Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
آل عمران
Ali 'Imran
Family of Imran · Medinan · 200 ayahs
Алиф, лом, мим. "Бақара" сураси ҳам шу ҳарфлар билан бошланганди. Бу билан Қуръон мана шу каби оддий ҳарфлардан тузилганига қарамасдан, арабларнинг энг моҳир сўз усталари ҳам унга ўхшашини ёза олишмаганига ишора қилиняпти.
3:2Page 50
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَيُّ ٱلۡقَيُّومُ ٢
Allāh - there is no deity except Him, the Ever-Living, the Self-Sustaining.1
Ибодат қилинишга лойиқ ҳақиқий маъбуд ёлғиз Аллоҳдир. У абадий барҳаётдирки, унда ўлим йўқ, нуқсон йўқ. Бор бўлишда У Зот ҳеч кимга, ҳеч нарсага таянмайди. Қолган махлуқотлар эса бирон лаҳза ҳам У Зотдан беҳожат бўла олмайдилар.
3:3–4Page 50
نَزَّلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَأَنزَلَ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ ٣
He has sent down upon you, [O Muḥammad], the Book in truth, confirming what was before it. And He revealed the Torah and the Gospel
مِن قَبۡلُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ ٱلۡفُرۡقَانَۗ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ ٤
Before, as guidance for the people. And He revealed the Criterion [i.e., the Qur’ān]. Indeed, those who disbelieve in the verses of Allāh will have a severe punishment, and Allāh is Exalted in Might, the Owner of Retribution.1
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ сизга Қуръонни нозил қилди. Унинг хабарлари рост, ҳукмлари эса адолатлидир. У олдинги илоҳий китобларга мувофиқдирки, улар орасида ҳеч қандай зиддият йўқ. Аллоҳ Қуръондан олдин Мусо алайҳиссаломга Тавротни, Ийсо алайҳиссаломга эса Инжилни нозил қилди. Бу илоҳий китобларнинг ҳаммасида инсонларнинг дунё ва охиратларини ислоҳ қилишлари учун ҳидоят ва иршод бор. Аллоҳ ҳақ билан ботилни, ҳидоят билан залолатни ажратиб берадиган Фурқонни ҳам нозил қилди. Аллоҳнинг сизга нозил қилган оятларига куфр келтирганларга қаттиқ азоб бордир. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса Ундан ғолиб эмас. Аллоҳ пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, фармонларига қарши чиқадиганлардан интиқом оладиган Зотдир.
3:5Page 50
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخۡفَىٰ عَلَيۡهِ شَيۡءٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ ٥
Indeed, from Allāh nothing is hidden in the earth nor in the heaven.
Аллоҳга на ердаги ва на кўкдаги бирон нарса махфий эмас. У Зот ҳамма-ҳамма нарсаларнинг зоҳирини ҳам ботинини ҳам кўриб-билиб туради.
3:6Page 50
هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ كَيۡفَ يَشَآءُۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ٦
It is He who forms you in the wombs however He wills. There is no deity except Him, the Exalted in Might, the Wise.
Сизларни оналарингиз қоринларида эркак ва аёл, чиройли ва хунук, оқ ва қора қилиб, Ўзи истаганча турли хил суратларда яратган Зот Аллоҳдирки, Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. У Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса Ундан ғолиб бўла олмас. У ҳар бир яратишини, тадбирини, шариатини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.
