Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
Al-Mu'minun 23:79–118
23:79Page 347
وَهُوَ ٱلَّذِي ذَرَأَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَإِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ٧٩
And it is He who has multiplied you throughout the earth, and to Him you will be gathered.
Эй инсонлар, сизларни ер юзида яратиб қўйган ҳам Ўша Зотдир. Қиёмат куни ҳисоб-китоб ва жазо ё мукофот учун тўпланишингиз ҳам Ўша Зотнинг ҳузуригадир.
23:80Page 347
وَهُوَ ٱلَّذِي يُحۡيِۦ وَيُمِيتُ وَلَهُ ٱخۡتِلَٰفُ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ٨٠
And it is He who gives life and causes death, and His is the alternation of the night and the day. Then will you not reason?
Жон ато этадиган ҳам ёлғиз Аллоҳдир. Ундан ўзга жон ато этгувчи йўқ. Жонни оладиган ҳам ёлғиз У Зотдир. Ундан ўзга жон олгувчи йўқ. Кеча ва кундузнинг қоронғу-ёруғ бўлиб, узун-қисқа бўлиб ўзгариб туриши ҳам ёлғиз Ўша Зотнинг амри биландир. Шундай экан, Унинг қудрати ҳақида, яратишу тадбир этишда ягона экани ҳақида ақл юритмайсизларми?!
23:81Page 347
بَلۡ قَالُواْ مِثۡلَ مَا قَالَ ٱلۡأَوَّلُونَ ٨١
Rather,1 they say like what the former peoples said.
Йўқ! Улар кофир ота-боболари нима деган бўлса, ўша гапни айтдилар.
23:82Page 347
قَالُوٓاْ أَءِذَا مِتۡنَا وَكُنَّا تُرَابٗا وَعِظَٰمًا أَءِنَّا لَمَبۡعُوثُونَ ٨٢
They said, "When we have died and become dust and bones, are we indeed to be resurrected?
Бўлмағур гапни гапирма, дегандек, ўлиб, тупроқ ва чириган суяк бўлиб кетганимиздан кейин-а? Шундан кейин ҳисоб бериш учун қайта тирилар эканмизми?!
23:83Page 347
لَقَدۡ وُعِدۡنَا نَحۡنُ وَءَابَآؤُنَا هَٰذَا مِن قَبۡلُ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ ٨٣
We have been promised this, we and our forefathers, before; this is not but legends of the former peoples."
Олдинги ота-боболаримизни ҳам қайта тирилиш билан қўрқитишган. Бизни ҳам шу билан қўрқитяптилар. Бу иш ҳеч қачон амалга ошмайди. Чунки у олдингиларнинг тўқима афсоналаридан бошқа нарса эмас.
23:84Page 347
قُل لِّمَنِ ٱلۡأَرۡضُ وَمَن فِيهَآ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ٨٤
Say, [O Muḥammad], "To whom belongs the earth and whoever is in it, if you should know?"
Эй Пайғамбар, анави қайта тирилишни инкор этаётган кофирларга айтинг: "Биладиган бўлсангизлар, айтинглар-чи, у ҳолда мана шу замин ва ундаги бор нарсалар кимнинг мулки?"
23:85Page 347
سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ٨٥
They will say, "To Allāh." Say, "Then will you not remember?"
Ер ва ундаги бор нарсалар Аллоҳникидир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Ер ва ундаги бор нарсаларга эга бўлган Зот сизларни ўлганингиздан кейин қайта тирилтира олмайдими? Шундан ибрат олмайсизларми?"
23:86Page 347
قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ ٱلسَّبۡعِ وَرَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ ٨٦
Say, "Who is Lord of the seven heavens and Lord of the Great Throne?"
Уларга айтинг: "Етти осмонларнинг Парвардигори ким? Энг буюк махлуқ бўлмиш буюк Аршнинг Парвардигори ким?"
23:87Page 347
سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ ٨٧
They will say, "[They belong] to Allāh." Say, "Then will you not fear Him?"
Етти осмонлар ҳам, буюк Арш ҳам Аллоҳнинг мулкидир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Аллоҳнинг азобидан нажот топиш учун У Зотнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?"
23:88Page 347
قُلۡ مَنۢ بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيۡهِ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ٨٨
Say, "In whose hand is the realm of all things - and He protects while none can protect against Him - if you should know?"
Уларга айтинг: "Агар билсангизлар, айтинглар-чи, ҳамма нарсанинг мулки Қўлида бўлган Зот ким? Унинг мулки камаймайди. У Ўзи истаган бандасини Ўз ҳимоясига олади. У Зот бировга ёмонликни истаса, уни ҳеч ким У Зотдан ҳимоя қила олмайди. У Зотнинг азобидан қутқаролмайди".
23:89Page 347
سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ فَأَنَّىٰ تُسۡحَرُونَ ٨٩
They will say, "[All belongs] to Allāh." Say, "Then how are you deluded?"
Ҳамма нарсанинг мулки Аллоҳнинг Қўлидадир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Шундай экан, қандай қилиб ақлингизни йўқотасизлар? Аллоҳнинг бирлигига иқрор бўла туриб, У Зотдан бошқасига ибодат қиласизлар?".
23:90Page 348
بَلۡ أَتَيۡنَٰهُم بِٱلۡحَقِّ وَإِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ ٩٠
Rather, We have brought them the truth, and indeed they are liars.
Иш улар даъво қилаётгандек эмас. Уларга заррача шубҳа аралашмаган ҳақни келтирдик. Шак-шубҳа йўқки, улар Аллоҳнинг шериги ва боласи бор, деган даъволарида ёлғончилардир. Аллоҳ улар айтаётган гаплардан Пок ва Олийдир.
23:91Page 348
مَا ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ مِن وَلَدٖ وَمَا كَانَ مَعَهُۥ مِنۡ إِلَٰهٍۚ إِذٗا لَّذَهَبَ كُلُّ إِلَٰهِۭ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعۡضُهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖۚ سُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ ٩١
Allāh has not taken any son, nor has there ever been with Him any deity. [If there had been], then each deity would have taken what it created, and some of them would have [sought to] overcome others. Exalted is Allāh above what they describe [concerning Him].
Кофирлар ўйлаётганидек, Аллоҳ бола тутмаган. Ундан ўзга чин маъбуд ҳам йўқ. Фаразан бошқа маъбудлар ҳам бор бўлса, улардан ҳар бири ўзи яратгани билан кетган ва бир-биридан ғолиб бўлишга интилган, натижада борлиқ низоми изидан чиқиб кетган бўларди. Борлиқ низоми жойида турганининг ўзи ёлғиз Аллоҳдан ўзга ҳеч бир чин маъбуд йўқлигини кўрсатиб турибди. У Зот мушриклар тавсифлаётган боласи бор, шериги бор, деган нуқсонлардан Пок ва Олийдир.
23:92Page 348
عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ٩٢
[He is] Knower of the unseen and the witnessed, so high is He above what they associate [with Him].
Махлуқотларининг ғайбга оид жиҳатларини ҳам, кўриниб-билиниб турадиган тарафларини ҳам Билгувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин эмас. У Зот шериги бўлишдан Олий ва Покдир.
23:93Page 348
قُل رَّبِّ إِمَّا تُرِيَنِّي مَا يُوعَدُونَ ٩٣
Say, [O Muḥammad], "My Lord, if You should show me that which they are promised,
Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим, анави мушрикларга ваъда қилганинг азобни менга кўрсатсанг...
23:94Page 348
رَبِّ فَلَا تَجۡعَلۡنِي فِي ٱلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ ٩٤
My Lord, then do not place me among the wrongdoing people."
Парвардигорим, уларни менинг кўз ўнгимда жазолайдиган бўлсанг, мени уларнинг сафида қилиб қўймагин. Уларга етаётган азоб менга етиб қолмасин.
23:95Page 348
وَإِنَّا عَلَىٰٓ أَن نُّرِيَكَ مَا نَعِدُهُمۡ لَقَٰدِرُونَ ٩٥
And indeed, We are Able to show you what We have promised them.
Албатта, Биз уларни сизга кўрсатиб, сизнинг кўнг ўнгингизда азоблашга қодирмиз. Қўлимиздан келмайдиган бирон иш йўқ.
23:96Page 348
ٱدۡفَعۡ بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ ٱلسَّيِّئَةَۚ نَحۡنُ أَعۡلَمُ بِمَا يَصِفُونَ ٩٦
Repel, by [means of] what is best, [their] evil. We are most knowing of what they describe.
Эй Пайғамбар, сизга ёмонлик қилишса, сиз уни энг гўзал тарзда даф қилинг. Уларни кечиринг, озорларига сабр қилинг. Биз улар тавсифлаётган ширк, ёлғон каби уйдирмалардан ҳам, сизнинг шаънингизга айтилаётган сеҳргар, мажнун каби ҳақоратлардан ҳам жуда яхши Хабардормиз.
23:97Page 348
وَقُل رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنۡ هَمَزَٰتِ ٱلشَّيَٰطِينِ ٩٧
And say, "My Lord, I seek refuge in You from the incitements of the devils,
Айтинг: "Парвардигорим, шайтонларнинг васвасаларидан, йўлдан уришларидан паноҳ беришингни сўрайман.
23:98Page 348
وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحۡضُرُونِ ٩٨
And I seek refuge in You, my Lord, lest they be present with me."
Парвардигорим, улар менинг ҳузуримга келишларидан паноҳ беришингни сўрайман".
23:99Page 348
حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ رَبِّ ٱرۡجِعُونِ ٩٩
[For such is the state of the disbelievers] until, when death comes to one of them, he says, "My Lord, send me back
Ўша мушриклардан бирига ўлим келганида, устига тушажак азобни кўрганида умрини беҳуда ўтказганига, Аллоҳ ҳақида изланмасдан бепарво бўлганига пушаймон бўлиб дейди: "Парвардигорим, мени дунё ҳаётига қайтар.
23:100Page 348
لَعَلِّيٓ أَعۡمَلُ صَٰلِحٗا فِيمَا تَرَكۡتُۚ كـَلَّآۚ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَآئِلُهَاۖ وَمِن وَرَآئِهِم بَرۡزَخٌ إِلَىٰ يَوۡمِ يُبۡعَثُونَ ١٠٠
That I might do righteousness in that which I left behind."1 No! It is only a word he is saying; and behind them is a barrier until the Day they are resurrected.
Шояд, у дунёга қайтганимда яхши амаллар қилсам. Асло! Унинг талаби қондирилмайди. Бу унинг оғзидан чиқаётган қуруқ гап, холос. Дунёга қайтарилган тақдирда ҳам барибир ваъдасига вафо қилмайди. Улар то қайта тириладиган кунга қадар дунё билан охират ўртасидаги бир тўсиқ ичида бўладилар. Дунёга қайтиб, қолиб кетган ишларини қилиб ва ўзларини ўнглаб олишларига имкон берилмайди.
23:101Page 348
فَإِذَا نُفِخَ فِي ٱلصُّورِ فَلَآ أَنسَابَ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَئِذٖ وَلَا يَتَسَآءَلُونَ ١٠١
So when the Horn is blown, no relationship will there be among them that Day, nor will they ask about one another.
Дам уришга вакил қилинган фаришта Сур карнайига Қиёмат бошланганини англатувчи иккинчи дамни урганда охиратнинг даҳшатидан улар орасида на насл-насаби билан фахрланиш қолади ва на бир-бирларини сўраб-суриштира оладилар.
23:102Page 348
فَمَن ثَقُلَتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ١٠٢
And those whose scales are heavy [with good deeds] - it is they who are the successful.
Кимнинг яхшилик мезонлари ёмонликларидан оғир келса, бас, ана ўшалар мурод-мақсадларига етиб, хавфу хатардан нажот топадилар.
23:103Page 348
وَمَنۡ خَفَّتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فِي جَهَنَّمَ خَٰلِدُونَ ١٠٣
But those whose scales are light - those are the ones who have lost their souls, [being] in Hell, abiding eternally.
Кимнинг яхши амаллари енгил келиб, ёмон амаллари тош босиб кетса, бас, ана ўшалар зарарли ишларни қилиб, иймон ва яхши амал каби фойдали ишларга бепарво бўлиб, ўзларини ўзлари бой берибдилар. Улар дўзах оловида мангу қоладилар. У ердан ҳеч қачон чиқмайдилар.
23:104Page 348
تَلۡفَحُ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ وَهُمۡ فِيهَا كَٰلِحُونَ ١٠٤
The Fire will sear their faces, and they therein will have taut smiles.1
Юзларини ўт куйдиради. Тиришаверганларидан устки ва остки лаблари тишларига ёпишиб, бадбашара бўлиб кетадилар.
23:105Page 349
أَلَمۡ تَكُنۡ ءَايَٰتِي تُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ فَكُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ ١٠٥
[It will be said], "Were not My verses recited to you and you used to deny them?"
Уларга шундай дейилади: "У дунёда Қуръон оятлари сизларга ўқиб берилмаганмиди ва сизлар уларни ёлғонга чиқармаганмидингиз?"
23:106Page 349
قَالُواْ رَبَّنَا غَلَبَتۡ عَلَيۡنَا شِقۡوَتُنَا وَكُنَّا قَوۡمٗا ضَآلِّينَ ١٠٦
They will say, "Our Lord, our wretchedness overcame us, and we were a people astray.
Дедилар: "Парвардигоро, бизга Ўзингга маълум бўлган бадбахтлигимиз ғолиб келиб, ҳақ йўлдан озган, адашган қавм бўлиб қолган эканмиз".
23:107Page 349
رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا مِنۡهَا فَإِنۡ عُدۡنَا فَإِنَّا ظَٰلِمُونَ ١٠٧
Our Lord, remove us from it, and if we were to return [to evil], we would indeed be wrongdoers."
Парвардигоро, бизни дўзахдан чиқар, халос айла. Агар яна ўша куфр ва залолатга қайтадиган бўлсак, у ҳолда аниқ ўзимизга ўзимиз зулм қилган бўламиз. Ҳеч қандай узримиз қолмайди.
23:108Page 349
قَالَ ٱخۡسَـُٔواْ فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ ١٠٨
He will say, "Remain despised therein and do not speak to Me.
Деди: "Дўзахда хор бўлиб яшанглар ва Менга гапирманглар".
23:109Page 349
إِنَّهُۥ كَانَ فَرِيقٞ مِّنۡ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغۡفِرۡ لَنَا وَٱرۡحَمۡنَا وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلرَّٰحِمِينَ ١٠٩
Indeed, there was a party of My servants who said, 'Our Lord, we have believed, so forgive us and have mercy upon us, and You are the best of the merciful.'
Бандаларимдан Менга иймон келтирган бир гуруҳи дер эдилар: "Парвардигоро, Сенга иймон келтирдик. Гуноҳларимизни кечир. Ўз раҳматинг ила бизга раҳм қил. Сен раҳм қилгувчиларнинг энг яхшиси эрурсан".
23:110Page 349
فَٱتَّخَذۡتُمُوهُمۡ سِخۡرِيًّا حَتَّىٰٓ أَنسَوۡكُمۡ ذِكۡرِي وَكُنتُم مِّنۡهُمۡ تَضۡحَكُونَ ١١٠
But you took them in mockery to the point that they made you forget My remembrance, and you used to laugh at them.
Аллоҳга даъват қилган мўминларни масхара қилдингиз. Шу иш билан банд бўлиб, Аллоҳни эслашни унутдингиз. Уларнинг устидан кулар эдингиз.
23:111Page 349
إِنِّي جَزَيۡتُهُمُ ٱلۡيَوۡمَ بِمَا صَبَرُوٓاْ أَنَّهُمۡ هُمُ ٱلۡفَآئِزُونَ ١١١
Indeed, I have rewarded them this Day for their patient endurance - that they are the attainers [of success]."
Мен Қиёмат куни мўминларни Аллоҳга итоат қилиш йўлида сизлардан йўлиққан озорларга сабр қилганлари туфайли жаннат билан мукофотлайман.
23:112Page 349
قَٰلَ كَمۡ لَبِثۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ عَدَدَ سِنِينَ ١١٢
[Allāh] will say, "How long did you remain on earth in number of years?"
Деди: "Ер юзида қанча йил турдингизлар? Қанча вақтни зое қилдингизлар?"
23:113Page 349
قَالُواْ لَبِثۡنَا يَوۡمًا أَوۡ بَعۡضَ يَوۡمٖ فَسۡـَٔلِ ٱلۡعَآدِّينَ ١١٣
They will say, "We remained a day or part of a day; ask those who enumerate."
Улар шундай жавоб берадилар: "Бир кун ёки бир куннинг бир қисмича турдик. Кунлар ва ойларни ҳисоблаб турадиган фаришталардан сўра".
23:114Page 349
قَٰلَ إِن لَّبِثۡتُمۡ إِلَّا قَلِيلٗاۖ لَّوۡ أَنَّكُمۡ كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ١١٤
He will say, "You stayed not but a little - if only you had known.
Деди: "Жуда-жуда оз турганингизни билганингизда эди. Шу қадар озки, унда Аллоҳга итоат қилиш йўлида сабр қилиш жуда енгил эди".
23:115Page 349
أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ ١١٥
Then did you think that We created you uselessly and that to Us you would not be returned?"
Эй одамлар, сизларни ҳеч бир ҳикматсиз, сабабсиз, худди ҳайвонлардек савоб ва жазосиз беҳудага яратганмиз-у, сизлар Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун Бизга қайтарилмайсизлар, деб ўйлаганмидингиз?
23:116Page 349
فَتَعَٰلَى ٱللَّهُ ٱلۡمَلِكُ ٱلۡحَقُّۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡكَرِيمِ ١١٦
So exalted is Allāh, the Sovereign,1 the Truth;2 there is no deity except Him, Lord of the Noble Throne.
Ўз махлуқотларини Ўзи истаганича бошқариб турган подшоҳ Аллоҳ ҳар қандай нуқсондан Покдир. Унинг Ўзи ҳақ, ваъдаси ҳақ, сўзи ҳақ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. У энг буюк махлуқот бўлмиш Аршнинг Эгасидир. Энг улкан махлуқотнинг эгаси ҳамма махлуқотларнинг Эгасидир.
23:117Page 349
وَمَن يَدۡعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ لَا بُرۡهَٰنَ لَهُۥ بِهِۦ فَإِنَّمَا حِسَابُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦٓۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ١١٧
And whoever invokes besides Allāh another deity for which he has no proof - then his account is only with his Lord. Indeed, the disbelievers will not succeed.
Ким Аллоҳ билан бирга бошқа бир маъбудга унинг маъбуд эканига бирон ҳужжати бўлмаса ҳам дуо қилса, бу ёмон қилмишининг жазоси Парвардигори ҳузуридадир. Унга жазони Аллоҳнинг Ўзи беради. Ҳақиқат шуки, кофирлар нажот топмайдилар. Мурод-мақсадларига ҳам етмайдилар, хавфу хатардан омонда ҳам бўлмайдилар.
23:118Page 349
وَقُل رَّبِّ ٱغۡفِرۡ وَٱرۡحَمۡ وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلرَّٰحِمِينَ ١١٨
And, [O Muḥammad], say, "My Lord, forgive and have mercy, and You are the best of the merciful."
Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим, гуноҳларимни кечир, менга Ўз раҳматинг ила раҳм қил. Сен гуноҳкорга раҳм қилиш, унинг тавбасини қабул қилиш бобида энг яхши Зот эрурсан".
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences