Ат-Тавба 9:59–115

Kaş ki, sədə­qələrin bölümü zamanı sənə nöq­san tu­tanlar Allahın onlar üçün təyin etdiyi və Allahın El­çisinin onlara verdi­yi­ paya ra­zı qalıb: "Allah bizə ye­tər. Allah bizə Öz lütfün­dən və həmçinin, Onun Elçisi də Allahın ona əta etdiyindən bizə verəcəkdirdə. Allah bizə öz lütfündən bəxş etmək üçün biz yalnız tək Allaha rəğ­bət bəs­lə­yi­rik"– de­yəy­dilər. Əgər onlar belə etsəydilər, bu onlar üçün sənə nöqsan tutmaqdan daha xeyirli olardı.

Vacib zəkatlar işi və ya müəyyən bir vəzifəsi olub, lakin öz maddi tələbatını ödəməyə kifayət etməyən və həmçinin ehtiyaclı olduğu insanlar arasında bilinməyən fəqirlərə, heç bir şeyə sahib olmayan, sözündən və zahiri görnüşündən ehtiyaclı olması insanlara arasında bilinən miskinlərə, zəkatı yığıb pay­lamaq üçün imam tərəfindən təyin etdiyi kimsələrə, qəlbləri İslam di­ninə isinişdirmək üçün və ya imanının qüvvətlənməsi məqsədi ilə verilən zəyif imanlı, yaxud da ki, şərindən qorunmaq üçün verilən kimsələrə, kölə­lərin azad olun­masına, israfçılığa yol vermədən və ya günah işləmək məqsədi olmadan borc alıb, qaytarmağa maddi imkanı olmayan borclu­lara, Allah yo­lun­da cihad edən mücahidlərin maddi və texniki ehtiyaclarını təmin edilməsinə və pulu qurtarıb yarı yolda qalan müsafirlərə məx­­sus­dur. Zəkatın yalnız bu kimsələrə məxsus edilməsi Allah tərəfindən təyin edilmiş bir fərzdir. Allah qulların mənfəətlərini daha yaxşı bilir. O, işlərində və şəri hökmlərində hikmət sahibidir.

Münafiqlərdən elələri də var ki, Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) həlim qəlbli olduğunu görüb, ona sözlə əziyyət verərək: "O, hər deyilən sözə inanır, haqqla batilin arasını ayırd edə bilmir!" - deyir­lər. Ey Peyğəmbər onlara belə de: "Allahın Elçisi yalnız xeyir sözlər eşidər. O, Alla­ha və sadiq möminlərin ona verdiyi xəbərlərə inanar. Onun Peyğəmbər göndərilməsi ona iman gətirən kimsələr üçün bir rəhmətdir". Allahın Elçisinə hər hansı bir əzab-əziy­yət ve­rən­ləri isə ağrılı-acılı bir əzab gözləyir.

Ey möminlər! Münafiqlər yanı­nızda sizi özlərindən razı salmaq üçün onlar Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) əziyyət verəcək heç bir söz söyləmədiklərinə dair Allaha and içirlər. Əgər onlar həqiq mö­mindirlərsə, bilsinlər ki, iman edib, saleh əməllər görməklə Allahı və Onun Elçisini razı salmaları da­ha yaxşıdır.

Məgər o münafiqlər, bu əməlləri ilə Allaha və Onun Elçisinə qarşı düşmənçilik etdiklərini və həmçinin Allaha, Ona və Onun Elçisinə qarşı düşmənçilik edənləri qiyamət günü içində əbədi qa­la­caq­ları Cəhənnəm oduna daxil edəcəyini bilmirdilərmi? Bu isə böyük rüsvayçı­lıq və zəlillik­dır.

Münafiqlər, Allah Öz Elçisinə bir surə nazil edib, onların qəlblərində gizlətdikləri küfürü möminlərə xəbər verməsindən qorxurlar. Ey Peyğəmbər! De: "Ey Münafiqlər! Siz is­teh­zanızda və dinə tənə etməyinizdə davam edin! Şüb­həsiz ki, Allah surə nazil etməklə yaxud da ki, qəlblərinizdə olanı Peyğəmbərə xəbər verməklə qorxduğunuzu üzə çıxaracaqdır".

Ey Peyğəmbər! Allah sənə xəbər verdikdən sonra münafiqlərdən nə üçün dinə tənə edib, möminləri söydükləri darədə soruşsan: "Biz ciddi deyil, sa­dəcə olaraq za­rafat edirdik!" - deyərlər. Ey Peyğəmbər! Onlara belə de: "Allahı, Onun ayələ­ri­ni və Onun Elçi­sini ələmi salırsınız?!

Yalandan bəhanə gətirməklə üzrxahlıq istəməyin! Siz qəlbinizdə gozlətdiyiniz küfrü, Allaha, Onun ayələrinə və Onun Elçisinə istehza etdiklə aşkara çıxararaq artıq kafir ol­du­nuz. Siz­lər­dən bir qismini münafiqlik etməkdən tövbə edərək, bu işdən əl çəkib, ixlasla Allaha ibadət etdiklərinə görə ba­ğışlasaq da, tövbə etməyib, münafiqlikdə davam edərək, bu işdən əl çəkməyənlərə əzab ve­rərik.

Münafiq kişilər və qa­dınlar nifaqda bir-birinin tayı­dır­lar. On­lar möminlərin tam əksidirlər. Onlar in­sanları pis işlər görməyə vadar edir, yaxşı işlər görməyi isə qa­da­ğa edərlər və əllərində olan var-dövlətdən xə­sis­lik göstərərək Allah yolunda xərcləməzlər. On­lar Allaha itaət etməyi tərk etdilər, Allahda onları xeyir əməllərə müvəffəq etmədi. Həqiqətən, mü­nafiq­lər Allaha itaət etmək yolunda uzaq olan, haqq yolu tərk edib, özlərinə asilik və zəlalət yolunu tutan kimsələrdir.

Allah tövbə etməyən münafiqlərə və kafirlərə içəri­sində əbədi qalacaqları Cə­hən­nəm odu vəd etmiş­dir. Bu onlara əzab olaraq ki­fa­yət edər! Allah on­ları Öz rəhmərindən qovmuşdur. Onlar üçün daimi bir əzab vardır.

Ey münafiqlər! Siz, küfür və istehza etməkdə eyni ilə sizdən əvvəlki yalan sayan ümmətlər kimisiniz. On­lar sizdən qüv­vədə daha üs­tün, mal-dövlət və oğul-uşaq baxı­mından da­ha çox idilər. Onlar dünyadakı öz payla­rından və ləzzətlərindən zövq aldılar. Ey münafiqlər! Sizdən əvvəlki yalan sayan ümmətlər, öz payların­dan zövq aldıq­ları ki­mi, siz də öz payınızdan zövq al­dı­nız. Onlar haqqı yalan sayıb, Peyğəmbərə tənə etdikləri kimi, siz də haqqı yalan sayıb, Peyğəmbərə tənə etdiniz. Məhz bu çirkin sifətlərə sahib olan kimsələr, etdikləri küfürə görə Allah qatında əməlləri batil olan kimsələrdir. Məhz onlar, etdikləri günahlar ucbatından özlərini zi­ya­na uğradan kimsələrdir.

Məgər o münafiqlərə özlə­rin­dən əvvəl­ki yalan sayan ümmətlərin etdikləri əməllər və bu səbəbdən onların başına gələn müsibətlərin xəbəri –Nuh qövmü­nün, Hud qövmü­nün, Saleh qövmü­nün, İb­rahim qöv­münün, Məd­yən əha­lisinin və Lut qövmü­nün alt-üst edil­miş kən­din xəbəri – ­gəlib çatmadımı? El­çiləri onlara açıq-aydın də­lillər gə­tir­mişdilər. Allah onlara zülm et­mə­di, çünki Elçiləri onlara xəbərdarlıq etmişdir, la­kin onlar Allaha küfür etməklə və Elçiləri yalan saymaqla özləri öz­lə­rinə zülm etdilər.

Mömin kişilərlə mömin qa­dınlar Allaha və Rəsuluna iman etdikləri üçün bir-birinin dayağı və yardımçısıdırlar. On­lar insanlara tək Allaha ibadət etməyi, namaz qılmağı və s. bu kimi Allahın sevib, razı qaldığı yaxşı işlər gör­məyi əmr edər, küfür, sələm və s. bu kimi Allahın qəzəbləndiyi pis əməl­lə­ri qa­dağan edərlər, namazı kamil şəkildə qılırlar, Alla­ha və Onun Elçisinə itaət edər­lər. Uca Allaha belə gözəl sifətlərə sahib olan kimsələri, Öz rəhmətinə daxil edəcəkdir. Hə­qiqətən, Allah qüdrətlidir, kimsə Onu məğlub edə bilməz. Allah xəlq etməyində, işlərində və şəri hökmlərində hikmət sahibidir.

Allah Ona iman edən kişilərə və qa­dınlara qəsirləri al­tından çay­lar axan, için­də əbədi qa­lacaqları, heç bir zaman orada ölməyəcəkləri və nemətləri tükənmək bilməyən cən­nətlərə daxil edəcəyinə və həmçinin Allah onlara əbədi qalacaqları cənnətlərdə onları gözəl məskənlərə varis edəcəyinə vəd vermişdir. Bu, böyük uğurdur. Heç bir uğur buna bərabər ola bilməz.

Ey Peyğəmbər! Kafirlərlə qılıncla döyüşərək, münafiqlərlə isə dəlil-sübutla sözlə vuruş! Bu hər iki dəstəyə qarşı sərt davran, çünki onlar buna layiqdirlər. Qiyamət günü onların gedəcəkləri yer Cəhənnəmdir. Onların gedəcəkləri yer necə də pis yeridir!

Münafiqlər sənin barədə pis sözlər söyləmədiklərinə və dinə tənə etmədiklərinə dair yalandan Allaha and içirlər. Onlar həqiqətən də, sənə onlardan çatan küfr sözləri demiş, imanı gəldikdən sonra kafir olmuş və bacara bilməsələrdə haqsız yerə Peyğəmbəri (sallallahu aleyhi və səlləm) öldürmək üçün can atmışlar. Onların Peyğəmbərdən intiqam almağı yalnız Alla­h Öz lütfündən Peyğəmbərinə qənimətlər bəxş edərək onu varlandırdığına gö­­rədir. Əgər onlar münafiqlikdən Allaha tövbə etsələr, bu onlar üçün daha xe­yir­li olar. Əgər tövbə etməkdən üz dön­dər­sələr, Allah on­ları dünyada qətil və ya əsir düşməklə, axi­rətdə də isə Cəhənnəm atəşi ilə ağrılı-acılı əzaba düçar edər. Yer üzündə on­la­rı əzabdan xilas edən nə bir dos­tu, nə də əzabdan qoruyan bir kömək­çisi var­dır.

Münafiqlərdən: "Əgər Allah Öz lüt­fündən bizə bəxş etsə, əl­bəttə, biz yoxsullara sə­də­qə verən və yaxşı işlər görən əmə­lisaleh kimsə­lərdən ola­rıq!" – deyə Alla­ha əhd edənləri də var­dır.

Uca Allah Öz lütfündən on­lara bəxş etdikdə, Allaha verdikləri əhdin üstündə durmadılar, əksinə xəsislik edə­rək, mallarından Allah yolunda bir şeydə olsa belə sədəqə vermədilər və imandan da üz çe­virib getdi­lər.

Allaha verdikləri əhdə müxalif olduqlarına və yalan söy­lə­dik­lə­­rinə görə onlara əzab olaraq, Allah da on­ların qəlb­lərinə qiyamət gü­nədək nifaq saldı.

Məgər o münafiqlər Allah on­ların öz məclislərində gizli saxladıqları sirlərini və həmçinin Allahın qeybləri bildiyini anlamırdılarmı? Onların etdikləri əməllərdən Allah heç bir şey gizli qalmaz. Allah onların etdikləri əməllərin müqabilini verəcəkdir.

Möminlərdən çə­tin­­lik­lə əldə etdikləri az bir şeydən könül xoşluğu ilə sə­dəqə verənlərə eyib tutanları, onları məs­xə­rə­yə qo­yub: "Bunların verdiyi sədəqənin nə faydası olacaqdır?!" – deyərək, möminləri məsxərəyə qoyduqları üçün Allah da onları məsxərəyə qoya­caq­dır. Onları ağrılı-acılı bir əzab gözlə­yir.

Ey Peyğəmbər! Münafiqlərin bağışlanması üçün Allaha dua et­sən də, etməsən də, hətta on­lar üçün yet­miş dəfə bağış­lan­ma diləsən belə, bu sayın çoxluğuna rəğmən, yenə də on­la­r Allahın məğfirətinə əsla nail ola bilməyəcəklər. Bu on­ların, Allaha və Onun Elçisinə küfür etdiklərinə görədir. Allah bilərəkdən Onun şəriətindən uzaqlaşan insanları haqq yo­luna müvəffəq etməz.

Təbuk döyüşündə iştirak etməyib, Allah yolunda cihad etməkdən arxada qalan münafiqlər Allahın Elçisinin əley­hinə çı­xaraq evdə qalmalarına se­vindilər. Onlar möminlərin cihad etdikləri kimi Allah yo­lun­da öz mal­la­rı və canları ilə ci­had et­mək istəmədilər və öz münafiq qardaşlarının cihada çıxmalarına mane olaraq: "Bu qizmar günəş altında döyüşə çıx­mayın!" – de­dilər. O zaman Təbuk isti vaxtlara təsadüf etmişdir. Ey Peyğəmbər! Onlara belə de: "Münafiqləri gözləyən Cəhən­nəm atəşi, qaçdığınız bu dünyanın istisindən daha şiddətlidir!" Kaş onlar bunu an­la­yaydılar!

Qoy cihada çıxmaqdan geridə qalan münafiqlər dünyada ikən etdikləri gü­nah­ların, asiliklərin cə­zası olaraq bu fani dünya həyatında az gülüb, əbədi qalacaq axirət həyatları üçün çox ağ­lasınlar.

Ey Peyğəmbər! Əgər Allah səni nifaq əməllərində davam edən o münafiq züm­rənin yanına qaytarsa və on­lar səninlə birğə başqa dö­yüşə çıxmaq üçün səndən izin istəsələr, onlara belə de: "Ey münafiqlər! Həm sizin mənimlə birgə olmağınızın şərindən qorunmaq üçün həm də ki, sizə Allah tərəfindən bir cəza olaraq siz bir daha mə­nimlə Allah yolunda cihad etməyə çıx­maya­caqsınız. Çünki siz Təbuk döyüşündə geridə qalıb öz evlərinizdə oturmağa razı ol­du­­nuz. Elə isə arxada qalan xəstə, qadın və uşaqlarla bə­ra­bər siz də ev­də oturun!"

Ey Peyğəmbər! Heç vaxt kimliyindən aslı olmayaraq heç bir münafiq üçün cənazə namazını qıl­ma, qəbrinin üstündə durub onun bağışlanması üçün Allaha dua etmə. Çünki onlar Allaha və Onun Elçisinə küfür etdilər və Allahın itaətindən çıxmış halda öldülər. Belə bir kimsə üçün nə cənazə namazı qılınar, nə də ki, onun üçün dua edib Allahdan bağışlanma istənilər.

Ey Peyğəmbər! Münafiqlərin nə var-dövləti, nə də ki, oğul-uşağı səni təəccübləndirməsin. Allah münafiqlərə bu var-dövlət və oğul-uşaqla ancaq dünya həyatında bunları cəm edib, ərsəyə gətirmək üçün məşəqqətlərə qatlaşmaqla onlara əzab vermək, ruhları canlarından kafir olduqları halda çıxararaq, canlarını almaq istər.

Allah, Peyğəmbəri Muhammədə (sallallahu aleyhi və səlləm) Allaha iman gətirməyi və Onun yolunda cihad etməyi əmr edən bir su­rə nazil etdiyi zaman, onlardan var-dövlətə ma­lik olanları sən­dən cihada getməyib, geridə qalmaları üçün icazə istə­yib: "Bizə izin ver, evdə qalan zəiyf və xəstələrlə bir­likdə evlərimizdə qa­laq!" – deyərlər.

Münafiqlər, arxada qalıb müəyyən səbəbdən cihada çıxa bilməyən insanlarla birgə ol­ma­ğa razı olduqları zaman, həqiqət də özlərinin zəlil və alçaq olmasına razı oldular. Allah da onların küfür və nifaq əmələrinə görə qəl­blərinə mö­hür vu­rdu. Buna görə də onlar özlərinə mənfəət verən şeyləri anla­mazlar.

Amma Allahın Elçisi və möminlər, münafiqlər kimi Allah yolunda cihad etməkdən geridə qalmadılar. Əksinə onlar mal­ları və canları ilə Allah yolunda cihad et­dilər. Elə buna görə də onların Allah yanında mükafatı, qələbə və qənimət kimi dünya mənfəətlərinə, qiyamət günü isə, Cənnətə daxil olub, qorxduqları cəhənnəm əzabından nicat taparaq axirət mənfəətlərinə nail olmalarıdır.

Allah on­lar üçün qəsirləri altından çay­lar axan, için­də əbədi qala­caq­ları və heç bir zaman fani olmayacaqları cən­nətlər hazırlamışdır. Bu, heç bir qurtuluşun ona bərabər ola bilməyəcəyi böyük bir qurtuluşdur.

Mədinə və Mədinənin ətrafında yaşayan bədəvilərdən bir qisim insanlar Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) yanına gəlib, üzrlü olduqlarını iddia edərək, Allah yolunda cihada çıxmayıb evlərində qal­maq üçün Peyğəmbərdən (sallallahu aleyhi və səlləm) onlara ica­zə verməsini istədilər. Başqa bir qisim insanlar isə Peyğəmbərə və Allahın vədinə inanmadıqlarına görə cihada çıxmayıb evlərində qalmaları üçün heç Peyğəmbərin yanına gəlib icazə də istəmədilər. Etidkləri bu küfürlərinə görə olan­lara ağ­rılı-acılı əzab veriləcəkdir.

Allaha ixlasla ibadət edib, Onun Elçisinə tabe olub və onun şəriətinə əməl edəcəkləri təqdirdə qadınlara, uşaqlara, xəstələrə, aciz­lərə, korlara və döyüşdə vu­ruş­mağa vəsait tapa bil­məyən fəqir­lərə və bütün bu kimsələrin hamısının evində qal­ıb, döyüşə çıxmamasında heç bir gü­nah yoxdur. Çünki onlar sözün həqiqi mənasında üzürlü insanlardırlar. Bu üzürlü insanlardan yaxşı işlər gö­rən­lərə əzab verməyə isə heç bir əsas yox­dur. Allah yaxşı işlər gö­rən­ləri ba­ğış­la­yandır və onlara qarşı rəhm­li­dir.

Ey Peyğəmbər! Miniklə təmin edəsən de­yə sənin yanına gəldikdə: "Si­zin üçün minik ta­pa bilmi­rəm" – de­diyin zaman cihad üçün nə özlərində, nə də ki, səndə, xərc­lə­mə­yə bir şey tapa bil­mə­dik­lə­rindən ötrü kədərlə­nib, təəssüf hissi keçirərək, göz­ləri yaşla dol­muş hal­da geri dö­nüb, cihada çıxa bilməyib geridə qalan kimsələrə də heç bir günah yoxdur.

Uca Allah yuxarıda keçən ayələrdə üzürlü səbəbdən Allah yolunda cihada çıxa bilməyib, geridə qalan kimsələrə əzab verilməyəcəyini xəbər verdikdən sonra, kimlərin Allahın əzabına layiq olduqlarını xəbər verərək belə demişdir: "Ey Peyğəmbər! Əzab yalnız cihad çıxmağa fiziki və maddi baxımından imkanları olduqları bir halda evdə qalmaq üçün səndən izin istəyənlərə veriləcəkdir. Çünki onlar cihada çıxmayıb evlərində qərar tutmağı üstün görərək, özlərinin zəlil və alçaq olmalarına razı oldular. Allah onlarların qəlbinə möhür vurdu. Odur ki, onlara öyüd-nəsihət təsir etməz. Elə buna görə də onlar, nəyin onlara fayda verdiyini bilmirlər ki, onu seçib götürsünlər, nəyin də onlara zərər verdiyini bilmirlər ki, özlərini ondan qoruya bilsinlər.

Müsəlmanlar cihaddan geri qayıtdıqları za­man, münafiqlər onlarla cihada getmədiklərinə görə, özlərini müdafiə etmək üçün onlara əsassız üzürlər gətirəcəklər. Allah Öz Peyğəmbərinə və möminlərə onlara belə cavab verməyi buyurur: "Yalandan üzrlər gətirərək üzrxahlıq etməyin. Gətirdiyiniz üzrlərə əsla inanma­yacağıq. Allah si­zin qəlbinizdə olanları bi­zə agah etmişdir. Son­rakı əməl­lərinizi Allah da görəcək, Onun rəsulu da. Görək, siz, həqiqətən də, tövbə etmisinizmi ki, Allah da tövbənizi qəbul etsin, yoxsa, yenə də öz nifaq əməllərinizə davam edirsiniz." Son­ra isə siz hər bir şeyi bi­lən Allahın hüzuruna qaytarıla­caq­sı­nız, O da sizə nə etdikləri­nizi xəbər verə­cək və hər bir kimsənin etdiyi əməlin əvəzini verəcəkdir. Elə isə tövbə etməyə və saleh əməllərə etməyə tələsin!

Ey möminlər! Siz cihaddan geri qayıtdığınız za­man cihada çıxmayıb geridə qalan münafiqlər sizin yanınıza gəlib, onların yalan üzürlərinə inanıb, onlara məzəmmət və tənə etməməniz üçün qar­şınızda Alla­ha and içə­cəklər. Siz onlara nifrət edərək, onları tərk edin. Çünki on­lar mənəvi cəhətdən çirkin və murdar insanlardırlar. Etdikləri nifaq və günah əməllərin cəzası olaraq qərar tutacaqları yer Cəhən­nəm olacaqdır.

Ey möminlər! Cihada çıxmayıb geridə qalan münafiqlər, onlardan razı qalıb, gətirdikləri üzürlərə inanasız deyə qarşınızda Allaha and içəcəklər. Siz onlardan razı qalmayın. Əgər razı qalarsınızsa, bu zaman Rəbbinizin əmrinə müxalif olarsınız. Çünki Allah küfür və nifaq əməllər edib, Onun itaətindən çıxan bir qövmdən əsla razı qal­maz. Ey müsəlmanlar! Elə isə siz, Allahın razı qalmadığı kimsədən razı qamaqdan çəkinin!

Səhrada yaşayan ərəblər küfr və ya nifaq əməllər edərlərsə, onların küfrr və ya nifaq əməlləri cəmiyyət içərisində yaşayan insanların küfr və ya nifaq əməllərindən daha be­tər olar. Onlar həm kobud, həm də insanlarla az ünsiyyətdə olduqları üçün dini başa düşməməyə, Allahın Öz el­çi­sinə (sallallahu aleyhi və səlləm) nazil et­diyi fərzləri, sünnənləri və şəri hökmləri bilməməyə da­ha meyl­li­dir­lər. Allah onların halını daha yaxşı biləndir. O, Öz işlərində və şəri hökmlərində hikmət sahibidir.

Ey möminlər! Səhrada yaşayan münafiq ərəblər içərisində, mallarını bəzən riyakarlıq, bəzən də təqiyyə edərək xərcləsələr belə, xərclədikdə Allahdan savab ummayıb paxıllıq edərək, xərcləmədikləri üçün Allahın əzabından qorxmadığına görə, Allah yolunda xərclədi­yini itki və zərər sa­yanlar, canlarını sizdən qurtarmaq üçün sizə bir bədbəxtlik üz verməsini gözləyən kimsələr də vardır. Allah onların möminlərə arzu etdikləri müsibəti, möminlərə deyil, elə on­la­rın öz başlarına gətirəcəkdir. Allah onların dediklərini eşidəndir, qəlblərində gizlətdiklərini də bi­lir.

Səhrada yaşayan ərəblərdən eləsi də var­dır ki, Alla­ha və qiyamət gü­nü­nə ina­nır, Allah yolunda xərc­lə­diyi malı Allah ya­nında yaxınlıq və Pey­ğəm­bə­rin (sallallahu aleyhi və səlləm) du­ala­rı­na və Allahdan onun üçün bağışlanma istəməsinə nail olmaq üçün va­sitə sayır. Agah olun ki, onların Allah yolunda mallarından xərcləməsi və Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) də onlar üçün dua etməsi, on­lar üçün Allaha ya­xınlaşmağa bir vasi­tədir və o kimsə, Allahın hər bir şeyi əhatə etmiş geniş mər­hə­mətinə və Cənnətinə qo­vuş­araq savabını Allah yanında görəcəkdir. Allah, Ona tövbvə edən qullarını bağışlayandır və onlara qarşı rəhmlidir.

Vətənlərini, yurdlarını, ev-eşiklərini Allah yolunda tərk edib, imanda hamını ötüb ke­çən ilk mü­hacirlərdən və Allahın elçisinə (sallallahu aleyhi və səlləm) çətin anda yardım edən ənsar­dan, həm­çinin düzgün əqidə sahibi olaraq, gözəl sözlər söyləyib, yax­şı işlər gör­mək­də və mühacir və ənsrların ardınca ge­dən­ kimsələrdən Allah ra­zı­ qaldı və onların etdikləri saleh əməlləri Öz dərgahında qəbul etdi. Allah onlara böyük savab bəxş etdiyi üçün, onlar da Allahdan razı qaldılar. Allah onlar üçün qəsrləri altından çay­lar axan, içində əbədi qala­caq­ları cənnətlər hazır­lamış­dır. Bu mükafata nail olmaq, böyük uğur­dur!

Mədinəyə yaxın yerdə, səhrada yaşayan ərəblər­dən, həmçinin Mə­dinə sakinləri ara­sın­da nifaq əməllərindən əsla əl çəkməyən, əksinə bu əməllərdə inadkarlıq edən mü­nafiqlər vardır. Ey Peyğəmbər! Sən on­la­rı tanımırsan. On­ları yalnız Allah tanı­yır. Biz on­lara iki dəfə əzab verəcəyik. Birinci dəfə, dünyada onların iç üzlərini möminlərə aşkar edib, onları ya öldürmək, ya da, əsir götürməklə, ikinci dəfə isə onlara axirətdə qəbir əzabı ilə əzab verəcəyik. Qiyamət günü isə onlar Cəhənnəmin ən aşağı təbəqəsində böyük bir əzaba qay­tarı­la­caqlar.

Mədinə sakinləri arasında, heç bir üzürləri olmadığı halda cihada çıxmayıb evində qaldıqdan sonra, cihada çıxmaq üçün heç bir üzürü olmadığını etiraf edən və özlərinə başqaları kimi yalandan bəhanələr axtarmayan bir qisim insanlar da vardır. Onlar Allaha itaət etmək, Onun şəriətinə əməl edib və Onun yolunda cihad etmək kimi əvvəllər etdikləri yaxşı əməlləri başqa pis əməllərə qa­rışdırdılar. Onlar Allahdan, onların tövbələrini qəbul etməsini və onları bağışlamasını umurlar. Allah Ona tövbə edən qulların töv­bələrini qəbul edəndir və onlara qarşı rəhimlidir.

Ey Peyğəmbər! Onların mallarından zəkat götür ki, bununla onları asiliklər və günahlar çirkabından tə­mi­zə çıxardıb və beləliklə də, onların yaxşı əməllərini artırmış olasan. On­lardan mallarının zəkatını aldıqdan sonra, onlar üçün Allaha dua et. Çünki sənin duan onlar üçün bir rəhmət və təskinlik­dir. Allah sənin dualarını eşidən­dir, onların əməllərini və qəlblərində olanları biləndir.

Qoy cihada çıxmayıb evində qərar tutan və bu əməlindən Allaha tövbə edən kimsələr bilsinlər ki, həqiqətən Allah, Ona tövbə edən qullarının tövbələrini qəbul edəndir. Allahın heç bir şeyə ehtiyacı olmamasına rəğmən, Allah onların verdikləri sədə­qə­ləri qəbul edər və sədəqə verən kimsəyə, verdiyi sədəqənin əvəzini də verər. Allah Ona tövbə edən qullarından tövbələri qəbul edən­ və onlara qarşı rəhm­li­dir.

Ey Peyğəmbər! Cihada çıxmayıb evində qərar tutan və bu əməlindən Allaha tövbə edən kimsələr de: "Günahınızın bağışlanmasına görə Allah üçün, Onu razı salan, saleh əməllər edin! Allah, Onun rəsulu və möminlər əməl­lə­­rinizi görə­cək­lər. Sonra siz qiyamət günü hər bir şeyi bilən Rəbbinizin hüzuruna qay­tarıla­caq­sınız, O, sizin gizlində saxladığınızı da, aşkara çıxardığınızı da bilir. Allah sizə dünyada ikən etdiyiniz əməllərinizi xəbər verəcək və hər bir kimsənin etdiyi əməlin müqabilini də verəcəkdir.

Heç bir üzürlü səbəb olmadan Təbuk döyüşünə getməyib evində qərar tutan kimsələr arasında bir qisim insanlar da vardır ki, onların hökmü Allaha qalmışdır. Allah onlar barədə istədiyi hökmü verəcək. Əgər onlar tövbə etməsələr, Allah ya onlara əzab verəcək, ya da tövbə etsələr, Allah onların tövbə­lə­ri­ni qəbul edəcəkdir. Allah kimin əzab çəkməyə və kimin də bağışlanmağa layiq olduğunu yaxşı bilir. Allah, şəri hökmlərində və işlərində hikmət sahibidir. Heç bir üzürlü səbəb olmadan Təbuk döyüşünə getməyib evində qərar tutan kimsələr, Murara bin ər-Rəbiya, Kəb bin Malik və Hilal bin Umeyyə adlı səhabələrdir.

Münafiqlərdən Allaha itaət məqsədi ilə deyil, əksinə müsəlmanlara zərər vur­maq, münafiqlərə dəstək olaraq yer üzündə küfrü yaymaq, möminlərin ara­sı­na ikitirəlik sal­maq məqsə­di­lə, məscid bina etməzdən əv­vəl Allaha və Onun rəsuluna qar­şı müharibə etməyə hazırlaşan və həmçinin Allaha və Onun rəsuluna qar­şı müharibə edən kim­səni gözləmək üçün məs­cid tikənlər də vardır. Münafiqlər, siz onlara inanasız deyə: "Biz bununla müsəlmanlara yax­şı­lıq etmək istədik" – deyə and içə­cək­lər. Allah isə onların yalandan Allaha and içdiklərinə şa­hid­dir.

Ey Peyğəmbər! Münafiqlərin səni o məsciddə namaz qılmaq üçün çağırışına cavab verərək, belə bir məsciddə əsla namaz qılma. Şübhəsiz ki, küfr üzərində qurulan məsciddə namaz qılmaqdansa, ilk gündən təqva üzə­rində qu­rulmuş Quba məscidində namaz qılmağın Allah yanında daha üstündür. Quba məscidində, natəmizlikdən və nəcasətdən su ilə, günahlardan isə tövbə və Allahdan bağışlanma diləməklə təmiz­lən­mə­yi sevən kişi­lər vardır. Allah da natəmizlikdən, nəcasətdən və günahlardan təmiz­lə­nən­ləri sevər!

Məscid binasını, Allahın əmrlərini yerinə yetirib və qadağalarınadan çəkinərək Allah qorxusu və yaxşı əməllər edərək Onun rizası üzərində quran kimsə ilə, müsəlmanlara zərər vermək, yer üzündə küfrü yaymaq və möminlər ara­sı­na ikitirəlik sal­maq məqsə­di­lə bina edənlə Allah yanında eyni ola bilərmi?! Xeyir, əsla eyni ola bilməz. Birinci binanın misalı, bünövrəsi möhkəm və binanın uçmaq təhlükəsi olmayan, ikinci binanın misalı isə bünövrəsi da­ğılmaqda olan uçu­ru­mun lap kə­na­rında quran və binası özü ilə birlikdə Cəhənnəmin dibinə yu­var­lanan kəsin misalı kimidir. Allah zalım qövmü küfr, nifaq və s. bu kimi çirkin əməllərinə görə doğru yola yö­nəlt­məz.

Onların (müsəlmanlara) zərər vurmaq məqsədilə tikdikləri bu məscid, ürəkləri ölüm yaxud qılıncla öldürülüb parça-parça ola­na qədər qəlb­lə­rində şübhə və nifaq mənbəyi olaraq qa­la­caq­dır. Allah qullarının əməllərini biləndir, qullarını xeyir və ya şərlə mükafatlandırmaqda hikmət sahibidir.

Həqiqətən, Allah mö­minlər­dən, dəyəri baha olan Cənnət müqa­bilin­də, on­ların can­la­rını – bunun hamısı Allahın mülkü olsa belə, onlara sayğı baxımından – sa­tın almışdır. Çünki on­lar, Allahın kəlməsi uca olması üçün Allah yo­lunda kafirlərlə vuruşub ya kafirləri öldü­rür ya da ki, kafirlər onları öldü­rürlər. Bu, Allahın, Musanın kitabı Tövratda, İsanın kitabı – aleyhiməssəlam – İn­cil­də və Muhammədin (sallallahu aleyhi və səlləm) kitabı Quranda Öz öhdəsinə gö­tür­düyü bir vəd­dir. Uca Allahdan da­ha çox Öz əhdinə kimsə sadiq ola bilməz. Ey möminlər! Elə isə Allahla sövdələşdiyiniz bu alış-verişə gö­rə sevinin. Atrıq siz bu sövdələşmənizdən böyük bir qazanc əldə etdiniz. Çünki bu alış-veriş böyük uğurdur.

Bu böyük uğura nail olan kimsələr, Allahın sevməyib, qəzəbləndiyi əməlləri Onun sevib, razı qaldığı əməllərlə dəyişən, təvazökarlıq edərək Allah qorxusundan zəlil olub, Ona ciddi şəkildə ibadət edən, yaxşı-yaman günlərdə Rəbbinə həmd-sənalar edən, oruc tutub, namaz qılan, insanlara Allah və Onun rəsulunun əmrlərini əmr edən, insanları Allah və ya Onun rəsulunun qadağalarından çəkindirən və Allahın əmrlərini yerinə yetirib, qoyduğu hüdudlarını qoruyan kimsələrdir. Ey Peyğəmbər! Belə möminlərə onları dünyada və axirətdə sevindirəcək şeylərlə müj­də­lə.

Müşriklərin Cəhənnəm sa­kin­lə­ri olduqları müsəlmanlara aydın ol­duq­dan son­ra, hətta onların yaxın qohum-əqrəbalarından olsa­lar belə, onlar Allaha şərik qoşduqları halda öldükləri üçün, Peyğəmbərə və mö­min­lərə Allahdan on­lar üçün bağışlan­ma di­lə­mək icazəli deyil.

İbrahim (aleyhissəlam) atasının Allahın dininə təslim olacağına ümüd edərək, atası üçün Allahdan bağış­lan­ma diləmək istəyi, İbrahimin mütləq Allahdan onun üçün bağışlanma diləyəcəyini təmənna etməsi, ona verdiyi vədə görə idi. İbrahim ata­sı­na etdiyi öyüd-nəsihətin heç bir faydası olmadığını və ya vəhy vasitəsi ilə atasının kafir olaraq öləcəyini bildikdən sonra, atasının Allaha düş­mən olduğu ona bəl­li olduğu zaman on­dan uzaqlaşdı. İbrahim bunu (atası üçün bağışlanma diləməsini istəməsi), Allahın ona vəhy etdiyi hökmə müxalif olaraq deyil, sadəcə olaraq ictihad edərək etmişdir. Həqiqətən, İb­ra­him Alla­ha çox yalvaran, zalım qövmünü bağışlayan bir kim­sə idi.

Allah bir qövmü doğru yola müvəffəq etdikdən sonra çəkinilməsi vacib olan haram şeylər­dən on­ları xəbərdar etmə­yincə on­la­rın azğın bir yolda olduqlarına hökm verməz. Əgər Allah onlara haram olan şeyləri bəyan etdikdən sonra, onlar yenidən haram əməllərə qayıtsalar, bu zaman Allah onların azğın bir yolda olduqlarına hökm verər. Həqiqə­tən, Allah hər şe­yi biləndir. Ona heç bir şey gizli qalmaz. Artıq Allah sizə bilmədiyiniz şeylər öyrətmişdir.