Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
فصلت
Fussilat
Explained in Detail · Meccan · 54 ayahs
Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.
41:2Page 477
تَنزِيلٞ مِّنَ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٢
[This is] a revelation from the Entirely Merciful, the Especially Merciful -
Бу Қуръон Меҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ тарафидан нозил қилинган.
41:3Page 477
كِتَٰبٞ فُصِّلَتۡ ءَايَٰتُهُۥ قُرۡءَانًا عَرَبِيّٗا لِّقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ ٣
A Book whose verses have been detailed, an Arabic Qur’ān1 for a people who know,
Китобки, оятлари муфассал, тўла баён қилинган. Биладиган қавм учун арабий Қуръон қилиб берилган. Чунки ўша биладиганларгина ундан ва ундаги ҳидоятдан баҳраманд бўла оладилар.
41:4Page 477
بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا فَأَعۡرَضَ أَكۡثَرُهُمۡ فَهُمۡ لَا يَسۡمَعُونَ ٤
As a giver of good tidings and a warner; but most of them turn away, so they do not hear.
Мўминларга Аллоҳ тайёрлаб қўйган мўл мукофот ҳақида хушхабар етказади. Кофирларни эса Аллоҳнинг аламли азобидан огоҳлантиради. Уларнинг кўплари Қуръондан юз ўгирдилар. Чунки улар Қуръондаги ҳидоятни онгли тарзда тинглай олмайдилар.
41:5Page 477
وَقَالُواْ قُلُوبُنَا فِيٓ أَكِنَّةٖ مِّمَّا تَدۡعُونَآ إِلَيۡهِ وَفِيٓ ءَاذَانِنَا وَقۡرٞ وَمِنۢ بَيۡنِنَا وَبَيۡنِكَ حِجَابٞ فَٱعۡمَلۡ إِنَّنَا عَٰمِلُونَ ٥
And they say, "Our hearts are within coverings [i.e., screened] from that to which you invite us, and in our ears is deafness, and between us and you is a partition, so work;1 indeed, we are working."
Дедилар: "Дилларимизга парда тортилган. Улар сенинг даъватингни англай олмайди. Қулоқларимизда карлик бор, уни эшитмайди. Сен билан бизнинг орамизда бир тўсиқ бор. Сен тарафингдан ҳеч нарса бизга етиб келмайди. Шундай бўлгач, сен ўз йўлингда кетавер, биз ҳам ўз йўлида кетаверадиган одамлармиз. Ҳеч қачон сенга эргашмаймиз".
41:6Page 477
قُلۡ إِنَّمَآ أَنَا۠ بَشَرٞ مِّثۡلُكُمۡ يُوحَىٰٓ إِلَيَّ أَنَّمَآ إِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞ فَٱسۡتَقِيمُوٓاْ إِلَيۡهِ وَٱسۡتَغۡفِرُوهُۗ وَوَيۡلٞ لِّلۡمُشۡرِكِينَ ٦
Say, [O Muḥammad], "I am only a man like you to whom it has been revealed that your god is but one God; so take a straight course to Him and seek His forgiveness." And woe to those who associate others with Allāh –
Эй Пайғамбар, анави саркашларга айтинг: "Мен ҳам сизларга ўхшаган бир одамман, холос. Менга Аллоҳ ваҳий қилдики, сизларнинг чин маъбудингиз бирдир. У Аллоҳдир. Шундай бўлгач, Унга олиб борадиган йўлдан юринглар. Ундан гуноҳларингиз учун мағфират сўранглар. Аллоҳга ширк келтириб, Ундан бошқага ибодат қиладиган мушрикларга ҳалокат бўлсин".
41:7Page 477
ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ ٧
Those who do not give zakāh, and in the Hereafter they are disbelievers.
Мушрикларки, молларидан закот бермайдилар ва охиратга ҳам, ундаги туганмас неъмату аламли азобга ҳам ишонмайдилар, куфр келтирадилар.
41:8Page 477
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُمۡ أَجۡرٌ غَيۡرُ مَمۡنُونٖ ٨
Indeed, those who believe and do righteous deeds - for them is a reward uninterrupted.
Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши ишларни қилган кишилар учун ҳеч қачон тугамайдиган мангу мукофот бордир. У жаннатдир.
41:9Page 477
۞ قُلۡ أَئِنَّكُمۡ لَتَكۡفُرُونَ بِٱلَّذِي خَلَقَ ٱلۡأَرۡضَ فِي يَوۡمَيۡنِ وَتَجۡعَلُونَ لَهُۥٓ أَندَادٗاۚ ذَٰلِكَ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٩
Say, "Do you indeed disbelieve in He who created the earth in two days and attribute to Him equals? That is the Lord of the worlds."
Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Нима учун сизлар заминни икки кунда, Якшанба ва Душанба кунлари яратиб қўйган Зотга куфр келтиряпсизлар ва Унга бошқаларни шерик қиляпсизлар? Уни қўйиб, бошқаларга ибодат қиляпсизлар? Нима учун? Ахир У Зот барча махлуқотларнинг Парвардигори-ку!
41:10Page 477
وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِيَ مِن فَوۡقِهَا وَبَٰرَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَآ أَقۡوَٰتَهَا فِيٓ أَرۡبَعَةِ أَيَّامٖ سَوَآءٗ لِّلسَّآئِلِينَ ١٠
And He placed on it [i.e., the earth] firmly set mountains over its surface, and He blessed it and determined therein its [creatures'] sustenance in four days without distinction1 - for [the information of] those who ask.
Замин қимирлаб кетмаслиги учун унинг устида тоғларни барпо этди. Уларга барака берди, ўз аҳли учун ҳар доим яхшилик манбаи қилиб қўйди. Одамлар ва ҳайвонларнинг озуқаларини тўрт кунда белгилаб қўйди. Олдинги икки кунга яна икки кун, сешанба ва чоршанбалар ҳам қўшилади. Бу маълумот шу ҳақда сўровчилар учундир.
41:11Page 477
ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ وَهِيَ دُخَانٞ فَقَالَ لَهَا وَلِلۡأَرۡضِ ٱئۡتِيَا طَوۡعًا أَوۡ كَرۡهٗا قَالَتَآ أَتَيۡنَا طَآئِعِينَ ١١
Then He directed Himself1 to the heaven while it was smoke and said to it and to the earth, "Come [into being],2 willingly or by compulsion." They said, "We have come willingly."
Кейин Аллоҳ самони яратмоқчи бўлди. У пайтда осмон бир тутун эди. Унга ва заминга: "Фармонимга ўз ихтиёрингиз билан ёки мажбуран бўйсунинглар, сизлар учун бошқа йўл йўқ", деган эди, улар: "Ўз ихтиёримиз билан бўйсундик, биз учун Сенинг иродангдан ўзга ирода йўқдир", дедилар.
41:12Page 478
فَقَضَىٰهُنَّ سَبۡعَ سَمَٰوَاتٖ فِي يَوۡمَيۡنِ وَأَوۡحَىٰ فِي كُلِّ سَمَآءٍ أَمۡرَهَاۚ وَزَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنۡيَا بِمَصَٰبِيحَ وَحِفۡظٗاۚ ذَٰلِكَ تَقۡدِيرُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡعَلِيمِ ١٢
And He completed them as seven heavens within two days and inspired [i.e., made known] in each heaven its command. And We adorned the nearest heaven with lamps [i.e., stars, for beauty] and as protection.1 That is the determination of the Exalted in Might, the Knowing.
Кейин Аллоҳ осмонларни икки кунда, Пайшанба ва Жума кунлари яратди. Шу билан осмонлару ернинг яратилиши олти кунда ниҳоясига етди. Аллоҳ ҳар бир самога ваҳий юбориб, унинг тақдирида нима борлигини ва қандай тоат-ибодат қилишини тайинлади. Дунё осмонини юлдузлар билан безадик ва улар орқали самони шайтонларнинг ўғринча қулоқ солишларидан асрадик. Буларнинг ҳаммаси ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва махлуқотларини жуда яхши танийдиган, биладиган Зотнинг тақдиридир.
41:13Page 478
فَإِنۡ أَعۡرَضُواْ فَقُلۡ أَنذَرۡتُكُمۡ صَٰعِقَةٗ مِّثۡلَ صَٰعِقَةِ عَادٖ وَثَمُودَ ١٣
But if they turn away, then say, "I have warned you of a thunderbolt like the thunderbolt [that struck] ʿAad and Thamūd.
Эй Пайғамбар, анавилар сиз олиб келган рисолатга иймон келтиришдан юз ўгирсалар, уларга шундай деб айтинг: "Сизларни Ҳуд қавми Од қабиласининг ва Солиҳ қавми Самуд қабиласининг бошига тушган балодан огоҳлантирдим".
41:14Page 478
إِذۡ جَآءَتۡهُمُ ٱلرُّسُلُ مِنۢ بَيۡنِ أَيۡدِيهِمۡ وَمِنۡ خَلۡفِهِمۡ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّا ٱللَّهَۖ قَالُواْ لَوۡ شَآءَ رَبُّنَا لَأَنزَلَ مَلَٰٓئِكَةٗ فَإِنَّا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ ١٤
[That occurred] when the messengers had come to them before them and after them, [saying], "Worship not except Allāh." They said, "If our Lord had willed,1 He would have sent down the angels, so indeed we, in that with which you have been sent, are disbelievers."
Уларга пайғамбарлари кетма-кет келиб, айни ишга, яъни, ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилишга даъват этдилар. Кофирлар бунга жавобан: "Агар Парвардигоримиз истаганида фаришталарни туширган бўларди. Биз сизлар олиб келган рисолатни инкор этамиз. Чунки сизлар ҳам худди ўзимизга ўхшаган одамларсиз", дедилар.
41:15Page 478
فَأَمَّا عَادٞ فَٱسۡتَكۡبَرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّ وَقَالُواْ مَنۡ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةًۖ أَوَلَمۡ يَرَوۡاْ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِي خَلَقَهُمۡ هُوَ أَشَدُّ مِنۡهُمۡ قُوَّةٗۖ وَكَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا يَجۡحَدُونَ ١٥
As for ʿAad, they were arrogant upon the earth without right and said, "Who is greater than us in strength?" Did they not consider that Allāh who created them was greater than them in strength? But they were rejecting Our signs.
Энди Ҳуд қавми Од қабиласига келсак, улар кофир бўлиш билан бирга ер юзида ноҳақ, ноўрин катта кетиб, атрофидагиларга зулму зўравонлик қилиб: "Биздан ҳам кучлироқ ким бор экан?", дедилар. Уларнинг наздида ўзларидан кучлироқ зот йўқ эди. Бас, Аллоҳ уларга раддия билдириб: "Уларни яратган, уларга ўша қувватни ато этган Аллоҳ улардан кўра қудратлироқ эканини билмасмидилар?", деди. Улар Ҳуд алайҳиссалом олиб келган Бизнинг оятларимизга куфр келтирардилар.
41:16Page 478
فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ رِيحٗا صَرۡصَرٗا فِيٓ أَيَّامٖ نَّحِسَاتٖ لِّنُذِيقَهُمۡ عَذَابَ ٱلۡخِزۡيِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَعَذَابُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَخۡزَىٰۖ وَهُمۡ لَا يُنصَرُونَ ١٦
So We sent upon them a screaming wind during days of misfortune to make them taste the punishment of disgrace in the worldly life; but the punishment of the Hereafter is more disgracing, and they will not be helped.
Уларга дунё ҳаётидаги хорлик азобини тоттириб қўйиш учун бир кунни улар учун бехосият қилиб, у кунда устларига даҳшатли бўронни юбордик. Уларни кутиб турган охират азоби бундан-да хор қилгувчироқдир. У пайтда улар ўзларини азобдан қутқариб қоладиган бирон ҳимоячини топа олмай қоладилар.
41:17Page 478
وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيۡنَٰهُمۡ فَٱسۡتَحَبُّواْ ٱلۡعَمَىٰ عَلَى ٱلۡهُدَىٰ فَأَخَذَتۡهُمۡ صَٰعِقَةُ ٱلۡعَذَابِ ٱلۡهُونِ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ١٧
And as for Thamūd, We guided them, but they preferred blindness over guidance, so the thunderbolt of humiliating punishment seized them for what they used to earn.
Солиҳнинг қавми Самудга келсак, уларга ҳидоят берган эдик. Ўзлари ҳидоятдан кўра кўрликни танладилар. Бас, уларни қилган қилмишлари, куфру исёнлари туфайли хор қилгувчи азоб яшини урди.
41:18Page 478
وَنَجَّيۡنَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ ١٨
And We saved those who believed and used to fear Allāh.
Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотларга эса нажот бердик.
41:19Page 478
وَيَوۡمَ يُحۡشَرُ أَعۡدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمۡ يُوزَعُونَ ١٩
And [mention, O Muḥammad], the Day when the enemies of Allāh will be gathered to the Fire while they are [driven], assembled in rows,
Аллоҳ душманларини дўзах сари ҳайдаб бориб, тўплайдиган кунни эсланг. У кунда уларнинг атрофларини азоб фаришталари ўраб олган бўлади. Дўзахдан қочиб-қутула олмайдилар.
41:20Page 478
حَتَّىٰٓ إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَيۡهِمۡ سَمۡعُهُمۡ وَأَبۡصَٰرُهُمۡ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٢٠
Until, when they reach it, their hearing and their eyes and their skins will testify against them of what they used to do.
Дўзахга етиб келганларида эса дунёда қилиб ўтган ишларидан тонадилар. Шунда уларнинг қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилиб ўтган куфру маъсиятларини айтиб берадилар.
41:21Page 479
وَقَالُواْ لِجُلُودِهِمۡ لِمَ شَهِدتُّمۡ عَلَيۡنَاۖ قَالُوٓاْ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِيٓ أَنطَقَ كُلَّ شَيۡءٖۚ وَهُوَ خَلَقَكُمۡ أَوَّلَ مَرَّةٖ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ٢١
And they will say to their skins, "Why have you testified against us?" They will say, "We were made to speak by Allāh, who has made everything speak; and He created you the first time, and to Him you are returned.
Кофирлар териларига дедилар: "Нима учун бизга қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилиб ўтган ишларимизни айтиб беряпсизлар?" Терилар шундай жавоб бердилар: "Ҳамма нарсага забон берган Аллоҳ бизни ҳам гапиртирди. У дастлаб сизларни яратган ва охиратда ҳисоб-китоб учун яна Унга қайтариласизлар".
41:22Page 479
وَمَا كُنتُمۡ تَسۡتَتِرُونَ أَن يَشۡهَدَ عَلَيۡكُمۡ سَمۡعُكُمۡ وَلَآ أَبۡصَٰرُكُمۡ وَلَا جُلُودُكُمۡ وَلَٰكِن ظَنَنتُمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَا يَعۡلَمُ كَثِيرٗا مِّمَّا تَعۡمَلُونَ ٢٢
And you were not covering [i.e., protecting] yourselves,1 lest your hearing testify against you or your sight or your skins, but you assumed that Allāh does not know much of what you do.
Гуноҳлар қилаётган пайтингизда сизларга қарши қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз гувоҳлик бериб қолишини ўйламай, улардан яширмасдан қилаверардингизлар. Чунки сизлар ўлимдан кейин ҳисоб-китоб, жазо ва мукофот борлигига ишонмас эдингизлар. Лекин сизлар Аллоҳ қилаётган ишларингизнинг кўпини билмайди, деб ўйлардингизлар. Яширин қилаётганингизга алданиб қолгансизлар.
41:23Page 479
وَذَٰلِكُمۡ ظَنُّكُمُ ٱلَّذِي ظَنَنتُم بِرَبِّكُمۡ أَرۡدَىٰكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٢٣
And that was your assumption which you assumed about your Lord. It has brought you to ruin, and you have become among the losers."
Парвардигорингиз ҳақидаги мана шу ёмон гумонингиз сизларни ҳалок этди. Шу туфайли дунё ва охиратни қўлдан бой берган мағлублар қаторидан жой олдингизлар.
41:24Page 479
فَإِن يَصۡبِرُواْ فَٱلنَّارُ مَثۡوٗى لَّهُمۡۖ وَإِن يَسۡتَعۡتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ٱلۡمُعۡتَبِينَ ٢٤
So [even] if they are patient, the Fire is a residence for them; and if they ask to appease [Allāh], they will not be of those who are allowed to appease.
Ўз қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувҳлик бериб турган анави мағлублар энди чидасалар, жойлари жаҳаннамдир. Азоб даф этилишини ва Аллоҳнинг ризосини истасалар, бу истакларига ҳаргиз ета олмайдилар.
41:25Page 479
۞ وَقَيَّضۡنَا لَهُمۡ قُرَنَآءَ فَزَيَّنُواْ لَهُم مَّا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡ وَحَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقَوۡلُ فِيٓ أُمَمٖ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِم مِّنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ خَٰسِرِينَ ٢٥
And We appointed for them companions1 who made attractive to them what was before them and what was behind them [of sin], and the word [i.e., decree] has come into effect upon them among nations which had passed on before them of jinn and men. Indeed, they [all] were losers.
Биз анави кофирларга шайтонлардан иборат дўстлар тайёрлаб қўйдик. Ана ўшалар уларга шу дунёда қилаётган ёмон ишларини ҳам, келгусида охиратда содир бўладиган ҳолатни ҳам чиройли қилиб кўрсатдилар. Шу билан охиратни ёдга олиш ва унинг учун тайёргарлик қилишни унутдилар. Натижада улардан олдин ўтган инсу жинга келган азоб уларга ҳам келиши ҳақ бўлиб қолди. Улар Қиёмат куни дўзахга кириш билан ўз жонларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берган мағлублардир.
41:26Page 479
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَسۡمَعُواْ لِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَٱلۡغَوۡاْ فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَغۡلِبُونَ ٢٦
And those who disbelieve say, "Do not listen to this Qur’ān and speak noisily1 during [the recitation of] it that perhaps you will overcome."
Кофирлар ҳужжатга ҳужжат билан жавоб бера олмагач, бир-бирларига шундай тавсиялар бердилар: "Муҳаммад ўқиб бераётган бу Қуръонга қулоқ солманглар. Унинг кўрсатмаларига эргашманглар. У ўқилаётганда овозингизни кўтариб, қичқириб, ҳуштак чалиб, шовқин қилинглар. Шоядки, шунда сизлар ғолиб бўлиб, у тиловатини ва даъватини тўхтатса.
41:27Page 479
فَلَنُذِيقَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ عَذَابٗا شَدِيدٗا وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَسۡوَأَ ٱلَّذِي كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٢٧
But We will surely cause those who disbelieve to taste a severe punishment, and We will surely recompense them for the worst of what they had been doing.
Аллоҳга куфр келтирган ва пайғамбарларини ёлғончига чиқарган кофирларга Қиёмат куни қаттиқ азобни тоттирамиз ҳамда уларни қилиб ўтган ширку маъсиятларининг энг ёмони билан жазолаймиз.
41:28Page 479
ذَٰلِكَ جَزَآءُ أَعۡدَآءِ ٱللَّهِ ٱلنَّارُۖ لَهُمۡ فِيهَا دَارُ ٱلۡخُلۡدِ جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا يَجۡحَدُونَ ٢٨
That is the recompense of the enemies of Allāh - the Fire. For them therein is the home of eternity as recompense for what they, of Our verses, were rejecting.
Мазкур жазо куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқариб, Аллоҳга душман бўлганларнинг жазосидир. У дўзахдир. У ерда абадий қоладилар. Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ҳужжатлари аниқ бўлса ҳам иймон келтирмаганларининг жазоси мана шудир.
41:29Page 479
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ رَبَّنَآ أَرِنَا ٱلَّذَيۡنِ أَضَلَّانَا مِنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ نَجۡعَلۡهُمَا تَحۡتَ أَقۡدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ ٱلۡأَسۡفَلِينَ ٢٩
And those who disbelieved will [then] say, "Our Lord, show us those who misled us of the jinn and men [so] we may put them under our feet1 that they will be among the lowest."
Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлар дедилар: "Парвардигоро, бизни йўлдан оздирган инсу жинларни, куфрга чақирган ва одамзодни ноҳақ қон тўкишгача олиб борган Иблисни бизга кўрсат. Уларни оёқларимиз билан янчайлик. Токи, улар дўзах аҳлининг энг тубида бўлиб, энг қаттиқ азобга гирифтор бўлсинлар".
41:30Page 480
إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَبۡشِرُواْ بِٱلۡجَنَّةِ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ٣٠
Indeed, those who have said, "Our Lord is Allāh" and then remained on a right course - the angels will descend upon them, [saying], "Do not fear and do not grieve but receive good tidings of Paradise, which you were promised.
"Парвардигоримиз Аллоҳдир, биз учун Ундан ўзга парвардигор йўқдир", дейдиган зотларнинг ўлим онида фаришталар тушиб уларга: "Ўлимдан ҳам, ундан кейин содир бўладиган ишлардан ҳам қўрқманглар. Ортингизда қолиб кетаётган нарсалардан ташвишланманглар, хафа бўлманглар. Шод, хуррам бўлаверингларки, иймонингиз ва солиҳ амалларингиз учун ваъда қилинган жаннат сизларни кутиб турибди".
41:31Page 480
نَحۡنُ أَوۡلِيَآؤُكُمۡ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَشۡتَهِيٓ أَنفُسُكُمۡ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ٣١
We [angels] were your allies in worldly life and [are so] in the Hereafter. And you will have therein whatever your souls desire, and you will have therein whatever you request [or wish]
Дунё ҳаётида биз сизларга дўст бўлиб, сизларни ўнглаб ва ҳимоя қилиб турганмиз. Охиратда ҳам бу дўстлигимиз давом этаверади. Жаннатда сизлар учун кўнгилларингиз тусаган неъматлар ва лаззатлар бир зумда муҳайё қилинади. У ерда нимани истасангизлар, ҳаммасига эришасизлар.
41:32Page 480
نُزُلٗا مِّنۡ غَفُورٖ رَّحِيمٖ ٣٢
As accommodation from a [Lord who is] Forgiving and Merciful."
Сизларга муҳайё қилинган бу неъматлар тавба қилган бандаларини кечирадиган ва уларга Меҳрибон бўлган Парвардигор тарафидандир.
41:33Page 480
وَمَنۡ أَحۡسَنُ قَوۡلٗا مِّمَّن دَعَآ إِلَى ٱللَّهِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ ٣٣
And who is better in speech than one who invites to Allāh and does righteousness and says, "Indeed, I am of the Muslims."
Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга ва У Зотнинг шариатига амал қилишга чақирадиган, ўзи ҳам Парвардигорини рози қиладиган солиҳ амалларни бажарадиган ва: "Мен Аллоҳга бўйсунадиган бандаларданман", дейдиган кимсадан кўра чиройлироқ сўзлайдиган бирон кимса йўқ.
41:34Page 480
وَلَا تَسۡتَوِي ٱلۡحَسَنَةُ وَلَا ٱلسَّيِّئَةُۚ ٱدۡفَعۡ بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِي بَيۡنَكَ وَبَيۡنَهُۥ عَدَٰوَةٞ كَأَنَّهُۥ وَلِيٌّ حَمِيمٞ ٣٤
And not equal are the good deed and the bad. Repel [evil] by that [deed] which is better; and thereupon, the one whom between you and him is enmity [will become] as though he was a devoted friend.
Аллоҳни рози қиладиган яхши амаллар, тоат-ибодатлар билан У Зотни ғазаблантирадиган гуноҳлар ва ёмон ишлар баробар бўлмас. Сизга ёмонлик қилган кимсани энг гўзал тарзда даф этинг, ўзингизни ундан мудофаа қилинг. Қарабсизки, сиз билан унинг ўртасидаги адоват дўстликка айланиб, унинг ўзи яқин дўстдек бўлиб қолади.
41:35Page 480
وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُواْ وَمَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٖ ٣٥
But none is granted it except those who are patient, and none is granted it except one having a great portion [of good].
Эзгулик ва манфаатларга тўла бўлган бу ажойиб хислатга одамлар тарафидан келадиган ёмонликларга, озорларга сабр қиладиган зотларгина эришадилар. Унга улуғ насиба соҳибларигина ноил бўладилар.
41:36Page 480
وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ نَزۡغٞ فَٱسۡتَعِذۡ بِٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ٣٦
And if there comes to you from Satan an evil suggestion, then seek refuge in Allāh. Indeed, He is the Hearing, the Knowing.
Қайсидир бир онларда шайтон сизни васваса қилиб, бирон ёмонлик еткизмоқчи бўлса, бас, Аллоҳга илтижо қилиб, Ундан паноҳ тиланг. У айтаётган гапингизни эшитгувчи ва ҳолингиздан Хабардор Зотдир.
41:37Page 480
وَمِنۡ ءَايَٰتِهِ ٱلَّيۡلُ وَٱلنَّهَارُ وَٱلشَّمۡسُ وَٱلۡقَمَرُۚ لَا تَسۡجُدُواْ لِلشَّمۡسِ وَلَا لِلۡقَمَرِ وَٱسۡجُدُواْۤ لِلَّهِۤ ٱلَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ ٣٧
And of His signs are the night and day and the sun and moon. Do not prostrate to the sun or to the moon, but prostrate to Allāh, who created them, if it should be Him that you worship.1
Кетма-кет келадиган кеча ва кундуз ҳам, қуёш ва ой ҳам Аллоҳнинг бирлиги ва буюклигига далолат қилувчи оятлардандир. Эй одамлар, Қуёшга ҳам, ойга ҳам ибодат қилманглар. Агар чин бандалик қилмоқчи бўлсангизлар, уларни яратган Аллоҳга ибодат қилинглар.
41:38Page 480
فَإِنِ ٱسۡتَكۡبَرُواْ فَٱلَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُۥ بِٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَهُمۡ لَا يَسۡـَٔمُونَ۩ ٣٨
But if they are arrogant - then those who are near your Lord [i.e., the angels] exalt Him by night and by day, and they do not become weary.
Агар такаббурлик қилиб, Аллоҳга сажда қилишдан бош тортсалар, бас, Парвардигорингиз ҳузуридаги фаришталар У Зотга кечаю кундуз зерикмасдан, малол олмасдан тасбеҳ, ҳамд айтадилар.
41:39Page 481
وَمِنۡ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنَّكَ تَرَى ٱلۡأَرۡضَ خَٰشِعَةٗ فَإِذَآ أَنزَلۡنَا عَلَيۡهَا ٱلۡمَآءَ ٱهۡتَزَّتۡ وَرَبَتۡۚ إِنَّ ٱلَّذِيٓ أَحۡيَاهَا لَمُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰٓۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ٣٩
And of His signs is that you see the earth stilled, but when We send down upon it rain, it quivers and grows. Indeed, He who has given it life is the Giver of Life to the dead. Indeed, He is over all things competent.
Аллоҳнинг бирлиги, буюклиги ва қайта тирилтиришга қодирлигига далолат қиладиган оятларидан бири шуки, сиз бир тап-тақир ерни кўрасиз. Унга ёмғир ёғдирсак, ичидаги уруғлар озуқаланиб, замин ҳаракатга келади. Мана шу ўлик ерни тирилтирган Зот ўлик одамларни ҳам тирилтиришга ва ҳисоб-китоб қилиб, жазо ёки мукофотларини беришга Қодир.
41:40Page 481
إِنَّ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا لَا يَخۡفَوۡنَ عَلَيۡنَآۗ أَفَمَن يُلۡقَىٰ فِي ٱلنَّارِ خَيۡرٌ أَم مَّن يَأۡتِيٓ ءَامِنٗا يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ ٱعۡمَلُواْ مَا شِئۡتُمۡ إِنَّهُۥ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٌ ٤٠
Indeed, those who inject deviation into Our verses1 are not concealed from Us. So, is he who is cast into the Fire better or he who comes secure on the Day of Resurrection? Do whatever you will; indeed, He is Seeing of what you do.
Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ёлғонга чиқариб, тескарилик қиладиганларнинг аҳволидан жуда яхши Хабардормиз. Дўзахга улоқтириладиган одам Қиёмат кунига тинч-хотиржам келадиган одам билан баробарми? Эй одамлар, ёмонлик қиласизларми, яхшилик қиласизларми, истаганингизни қилаверинглар. Сизларга яхшилик нима, ёмонлик нима, баён қилиб қўйдик. Аллоҳ қилаётган ишларингизни Кўргувчидир.
41:41Page 481
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِٱلذِّكۡرِ لَمَّا جَآءَهُمۡۖ وَإِنَّهُۥ لَكِتَٰبٌ عَزِيزٞ ٤١
Indeed, those who disbelieve in the message [i.e., the Qur’ān]1 after it has come to them...2 And indeed, it is a mighty3 Book.
Аллоҳ тарафидан Қуръон келганда унга куфр келтирганлар Қиёмат куни азобга гирифтор бўладилар. Дарҳақиқат, у азиз, ҳимояланган Китобдирки, ҳеч ким уни ўзгартира олмас.
41:42Page 481
لَّا يَأۡتِيهِ ٱلۡبَٰطِلُ مِنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَلَا مِنۡ خَلۡفِهِۦۖ تَنزِيلٞ مِّنۡ حَكِيمٍ حَمِيدٖ ٤٢
Falsehood cannot approach it from before it or from behind it; [it is] a revelation from a [Lord who is] Wise and Praiseworthy.
Унинг олдидан ҳам, ортидан ҳам ботил келмас. Уни ўзгартириш, қисқартириш, узайтириш, алмаштириш мумкин эмас. У ҳар бир яратишини, тадбирини ва тақдирини ҳикмат билан қиладиган ҳаким ва ҳар доим мақтовга лойиқ Зот тарафидан нозил қилинган.
41:43Page 481
مَّا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدۡ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِن قَبۡلِكَۚ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغۡفِرَةٖ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٖ ٤٣
Nothing is said to you, [O Muḥammad], except what was already said to the messengers before you. Indeed, your Lord is a possessor of forgiveness and a possessor of painful penalty.
Эй Пайғамбар, сизга қарши айтилаётган бу бўҳтонлар сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам айтилган. Шундай экан, сабр қилинг. Зеро, Парвардигорингиз тавба қилган бандасини кечирадиган, тавба қилмай, саркашлик билан гуноҳ қилишда давом этаверадиган бандасини эса жуда оғриқли азоблайдиган Зотдир.
41:44Page 481
وَلَوۡ جَعَلۡنَٰهُ قُرۡءَانًا أَعۡجَمِيّٗا لَّقَالُواْ لَوۡلَا فُصِّلَتۡ ءَايَٰتُهُۥٓۖ ءَا۬عۡجَمِيّٞ وَعَرَبِيّٞۗ قُلۡ هُوَ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ هُدٗى وَشِفَآءٞۚ وَٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ فِيٓ ءَاذَانِهِمۡ وَقۡرٞ وَهُوَ عَلَيۡهِمۡ عَمًىۚ أُوْلَٰٓئِكَ يُنَادَوۡنَ مِن مَّكَانِۭ بَعِيدٖ ٤٤
And if We had made it a foreign [i.e., non-Arabic] Qur’ān, they would have said, "Why are its verses not explained in detail [in our language]? Is it a foreign [recitation] and an Arab [messenger]?" Say, "It is, for those who believe, a guidance and cure." And those who do not believe - in their ears is deafness, and it is upon them blindness. Those are being called from a distant place.1
Биз Қуръонни араб тилидан бошқа тилда нозил қилганимизда кофирлар шундай деган бўлардилар: "Биз англашимиз учун унинг оятлари тушунтириб берилганда яхши бўларди. Қуръонни олиб келган одам араб бўла туриб, унинг ўзи ажамча бўладими?" Эй Пайғамбар, уларга шундай жавоб беринг: "Қуръон Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларни тасдиқ этган зотлар учун ҳидоят ва шифодир. Уларни залолатга кетишдан асрайди, қалбларини жаҳолатдан даволайди. Аллоҳга иймон келтирмаганларнинг эса қулоқларида карлик, кўзларида кўрлик бор. Шунинг учун улар тушунмайдилар. Улар худди узоқ жойдан чақирилаётган одамларга ўхшайдилар. Шундай бўлгач, жарчининг овозини қаёқдан ҳам эшитсинлар!"
41:45Page 481
وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ فَٱخۡتُلِفَ فِيهِۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةٞ سَبَقَتۡ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡۚ وَإِنَّهُمۡ لَفِي شَكّٖ مِّنۡهُ مُرِيبٖ ٤٥
And We had already given Moses the Scripture, but it came under disagreement.1 And if not for a word [i.e., decree]2 that preceded from your Lord, it would have been concluded between them. And indeed they are, concerning it [i.e., the Qur’ān], in disquieting doubt.
Биз Мусога Тавротни бердик. У ҳақда ҳам ихтилоф қилинган. Кимдир унга иймон келтирган, кимдир куфр келтирган. Бандалар ўртасида қилинадиган ажрим Қиёмат куни бўлиши ҳақидаги Аллоҳнинг ваъдаси бўлмаганда эди, Таврот ҳақида ихтилоф қилганлар ўртасида ҳукм чиқариб қўйилган ва ким ҳақ, ким ноҳақ аниқланиб, ҳақлар эъзозланган, ноҳақлар эса хорланган бўларди. Албатта кофирлар Қуръон ҳақида шубҳа-гумонга бораверадилар.
41:46Page 481
مَّنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا فَلِنَفۡسِهِۦۖ وَمَنۡ أَسَآءَ فَعَلَيۡهَاۗ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ ٤٦
Whoever does righteousness - it is for his [own] soul; and whoever does evil [does so] against it. And your Lord is not ever unjust to [His] servants.
Ким бир яхши иш қилса, унинг фойдаси ўзига бўлади. Бирон кимсанинг яхши амалидан Аллоҳга фойда йўқ. Ким ёмон иш қилса, унинг зарари ўзига бўлади. Бирон кимсанинг бирон гуноҳи Аллоҳга зарар қилмайди. Ҳамма қилган амалига яраша жазо ёки мукофотини олади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бандаларига зулм қилмайди. Уларнинг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайди.
41:47Page 482
۞ إِلَيۡهِ يُرَدُّ عِلۡمُ ٱلسَّاعَةِۚ وَمَا تَخۡرُجُ مِن ثَمَرَٰتٖ مِّنۡ أَكۡمَامِهَا وَمَا تَحۡمِلُ مِنۡ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلۡمِهِۦۚ وَيَوۡمَ يُنَادِيهِمۡ أَيۡنَ شُرَكَآءِي قَالُوٓاْ ءَاذَنَّٰكَ مَا مِنَّا مِن شَهِيدٖ ٤٧
To Him [alone] is attributed knowledge of the Hour. And fruits emerge not from their coverings nor does a female conceive or give birth except with His knowledge. And the Day He will call to them, "Where are My 'partners'?" they will say, "We announce to You that there is [no longer] among us any witness [to that]."
Соат илми, Қиёмат кунини билиш ёлғиз Аллоҳга қайтарилади, ҳавола қилинади. Унинг қачон бўлишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Меваларнинг гулкосаларидан чиқиши ҳам, ҳар бир аёлнинг нимага ҳомиладор бўлиши ва нимани туғиши ҳам У Зотнинг илми билангина бўлади. Аллоҳ мушрикларга: "Менга шерик қилаётган ўша бутларингиз қани?", деб нидо қилган кунда улар: "Эътироф этамизки, орамизда биронта одам Сенинг шеригинг борлигига гувоҳ бўлолмас", дедилар.
41:48Page 482
وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَدۡعُونَ مِن قَبۡلُۖ وَظَنُّواْ مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٖ ٤٨
And lost from them will be those they were invoking before, and they will be certain that they have no place of escape.
Илгари дуо қилиб юрган бут-санамлари улардан ғойиб бўлиб қолди. Энди ўзларига Аллоҳнинг азобидан қочгани жой қолмаганига амин бўлдилар.
41:49Page 482
لَّا يَسۡـَٔمُ ٱلۡإِنسَٰنُ مِن دُعَآءِ ٱلۡخَيۡرِ وَإِن مَّسَّهُ ٱلشَّرُّ فَيَـُٔوسٞ قَنُوطٞ ٤٩
Man is not weary of supplication for good [things], but if evil touches him, he is hopeless and despairing.
Инсон соғлик, бойлик, фарзанд каби турли хил неъматларни сўрашдан чарчамайди. Агар унга камбағаллик, касаллик каби бирон мусибат етса, дарров ноумид бўлиб, тушкунликка туша бошлайди.
41:50Page 482
وَلَئِنۡ أَذَقۡنَٰهُ رَحۡمَةٗ مِّنَّا مِنۢ بَعۡدِ ضَرَّآءَ مَسَّتۡهُ لَيَقُولَنَّ هَٰذَا لِي وَمَآ أَظُنُّ ٱلسَّاعَةَ قَآئِمَةٗ وَلَئِن رُّجِعۡتُ إِلَىٰ رَبِّيٓ إِنَّ لِي عِندَهُۥ لَلۡحُسۡنَىٰۚ فَلَنُنَبِّئَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِمَا عَمِلُواْ وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنۡ عَذَابٍ غَلِيظٖ ٥٠
And if We let him taste mercy from Us after an adversity which has touched him, he will surely say, "This is [due] to me,1 and I do not think the Hour will occur; and [even] if I should be returned to my Lord, indeed, for me there will be with Him the best." But We will surely inform those who disbelieved about what they did, and We will surely make them taste a massive punishment.
Бир бало ёки бирон касалликка чалинганларидан кейин уларга раҳм қилиб, соғлик, бойлик ва тинчлик- хотиржамлик неъматини ато этсак: "Бу ўзи менинг ҳаққим. Чунки мен шунга лойиқ одамман. Мен қиёмат қоим бўлади, деб ўйламайман. Фаразан, бўлган тақдирда ҳам Парвардигорим ҳузурида менга аталган бойлик ва давлат бор. Бу дунёда ҳақли бўлганим учун берганидек, у дунёда ҳам беради", дейишлари тайин. Биз кофирларга қилиб ўтган куфру маъсиятлари ҳақида хабар бериб, уларни ўта қаттиқ азобга гирифтор қилурмиз.
41:51Page 482
وَإِذَآ أَنۡعَمۡنَا عَلَى ٱلۡإِنسَٰنِ أَعۡرَضَ وَنَـَٔا بِجَانِبِهِۦ وَإِذَا مَسَّهُ ٱلشَّرُّ فَذُو دُعَآءٍ عَرِيضٖ ٥١
And when We bestow favor upon man, he turns away and distances himself; but when evil touches him, then he is full of extensive supplication.
Агар инсонга соғлик, тинчлик-омонлик каби неъматларни ато этсак, Аллоҳни эслаш ва Унга тоат-ибодат қилишни унутиб, такаббурлик билан юз ўгириб кетади. Агар касаллик, камбағаллик каби мусибатларга йўлиқса, Аллоҳга кўп-кўп дуо қиладиган бўлиб қолади. Хуллас, на неъматга шукр қилади ва на балога сабр.
41:52Page 482
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ إِن كَانَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ ثُمَّ كَفَرۡتُم بِهِۦ مَنۡ أَضَلُّ مِمَّنۡ هُوَ فِي شِقَاقِۭ بَعِيدٖ ٥٢
Say, "Have you considered: if it [i.e., the Qur’ān] is from Allāh and you disbelieved in it, who would be more astray than one who is in extreme dissension?"
Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётган мушрикларга айтинг: "Айтинглар-чи, агар бу Қуръон Аллоҳ тарафидан бўлса ва сизлар унга куфр келтириб, ёлғонга чиқараётган бўлсангизлар, аҳволинглар нима кечади?! Ўта кучли ва ёрқин далиллар билан очиқ кўриниб турган ҳақиқатдан саркашлик билан юз ўгирган одамдан ҳам адашганроқ ким бор экан?!"
41:53Page 482
سَنُرِيهِمۡ ءَايَٰتِنَا فِي ٱلۡأٓفَاقِ وَفِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمۡ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّۗ أَوَلَمۡ يَكۡفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ ٥٣
We will show them Our signs in the horizons and within themselves until it becomes clear to them that it is the truth.1 But is it not sufficient concerning your Lord that He is, over all things, a Witness?2
Қурайш кофирларига оятларимизни мусулмонларга фатҳ қилиб берган ерларимизда ҳам, Маккани фатҳ айлаш билан уларнинг ўзларида ҳам кўрсатиб қўямиз. Токи, бу Қуръоннинг ҳақ экани, унда заррача шубҳа йўқлиги аён бўлсин. Анави мушрикларга Қуръоннинг ҳақ эканига Аллоҳнинг Ўзи гувоҳлик бераётгани етмас эканми? Аллоҳдан кўра зўрроқ яна қандай гувоҳ бор экан? Агар улар чиндан ҳақни истаганларида Парвардигорнинг гувоҳлиги уларга кифоя қилган бўлар эди.
41:54Page 482
أَلَآ إِنَّهُمۡ فِي مِرۡيَةٖ مِّن لِّقَآءِ رَبِّهِمۡۗ أَلَآ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَيۡءٖ مُّحِيطُۢ ٥٤
Unquestionably, they are in doubt about the meeting with their Lord. Unquestionably He is, of all things, encompassing.
Огоҳ бўлингизким, мушриклар Қиёмат куни Парвардигорларига рўбарў келиш ҳақидаги хабарларга шубҳа билан қарайдилар. Чунки улар қайта тирилишни инкор этадилар, охиратга ишонмайдилар. Шу туфайли охират учун солиҳ амаллар ила тайёргарлик кўрмайдилар. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳ ҳамма нарсани иҳота қилиб олгандир, яъни, ҳамма нарсадан воқиф ва ҳар ишга Қодир Зотдир.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences