirlər və özlərinin, Allaha qarşı iftira yaxdıqlarını yaxşı bilirlər.

Xeyr! Bu heç də sizin idda etdiyiniz kimi deyil. Əksinə, onlar günah qazanır. Lakin kim Allaha və Onun elçisinə iman edərək Allahla olan əhdini yerinə yetirsə, ona verilən əmanəti sahibinə qaytararaq insanlıarla olan əhdinə vəfalı olarsa və Allahın əmrlərinə tabe olub, qadağanlarından çəkinərək Allahdan qorxarsa, şüb­­hə­siz ki, Allah müttəqiləri se­vər və bu görə onlara gözəl mükafat verəcəkdir.

Allahın onlara Öz kitabında nazil etdiyinə və elçiləri ilə göndərdiyinə tabe olmaq vəsiyyətini, üstəlik, Allaha verdikləri əhdə vəfalı qalacaqlarına dair andlarını kiçik bir dünya malına dəyişdirən kim­sələrin axi­rət­ savabından heç bir payı yox­dur. Allah Qi­ya­mət günü on­la­rı xoş tərzdə danışdırmayacaq, onlara mərhəmət baxışı ilə bax­maya­caqdır, onları etdikləri günahlardan və küfürlərdən təmizə çıxarmayacaq. Onlar üçün ağ­rılı-acılı bir əzab var­­dır.

Yəhudilərdən elə bir dəstə də vardır ki, Allahdan nazil edilən Tövratda olmayan bir zikri, siz onların oxuduqlarını Tövratdan olduğunu zənn edəsi­niz deyə, kitabı oxu­yarkən dillərini əyib bü­kürlər. Halbuki, bu, Tövratdan deyildir. Əksinə, bu, onların, Allaha qarşı uydurduğu yalan və iftiralarıdır. Onlar: "Oxuduqumuz hər bir şey Allah tərəfindəndir!"– de­yir­lər. Hal­buki bu, Allah tərə­findən de­yildir. On­lar bilə-bilə Alla­ha qarşı yalan danışırlar və özləri də Allah və Onun elçisi adından yalan danışdıqlarını bilirlər.

Heç bir insana, Allah ona Öz tərəfindən kitab nazil etdikdən, onu elm və fəhmlə ruziləndirib və onu pey­­ğəm­bər­lik üçün seçdikdən sonra insanlara: "Allaha yox, mənə qul olun!"– deməsi mümkün deyil. Əksinə, o, belə deyər: "İnsanlara nazil edilmiş kitabı öyrətdiyiniz, əzbər və ya fəhmlə öyrəndiyiniz şeyin sayəsində həm özünüz bildiyinizə əməl edən həm də ki, bildiyinizi insanlara öyrədib, onların işlərini yaxşılaşdıran və onlara gözəl tərbiyə verən alimlərdən olun!"

O sizə, həmçinin, mələkləri və pey­ğəmbər­lə­ri özünüzə Rəbb qə­­bul edib Allahdan başqasına ibadət etməyinizi əmr etməz. Mə­gər onun sizə, siz müsəlman ol­ub, Ona itaət etdikdən sonra Allaha küfr etməyi əmr etməsi caizdirmi?!

Ey Peyğəmbər! Bir zaman Allah pey­ğəm­­bər­lər­dən möhkəm əhd alaraq onlara: "Mən nə qədər sizə kitab nazil etsəmdə, nə qədər sizə hikmət bəxş etsəm də və sizdən birinin elmi və Allah yanında dərəcəsi nə qədər çox olsa da və bundan sonra sizə Mənim tərəfimdən -Muhəmməd (sallallahu aleyhi və səlləm) - özü­nüz­də olan kitab və hikməti təsdiqləyən bir elçi gəl­dikdə, onun dininə müt­ləq iman gətirib, ona tabe olub və ona yar­dım edəcəksi­niz. Siz, ey Peyğəmbərlər! Bunu iqrar etdinizmi, bu ağır əhdimi öhdənizə götürdünüzmü?"– dediyimi xatırla. Onlar: "Biz bunu iqrar etdik!"– deyə cavab vermişdilər. Bu zaman Allah da belə buyurmuş­du: "Elə isə özünüzə və öz ümmətinizə şa­hid olun, Mən də sizinlə bə­ra­bər sizə və onlara şahid olanlardanam".

Kim Allah və Onun rəsulunun şahidliyi ilə olan bu möhkəm əhdən sonra üz döndərərsə, artıq onlar Allahın dinindən və Ona taətdən xaric olmuş kimsəklərdir.

Yoxsa Allahın dinindən və Ona olan itaətdən xaric olan bu kimsələr, Allah, Öz qulları üçün bəyənib seçdiyi İslam di­nin­dən başqasınımı axtarır­lar? Halbu­ki, göy­lərdə və yerdə olan məxluqlar, möminlər kimi is­təyərək, kafirlər kimi isə istəməyərək Ona təs­lim olmuş və Qiyamət günü haqq-hesab olunmaq və əməllərinin müqabilini almaq üçün Uca Allaha qayı­tacaqdır.

Ey Peyğəmbər! De: "Biz Allahın haqq İlah olduğuna iman etdik, Onun bizə əmr etdiyinə tabe olduq, bizə nazil etdiyi vəhyə, İbrahimə, İsmailə, İshaqa, Yəquba və Yəqubun övladlarından olan peyğəmbərlərə nazil edilənlərə, Musaya, İsaya və bütün peyğəmbərlərə Rəbbi tərəfindən verilən kitablara və möcüzələrə inandıq. Onların bəzilərinə iman edib, bəzilərini isə inkar edərək onlardan heç birini digərindən ayırmırıq. Biz yalnız tək Uca Allaha tabe olub, Ona boyun əyən müsəlmanlarıq!"

Kim Allahın razı olduğu İslam dinindən başqa bir din arayarsa, Allah, o dini ondan əsla qəbul etməz və o, axirətdə Cəhənnəmə varid olmaqla özünü zi­ya­na uğradanlardan olar.

İman gətirdikdən, Allahın göndərdiyi Muhəmməd peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - gətirdiyi dinin haqq ol­duğu­na şahidlik etdikdən və bunun səhihliyinə öz­lərinə ay­dın dəlillər gəl­dikdən sonra ka­fir olan kimsələri Allah, Allaha və Onun elçisinə iman etməyə necə müvəffəq edər?! Allah, doğru yol əvəzinə zəlaləti seçən zalım bir qövmü Allaha iman etməyə müvəffəq etməz.

Haqqın əvəzinə batili seçən zalımların cəzası, Alla­hın, mələklərin və bü­tün in­sanların lənətinə uğramaqdır. Məhz belə kimsələr, Allahın rəhmətindən uzaqlaşdırılmış və qovulmuş kimsələrdir.

Onlar Cəhənnəm odunda həmişəlik olaraq qalacaqlar və oradan heç vaxt çıxa bilməyəcəklər. Cəhənnəm əzabları onlardan əskidilməyəcək, tövbə etmələri və üzür gətirmələri üçün onlara möhlət də verilməyəcəkdir.

Yalnız küfr və zülm etdikdən sonra Allaha tərəf dönüb, öz əməl­lərini islah edənlər istis­nadır. Şübhə­siz ki, Allah Ona tövbə edən qullarını bağış­layandır və onlara qarşı rəhmlidir.

Sözsüz ki, iman gətir­dik­dən son­ra kafir olub hətta ölüm gələnədək öz küfrlərində davam edən kimsələ­rin ölüm ayağında olan tövbəsi, tövbənin vaxtı bitdiyi üçün əsla onlardan qəbul edilməyəcək. Məhz onlar Uca Allaha aparan doğru, düzgün yoldan azan­­lardır.

Həqiqətən, kafir olub kafir kimi ölənlər, Cəhənnəm əzabından xilas olmaq üçün dünya ağırlığında qızıl ver­sələr belə, bu, onların heç bi­rin­dən qəbul edilməyəcək. On­lar üçün ağrılı-acılı əzab vardır. Qiyamət günü onları əzabdan qorumaq üçün on­ların heç bir kö­mək­çiləri də yoxdur.

Ey Möminlər! Sevdiyiniz mallarınızdan Allah yo­lunda xərcləməyin­cə, xeyirxah insanların savabına və onların dərəcələrinə nail ola bilməzsiniz. Xərclədiyiniz hər bir şeyin az və ya çox olasından aslı olmayaraq, əlbəttə ki, Allah sizin niyyətlərinizi və əməllərinizi bilir və hər bir kəsin əməlinin əvəzini verəcəkdir.

Bütün pak təamlar İsrail övladına halal idi. Tövrat nazil edilməmişdən əvvəl yalnız Yəqubun öz nəfsinə haram etdiyi təamlardan başqa heç bir təam onlara haram edilməmişdir. Yəhudilərin haram edilmiş bu təamların tövratda olduğunu idda etmələri isə heç də həqiqəti əks etdirmir. Ey Peyğəmbər! Onlara de: "Əgər sizin bu iddanız doğrudursa,o zaman Tövratı gətirin və onu oxuyun". Bu zaman onlar donub qaldılar və heç bir şey gətirə bilmədilər. Bu hələ, yəhudilərin Tövrata iftira yaxmalarına və Onun məzmununu təhrif etdiklərinə dəlalət edən tək bir misaldır.

Yəqubun - aleyhissəlam - öz nəfsinə haram etdiyi təamların həqiqət də heç də Allahın Ona haram etmədiyi bəyan olduqdan sonra, Allaha qarşı yalan uyduran kimsələr, haqq onlara aydın olduqdan sonra haqqı tərk etdiklərinə görə özlərinə zülüm edən kimsələrdir.

Ey Peyğəmbər! De: "Allah, Yəqub - aleyhissəlam - barədə verdiyi xəbərdə, hər bir nazil etdiyi ayələrdə və şəri qanunlarında doğru söy­lə­mişdir. Çünki İbrahim - aleyhissəlam - bütün dinlərdən yalnız İslam dininə meyl edən bir kimsə idi və heç vaxt o, başqasını Allaha şərik qoşmamışdır".

Həqiqətən, yer üzərində bütün insanlar üçün Allaha ibadət etmək məqsədi ilə ən birinci bina olunan ev Məkkədəki Allahın toxunulmaz evdir. O, bərəkətli, dini və dünyavi mənfəətləri bol olan bir evdir və orada bütün aləmlər üçün doğru yol vardır.

O evdə, dini ayinlərin icrası kimi bu evin şərəfli və fəzilətli olmasına dəlalət edən açıq-aydln nişanələr vardır. Bu nişanələrdən biri də, İbrahim, Kəbənin divarını qaldırmaq istədikdə ayağının altına qoyub üzərində durduğu daşın olması. Ora daxil olan kimsənin qəlbindən qorxunun getməsi və həmçinin ona heç bir zərərin toxunmamasıdır. Ora­ da­xil olan kəs əmin-amanlıqda olar. İnsanlardan Kəbəyə getməyə qadir olan kimsənin, həcc ayinlərini yerinə yetirmək üçün bu evi zi­ya­rət et­məsi Allahın in­san­lar üzərindəki haqqıdır. Kim həccin vacibliyini inkar edərsə, bilsin ki, Alla­hın o kafirə və bütün aləmlərə heç bir eh­ti­ya­cı yoxdur.

Ey Peyğəmbər! De: "Ey yəhudi və nəsranilərdən olan Kitab əhli! Peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - doğruluğuna dəlalət edən dəlilləri və bu dəlillərdən biri də Tövratda və İncildə bu barədə nazil edilən ayələri nə üçün inkar edirsiniz?! Allah si­zin bu əməlinizdən xəbərdardır, sizə şahiddir və etdiyiniz əməllərin əvəzini verəcəkdir".

Ey Peyğəmbər! De: "Ey yəhudi və nəsranilərdən olan Kitab əhli! Siz bu dinin haqq olduğuna, həmçinin, əlinizdəki kitablarınızı təsdiq etdiyinə şahid olduğunuz halda, Allahın haqq dinindən batilə meyil edib və müsəlmanları doğru yoldan sapdırmaq üçün insanları Allahın dininə iman etməyə nə üçün mane olursunuz?! Axı Allah sizin Ona qarşı küfr etmənizdən və Allah yolunu insanların üzünə qapamanızdan heç də qafil deyildir və etdiyiniz əməllərin müqabilini verəcəkdir".

Ey Allaha iman gətirib, Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Əgər siz kitab ve­rilən yəhudi və nəsranilərdən olan bir dəs­tənin dediklərinə itaət edib və onların iddia etdikləri rəyi qəbul etsəniz, bu zaman qəlblərindəki həsəd və doğru yoldan azdıqları üçün onlar sizi iman etdikdən sonra küfür etməyə döndə­rərlər.

İmanınızda sabit qalmanız üçün sizdə ən böyük səbəbin olduğu, sizə Allahın ayələri oxunduğu və bu ayələri Allahın elçisi Muhəmməd - sallallahu aleyhi və səlləm - tərəfindən sizə bəyan edildiyi bir halda siz Allaha iman etdikdən sonra ne­cə Ona küfr edə bilərsiniz?! Kim Allahın Kitabına və Onun elçisinin - sallallahu aleyhi və səlləm - sünnəsinə möhkəm bağ­la­nar­sa, Allah onu heç bir əyrilik olmayan doğru yola müvəffəq edər.

Ey Allaha iman gətirib, Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Allahın əmrlərinə tabe olaraq, qadağanlarından çəkinərək və Onun nemətlərinə şükür edərək, Rəbbinizdən Ona layiq olan tərz­də qor­xun. Sizi ölüm gələnə qədər dininizdən yapışın və elə o halda da ölün!

Ey Möminlər! Kitab və sünnədən möh­kəm yapışın və sizi par­ça­layan işlər ardınca getməyin! Allahın sizə bəxş etdiyi nemətlərini xatırlayın ki, siz İslamdan qabaq hər hansı kiçik bir səbəb üzündən bir-bi­rinizlə döyüşürdünüz. O, sizin qəlb­i­nizi düzəltdi, İslam dini ilə bir-birinə birləş­dirdi və bu dinin lütfü sayə­sin­də sizi bir-birinizlə dində bir-birinə rəhim və nəsihət edən qardaşlar etdi. Halbuki, bundan əvvəl siz etdiyiniz küfrlərə görə Cəhənnəmə daxil olmağınıza az qalmış ikən Allah sizi on­dan İslama və imana yönəltməklə xilas etdi. Allah bunu sizə bəyan etdiyi kimi, sizə dünya və axirətdə fayda verən şeyləridə be­lə­cə bəyan edir ki, bəlkə doğru yo­la yönəlib və bu yoldan möhkəm yapışasınız.

Ey Möminlər! Qoy sizdən Allahın sevdiyi bütün xeyirli əməllərə ça­ğıran, şəriətin dəlalət etdiyi və ağlın yaxşı bildiyi yaxşı əməllər etməyi bu­yuran və şəriətin dəlalət etdiyi və ağlın pis bildiyi pis əməlləri qadağan edən bir camaat olsun. Məhz bu sifətlərə sahib olan kisələr dünyada və axirətdə tam qurtuluşa nail olan kimsələrdir.

Ey Möminlər! Özlərinə Uca Allahdan açıq-aydın ayələr gəl­­dik­dən sonra dinlərində firqə və dəstələrə ayrı­lıb ix­ti­laf edən­lər kimi olma­yın. Belə kimsələr üçün Allahdan böyük bir əzab vardır.

Bu böyük əzab, iman əhlinin üzləri sevinc və fərəhdən ağa­racaqı, kafirlərin üzləri isə hüzün və qəm-qüssədən qa­­ra­la­caqı qiyamət günü baş verəcəkdir. O dəhşətli gündə üzləri qaralan kəs­lərə tənə olaraq: "Təsdiq və iqrar etdikdən və sizdən Allaha heç bir şeyi şərik qoşmayacağınıza dair əhd aldıqdan sonra Allahın tövhidini inkarmı etdiniz?! Elə isə, küfr etdiyinizə görə Allahın sizin üçün hazırladığı əzabı dadın"– de­yilə­cəkdir.

Üzləri ağ olan kəslərin isə məqamı, heç vaxt yox olmayan nemətlər içərisində və içində əbədi qalacaqları Nim cənnətlərində olacaqlar.

Ey Peyğəmbər! Bunlar Allahın Cənnət və Cəhənnəmindən xəbər verən ayələridir. Biz onları sənə haqq və hökmlərdə ədalətli olaraq oxu­yuruq. Allah aləmlərədə heç bir kimsəyə zülm etmək istəməz. Əksinə, hər bir kimsəyə yalnız etdiyi əməlin cəzasını verərər.

Göylərdə və yerdə nə mülk var­sa, yaratmağıda və əmr etməyidə bütünlüklə hamısı tək uca Alla­ha məxsusdur. Məxluqatın hər bir işi sonda uca Allaha qayıdır və O, hər bir kimsənin layiq olduğu mükafatını verəcəkdir.

Ey Muhəmməd - sallallahu aleyhi və səlləm - ümməti! Siz Allahın insanlar arasında üzə çıxardığı həm imanınızda və əməlinizdə həm də ki, insanlar üçün ən faydalı insanlar olmağınız üçün ən xeyirli ümmətsiniz. Siz şəriətin dəlalət etdiyi və ağlın yaxşı bildiyi yaxşı işlər görməyi əmr edir və şəriətin dəlalət etdiyi və ağlın pis bildiyi pis əməlləri qadağan edir və bunu öz əməlinizlə təsdiq edərək, Allaha yəqin iman gətirirsiniz. Əgər Kitab əhlindən olan yəhudi və nəsranilər Muhəmmədə - sallallahu aleyhi və səlləm - iman gətirsəydilər, bu onlar üçün dünya və axirətdə əlbəttə ki, daha yaxşı olardı. Kitab əhli arasında iman gətirən az bir qisim olsada, onların əksəriyyəti isə Allahın dinindən və şəriətindən çıxmış insanlardır.

Ey möminlər! Onlar sizə nə qədər düşmənçilik etsələr belə, yalnız dilləri ilə əziyyət vermək müstəsna olmaqla dinə tənə, sizə isə istehza etməkdən başqa dininizə və canınıza heç bir zərər yetirə bilməz­lər. Əgər sizinlə vu­ruşmalı ol­salar, qabağınızdan məğlub olaraq arxa çevirib qaçarlar. Sonra isə onlara, sizə qarşı kö­mək də edil­məz.

Yəhudilər harada olmalarından aslı olmayaraq, onları rəzalət və alçaqlıq hər bir tərəfdən əhatə etmişdir. Onlar bu rəzalətdən yalnız Uca Allahdan yaxud in­san­lardan olan əhd və ya əmin-amanlıq səbəbi ilə əmin ola bilərlər. Onlar Alla­­hın qəzə­bi­nə uğramış, onlara yox­sul­luq və ehtiyac üz ver­­mişdir. Bu cə­za onların, həm Allahın ayə­lə­rinə küfr edib, pey­ğəmbər­lərini zülm edərək öldürdüklərinə görə, həm də asilik edib Allahın qoyduğu həddləri aşdıqlarına görə idi.

Kitab əhlinin hamısı eyni halda deyildir. Onlardan Allahın əmrlərini yerinə yetirib, qadağanlarından çəkinən, gecə saatlarında Allah üçün namaz qılıb və Onun ayələrini oxuyan və Allahın dinində sabitqədəm olan bir toplum insanlarda vardır. Bu toplum insanlar, Muhəmmədin - sallallahu aleyhi və səlləm - peyğəmbər göndərilməzdən qabaq olan insanlar idi. Bu kəslərdən Peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - peyğəmbər olaraq göndərildiyi vaxta təsadüf edənlər, İslamı qəbul etmişdilər.

Belələri, Allaha, axirət gününə yəqin iman gətirir, yaxşı işlər görməyi buyurur, pis əməlləri qadağan edir və xeyirxah işlər görməyə tələsir və itaət mövsümündə saleh əməlləri çoxaltarlar. Allahın məhz bu sifətlərə sahib olan qulları, həm niyyətləri həm də ki, əməlləri saleh olan qullarıdır.

Bu kimsələrin etdiyi yaxşılıqların az və ya çox olmasından asli olmayaraq, etdikləri əməllər heç vaxt əvəzsiz qalmayacaq və savabları azalmayacaqdır. Allah, Onun əmrlərini yerinə yetirən və qadağanlarından çəkinən müttəqiləri tanıyır. Onların əməllərindən Allaha heç bir şey gizli qalnmaz və onların etdikləri əməllərinin müqabilinidə verəcəkdir.

Allaha və Rəsuluna - səllallahu aleyhi və səlləm - kafir olan kimsələrin mal-dövləti və oğul-uşaqı onlara Allah qatında fayda verə bilməz, onları Allahın əzabından qoruya bilməz və onlara Allahın rəhmətini cəlb ede bilməz, əksinə cəm etdikləri bu mal-dövlət və oğul-uşaq, onların əzabını və həsrətin artıracaqdır. Onlar Cəhənnəm əhlidir və orada əbədi qalacaqlar.

Mallarını xeyirxah işlər üçün sərf edib və sonra bu işlərin savabını gözləyən kafirlərin misalı, öz­lə­ri­nə asiliklər və başqa günah əməllər etməklə zülm edən adamların tarlasından bol-bol məhsul əldə edəcəklərini ümüd etdikləri halda ziyan vurub onu məhv edən çox soyuq bir küləyin misalına bən­zəyir. Bu küləyin tarlanı məhv edib yararsız bir hala saldığı kimi, Allaha küfr etmək də, onların ümid etdikləri savabı beləcə məhv edər. Allah on­la­ra zülm etmə­di - Allah belə şeydən ucadır-, lakin onlar Allaha küfr etdiklərinə və Onun elçisini yalan saydıqlarına görə, öz­ləri özlə­ri­nə zülm edirdirlər.

Ey Allaha iman gətirib Onun rəsuluna tabe olan kimsələr! Möminlərdən başqalarını, sirrinizi onlara bildirərək özünüzə sir­daş, dost tut­­mayın. Çünki onlar sizə zərər yetirməkdən, sizə qarşı fəsad tö­rətməkdən əl çək­məz­lər, əksinə sizə zərər verməyi və si­zi sı­xıntıya salmaqı təmənna edərlər. Artıq onların sizə qarşı bəslədikləri düşmənçilik və nifrət hissiləri, həm dininizə tənə edib, arxanızca danışmaqla həm də ki, sirrlərinizi ifşa etməklə dillərindən çıxan söz­lər­dən bəllidir. Köks­lərində giz­lət­dik­ləri düşmən­çi­lik isə bundan daha bö­yükdür. Ey Möminlər! Əgər Rəbbinizdən sizə nazil edilən ayələri anlayırsınızsa, artıq Biz, dünya və axirətdə sizə faydalı olan şeyləri açıq-aydın bəyan etdik.

Ey Möminlər! Baxın, siz onları sevib onlara xeyir istədiyiniz bir halda onlar əksinə sizə nifrət edər, sizi sevməz və sizə xeyir arzu etməzlər. Siz onların kitablarına iman etməklə yanaşı nazil olmuş kitabların hamı­sı­na ina­nır­­sınız. Amma onlar isə Allahın sizin peyğəmbərinizə nazil etdiyi kitaba inanmırlar. On­lar sizinlə rast­la­şdıqda dilləri ilə: "Biz də, təsdik etdik!"– deyir, bir-birləri ilə tək­lik­də qa­lan­­da isə özlərinin zəllətdə sizin isə vəhdətdə olduğunuza və İslamın izzətli olmasına görə sizə qarşı qəzəblərindən barmaqla­rının uclarını gəmi­rir­lər. Ey Peyğəmbər! Onlara de: "Qəzəbinizdən ölənə qədər bu halınızda qalın!" Şübhə­siz ki, Allah kökslər­də olanlar imanı, küfürü, xeyri və şəri biləndir.

Ey Möminlər! Düşmən üzərində qələbə çalmaq və ya mal-dövlətin, oğul-uşağın artması kimi sizə bir nemət nəsib ol­duqda, bu onları kədərləndirər, düşməninizə məğlub olmaq və ya mal-dövlətin, oğul-uşağın azalması kimi sizə bir fə­la­kət üz verdikdə isə, ona sevinər və sizi təhqir edərlər. Əgər siz Allahın əmrlərinə və yazdığı qədərə səbir edib, Allahın qəzəbinə düçar olmaqdan qorx­sanız, on­ların hiylə və cəfası sizə heç bir zərər ver­məz. Söz­süz ki, Allah onların et­dik­lə­ri hiyləni əhatəyə almış və onları məyus halda geri qaytaracaqdır.

Ey Peyğəmbər! Bir zaman sən Uhud­da müşriklərlə döyüş­dən ötrü, möminləri möv­qe­lə­rə yerləş­dirmək və döyüşdə hər bir kəsin vəzifəsini bildirmək üçün sə­hər tezdən Mədinədən çıxıb getdiyini xatırla. Allah sizin hər bir sözünüzü eşidəndir, hər bir əməlinizi biləndir!

Ey Peyğəmbər! Sələmə və Harisə oğullarından ibarət iki dəstə, münafiqlərin geri döndükləri zaman ruh­dan düşüb geri dönmək istədiklərini yadına sal. Allah onları döyüşdə sabitqədəm edib və döyüşdən geri dönmək fikirindən yayındıraraq onlara yar­dım­çı oldu. Qoy mö­min­lər bütün işlərində yalnız tək olan Alla­ha etimad etsinlər.

Sayınız və qüvvəniz az olduğu üçün zəif olduğunuz bir hal­da, Allah Bədr döyüşündə sizə müşrikləri məğlub etməyə yar­dım etdi. Elə isə Allah­dan qor­xun ki, bəlkə sizə bəxş etdiyi nemətlərə görə Allaha şükür edəsiniz.

Ey Peyğəmbər! Bədr döyüşündə müşriklərə yardım gələcəyini eşitdikdən sonra sənin möminləri sabitqədəm edərək: "Məgər Allahın sizə döyüşdə yardın etmək üçün Özü tərəfindən üç min mə­­lə­k endirərək köməyi­ni­zə çat­ması, sizə yet­məzmi?!"- dediyini yadına sal

Əlbəttə ki, bu sizə kifayət edər. Hələ Allahdan sizə daha başqa bir yardım müjdəsi də vardır. Əgər döyüşdə səbirli olub, Allah­dan qorxsanız, düşmənləriniz üstünüzə gəldikləri zaman, Allah sizə dərhal yardım edər. Əgər bu baş verərsə, Rəbbiniz, həm özləri, həm də atları açıq-aydın əlamətlə ni­şan­lanmış beş min mələklə sizə yardım edər.

Allah mələklər vasirəsi ilə bu köməyi və imdadı sizə sevinc dolu bir xəbər olmaq üçün və bunun sayəsində qəlbləriniz rahatlansın de­yə etdi. Şübhəsiz ki, zəfər sadəcə bu zahiri səbəblərlə olmur, həqiqi zəfər yalnız heç bir kimsə Onu məğlub edə bilməyən qüdrətli, işlərində və şəriətində müdrik olan Allahdan­dır.

Allah sizin Bədr döyüşündə əldə etdiyiniz zəfəri, döyüş səbəbi ilə kafir olanların bir qismini məhv etmək, başda bir qismini isə alçaldıb, məğlub olduqlarına görə qəzəblənmələri, məyus və zəlil halda geri dön­mələri, üçün belə etdi.

Allahın rəsulu - sallallahu aleyhi və səlləm - Uhud döyüşündə müşriklərin başçılarına, etdikləri zülmə görə onlara qarşı Allaha dua etdikdə, Allah ona belə buyurdu: "Bu işin sənə aidiyyəti yox­dur, əksinə, bütün işlər Allaha məxsusdur, Allah sizin aranızda hökm verənə qədər və ya İslama daxil olub tövbə edənə qədər yaxud küfrlərində davam edib Allah onlara əzab verənə qədər səbir et". Çünki onlar əzaba layiq görülən za­lım­dırlar.

Göylərdə və yerdə nə var­­sa, - yaratmaq və idarə etmək - hamısı Allaha məxsusdur. Allah istədiyi qulu rəhməti ilə ba­ğış­layar, is­tədiyinə də ədaləti ilə əzab ve­rər. Allah, Öz qullarından tövbə edən kəsləri bağış­la­yandır və onlara qarşı rəhmli­dir.