Аль-Маида 5:53–109

Möminlər bu münafiqlərin halından təəccüb edərək de­yə­­cək­lər: "Ey Möminlər! İmanda, köməkdə və dostluqda sizinlə bir yerdə ola­caq­la­rı­na dair möh­kəm and içənlər bun­lar­dırmı?!" On­la­rın əməlləri batil oldu, məqsədləri boşa çıxdığı və onlara cəhənnəm əzabı hazırlandığı üçün ziyana uğ­ra­yan­lardan oldu­lar.

Ey iman gətirənlər! Siz­lər­dən kim dinindən dön­üb, küfrə qayıdarsa, bilsin ki, Allah onların əvəzinə dinlərində sabitqədəm olduqlarına görə, Allah onları, onlar da Allahı sevən, mömin­lərə qar­şı mərhəmətli, kafirlərə qarşı isə çox şiddətli olan, Allahın kəlməsi uca oldun deyə Allah yo­lun­da malları və canları ilə ci­had edən və Allahın razılığını bütün məxluqatın razılığından önə çəkdiyi üçün tə­nə edə­nin tənə­sindən qorx­mayan bir qövüm gətirər. Bu, Alla­hın qullarından istədiynə bəxş etdiyi bir ətasıdır. Allah geniş­ lütf və ehsan sahibidir. Allah kimin Onun lütfünə layiq olduğunu bilib, ona Öz lütfündən bəxş edər, kim də buna layiq olmazsa, onu Öz lütfündən məhrum edər.

Yəhudilər, nəsranilər və onlardan başqa olan kafirlər sizin dostunuz deyildir. Əksinə sizin dostunuz və haminiz yalnız Allah, Onun rəsulu və Allaha zəlil halda bo­yun əyə­rək namazı kamil şəkildə qılan və mallarının zəkatını verən möminlərdir.

Kim Allahı, Onun rəsulunu - səllallahu aleyhi və səlləm - və möminləri onlara yardım etməklə özünə dost tu­tarsa, o, Allahın firqəsindəndir. Bilin ki, Allahın firqəsi məhz onlar qələbə çalanlardırlar, çünki onların yardımçısı Allahdır.

Ey iman gətirənlər! Siz­dən əvvəl Kitab verilən yəhudilərdən, nəsranilərdən və müşriklərdən di­ni­ni­zə istehza edib, onu oyun-oyun­caq hesab edənləri özü­nüzə yaxın dost və ya sirdaş tut­mayın. Əgər Allaha və sizə nazil etdiyinə iman gətirmisinizsə, Allahın sizi onlarla dostluq etmək qadağasından çəkinməklə Ondan qorxun.

Allaha yaxınlaşdıran ən əzəmətli əməl, namaz üçün azan verdiyiniz zaman onlar bunu məsxərəyə qo­yub oyun-oyuncaq sayarlar. Bu, Allahın insanlar üçün qoyduğu şəriətin və ibadətin həqiqi mənasını dərk etməyən bir qövüm olduqlarına görədir.

Ey Peyğəmbər! İstehza edən Kitab əhlinə de: "Siz bizi Alla­ha, bizə nazil edilənə və biz­dən əvvəl na­zil edilən­lə­rə iman gətirdiyimiz üçün və si­zin əksəriyyə­ti­ni­zin Allaha imanı və Onun əmrlərinə tabe olmağı tərk edib, Allaha itaət etməkdən xaric olduğunuza inandığımıza görə bizə eyib edirsiniz? Sizin bizə eyibiniz, bizim üçün məzəmmət deyil, əksinə bu bizə şərəfdir".

Ey Peyğəmbər! De: "Cəza eti­barilə bundan daha çox ayıb tutulmağa və daha şiddətli əzaba olanı sizə xə­bər verimmi? Bu, Alla­hın Öz rəhmətindən qovduğu və qəzəbinə düçar olduğu, özlərini meymunlara və do­nuz­la­ra döndərdiyi, üstəlik, tağuta ibadət edənlərə çe­virdiyi ata-babalarıdır. Tağut: Allahdan başqa ibadət olunan və o da ona olunan ibadətdən razı qalan hər bir şeyə deyilir. Belə kimsələr, Qiyamət günü yeri daha pis olan və doğru yol­dan da­ha çox azanlardır!"

Ey Möminlər! Münafiqlər sizin yanınıza gəl­dikdə, onlardan bəziləri qəlblərindəki nifaq üzündən sizə özlərinin iman gətirdiklərini büruzə verirlər. Amma həqiqət budur ki, onlar sizin ya­nı­nıza girdikdə də, sizin yanınızdan çıxdıqda da, küfrlə girib elə küfrlə də çıxmışdılar. Allah onların sizə özlərini iman əhli kimi göstərib, qəlblərində isə küfrü giz­lətdik­lə­rini daha yaxşı bilir və onlara bu əməllərinin cəzasını verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! Yəhudi və münafiqlərdən bir çoxunu yalan danışmaqa, haqsız yerə başqalarına zülm etməyə və insanların mallarını haram yollarla mənimsəyərək gü­nahlar işləməyə tələsən görərsən. Onların gördükləri iş necə də pisdir!

Məgər onların imamları və elm adamları on­ları yalan sözlər danışmaqdan, yalan şahidlik etməkdən və insanların mallarını haram yollarla ye­məkdən çəkindirə bilmirdilərmi? Onla­rın imamlarının və elm adamlarının onları gördükləri əməllərdən çəkindirməməsi necə də pis bir işdir!

Yəhudilərə çətinlik və quraqlıq baş verdikdə dedilər: "Alla­hın əli xeyir və əta bəxş etməkdən bağlıdır, Özündə olandan biz vermir!" Agah olun ki, de­dikləri bu sö­zə görə onların öz əlləri xeyir əməl görməkdən və əta etməkdən bağ­landı və Allahın rəhmətindən qovuldular! Əksinə, Uca və Pak olan Allahın hər iki əli xeyir və əta bəxş etməklə açıqdır, O, istədiyi kimi sərf edir. Allah istədiyi bəndənin ruzisini bol edir, istədiyinikini də azaldır. Onu bu işdən mane olan və ya məcbur edən kimsə yoxdur. Ey Peyğəmbər! Yəhudilər qəlblərindəki həsəd üzündən sənə nazil edilən onların hədlərini aşmağı və küf­rü­nü artırar. Biz yəhudi tayfalrının ara­­sı­na ədavət və kin saldıq. Onlar hər dəfə müharibə üçün cəm olud, döyüş hazırlığı gördükdə yaxud müharibə alo­­­vunu yan­dır­maq istədikdə, Allah onların toplumunu dağıtmış, qüvvələrini isə məhv etmişdir. On­lar daima İslamı məhv edib ona qarşı hiylə işlətməyə çalışaraq yer üzündə fit­nə-fəsad tö­rət­məyə səy göstərərlər. Allah isə fitnə­kar­ları sevməz!

Əgər yəhudi və nəsranilər Muhəmmədin - sallallahu aleyhi və səlləm - gətirdiyinə iman gə­­ti­rib, günahlardan çəkinərək Allah­dan qorxsaydılar, əlbət­tə, Biz, onların günahlarını hətta çox olsa belə bağışlayardıq və Qiyamət günü onları Nəim cən­nətlərinə daxil edərdik və onlar orada əbədi olan nemətlətdən qidalanardılar.

Əgər yəhudilər Tövratda, nəsranilər İn­ci­ldə olana və Quranda özlərinə na­zil edi­lənin hamısına əməl etsəy­di­lər, yağışı yağdırmaqla və yerdən bitki yetişdirməklə sizə ruzi qapılarını asanlaşdırardım. Kitab əhlindən haqq üzərində sabit qalıb orta yol tutan bir züm­rə vardır. Lakin on­la­rın çoxu­nun imanı olmadığı üçün əməllərini zay etdilər.

Ey Rəsul! Rəbbindən sənə na­zil edi­ləni kamil şəkildə xəbət ver və ondan heç bir şey gizlətmə! Əgər sən ondan nəsə gizlətsən, o zaman Rəbbinin risalətini çatdırmış olmazsan. (Artıq Peyğəmbər - sallallahu aleyhi və səlləm - Rəbbinin ona nazil etdiyi hər bir şeyi insanlara çatdırmışdır. Kim bunun əksini idda edərsə, bilsin ki, o, Allah adından böyük yalan danışmışdır). Bu gündən etibarən Allah sə­ni in­san­lardan qoru­yacaq, bunda sonra onlar sənə heç bir zərər yetirə bilməyəcəklər. Sənə vacib olan isə haqqı çatdırmaqdır. Allah haqq yola yönəlmək istəməyən kafirləri doğru yola müvəffəq etməz.

Ey Peyğəmbər! De: "Ey Yəhudi və nəsranilər! Tövratda, İncildə olana və ona iman gətirmədikcə imanınız səhih olmayan Quranda sizə na­zil edilənə əməl etmədikcə, siz mötədil bir din üzərində deyil­siniz". Əl­bəttə, Rəb­bin­dən sə­nə nazil edi­lən Qu­ran, Kitab əhlinin qəlblərindəki həsəd üzündən bir çoxunun tüğyanını və küf­rünü daha da artı­racaq­dır. Sən isə bu kafirlər üçün heyifsi­lənmə. Sənin ardınca gələn möminlər bəs edərlər.

Həqiqətən, möminlərdən, yəhudlərdən, bəzi peyğəmbərlərin ardıncılları olan sabiilərdən və nəsranilərdən Allaha və axirət gününə iman gətirib yaxşı işlər görənlərin qiyamət günü heç bir qorxusu olmayacaqdır və onlar dünyada ikən əldə edə bilmədikləri dünya nemətlərinə görə kədərlən­mə­yə­cəklər.

Biz İsrail oğullarından, eşidib itaət etmələrinə dair möhkəm əhd aldıq. Onlara Allahın şəriətini təbliğ etmək üçün peyğəmbərlər göndərdik. Lakin onlar bu əhdi pozdular və peyğəmbərlərin onlara gətirdiklərindən üz çevirib öz istəklərinin ardınca gedərək peyğəmbərlərin bir qis­mini ya­lançı hesab etdilər, bir qismini də öldürdülər.

Onlar əhd-peymanı pozmalarının, peyğəmbərləri yalan saymalarının və onları öldürmələrinin onlara heç bir zərəri olmayacağını gü­man etdilər, amma onların başına gözləmədikləri iş gəldi. Beləliklə də haqqı görməkdən gözləri kor ol­du, onlar haqqa yönələ bilməz və haqqı eşitməkdən qulaqları kar oldu, haqqı eşidib onu qəbul edə bilməzlər. Sonra Allah on­lara lütf edərək tövbələrini qə­bul etdi. Bundan sonra onlar yenə də haqqı görməkdən kor və onu eşitməkdən kar oldular. Bu hal onların bir çoxu tərəfindən baş verdi. Allah onların nə et­diklərini görür. Onların əməllərindən Allaha heç nə gizlin qalmaz və O, hər bir kəsin əməlinin müqabilini verəcəkdir.

Həqiqətən, "Allah Mər­yəm oğlu İsa Məsihdir" – deyən nasranilər, ilahlığı Allahdan qeyrisinə nisbət etdikləri üçün artıq kafir oldu­lar. Baxmayaraq ki, Mər­yəm oğlu İsa Məsih elə özü onlara de­mişdir: "Ey İsrail oğul­ları! Tək Allaha ibadət edin, O, mənim də, sizin də Rəb­binizdir. Biz Ona ibadət etməkdə hamımız eyni səviyyədəyik. Allah, Ona başqasını şə­rik qo­şan kimsəyə əbədi olaraq Cən­nə­tə daxil olmasını haram edər, onun məskunlaşacağı yer Cəhənnəm odudur. Onun Allah yanında nə bir yardımçısı olar, nə də onu gözləyən əzabdan xilas edən bir köməkçisi".

Həqiqətən "Allah üç­ ilahdan ibarətdir. Bunlar: Ata, oğul və müqəddəs ruhdur!"– deyən­ nəsranilər ar­tıq kafir ol­du­lar. Allah onların söylədiklərindən uzaqdır, çox ucadır. Allah bir neçə sayda deyil, yalnız O, tək bir İlahdır və Onun heç bir şəriki yox­dur. Əgər onlar söylədikləri bu çirkin sözə son qoy­masalar, mütləq ağ­rılı-acılı əzaba düçar olacaqlar.

Məgər onlar bu sözü söyləməyə son qoyaraq, Allaha tövbə edib, Ona şərik qoşduqları üçün Allahdan ba­ğışlanma diləməyə­cək­lər­?! Allah, günahından aslı olmayaraq bütün tövbə edənləri, hətta Allaha küfr olsa belə, ba­ğış­layan­dır və möminlərə qarşı rəhm­lidir.

Məryəm oğlu İsa Məsih - aleyhissalam - göndərilən elçilərdən yalnız bir el­çidir, o da özündən əvvəlki, elçilər kimi ölümə məhkumdur. Onun anası Məryəm - aleyhəssalam - isə Allaha sidq ürək­dən çox inanan bir qa­dın idi. Onların hər ikisi də ehtiyacı üzündən yemək ye­yirdi. Yeməyə ehtiyaci olan bu iki kimsə necə ilah ola bilər axı?! Ey Peyğəmbər! Bax gör, Biz Allahın təkliyinə dəlalət edən ayə­ləri və onların Allahdan qeyrisinə ilahlığ nisbət etmələrinin batil olmasını on­lara necə bəyan edi­rik, lakin onlar bununla yanaşı yenə də bu ayələri inkar edirlər. Sonra bir daha bax gör Allahın təkliyinə dəlalət edən açıq-aydın ayə­lərin olması ilə yanaşı necə də onlar haqqda döndərilirlər.

Ey Peyğəmbər! Onların Allahdan qeyrisinə etdikləri ibadətin batil olduğunu onlara isbat edərək de: "Sizə nə bir fayda, nə də bir zə­rər ve­rə bil­­məyənəmi iba­dət edirsi­niz?! Onlar sizə fayda və ya zə­rər verməkdən acizdirlər. Allah isə acizlikdən münəzzəhdir, Allah sözlərinizi eşidəndir, dediyiniz sözlərdən hər hansı biri Allaha qizlin qalmaz. Allah etdiyiniz əməlləridə biləndir, əməllərinizdən də Ona heç bir şey gizli qalmaz. Allah, etdiyiniz əməllərin müqabilini sizə verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! Nəsranilərə de: "Əmr olunduğunuz haqqa tabe olmaqda həddinizi aşmayın. Həm özləri haqq yoldan azmış, həm də ki, bir çoxlarını azdırmış azğın ata-babalarınızın ardınca getdiyinizə görə, Peyğəmbərlər kimi təzim etməyi əmr ounduğunuz şəxsləri təzim etməkdə ifrata varıb, Məryəm oğlu İsaya etdiyiniz kimi onların da ilah olduğunu etiqad etməyin".

Pak olan Allah, Davuda nazil etdiyi Kitabda - Zəburda və Məryəm oğlu İsaya nazil etdiyi Kitabda - İncildə İsrail oğullarından kafir olanları Öz rəhmətindən qovduğunu xəbər vermişdir. Onların Allahın rəhmətdən qovulma səbəbi, onların asi ol­duq­­­la­rı­na və Allahın qoyduğu həd­ləri aşdıqlarına görə idi.

Onlar bir-birlərini etdik­lə­ri günahlardan çəkindir­mir­di­lər. Əksinə, onlardan günah edən asi kimsələr, onları bu əməllərdən çəkindirən olmadığı üçün, etdikləri günahları və pislikləri insanlar arasında açıq-aşkarda edirdilər. Pis əməllərdən çəkindirmədikləri üçün onların et­dikləri ne­cə də pis­dir!

Ey Peyğəmbər! Sən bu yəhudilərdən kafir olanların əksəriyyətinin kafirləri sevib onlara meyil etdiyinə şahidsən. Onlar sənə və tövhid əhlinə qarşı düşmənçilik edirlər. Onların kafirləri özlərinə dost tutmaları necə də pis­dir! Çünki onların bu əməli, Allahın onlara qə­zəb­lən­məsinə və özlərinin əzab içində əbədi qa­la­caqları və bir daha oradan çıxmayacaqları oda daxil olmasına səbəbdir.

Əgər bu yəhudilər Allaha və pey­ğəm­bərinə - səllallahu aleyhi və səlləm - həqiqi iman gə­tir­səydilər, heç vaxt müşrikləri özlə­rinə dost tutub, onları sevib və onlara meyil etməzdilər. Çünki yəhudilər kafirləri özlərinə dost tutmaqdan qadağan edilmişdir. La­kin bu yəhudilərin əksəriyyəti Allahın itaətindən çıxmış və möminlərə qarşı düşmənşilik edən kimsələrdir.

Ey Peyğəmbər! Yəhudilərin qəlblərindəki kin, paxıllıq, kibr üzündən, həmçinin Allaha şərik qoşaraq bütlərə və s. əşyalara ibadət edən müşriklərin sənə iman gə­tirən kimsələrə və sənin gətirdiyin dinə qarşı düş­mən­çi­lik edən in­sanların ən şiddətlisi ol­du­ğunu görəcəksən. Özləri barədə: "Biz nəsranilərik!"– de­yənləri isə sevgi baxı­mından sənə iman gə­tirən kimsələrə və sənin gətirdiyin dinə ən ya­xın ol­du­ğunu görə­cəksən. Onların möminlərə olan sevgisinin səbəbi, aralarında alimlərin və abidlərin olması və özlərinin təkəb­bür­lükdən uzaq təvazökar olmasına görədir, çünki xeiyr təkəb­bür­lük edən kimsənin qəlbinə çatmaz.

Nəcaşi və onun havadarları kimi insanların qəlbləri yumşaq insanlardır. Çünki onlar, Qurandan nazil edi­lə­n ayələri eşitdikdə İsaya - aleyhisssəlam - nazil edilən İncildən xəbərləri olduqları üçün, Quranın Allahdan olduğunu bil­dik­lə­ri­nə görə Allah qorxusundan ağlayaraq: "Ey Rəb­bimiz! Biz Sənin rəsulun Muhəmmədə - sallallahu aleyhi və səlləm - nazil etdiyinə iman gətirdik. Ey Rəbbimiz! Bizi Qiyamət günü insanlara dəlil olacaq Muhəmmədin - sallallahu aleyhi və səlləm - ümməti ilə birgə olanlarla bir ye­rə yaz!" deyərlər.

Bizə Allaha və Muhəmmədin - sallallahu aleyhi və səlləm - gətirdiyi haqdan nazil edilənə iman etməyə mane olan səbəb nədir?! Axı biz, peyğəmbərlərlə və onların Allaha itaət edib Onun əzabından qorxan ardıcılları ilə birlikdə Cən­nə­tə daxil olacağımıza ümid edi­rik.

Allah onların imanlarına və haqqı etiraf etiklərinə görə, on­ları ağacları və qəsrləri altından çay­lar axan, için­də əbədi qala­caq­ları cən­nətlərlə mü­kafat­lan­dır­dı. Haqqa tabe olub, heç bir qeydsiz və şərtsiz ona boyun əyənlərin mü­ka­fatı budur.

Allahı və Onun elçisini - səllallahu aleyhi və səlləm - inkar edən, üstəlik, elçisinə nazil etdiyi Allahın ayələrin təkzib edənlər isə içində əbədi qalacaqları, alovlanan Cəhənnəm sakinləridirlər.

Ey iman gətirənlər! Yeməklərdən, içkilərdən və nikahlardan təmiz və pak olanını haram etməyin, Allahın sizə bəxş etdiyi bu nemətləri zahidlik edərək və ya ibadət məqsədi ilə özünüzə haram etməyin və Allahın sizə haram etdiyi hüdudları aş­mayın. Həqiqətən, Allah, Onun hüdudlarını aşan­ları sevmər, əksinə bunu edənlərə qəzəblənər.

Qəsb edərək haram yolla əldə etdiyiniz və ya təmiz olmayan və s. bu kimi qidalarla deyil, Allahın sizə Öz ruzisindən əta etdiyi nemətlərin ha­lal və pak olanından ye­yin və iman gətirdiyiniz Allahın əmrlərini yerinə yetirib və qadağanlarından çəkinməklə Ondan qorxun. Çünki Allaha iman gətirməniz Ondan qorxmağı tələb edir.

Ey Möminlər! Allah sizi qəsdiniz olma­dan dilinizdən çıxan andlara görə hesaba çəkməz, lakin O, sizi qəsd­lə qəlbinizdən gələn içdi­yi­niz andı pozduğunuza görə hesaba çəkəcəkdir. Qəsdən and içdikdən sonra andınızı pozsanız, üç şeydən istədiyiniz hər hansı birin etməklə pozduğunuz andın günahını yuyua bilərsiniz, bunlar: yaşadığınız yerdə insanların yediyi or­ta hesabı də­yə­rin­də hər miskinə yarım saa miqdarında yemək yedizdirməklə on miskini yedizdirmək yaxud insanların adətində paltar adlanan geyimlə onları geyin­dirmək və yaxud da bir mömin qul azad et­məkdir. Andını pozmuş şəxs kəf­farə vermək üçün bu üç şeydən hər hansı birini tapmazsa, o zaman həmin şəxs onu əvəzinə üç gün oruc tutmalıdır. Ey Möminlər! Bu, Allaha and içib son­ra poz­­du­ğunuz and­la­rınızın kəf­farə­si­dir. Yalandan və çox sayda Allaha and içməkdən çəkinərək and­la­rı­nı­zı qoruyun, andı xeyir səbəbdən pozmaq istisna olmaqla, içdiyiniz anda vəfalı olun, xeyir işlər görün və andlarınızın kəffarəsini verin! Allah sizə andın kəffarəsini bəyan etdiyi kimi, Öz halal və haram hökmlərinidə sizə bu cür bəyan edir ki, bilmədiklərinizi sizə öyrətdiyi üçün bəl­kə Allaha şü­kür edə­siniz.

Ey iman gətirənlər! Şüb­hə­siz ki, sərxoşedici içki də, hər iki tərəfdən əvəz ödənilən qu­mar da, müşriklərin təzim edərək yanında qurban kəsdikləri, yaxud tapınmaq məqsədilə dik qo­yduqları daşlar da, qeybdən xəbər əldə etmək məqsədi ilə istifadə etdikləri fal oxları da, bunların hamısı şey­tanın gözəl göstərdiyi günah əməllərdir. Bu əməllərdən çə­kinin ki, bəl­kə dünyada xoş bir həyata, axirətdə isə Cənnət nemetinə nail olasınız.

Həqiqətən, şeytan sər­xoş­edici içkini və qumarı gözəl göstərməklə qəlblər arasında ədavət və kin sal­maq, Allahı zikir etməkdən və na­maz­ qılmaqdan yayındırmaq istəyər. Ey Möminlər! Siz bu­ pis əməlləri tərk edəcəksinizmi?! Şübhə yoxdur ki, sizə layiq olan, bu əməlləri tərk etmənizdir. Elə isə bu əməlləri tərk edin!

Şəriətin əmrini yerinə yetirərək, qadağan etdiyindən çəkinərək Allaha və Onun rəsuluna - səllalllahu aleyhi və səlləm - itaət edin və müxalif olmaqdan çəkinin! Əgər bundan üz çevirsəniz, bilin ki, rəsulumuzun öhdəsinə düşən Allahın ona əmr etdiyini çatdırmaqdır, o da artıq bunu çatdırmışdır. Bundan sonra haqq yola gəlməyinniz, özünüz üçündür, pislik etməyiniz də, özünüz üçündür.

Allaha iman gətirib Ona yaxınlaşmaq məqsədi ilə saleh işlər gö­rən­lə­rə, haramlardan çəkinib, Allahın onlara qəzəblənməsindən qorxub, Allaha iman gətirdikləri, yaxşı əməllər etdikləri, sonra da Allahdan qorxaraq sanki Onu görürmüş kimi Ona ibadət etdikləri təqdirdə haram edilməzdən əvvəl daddıqları şəraba görə heç bir günah sayılmaz. Allah, Onu görürmüş kimi Ona ibadət edənləri, onlar daima Allahın onları gördüyünü hiss etdikləri üçün se­vər. Çünki Allahı görürmüş kimi ibadət etmək, mömini əməlini daha yaxşı və dəqiq etməyə sövq edər.

Ey iman gətirənlər! Allah, Öz qulları arasında kimlərin Allahın elminə kamil şəkildə iman gətirdiyinə görə, Allahı görmədən Ondan qorxan və etdiyi əməllərinin hamısından xəbərdar olan Xaliqindən həzər edib, quruda ov ovlamaqdan çəkinəcək kimsələri tanımaq – onları üzə çıxarmaq, sonra da (Qiyamət günü) haqq-hesaba çəkmək – üçün, siz ehramda ikən, quruda ovlanan – kiçiyini əlinizlə tuta biləcəyiniz, böyüyünü də, nizələrinizlə vura biləcəyiniz – ov heyvanlarını sizə tərəf yönəltməklə sizi sınağa çəkəcək. Hər kim həcc və ya ümrə ziyarətinə niyyət edib ehrama girdikdən sonra həddi aşıb, quruda ov edərsə, Allahın qadağan etdiyi bir əməli etdiyinə görə, Qiyamət günü ağrılı-acılı əzaba düçar olar.

Ey iman gətirənlər! Həcc və ya ümrə ziyarətində eh­ram­da olarkən quru ovunu öldürməyin. Sizlər­dən kim onu qəs­dən öl­dü­rərsə, öldür­düyü ovun cəzası olaraq dəvə yaxud inək yaxud qoyun mislində bir qur­banlıq heyvan əvəz ödə­mək­dir. Bunu müsəlmanlar arasında ədalətli insan kimi tanınan, iki kişi qərar ver­məli, onlar necə qərar verərlərsə, elə də edilməli, sonra da hə­min qurbanlıq heyvan Kə­bəyə göndərilib, Haram bölgəsində kəsilməli, yaxud həmin heyvanın qiyməti dəyərində yemək ola­raq Haram bölgəsində fəqirləri, hər bir fəqirə yarım saa miqdarında olmaqla yemək yedirtməli, ya­xud hər bir yarım saa yeməyin əvəzinə oruc tutmalıdır. Bunların hamısı ov edən kimsənin etdiyi günahın əzabını dadması üçündür. Allah Haram hüdudları daxilində ov etməyi və haram edilməzdən əvvəl ehramda ikən quru ovunu ovlamaq günahını ba­ğışlamışdır. Hər kim haram edildikdən sonra yenə bu günaha qa­yıdarsa Allah ona əzab verməklə intiqam alacaqdır. Allah qüvvətlidir, Ona mane olan heç bir qüvvə yoxdur. Allahın istədiyi zaman Ona asi olan kimsədən intiqam alması da Onun qüvvətindəndir. Heç kim Onu bu işdən mane ola bilməz.

Allah sizlərdən yerli və ya müsafir olan­ların özlərinə onda azüqə götürüb faydalanması üçün sizə su heyvanlarını ov etməyi və dənizin sizin üçün diri və ya ölü olaraq çölə ardığını halal etdi. Həcc və ya ömrə ehramda oldu­ğu­nuz müd­dətdə isə quruda ov et­məyi sizə haram etdi. Allahın əmrlərini yerinə yetirib və qadağan etdiklərindən çəkinməklə Ondan qorxun! Qiyamət günü siz yalnız tək Ona tərəf dönəcəksiz və O, əməllərinizin mükafat verəcəkdir.

Allah, Haram evi olan Kəbəni namaz, həcc və ümrə kimi dini və haram hüdudları daxilində əmin-amanlıq olması və Ora ruzi olaraq hər cür meyvələr gətirərək insanların dünyavi iş­lə­rini yo­lu­na qoymaq üçün bir vasitə kimi mü­əy­yən etdi. Haram ayları (bu aylar: zülqədə, zülhiccə, muhərrəm və rəcəb aylarıdır) onların əmin-amanlığının təminatı baxımından onlara bu aylarda döyüşməyi qadağan etmək üçün bir vasitə kimi təyin etdi. Kəbəyə gətirildiyi bilinsin deyə, qurbanı və boy­nu­na nişan taxılmış qur­banlıq hey­vanlarını sahibinə əziyyət verilməməsi üçün bir vasitə kimi mü­əy­yən etdi. Allahın sizə bəxş etdiyi bu nemət ona görə­dir ki, siz göylərdə və yer­də olan­ların Alla­ha bəlli olma­sını və Allahın hər şe­yi bilən olduğunu an­laya­sınız. Allahın şəriətinin -sizə fayda verib və zərər sizə gəlməzdən əvvəl sizi ondan qoruması üçün- bu cür olması, Onun insanlara nəyin daha faydlı olmasını bildiyinə dəlilidir.

Ey İnsanlar! Bilin ki, Allah, Ona asi olanlara qarşı şid­dət­li cəza verəndir, həm də Ona tövbə edənləri bağış­la­yan­dır və onlara qarşı rəhm­lidir.

Allahın elçisinin - səllallahu aleyhi və səlləm - vəzi­fə­si yalnız Allahın ona əmr etdiyini insanlara təbliğ etməkdir. İnsanları hidayətə müvəffəq etmək isə onun işi deyil. Bu, ancaq tək Allahın əlində olan bir işdir. Allah sizin hidayət və ya zəlalətdən aş­kara çı­xar­dı­ğınızı da, gizlində saxladığınızı da bilir. O, etdiyiniz əməllərə görə sizin mükafatınızı verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! De: "Murdar şeyin çox ol­ması sənin xoşuna gəlsə də, hər bir mur­dar şeylə hər bir təmiz şey eyni ola bil­məz, murdar şeyin çox olması, heç də onun üstün olması demək deyildir". Ey ağıl sahibləri! Murdar şeyləri tərk edib, təmiz şeyləri etməklə Allah­dan qor­xun ki, bəl­kə cənnətə nail olasınız.

Ey iman gətirənlər! Peyğəmbərinizdən - səllallahu aleyhi və səlləm - ehtiyacınız olmadığı, dini işlərdə sizə heç bir faydası olmayan, si­zə agah olduqda isə məşəqqətə görə xoşunuza gəl­mə­yə­cək şeylər ba­rəsində so­ruş­mayın. Əgər Peyğəmbərə - səllallahu aleyhi və səlləm - vəhy nazil edildiyi za­man soruşulması sizə qadağan edilən işlər haqqında so­ruş­sa­nız, sizə bəyan olar. Bu, Allah üçün asandır. Allah Quranın, barəsində susduğu şeyləri bağışlamışdır. Odur ki, bu haqda soruşmayın. Çünki bu haqda soruşsanız, o zaman yeni bir hökm nazil edilər və bu hökm sizi məşəqqətə salar. Allah Ona tövbə edən qullarının günahlarını bağışlayandır. Həlimdir, tövbə etdikləri təqdirdə onlara əzab verməz.

Sizdən əvvəl bir qövm buna bənzər şeyləri soruşmuş, amma soruşduqları şey onlara vacib edildikdə, ona əməl etməkdən boyun qaçırmış, sonra da bu sə­bəbdən kafir olmuşdular.

Allah sizə dəvə, inək və qoyun kimi heyvanları halal etdi. Allah bu heyvanlardan müşriklər bütləri üçün öz nəfslərinə haram etdiyi bə­hi­rəni (bu, müəyyən say bala verdikdən sonra qulaqları kəsilən dişi dəvədir), saibəni (bu, müəyyən yaşa çatdıqdan sonra bütləri üçün nəzir edilən dişi dəvədir), və­siləni (bu, dişi dəvə doğduqdan sonra ardınca daha bir dişi dəvə doğan dişi dəvədir) və hamın (bu da, belindən bir necə sayda dəvə doğulan erkək dəvədir) heç bir haram etməmişdir. La­kin kafir olan­lar qeyd edilən bu heyvanların yalandan və böhtan ataraq Allahın hama etdiyini idda edirlər. Kafirlərin çoxu isə haqq ilə batilin və halal ilə haramın arasını anlamırlar.

Bəzi heyvanların haram olması barədə Allahın adından yalan danışıb, iftira yaxanlara: "Halalı haramdan ayırd etməniz bilməniz üçün Allahın göndərdiyi Qurana və Peyğəmbərin - sallallahu aleyhi və səlləm - sünnəsinə tərəf gəlin!"– deyildiyi zaman, onlar: "Bizə ata-babalarımızın əqidəsi bəs edər!"– deyirlər. Bu onlara necə bəs edə bilər, axı ata-babaları bir şey anlamamışdılar və haqq yolda da deyildilər?! Onların ardınca yalnız özlərindən də daha cahil və yolunu azan insan gedər, onlar hamısı azğın cahillərdir.

Ey iman gətirənlər! Saleh əməl etməklə öz nəfslərinizin qeydinə qalın! Siz doğru yol­da ol­sanız, insanlardan haqq yoldan azan və sizin dəvətinizə cavab verməyənlər sizə zərər yetirə bilməz­lər. Başqalarına yaxşılığı əmr edib, pislikdən çəkindirməniz haqq yolda olmanızın əlamətindəndir. Qiyamət günü dönüşünüz tək Allahadır. Allah dünyada ikən et­di­yiniz əməlləri sizə bildirəcək və etdiyiniz əməllərin mükafatını sizə verəcəkdir.

Ey iman gətirənlər! Sizlərdən bir kimsəyə ölüm əlaməti yaxınlaşdığı zaman, etdiyi vəsiyyətə müsəlmanlardan iki ədalətli kişi, yaxud səfərdə ikən ölüm sizi haqladıqda, yanınızda müsəlmanlardan olmadığı üçün ehtiyac üzündən kafirlərdən iki kişi şahidlik etsin. Əgər kafirlərin şahidliyində şübhə olarsa, hər hansı bir namazdan sonra hər ikisini saxlayın və qoy onlar: "Allahdan olan paylarını heç bir şeyə dəyişməyəcəklərinə, andlarını hətta yaxın qohumlara belə güzəşt etməyəcəklərinə və bildikləri Allahın şahidliyini gizlətməyəcəklərinə, əgər bunu edərlərsə onların hər ikisidə günahkarlardan və Allaha asi olanlardandır" – deyə Allaha and içsinlər.

Əgər and içdikdən sonra hər ikisinin yalandan şahidlik etdikləri və ya yalandan and içdikləri, yaxud hər ikisinin xəyanət etdikləri aşkar edilsə, o za­man qoy onların ye­rinə ölən şəxsə daha ya­xın olan iki kişi, olduğu kimi şahidlik etsin yaxud and içsin və onlar: "Əl­bəttə, bizim o iki nəfərin yalan danışdığına və xəyanət etdiyinə olan şa­hid­liyimiz özlərinin sadiq və əmin insan olmalarına şa­hid­li­k etmələrindən daha doğru­dur. Biz yalandan and içmədik. Əgər biz yalandan şahidlik etsək, əlbəttə ki, zalımlar­dan və Allahın qoyduğu hüdudları aşanlardan olarıq"– deyə Allaha and içərlər.

Hər iki şahidin verdiyi ifadələrə şübhə etdikdə, namazdan sonra onların hər ikisini and içdirmək və şəhidliklərinin qəbul edilməməsi hökmü, onların şəriətə müvafiq qayda da şahidlik etmələri, şahidlik etdikdə ifadələrinə heç bir əlavə və ya naqislik və ya xəyanət etməmələri yaxud and­la­rı­nın sonradan va­rislər tərə­fin­­dən baş­qa andlarla rədd edil­məsindən qorx­­maları üçün da­ha mü­na­sib bir hökmdür. Onların hər ikisi şahid olduğunun tam əksinə and içərək şahidlik edirlər, sonra da yalan danışdıqları bəlli oluduğu üçün rüsvay olurlar. Şahidlik etdikdə və ya and içdikdə yalan danışmaqdan və xəyanət etməkdən çəkinərək Allahdan qor­xun və əmr olunduğunuz şeylərə qulaq asıb qəbul edin! Allah Ona itaət etməyənləri xeyirə müvəffəq etməz.

Ey İnsanlar! Qiyamət günü Allah bütün elçilərini topla­ya­­cağı gün onlara: "Sizi göndərdiyim ümmətləriniz sizə nə ca­vab verildi?"- deyəcəyini, onlar da cavabı Allaha həvalə edərək: "Bi­zim el­mimiz yoxdur. Ey Rəbbimiz! Şüb­həsiz ki, hər şeyi bilən Sənsən, qeyb­ləri bilən yalnız Sənsən!"– de­yə­cəklərini xatırlayın.