Гафир

﴾Ha. Mim﴿. Bəqərə surəsinin əvvəlində buna oxşar mövzu barədə danışılmışdır.

Quranın heç kəsin qalib gələ bilmədiyi, Öz qullarına fayda verən işləri bilən qüdrətli Allah tərəfindən rəsulu Muhəmmədə -səllallahu aleyhi və səlləm- nazil olması.

Günahkarların günahlarını bağışlayan, tövbə edən qullarının tövbəsini qəbul edən, günahlarına görə tövbə etməyən kimsələrə şid­dət­li cəza verən, həm də, kərəm və lütf sahibi olan Allahdan. Ondan başqa haqq məbud yoxdur. Qiyamət günü insanlar yalnız Onun hüzuruna qayıdacaq və Allah, onlara layiq olduqları (mükafat və ya cəzanı) verəcəkdir.

Allahın vəhdaniyyətinə və Onun rəsulunun doğru danışdığına dəlalət edən ayələri barəsində yalnız Allaha küfr etmiş kimsələr, ağıllarının fəsad olmasından dolayı mübahisə edər­lər. Onlara görə kədərlənmə. Onların bol ruzi və nemətlər içində yaşaması səni aldat­masın. Kafirlərə möhlət verililməsi, onları tədricən məhv etmək üçün onlara qurulmuş bir hiylədir.

Bunlardan əvvəl Nuh qövmü, ondan sonra da başqa toplumlar - Ad, Səmud və Lut tayfaları, Mədyən əhli və Firon, el­çi­lə­ri yalançı saymış, hər bir ümmət öz peyğəmbərlərini tutub öldürməyə cəhd göstərmiş və haqqı yox etmək üçün öz ba­til sözləri ilə müba­hisə etmişdilər. Buna gör də, Mən o ümmətlərin hamısını yaxaladım. Bir düşün, Mə­nim onlara verdiyim cəzam necə oldu! Bu, şiddətli bir cəza idi.

Ey Peyğəmbər, necə ki, Allah, haqqı yalan saymış o ümmətlərin həlak edilməsi barədə hökm vermişdi, eləcə də, küfr edənlərin Cəhənnəm sakinləri ola­cağı ba­rədə Rəbbinin sözü gerçəkləşdi.

Ey Peyğəmbər, sənin Rəbbinin ərşini daşıyan mələklər və onun ətra­fın­da­kılar öz Rəbbini bütün nöqsanlardan uzaq tutaraq tərif edir, Ona iman gətirir və Allaha iman gətirənlər üçün ba­ğış­lan­ma diləyib belə dua edirlər: “Ey Rəbbi­miz! Sənin rəhmətin və elmin hər şeyi əhatə etmişdir. Günahlarından töv­bə edib Sənin dininə tabe olanları bağışla və on­ları Cə­hən­nəm odundan qoru!

Mələklər deyirlər: "Ey Rəbbimiz! Möminləri də, onların atalarından, zövcələ­rin­dən və övladlarından olan əmə­lisaleh kimsələri də, onlara vəd etdi­yin, içində əbədi qalacaqları Cən­nətlərə daxil et. Hə­qi­qə­tən, Sən Qüdrətlisən - heç kəsin Sənə gücü çatmaz, üstəlik, qədəri yazmaq və işləri idarə yoluna qoymaq xüsusunda Hikmət sahibisən.

Onları pis əməllərinin cəzasından qoru və o əməllərə görə onlara əzab vermə. Qiyamət günü Sən kimi pis əməllərinin cəzasından qorusan, ona rəhm etmiş olarsan. Allahın Öz qulunu əzabdan qoruması və Cənnətə daxil etməklə ona rəhm etməsi, bənzəri olmayan böyük uğurdur”.

Allaha və Onun peyğəmbərlərinə küfr edənlər qiyamət günü Cəhənnəmə daxil olduqda və özlərinə nifrət edib lənət oxuduqda, onlara belə xitab olu­nacaq: “Allahın sizə olan nifrəti sizin özünüzə olan nifrətinizdən daha böyükdür. Çünki siz dünyada ikən Allaha iman gətirməyə dəvət olunduqda, Ona küfr edir və Onunla yanaşı başqa tanrıları ilah qəbul edirdiniz.”

Kafirlərin öz günahlarını etiraf etməsinin və tövbə etməsinin faydası olmadığı vaxt, onlar öz günahlarını etiraf edib deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Sən bizi iki dəfə öl­dürdün. Belə ki, biz yox ikən Sən bizi yaratdın və biz bir müddət yaşadıqdan sonra bizi öldürdün. Eləcə də, bizi iki dəfə di­rilt­din. Belə ki, əvvəlcə bizi yoxdan yaratdın və nəhayət, biz öldükdən sonra bizi yenidən diriltdin. Biz qazandığımız günahlarımızı etiraf etdik. İndi Cəhənnəm odundan çıxıb dünya həyatına qayıtmağa bir yol varmı, biz gedib əməllərimizi islah edək və Sənin razılığını qazanaq?!”

(Onlara deyiləcək:) “Sizə verilən bu əzab ona görədir ki, tək olan Allah çağı­rıl­dı­ğı və heç kəs Ona şərik qoşulmadığı zaman siz Ona küfr edir və Ona şəriklər qoşurdunuz. Allahla yanaşı başqa tanrılara ibadət edildikdə isə ina­nır­dı­nız. İndi isə hökm Öz zatı, hörməti və qüdrəti ilə Uca və hər şeydən Bö­yük olan tək Allaha məxsusdur”.

Öz qüdrətini və vəhdaniyyətini sizə bildirmək üçün kainatda və sizin özünüzdə sizə Öz dəlillərini gös­tə­rən, habelə, bitkilərdən, əkinlərdən və sairədən ruzi əldə etməyiniz üçün göydən sizə yağmur endirən məhz Allahdır. Allahın dəlillərindən yalnız ixlasla Allaha tövbə edərək Ona tərəf yönələn kimsələr ibrət alarlar!

Ey möminlər, Allaha itaətdə və duada ixlaslı olduğunuz və Ona şərik qoşmadığınız halda Ona dua edin! Hətta bu əməliniz kafirlərin xoşuna gəl­mə­sə və onları qəzəbə gətirsə belə.

Yalnız Allah, ixlasla dua və ibadət olunmağa haqqı olandır. O, məxluqatın hamısından uca olan ən yüksək dərəcələr sahibi və əzəmətli Ərşin Rəbbidir. O, qul­la­rından dilədi­yi kimsələrə vəhy nazil edir ki, onlar onun sayəsində həm özləri yaşasınlar, həm də baqşalarını yaşatsınlar, üstəlik də, insan­ları, əvvəlkilərin və sonrakıların görüşəcəyi qiyamət günü ilə qorxutsunlar.

O gün insanlar (qəbirlərindən) çıxıb bir yerə toplanacaq və barələrində heç bir şey - nə özləri, nə əməlləri, nə də ki əməllərinin əvəzi xüsusunda heç bir şey Allahdan gizli qalmayacaq. Sonra soruşulacaq: “Bu gün səltənət kimə məxsusdur?" Həmin vaxt yalnız bir cavab olacaq: "Səltənət Öz zatında, sifətlərində və işlərində vahid olan, hər şeyi Öz hökmünə tabe edən, hər kəsin boyun əydiyi Allaha məxsusdur!”

Bu gün hər kəsə qazan­dı­ğı əməlin əvə­zi veriləcək, yaxşı əmələ yaxşı, pisə də pis əvəz veriləcək. Bu gün zülm olmayacaq. Çünki hökmü verən, ədalətli Allahdır. Allah qularının əməllərindən xəbərdar olduğu üçün olarla tez haqq-hesab çə­kər.

Ey Peyğəmbər, onları ya­xınlaşan qiyamət günü ilə qorxut. O gün mütləq gələcəkdir. Hər gələn şey yaxındır. O gün ürəklər onun qorxusundan qalxıb öz sahiblərinin xirtdəyinə çata­caq. Həmin vaxt onlar səssiz duracaq və Mərhəmətli Allahın izin verdiyi kimsələrdən başqa heç kəs danışmayacaq. Allaha şərik qoşmaq və asilik etməklə özlərinə zülm etmiş kimsələrin o gün nə bir ya­xın dostu, nə də şəfaətçilik etmək vaxtı gəldikdə, sözü keçən bir şəfaətçisi olar.

Allah gözlərin nəyə oğrun-oğrun baxdığını və kökslərin nələr gizlətdi­yi­ni bilir, bunlardan heç bir şey Ondan gizli qalmaz.

Allah ədalətlə hökm ve­rər, heç kəsə, onun savabından azaltmaqla, yaxud günahlarını artırmaqla zülm etməz. Müşriklərin Allah­dan başqa tapındıqları (bütlər) isə heç bir şeyə hökm edə bilməzlər. Çünki onlar heç bir şeyə malik deyillər. Şübhəsiz ki, Allah Öz qullarının danışdıqlarını eşidir, habelə, onların niyyətlərini və əməllərini görür və tezliklə bunların əvəzini onlara verəcəkdir.

Məgər o müşriklər yer üzündə gəzib-dolaşıb özlərindən əvvəl (yaşamış və) haqqı yalan saymış ümmətlərin axırının necə olduğunu düşünmürlərmi? Onların axırı çox pis olmuşdur. O ümmətlər bunlardan daha qüvvətli idilər və yer üzündə bunların qurduğundan da möhtəşəm tikililər qurmuşdular. Allah onları günahlarına görə məhv etdi və onları Allahın əzabından qoruyan bir kimsə tapılmadı.

Onların düçar olduğu bu əzab ona görə idi ki, Allahın elçi­ləri onlara açıq-aydın dəlillər və tutarlı sübutlarla gə­tir­dikdə, on­lar Allaha küfr edir və Onun elçilərini yalançı hesab edirdilər. Onlar qüvvətli olmalarına rəğmən, Allah onla­rı yaxalayıb məhv etdi. Pak və müqəddəs Allah, həqi­qətən də, Ona küfr edən və Onun elçilərini yalançı sayan kimsələrə qarşı qüvvətlidir, cəzası da şiddətli­dir.

Biz Musanı aydın möcüzələ­ri­mizlə və kəsərli dəlillərlə göndərdik.

Fironun, onun vəziri Hamanın və Qa­runun ya­nına. Onlar isə dedilər: “Musa sehr­baz­dır və iddia etdiyi peyğəmbərliyi də yalandır!”

Musa onlara özünün doğru danışdığını təsdiq edən dəlillər gətirdikdə, Firon dedi: “Onları alçaltmaq üçün, onunla birlikdə iman gətirənlərin oğullarını öldürün, qadınlarını isə sağ buraxın!” Möminlərin sayını azaltmaq üçün kafirlərin qurduqları hiylələr boşa çıxar və bu hiylələrin heç bir təsiri olmaz.

Firon dedi: “Buraxın mə­ni Mu­sa­ya cəza olaraq onu öldürüm! Qoy o da canını məndən qurtarmaq üçün Rəbbinə dua etsin. Onun Rəb­bi­nə dua etməsi mənim üçün önəmli deyil. Mən onun sizin etiqad etdiyiniz dini dəyiş­di­rə­cə­yindən, ya­xud yer üzündə insanları öldürmək və yurdları viran qoymaqla fəsad törədəcəyindən qor­xuram”.

Musa (aleyhissəlam) Fironun onu təhdid etdiyini biləndə dedi: “Mən qiyamət gününə və o gün haqq-hesaba çəkiləcəyinə və əməllərinin əvəzini alacağına inanmayan, haqqı qəbul etməyən hər bir təkəb­bürlüdən, həm mə­nim Rəbbim, həm də sizin Rəb­bi­niz olan Alla­ha sığı­nı­r və Ona üz tuturam!”

Firon ailəsindən olub Allaha iman gətirmiş və ima­nını öz qövmündən giz­lədən bir kişi, onların Musanı qətlə yetirmək istəklərinə etirazını bildirib dedi: “Məgər siz cinayət etməyən bir insanı sadəcə: “Rəbbim Allahdır!” – dediyinə görə öl­dü­rə­cək­si­niz­?! Hal­buki o, sizə, Rəb­binin onu elçi göndərməsi barədə olan iddiasının dorğuluğuna dəlalət edən dəlil-sübutlar gətirmişdir. Əgər o, yalan danı­şır­sa, onun yalanının zərəri öz əley­hi­nə olacaq. Yox, əgər doğru da­nı­şırsa, onda onun sizə vəd etdiyi əzabın bir qismi tezliklə sizi yaxalayacaq. Hə­qi­qətən, Allah, Onun hüdudlarını aşanı, həmçinin, Allaha və Onun rəsuluna iftira yaxanı haqq yola yönəltməz.

Ey qövmüm! Bu gün səltənət sizə məxsusdur. Misir torpağında qalib gələnlər də sizsiniz. Əgər Musanı qətlinə görə, Allahın əzabı bizə gəlsə, bizi ondan kim xilas edə bilər?!” Firon dedi: “Söz, mən dediyim söz, hökm də, mən verdiyim hökm olmalıdır. Mən şərin və fəsadın qarşısını almaq üçün, Musanı öldürməyimi məsləhət bilirəm və mən sizə ancaq doğru yolu göstə­ri­rəm”.

Mömin kişi öz qövmünə nəsihət edib dedi: “Ey qövmüm! Mən qorxuram ki, siz zülm və düşmənçilik edərək Musanı qətlə yetirəcəyiniz təqdirdə, əvvəlki toplumların ba­şı­na gəlmiş əzabın bənzəri sizin də başı­nıza gəlsin. Onlar öz peyğəmbərlərinə qarşı birləşmiş, Allah da, onları həlak etmişdir.

Küfr etmiş və elçiləri yalançı saymış kəslərin - Nuh qövmünün, Ad və Səmud tayfalarının və onlardan sonrakıların adəti kimi. Allah onları küfrlərinə və elçilərini yalançı saydıqlarına görə məhv etmişdir. Allah Öz bəndələrinə zülm etmək istəməz, lakin onların günahlarına görə, layiqli cəza olaraq, onlara əzab verər.

Ey qömüm, mən sizə üz verəcək qiyamət günündən qorxu­ram. O gün ki, insanlar qohumluq və ya şan-şöhrət səbəbilə bir-birini köməyə çağıracaq və belə etməklə bu dəhşətli məqamda bir-birinə fayda verə biləcəklərini güman edəcəklər.

Cəhənnəm odundan qorxub geriyə qaçacağı­nız gün si­zi Allahın əzabından qoruyan ta­pıl­maz. Alla­h bir kimsəni rəzil edib onu iman gətirməkdən məhrum edərsə, onu doğru yola yönəldən tapılmaz. Çünki doğru yola müvəffəq etmək təkcə Allahın əlindədir”.

Musadan əvvəl Yusuf sizə Allahın tək ilah olduğuna dəlalət edən açıq-aydın dəlillər gətirmişdi. Siz onun gətirdiklərinə şəkk edib və onu yalançı saydınız. Nə­­hayət, o, və­fat etdik­də, sizin şəkk-şübhəniz artdı və siz: “Allah ondan sonra rəsul göndərməyəcək!”- dedi­niz. Allah sizi haqq yoldan azdırdığı kimi, Allahın qoyduğu hüdudları aşan və Onun tək ilah olduğuna şəkk edən hər kəsi beləcə azdırar.

O kəslər ki, özlərinə bir dəlil və sübut gəlmədiyi halda, Allahın ayələri barəsində mübahisə edirlər ki, onun batil olduğunu isbat etsinlər. Onların bu mübahisəsi, həm Allah yanında, həm də, Allaha və Onun peyğəmbərlərinə iman gətirənlər yanında nifrət artırar. Allah, Quran ayələrinin batil olduğunu isbat etmək üçün, o ayələr barədə mübahisə edənlərin qəlbinə möhür vurduğu kimi, haqqı qəbul etməyən hər bir təkəbbürlü və azğın qəlbi də möhürləyər və onu nə doğru yola yönəldər, nə də xeyirli bir iş görməyə müvəffəq edər.

Firon öz vəziri Hamana dedi: “Ey Haman, mənim üçün uca bir qüllə tik ki, bəl­kə yollara çatım.

Göylərin yollarına çatım və Mu­sanın iddia etdiyi haqq məbudunu gö­rüm. Dorğusu, mən Musanın iddiasının yalan olduğunu güman edirəm!” Beləcə, Firon istədiyini Hamandan tələb edərkən, pis əməli ona gö­zəl göstərildi və o, haqq yoldan çı­xarılıb batil yola yönəldildi. Fironun hiyləsi, - özünün batil etiqadını üzə çıxardıb, Musanın gətirdiyi haqqı puç etmək cəhdi, - boşa çıxdı. Çünki bu ona uğrusuz nəticə verdi, üstəlik də, əbədi bəxbəxtlik gətirdi.

Fironun camaatından olan iman gətrimiş o kişi qövmünə nəsihət etmək və onları haqq yola yönəltmək məqsədilə dedi: “Ey qöv­müm! Mənim ardımca gə­lin, si­zi doğru yola yönəldim və haqqa qovuşdurum.

Ey qövmüm! Bu dünya həyatı ancaq keçici ləzzətlərdən ibarətdir. Elə isə oradakı fani şeylər sizi aldatmasın. Əbədi və tükənməz nemətlərlə dolu axi­rət yurdu isə qərar tutulacaq əbədi yurd­dur. Allaha itaət etməklə o yurda yiyələnməyə çalışın və sizi axirət üçün yaxşı işlər görməkdən yayındıran dünya həyatınızla məşğul olmaqdan çəkinin.

Kim pis bir iş görsə, o, yalnız etdiyi pislik qədər cəzalandırılar və bu cəzaya heç nə artırılmaz. Allaha və Onun elçilərinə iman gətirdiyi halda, Allahın üzünü diləyərək saleh əməl edən kişilər və qadınlar - məhz bu tərifəlayiq xislətləri özündə əks etdirən kimsələr qiyamət günü Cənnətə daxil olar. Allah onlara, orada olan meyvələrdən və əbədi qalan, heç vaxt tükənməyən nemətlərdən hesabsız olaraq bəxş edər.

Ey qövmüm! Bu nə işdir, mən sizi dünyada və axirətdə ziyana uğramaqdan xilas etmək üçün, Allaha iman gətirməyə və yaxşı işlər görməyə çağırdığım halda, siz məni Cəhənnəm oduna girmək üçün, Allaha küfr etməyə və Ona asi olmağa çağırırsınız?!

Siz məni öz batil əqidənizə dəvət edirsiniz ki, Allahı inkar edim və Onunla yanaşı haqqında heç bir doğru məlumatım olmayan bir tanrıya ibadət edim, mən isə sizi heç kimsənin qalib gələ bilməyəcəyi qüdrətli və qullarını çox bağışlayan Allaha iman gətirməyə çağırıram.

Həqiqətən də, sizin məni iman gətirməyə və itaət etməyə çağırdınız (bütlər) nə dün­yada, nə də axi­rətdə çağırıl­ma­ğa haqqı yoxdur və (bu bütlər) onlara dua edənlərə cavab verməyə qadir deyillər. Bizim hamımızın dö­nü­şü yalnız Alla­ha­dır. Küfr və asilik etməklə həddi aşan­lar, sözsüz ki, cəhənnəmlikdirlər. O kəslər ki, qiyamət günü ora əbədi olaraq daxil olacaqlar.

Onlar onun nəsihətini rədd etdikdə, o dedi: "Sizə etdiyim nəsihəti mütləq xatır­la­yacaq və bu nəsihəti qəbul etmədiyinizə görə peşman olacaqsınız. Mən bütün işləri­mi təkcə Uca Alla­ha həvalə edirəm. Uca Allaha, qullarının əməlllərindən heç bir şey gizlin qalmaz”.

Onlar Musanı qətlə yetirmək istədikdə, Allah onu onların qur­duğu hiylənin şərindən qo­ru­du. Fi­ron əhlini isə dənizdəki əzab bürüdü. Allah onu və onun əsgərlərinin hamısını, dünyada ikən suya qərq etdi.

Onlar öldükdən sonra (qiyamətədək) qəbirlərində, gündüzün əvvəlində və axırında odda yandırılarlar. Qiyamət qopacağı gün isə belə deyiləcəkdir: "Firona tabe olanlar küfr etdiklərinə, haqqı yalan saydıqlarına və Allahın yolundan sapdılarına görə, onları ən şiddətli və ən böyük əzaba salın!"

Ey Peyğəmbər, cəhənnəm əhlindən özlərinə tabe olunanlar ilə onlara tabe olanların bir-biriləri ilə mübahisə etdiklərini xatırla! O zaman tabe olan zəiflər təkəbbürlü başçılara belə deyəcəklər: “Biz dünyada azğın işlər görməkdə sizə tabe idik. İndi siz Allahın əzabının bir hissəsini öz boynunuza götürməklə onu bizdən dəf edə bilərsinizmi?!”

Təkəbbürlü başçılar deyəcəklər: “Biz, - istər başçı, istərsə də tabe olanlar olsun, - hamımız odun içindəyik və aramızdan heç kəs heç kəsin əzabının bir hissəsini öz üzərinə götürə bilməz. Allah artıq Öz qulları ara­sında hök­m vermiş və hər kəs də layiq olan cəzanı almışdır”.

Odda əzab çəkən başçılar və onlara tabe olanlar, Cəhənnəmdən çıxacaqlarına və dünya həyatına qayıdıb tövbə edəcəklərinə ümidlərini itirdikdə, Cəhənnəmin mələklərdən ibarət gözət­çi­lərinə deyəcəklər: “Rəb­bi­ni­zə dua edin ki, heç olmasa, bircə gün bu davamlı əzabımızı yüngül­ləş­dir­sin!”

Cəhənnəm gözətçiləri kafirlərə cavab verərək deyəcəklər: “Mə­gər elçi­ləriniz sizə açıq-aydın də­lil-sübutlar gə­tirmə­miş­dilər?” Kafirlər: “Əlbəttə, onlar bizə açıq-aydın də­lil-sübutlar gə­tir­miş­dilər!”– deyə cavab verəcəklər. O zaman gö­zət­çi­lər onlara hökm edib deyəcəklər: “Elə isə özü­nüz dua edin! Biz kafirlər üçün şəfaətçilik edən deyilik”. Ka­firlərin duası isə əbəs və boş şeydir. Çünki onların küfr etməsindən dolayı duaları qəbul olan deyildir.

Biz bu dünyada Öz el­çi­lərimizə, habelə, Allaha və Onun peyğəmbərlərinə iman gətirən kimsələrə kömək edəcəyik ki, əlllərindəki dəlillərlə öz düşmənlərinə qalib gəlsinlər. Eləcə də, qiyamət günü Peyğəmbərlər, mələklər və möminlər risalətin təbliğ edildiyinə və ümmətlərin onu təkzib etdiyinə şəhadət verdikdən sonra Biz möminlərin Cənnətə daxil olmasına kömək edəcəyik, üstəlik, dünyada onlarla ədavət aparmış kimsələri Cəhənnəmə vasil etməklə cəzalandıracağıq.

O gün, (dünyada) küfr və asilik etməklə özlərinə zülm etmiş kimsələrə zülmlərinə görə üzr di­lə­mələri heç bir fayda verməyəcək­. Həmin gün onları həm Allahın rəhmətindən qovulmaq, həm də ağrılı-acılı əzaba düçar olacaqları pis yurd gözləyir.

Biz Musaya İsrail oğullarına doğru yolu göstərən elm bəxş etdik və İsrail oğullarını, nəsildən nəsilə ötürdükləri Tövrata varis etdik.

Salamat ağıl sahiblərinə haqq yol göstəricisi və öyüd-nəsihət olsun deyə.

Ey Peyğəmbər, qövmününü səni yalançı hesab etməsinə və onların sənə əziyyət verməsinə səbir et! Həqiqətən, Alla­hın sənə kömək edəcəyi və dəstək verəcəyi barədə verdiyi vədi haqdır, bunda heç bir şübhə yoxdur. Günahının bağışlanması­nı di­lə. Gündüzün əvvəlində və axırında Rəbbini həmd-səna ilə tərif et!

Həqiqətən, əllərində heç bir dəlil-subut olmadan, Allahın ayələrinin batil olduğunu isbat etmək məqsədilə onlar barədə mü­bahisə edənləri buna vadar edən, yalnız böyüklük iddia­sı və haqqa qarşı təkəbbürlük göstərməkdir. On­lar heç vaxt istədikləri bu böyüklük arzusuna çatmayacaq­lar. Ey Peyğəmbər, sən Alla­ha sı­ğın! Həqi­qətən, O, Öz qullarının dedikləri sözləri Eşidəndir və etdikləri əməlləri Gö­rəndir. Bunlardan heç bir şey Ondan gizli qalmaz və O, bu əməllərin əvəzini onlara verəcəkdir.

Həqiqətən, böyüklüyünə və genişliyinə görə göylərin və yerin xəlq edilməsi insanların xəlq edilməsindən daha əzəmətlidir. Onların əzəmətli olması rəğmən onları yaradan Allah, ölüləri haqq-hesaba çəkilmələri və əməllərinin əvəzini almaları üçün qəbirlərindən dirildib çıxartmağa da qadirdir. Lakin insanların çoxu bunu bilmir. Elə buna görə də, onlar bundan nə ibrət alar, nə də bu açıq-aydın ayəni dirilməyə dair dəlil olaraq qəbul edərlər.

Korla görən eyni deyil. Həmçinin, Allaha iman gəti­rən, Onun elçilərini təsdiqləyən və yaxşı iş­lər görənlərlə batil etiqada dalmaq və asilik etməklə pis iş görən kimsə eyni de­yil. Necə də az düşünürsünüz. Əgər düşünsəydiniz, bu iki dəstə arasındakı fərqi anlayar və Allahın rizasını qazanmaq üçün, iman gətirib yaxşı işlər görən kimsələrdən olmağa səy göstərərdiniz.

Allahın ölüləri haqq-hesaba çəkmək və əməllərinin əvəzini vermək üçün dirildəcəyi o saat mütləq gələcək­, buna heç bir şübhə yox­dur. La­kin insanların çoxu onun gələcəyinə inanmır və elə buna görə də, o gün üçün hazırlıq görmürlər.

Rəbbiniz buyurdu: “Ey insanlar, yalnız Mənə ibadət edin və yalnız Mənə dua edin, Mən də sizin duanızı qəbul edim və sizə rəhm edim. Həqiqətən, yalnız Mənə ibadət etmə­yə təkəbbür gös­tə­rənlər qiyamət günü Cəhən­nəmə zə­lil və alçalmış vəziyyətdə girə­cək­lər”.

Sizin rahatlanmanız və dincəlməyiniz üçün gecəni qaranlıq və iş görməyiniz üçün də gündüzü işıqlı və nurlu yaradan Allahdır. Həqiqətən, Allah insanlara çoxlu zahiri və batini nemətlər verməklə onlara olduqca çox lütf göstərmişdir, lakin insanların çoxu pak və müqəddəs Allahın Öz lütfündən onlara verdiyi nemətlərə şükür etməz.

Sizə Öz nemətlərindən bəxş edən o Allah, hər şeyin Xaliqidir. Ondan başqa xaliq yoxdur. Eləcə də, Ondan başqa ibadə­tə olunmağa haqqı çatan məbud yoxdur! Elə isə siz necə, Ona ibadət etməkdən üz döndərib, nə bir xeyir, nə də bir zərər verməyə qadir olan (bütlərə) ibadət edirsiniz!

Onlar Allaha iman gətirməkdən və təkcə Ona ibadət etməkdən üz döndərdikləri kimi, hər zaman və hər yerdə Allahın tək İlah olduğuna dəlalət edən ayələrini yeniləyən kimsədən döndərilərlər. Beləsi nə haqq yola yönələr, nə də doğru işlər görməyə müvəffəq edilər.

Ey insanlar, üzərində qərar tutasınız deyə yeri sizin üçün məskən edən, üstünüzdəki göy başınıza düşməsin deyə onu möhkəm bina edən, sizə analarınızın bətnində surət ve­rib surət­ləri­ni­zi gözəlləşdirən, sizə halal və pak nemət­lər­dən ru­zi verən Allahdır. Bu nemətləri sizə verən, Rəbbiniz olan Allahdır. Yaradılanların hamısının Rəbbi olan Allah xeyri və bərəkəti bol Olandır. Onların pak və müqəddəs Allahdan başqa Rəbbi yoxdur.

O, əbədi yaşayandır, ölməzdir, On­dan başqa ibadə­tə haqqı çatan mə­bud yox­dur. Allaha, yalnız Onun üzünü diləyərək, ibadət və dua edin. Allahın yaratdığı heç bir məxluqunu Ona şərik qoşmayın. Həmd, məxluqatın Rəbbi Allaha məxsusdur!

Ey Peyğəmbər! De ki: “Mənə, sizin Allahdan başqa tapındığınız, nə fayda, nə də zərər verməyə qadir olan bu bütlərə ibadət etməyin batil olmasına dair açıq-ay­dın dəlil-sübutlar gəldiyi zaman, Allah onlara ibadət etməyi mənə qadağan etmiş və mənə ibadəti yalnız Ona yönəltməyi əmr etmişdir. O, bütün məxluqatın Rəbbidir. Onların Allahdan başqa Rəbbi yoxdur”.

Atanız Adəmi torpaqdan xəlq edən, ondan sonra sizi nütfədən, sonra da laxtalanmış qan­dan yara­dan, daha son­ra sizi, böyü­yüb yetkinlik yaşına çatası­nız, daha sonra da qocalasınız deyə, körpə uşaq olaraq ana bətnin­dən çı­xardan Odur. İçə­ri­nizdə qocalmamışdan əv­vəl ölən­lər də vardır. Bu ona görədir ki, Allahın əzəli elmində müəy­yən olunmuş vaxta yeti­şəsiniz, nə yubanasınız, nə də zamanı qabaqlayasınız və bəlkə, Allahın qüdrətinə və vəhdaniyyətinə dəlalət edən bu dəlil-sübutlardan ibrət alasınız.

Diriltmək də, öldürmək də, yalnız pak və müqəddəs Allahın əlindədir. O, bir şeyin olmasını istədikdə, o işə ancaq: “Ol” – deyir, o da olur.

Ey Peyğəmbər, Allahın açıq-aydın ayələrini təkzib edərək onların barə­sin­də müba­hisə edənləri görmür­sən­mi?! Onların halına bax gör, gün kimi aydın olan haqdan necə üz döndərirlər!

Onlar Quranı və elçiləri­mizlə gön­dərdiyimiz haqqı yalan say­dı­lar. Haqqı yalan sayan o kəslər bu yaramaz əməllərinin aqibətini tezliklə biləcək və onun pis sonluğunu görəcəklər.

Onlar boyunla­rın­a dəmir halqalar taxılmış, ayaqlarında da zəncirlər vurulmuş halda, zəbanilər tərəfindən sü­rüklənəcəkləri zaman haqqı yalan saymağın aqibətini biləcəklər.

Onlar qaynar suya tərəf sürüklənəcək, sonra da, odda yandırılacaqlar.