3:7Page 50
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ مِنۡهُ ءَايَٰتٞ مُّحۡكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٞۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمۡ زَيۡغٞ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنۡهُ ٱبۡتِغَآءَ ٱلۡفِتۡنَةِ وَٱبۡتِغَآءَ تَأۡوِيلِهِۦۖ وَمَا يَعۡلَمُ تَأۡوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُۗ وَٱلرَّٰسِخُونَ فِي ٱلۡعِلۡمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ رَبِّنَاۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ ٧
It is He who has sent down to you, [O Muḥammad], the Book; in it are verses [that are] precise - they are the foundation of the Book - and others unspecific.1 As for those in whose hearts is deviation [from truth], they will follow that of it which is unspecific, seeking discord and seeking an interpretation [suitable to them]. And no one knows its [true] interpretation except Allāh. But those firm in knowledge say, "We believe in it. All [of it] is from our Lord." And no one will be reminded except those of understanding,
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ шундай Зотдирки, сизга Қуъонни нозил қилди. Унда ҳеч қандай чалкашлиги йўқ, аниқ-равшан маънолар тараладиган муҳкам оятлар бор. Бу оятлар Қуръоннинг асоси ва катта қисмини ташкил қилади. Ихтилофлар чоғида айнан шу оятларга мурожаат қилинади. Айни пайтда бир неча хил маъноларни англатадиган муташобиҳ оятлар ҳам борки, кўп одамларга қайси маънода келаётганини англашда чигаллик юзага келади. Қалбида марази - ҳақ йўлдан оғиш бўлган кимсалар оятларнинг муҳкамини қўйиб, муташобиҳини оладилар. Бу билан шубҳа қўзғаш, одамларни йўлдан оздириш ва ўз ҳавойи нафсларига тўғри келадиган тарзда таъвил-тафсир қилишни кўзлайдилар. Аслида бу оятларнинг маъноларини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Илмда мустаҳкам бўлган зотлар эса: "Қуръоннинг ҳаммасига иймон келтирдик, ҳаммаси Парвардигоримиз тарафидан нозил бўлган", дейдилар. Муташобиҳ оятларни муҳкам оятлар билан тафсир қиладилар. Соғлом ақли борларгина эслатма-насиҳатга қулоқ соладилар.
3:8Page 50
رَبَّنَا لَا تُزِغۡ قُلُوبَنَا بَعۡدَ إِذۡ هَدَيۡتَنَا وَهَبۡ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحۡمَةًۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡوَهَّابُ ٨
[Who say], "Our Lord, let not our hearts deviate after You have guided us and grant us from Yourself mercy. Indeed, You are the Bestower.1
Илмда мустаҳкам бўлган зотлар яна шундай дейдилар: "Парвардигоро, бизни ҳаққа ҳидоят қилиб, йўлдан озганлар йўлиққан фожиадан саломат қилганингдан кейин энди яна қалбларимизни ҳақ йўлдан оғдирма! Бизга Ўз ҳузурингдан кенг раҳмат ато этгинки, у билан қалбларимиз ҳидоятлансин, йўлдан озиш фалокатидан ҳимоялансин. Парвардигоро, барча яхшиликларни ато этгувчи ёлғиз Ўзингсан!"
3:9Page 50
رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ ٩
Our Lord, surely You will gather the people for a Day about which there is no doubt. Indeed, Allāh does not fail in His promise."
Парвардигоро, Сен ҳамма одамларни бир кунга тўплаб, уларни ҳисоб-китоб қиласан. У куннинг келиши муқаррар. Парвардигоро, Сен ваъдангга хилоф қилмайсан.
3:10Page 51
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغۡنِيَ عَنۡهُمۡ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡـٔٗاۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ وَقُودُ ٱلنَّارِ ١٠
Indeed, those who disbelieve - never will their wealth or their children avail them against Allāh at all. And it is they who are fuel for the Fire.
Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига куфр келтирганларни на бу дунёда ва на охиратда моллари ҳам, болалари ҳам Аллоҳнинг азобидан қутқара олмайдилар. Улар Қиёмат кунида дўзахнинг ўтинларидир.
3:11Page 51
كَدَأۡبِ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَا فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمۡۗ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ١١
[Theirs is] like the custom of the people of Pharaoh and those before them. They denied Our signs, so Allāh seized them for their sins. And Allāh is severe in penalty.
Бу кофирларнинг иши Фиръавн ва ундан олдинги Аллоҳга куфр келтирган ва оятларини ёлғонга чиқарган бадбахтларнинг иши кабидирки, Аллоҳ уларни гуноҳлари сабабли азоблаганди. Ўшанда уларга моллари ҳам, болалари ҳам асқотмаганди. Аллоҳ куфр келтириб, оятларини ёлғонга чиқарганларга нисбатан азоби қаттиқ Зотдир.
3:12Page 51
قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ سَتُغۡلَبُونَ وَتُحۡشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ ١٢
Say to those who disbelieve, "You will be overcome and gathered together to Hell, and wretched is the resting place."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ҳар қандай ботил дин орқали куфр йўлига кирганларга айтингки, яқинда мўминлар сизлардан ғолиб бўладилар, сизлар эса кофир ҳолингизда ўлиб кетасизлар ва Аллоҳ сизларни жаҳаннам оловига тўплайди. Сизлар учун тайёрлаб қўйилган қароргоҳ нақадар ёмон жой!
3:13Page 51
قَدۡ كَانَ لَكُمۡ ءَايَةٞ فِي فِئَتَيۡنِ ٱلۡتَقَتَاۖ فِئَةٞ تُقَٰتِلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَأُخۡرَىٰ كَافِرَةٞ يَرَوۡنَهُم مِّثۡلَيۡهِمۡ رَأۡيَ ٱلۡعَيۡنِۚ وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصۡرِهِۦ مَن يَشَآءُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبۡرَةٗ لِّأُوْلِي ٱلۡأَبۡصَٰرِ ١٣
Already there has been for you a sign in the two armies which met [in combat at Badr] - one fighting in the cause of Allāh and another of disbelievers. They saw them [to be] twice their [own] number by [their] eyesight.1 But Allāh supports with His victory whom He wills. Indeed in that is a lesson for those of vision.
Бадр кунида жанг қилиш учун тўқнаш келган икки гуруҳда сизлар учун ибрат бор эди. Улардан бири Аллоҳ йўлида Аллоҳнинг калимаси олий бўлиши, кофирлар калимаси эса маҳв этилиши учун жанг қилаётган Пайғамбар алайҳиссалом ва саҳобалардан иборат мўминлар гуруҳи бўлса, иккинчиси каттазанглик, риё ва тарафкашлик байроғи остида урушга чиққан Макка кофирлари эди. Мўминлар уларнинг икки баробар кўплигини ўз кўзлари билан кўрдилар. Аллоҳ Ўзининг дўстларига нусрат-ғалаба берди. Аллоҳ Ўзи истаган бандаларини ғалаба билан қувватлайди. Бу ишда фикр юрита оладиганлар учун ибрат ва насиҳат бордир. Токи, ғалаба сони оз бўлса-да, аҳли иймонники эканини, мағлубият эса сони кўп бўлса-да, аҳли ботилники эканини билиб олсинлар.
3:14Page 51
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلۡبَنِينَ وَٱلۡقَنَٰطِيرِ ٱلۡمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلۡفِضَّةِ وَٱلۡخَيۡلِ ٱلۡمُسَوَّمَةِ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ وَٱلۡحَرۡثِۗ ذَٰلِكَ مَتَٰعُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلۡمَـَٔابِ ١٤
Beautified for people is the love of that which they desire - of women and sons, heaped-up sums of gold and silver, fine branded horses, and cattle and tilled land. That is the enjoyment of worldly life, but Allāh has with Him the best return [i.e., Paradise].
Аллоҳ таоло хабар беряптики, одамларни синаш учун уларга аёллар, болалар, тилла, кумуш каби бойликлар, қимматбаҳо донғи чиққан отлар, туя, сигир, қўй каби чорвалар ҳамда экин-тикинлар каби истак-ҳоҳишларга қўнгил қўйиш чиройли, ёқимли қилиб кўрсатилди. Аслида бу нарслар дунёнинг ўткинчи нарсалари. Улардан бир муддатгина фойдаланиш мумкин, холос. Кейин ҳаммаси бир зумда йўқ бўлиб кетади. Мўмин одамга уларга кўнгил бериш ярашмайди. Зеро, энг гўзал оқибат, қайтиб борар жой Аллоҳнинг ҳузуридадир. У кенглиги осмонлару ерча бўлган жаннатдир.
3:15Page 51
۞ قُلۡ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيۡرٖ مِّن ذَٰلِكُمۡۖ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَأَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞ وَرِضۡوَٰنٞ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ ١٥
Say, "Shall I inform you of [something] better than that? For those who fear Allāh will be gardens in the presence of their Lord beneath which rivers flow, wherein they abide eternally, and purified spouses and approval from Allāh. And Allāh is Seeing [i.e., aware] of [His] servants -
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: "Мана шу истак-хоҳишлардан кўра яхшироқ нарсалар ҳақида хабар берайми? Аллоҳдан тақво қилиб, буйруқларини бажарадиган, тақиқларидан тийиладиган зотлар учун қасрлари ва дарахтлари остидан дарёлар оқиб турадиган боғлар бор. Боғларда улар абадий қоладилар, ўлмайдилар, якун топмайдилар. Улар учун яна сурати ҳам, сийрати ҳам покиза жуфтлар ҳамда Аллоҳнинг ризолиги ҳам борки, Аллоҳ уларга ҳамма нарсани ҳалол қилиб беради, уларга ҳеч қачон ғазаб қилмайди. Аллоҳ бандаларининг аҳволини кўриб-билиб туради. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда уларнинг амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради".
3:16Page 52
ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ١٦
Those who say, 'Our Lord, indeed we have believed, so forgive us our sins and protect us from the punishment of the Fire,' "
Жаннатилар Парвардигорига дуо қилиб, шундай дейдилар: "Парвардигоро, биз Сенга ва пайғамбарларингга нозил қилган рисолатларга иймон келтирдик, шариатингга эргашдик. Қилган гуноҳларимизни кечир ва бизни дўзах азобидан асра".
3:17Page 52
ٱلصَّٰبِرِينَ وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلۡقَٰنِتِينَ وَٱلۡمُنفِقِينَ وَٱلۡمُسۡتَغۡفِرِينَ بِٱلۡأَسۡحَارِ ١٧
The patient, the true, the obedient, those who spend [in the way of Allāh], and those who seek forgiveness before dawn.
Улар тоат-ибодат қилишда ҳам, гуноҳлардан тийилишда ҳам, балолар чоғида ҳам сабр-тоқатли, гапидаю амалида садоқатли, Аллоҳ таолога тўла итоатли, мол-давлатларини Аллоҳнинг йўлида инфоқ-эҳсон қиладиган, қалблар ташвишлардан, юмушлардан холи ва дуо ижобат бўлишига яқин бўлган онлар - саҳарларда истиғфор айтадиган зотлардир.
3:18Page 52
شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ١٨
Allāh witnesses that there is no deity except Him, and [so do] the angels and those of knowledge - [that He is] maintaining [creation] in justice. There is no deity except Him, the Exalted in Might, the Wise.
Аллоҳ Ўзининг илоҳлигига далолат қилувчи шаръий ва кавний ҳужжатлар келтириш билан ёлғиз Ўзи ҳақиқий маъбуд эканига гувоҳлик берди. Фаришталар ҳам шунга гувоҳлик бердилар. Тавҳидни баён қилиш ва унга даъват этиш билан аҳли илм ҳам энг буюук гувоҳликни бердилар. У Аллоҳнинг ягоналиги ва халқию шариати борасида адолат билан иш қилишидир. Ундан ўза илоҳ йўқ. У азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса Ундан ғолиб эмас. У яратиш, тадбир қилиш ва шариатлаштиришда ҳар бир ишни ҳикмат билан қиладиган Зотдир.
3:19Page 52
إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُۗ وَمَا ٱخۡتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلۡعِلۡمُ بَغۡيَۢا بَيۡنَهُمۡۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ ١٩
Indeed, the religion in the sight of Allāh is Islām. And those who were given the Scripture did not differ except after knowledge had come to them - out of jealous animosity between themselves. And whoever disbelieves in the verses of Allāh, then indeed, Allāh is swift in [taking] account.
Аллоҳ наздида мақбул дин Исломдир. У ёлғиз Аллоҳга бўйсуниш, таслим бўлиш, тоат-ибодат қилиш, ҳамма пайғамбарларга, жумладан, уларнинг хотималовчиси Муҳаммад алайҳиссаломга иймон келириш ва ёлғиз у кишининг шариатидан бошқасини тан олмасликдир. Яҳуд ва насоролар илм-ҳужжат келганидан кейин ҳасадлари ва дунёга қўйган ҳирслари туфайли диний фирқаларга, гуруҳларга бўлиниб кетдилар. Аллоҳ пайғамбарига нозил қилган оятларга куфр келтирган одам билиб қўйсинки, Аллоҳ кофирлар ва каззоблардан жуда тез ҳисоб олади.
3:20Page 52
فَإِنۡ حَآجُّوكَ فَقُلۡ أَسۡلَمۡتُ وَجۡهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِۗ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡأُمِّيِّـۧنَ ءَأَسۡلَمۡتُمۡۚ فَإِنۡ أَسۡلَمُواْ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ ٢٠
So if they argue with you, say, "I have submitted myself to Allāh [in Islām], and [so have] those who follow me." And say to those who were given the Scripture and [to] the unlearned,1 "Have you submitted yourselves?" And if they submit [in Islām], they are rightly guided; but if they turn away - then upon you is only the [duty of] notification. And Allāh is Seeing of [His] servants.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга нозил бўлган ҳақ борасида талашиб-тортишадиган бўлсалар: "Мен ва менга тобе бўлган мўминлар Аллоҳ таолога таслим бўлдик", деб айтинг. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, аҳли китоб ва мушриклардан: "Мен олиб келган ҳукмларга эргашиш билан Аллоҳ таолога холис таслим бўлдингизми?", деб сўранг. Аллоҳга таслим бўлиб, шариатингизга эргашсалар, демак, ҳидоят йўлига ўтибдилар. Бордию Исломдан юз ўгирсалар, сизнинг вазифангиз фақат етказиб қўйиш, холос. Кейин уларнинг иши Аллоҳа ҳавола. У Зот бандаларини кўриб-билиб туради. Яқинда уларга амалларига қараб жазо ёки мукофот беради.
3:21Page 52
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَيَقۡتُلُونَ ٱلَّذِينَ يَأۡمُرُونَ بِٱلۡقِسۡطِ مِنَ ٱلنَّاسِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ٢١
Those who disbelieve in the signs of Allāh and kill the prophets without right and kill those who order justice from among the people - give them tidings of a painful punishment.
Аллоҳнинг ҳужжатларини инкор қиладиган, пайғамбарларини ноҳақ, зулм ва тажовузкорлик билан ўлдирадиан, адолатга чақириб, яхшиликка буюриб ва ёмонликдан қайтарадиган одамларни ҳам ўлдирадиган бадбахт қотилларга аламли азоб борлиги ҳақида хабар бериб қўйинг.
3:22Page 52
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ ٢٢
They are the ones whose deeds have become worthless in this world and the Hereafter, and for them there will be no helpers.
Бундай бадбахтларнинг амаллари Аллоҳга ишонмаганлари туфайли ҳабата кетмишдирки, бу дунёда ҳам, охиратда ҳам фойда бермас. Уларни азобдан мудофаа қиладиан бирон мададкор йўқдир.
3:23Page 53
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ كِتَٰبِ ٱللَّهِ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ وَهُم مُّعۡرِضُونَ ٢٣
Do you not consider, [O Muḥammad], those who were given a portion of the Scripture? They are invited to the Scripture of Allāh that it should arbitrate between them;1 then a party of them turns away, and they are refusing.
Эй Муҳаммад алайҳиссалом, яҳудлар аҳволига бир қаранг. Аллоҳ уларга Таврот илмидек бебаҳо неъматни бериб қўйибди. Унда сизнинг пайғамбарлигингизга далолат қилувчи ҳужжат бор. Энди улар ўзаро ихтилофларига Тавротни ҳакам қилиб олишга чақирилсалар, олимлари ва раҳбарларидан бир гуруҳи ундан бош тортяптилар. Чунки бу иш уларнинг ҳавойи нафсларига мос тушмаяпти. Ахир улар ўзларини, Тавротнинг тобелари, дея даъво қилмасмидилар?! Шундай экан, Тавротни ҳакам қилиб олишга биринчилардан бўлиб чопиб келишлари керак эмасмиди?
3:24Page 53
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ وَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٢٤
That is because they say, "Never will the Fire touch us except for [a few] numbered days," and [because] they were deluded in their religion by what they were inventing.
Ҳақдан бош тортиб, юз ўгиришларига сабаб шуки, улар дўзах бизни саноқли кунларгина ушлаб туради, кейин жаннатга кирамиз, дея даъво қилардилар. Ёлғону иғволардан иборат шу гумонга алданиб, Аллоҳга ва Унинг динига қарши гапиришга журъат қилишгача бордилар.
3:25Page 53
فَكَيۡفَ إِذَا جَمَعۡنَٰهُمۡ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِ وَوُفِّيَتۡ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ ٢٥
So how will it be when We assemble them for a Day about which there is no doubt? And each soul will be compensated [in full for] what it earned, and they will not be wronged.
Уларнинг аҳволи нима кечар экан?! Надоматлари қандай бўлар экан?! Келиши муқаррар бўлган қиёмат кунида ҳисоб-китоб қилиш учун уларни тўплаганимизда, яхшилигини камайтирмай, ёмонлигини кўпайтирмай, заррача зулм қилинмай, ҳар бир жонга қилган амалига яраша жазо ёки мукофот берилганида уларнинг аҳволи ўта-ўта аянчли бўлади!
3:26Page 53
قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلۡمُلۡكِ تُؤۡتِي ٱلۡمُلۡكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلۡمُلۡكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُۖ بِيَدِكَ ٱلۡخَيۡرُۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ٢٦
Say, "O Allāh, Owner of Sovereignty, You give sovereignty to whom You will and You take sovereignty away from whom You will. You honor whom You will and You humble whom You will. In Your hand1 is [all] good. Indeed, You are over all things competent.
Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Парвардигорингизни улуғлаб, Унга сано айтиб, шундай денг: "Аллоҳим, дунёю охиратдаги ҳамма мулкнинг эгаси Ўзингсан. Мулкни истаган одамингга берасан, истаган одамингдан тортиб оласан. Хоҳлаган одамингни азиз қиласан. Хоҳлаган одамингни хор қиласан. Ҳар бир ишни Ўз ҳикматинг ва адлинг ила қиласан. Ҳамма яхшилик ёлғиз Сенинг қўлингда ва Сен ҳар ишга, ҳар нарсага Қодир Зотсан".
3:27Page 53
تُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِۖ وَتُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَتُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّۖ وَتَرۡزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ ٢٧
You cause the night to enter the day, and You cause the day to enter the night; and You bring the living out of the dead, and You bring the dead out of the living. And You give provision to whom You will without account [i.e., limit or measure]."
Қудратингнинг кўринишларидан бири шуки, тунни кун ичига киритасан, шу билан кун вақти узаяди, кунни эса тун ичига киритасан, шу билан тун вақти узаяди, уруғдан экинни ва кофирдан мўминни чиқарганингдек, ўликдан тирикни чиқарасан, товуқдан тухумни ва мўминдан кофирни чиқарганингдек, тирикдан ўликни чиқарасан ҳамда Ўзинг истаган бандангга беҳисоб, кенг ризқ берасан.
3:28Page 53
لَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَلَيۡسَ مِنَ ٱللَّهِ فِي شَيۡءٍ إِلَّآ أَن تَتَّقُواْ مِنۡهُمۡ تُقَىٰةٗۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ ٢٨
Let not believers take disbelievers as allies [i.e., supporters or protectors] rather than believers. And whoever [of you] does that has nothing [i.e., no association] with Allāh, except when taking precaution against them in prudence.1 And Allāh warns you of Himself, and to Allāh is the [final] destination.
Эй мўминлар, кофирларни дўст тутмангиз. Қалбингиз ва мадад қўлингизни мўминлар қолиб, уларга узатмангиз. Ким шундай қилса, у Аллоҳга бегона, Аллоҳ ҳам унга бегона. Лекин агар уларнинг салтанатида яшаётган бўлсангиз ва ҳаётингизга хавф туғилса, уларнинг озорларидан эҳтиёт бўлиш учун дилингиздаги адоватингизни яшириб, ширинсуханлик билан мулойим муомалада бўлсангиз, зарар қилмайди. Аллоҳ улардан эмас, Ўзидан эҳтиёт бўлишга чақиради. У Зотдан қўрқинглар. Гуноҳлар қилиб, ғазабига йўлиқманглар. Қиёмат куни ҳамма бандаларнинг борар жойи ёлғиз Аллоҳгадир. Ўшанда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофот беради.
3:29Page 53
قُلۡ إِن تُخۡفُواْ مَا فِي صُدُورِكُمۡ أَوۡ تُبۡدُوهُ يَعۡلَمۡهُ ٱللَّهُۗ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ٢٩
Say, "Whether you conceal what is in your breasts or reveal it, Allāh knows it. And He knows that which is in the heavens and that which is on the earth. And Allāh is over all things competent.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: "Аллоҳ тақиқлаган ишни, яъни, кофирларни дўст тутганингизни яширасизми ё ошкор қиласизми, фарқи йўқ. Ҳаммасини Аллоҳ кўриб-билиб турибди. Ҳеч нарса, ҳеч иш У Зотдан яширин қолмайди. Осмонлару ердаги ҳамма-ҳамма нарсадан огоҳ, хабардор. Аллоҳ ҳар нарсага Қодир Зот. У Зотга оғирлик қиладиган бирон иш йўқ".
3:30Page 54
يَوۡمَ تَجِدُ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ مِنۡ خَيۡرٖ مُّحۡضَرٗا وَمَا عَمِلَتۡ مِن سُوٓءٖ تَوَدُّ لَوۡ أَنَّ بَيۡنَهَا وَبَيۡنَهُۥٓ أَمَدَۢا بَعِيدٗاۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ ٣٠
The Day every soul will find what it has done of good present [before it] and what it has done of evil, it will wish that between itself and that [evil] was a great distance. And Allāh warns you of Himself, and Allāh is Kind to [His] servants."
Қиёмат куни яхши амаллар қилган одам савобини тўла қилиб олади, заррача камайтирилмайди. Ёмон амаллар қилган одам эса амаллари олис-олисларда қолиб кетишини орзу қилиб қолади. Аммо у пайтда бундай орзунинг амалга ошишига йўл бўлсин! Аллоҳ сизларни Ўзидан огоҳлантиради. Гуноҳлар қилиб, Унинг ғазабига гирифтор бўлиб қолманглар. Аллоҳ бандаларига Меҳрибон Зот. Шунинг учун ҳам уларни огоҳлантиради, эҳтиёт бўлишга чорлайди.
3:31Page 54
قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٣١
Say, [O Muḥammad], "If you should love Allāh, then follow me, [so] Allāh will love you and forgive you your sins. And Allāh is Forgiving and Merciful."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: "Агар ҳақиқатан Аллоҳни яхши кўрсангизлар, мен олиб келган рисолатга ичинглару ташингларда эргашинглар. Шунда Аллоҳнинг муҳаббатига ноил бўласизлар ва У Зот гуноҳларингизни мағфират қилади. Аллоҳ тавба қилган бандасини кечирадиган Раҳмли Зотдир.
3:32Page 54
قُلۡ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٣٢
Say, "Obey Allāh and the Messenger. But if you turn away - then indeed, Allāh does not like the disbelievers."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: "Аллоҳга ва пайғамбарига буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан итоат этинглар". Юз ўгирсалар, Аллоҳ Ўзининг ва пайғамбарининг буйруқларига қарши чиқадиган кофирларни ёмон кўради.
3:33Page 54
۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحٗا وَءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمۡرَٰنَ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ ٣٣
Indeed, Allāh chose Adam and Noah and the family of Abraham and the family of ʿImrān over the worlds -
Аллоҳ танлаб-саралаб олган бандаларини кўринг. Одам алайҳиссаломга фаришталарни сажда қилдирди. Нуҳ алайҳиссаломни ер юзига биринчи элчи-пайғамбар қилиб юборди. То қиёматга қадар пайғамбарлик Иброҳим алайҳиссаломнинг авлоди-зурриётида қоладиган бўлди. Имрон авлоди ҳам сара зотлар бўлдилар. Хуллас, мазкур зотларнинг ҳаммалари ўз замонасининг афзаллари, саралари эдилар.
3:34Page 54
ذُرِّيَّةَۢ بَعۡضُهَا مِنۢ بَعۡضٖۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ٣٤
Descendants, some of them from others. And Allāh is Hearing and Knowing.
Мазкур анбиёлар ва Аллоҳни бир деб билишда ҳамда яхши ишлар қилишда уларнинг изидан борган зурриётлари бир силсиладирки, улуғ хулқларни ва олийжаноб фазилатларни бир-бирларидан мерос қилиб олганлар. Аллоҳ бандаларининг гапираётган гапларини ҳам, қилаётган ишларини ҳам эшитиб-билиб туради. Шунинг учун улар орасидан Ўзи истаганини танлаб-саралаб олади.
3:35Page 54
إِذۡ قَالَتِ ٱمۡرَأَتُ عِمۡرَٰنَ رَبِّ إِنِّي نَذَرۡتُ لَكَ مَا فِي بَطۡنِي مُحَرَّرٗا فَتَقَبَّلۡ مِنِّيٓۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ٣٥
[Mention, O Muḥammad], when the wife of ʿImrān said, "My Lord, indeed I have pledged to You what is in my womb, consecrated [for Your service], so accept this from me. Indeed, You are the Hearing, the Knowing."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, эсланг! Имроннинг аёли, Марям алайҳиссаломнинг онаси: "Парвардигорим, қорнимдаги ҳомиламни дунё ишларидан озод этиб, Сенга ва уйингга хизмат қилиши учун холис Ўзингга назр қилдим, уни Ўз даргоҳингда қабул айла, Сен дуойимни эшитиб, ниятимни билиб турган Зотсан", деган эди.
3:36Page 54
فَلَمَّا وَضَعَتۡهَا قَالَتۡ رَبِّ إِنِّي وَضَعۡتُهَآ أُنثَىٰ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا وَضَعَتۡ وَلَيۡسَ ٱلذَّكَرُ كَٱلۡأُنثَىٰۖ وَإِنِّي سَمَّيۡتُهَا مَرۡيَمَ وَإِنِّيٓ أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ ٣٦
But when she delivered her, she said, "My Lord, I have delivered a female." And Allāh was most knowing of what she delivered, and the male is not like the female. "And I have named her Mary, and I seek refuge for her in You and [for] her descendants from Satan, the expelled [from the mercy of Allāh]."
Вақти соати етиб, кўзи ёригач: "Парвардигоро, мен қиз туғдим ва уни Марям, деб номладим. Унга ва унинг зурриётига раҳматингдан қувилган шайтондан паноҳ беришингни сўрайман", деди. Нима туққанини Аллоҳ яхшироқ билади. Ўғил кутаётгани учун бу гапни худди узр сўрагандек айтди. Ҳа, у туққан қиз билан у кутган ўғил қувватда ҳам, хилқатда ҳам баробар эмас.
3:37Page 54
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٖ وَأَنۢبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنٗا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّاۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيۡهَا زَكَرِيَّا ٱلۡمِحۡرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزۡقٗاۖ قَالَ يَٰمَرۡيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَاۖ قَالَتۡ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَرۡزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٍ ٣٧
So her Lord accepted her with good acceptance and caused her to grow in a good manner and put her in the care of Zechariah. Every time Zechariah entered upon her in the prayer chamber, he found with her provision. He said, "O Mary, from where is this [coming] to you?" She said, "It is from Allāh. Indeed, Allāh provides for whom He wills without account."
Аллоҳ унинг назрини чиройли қабул қилди. Уни гўзал тарзда тарбиялади-ўстирди, солиҳ бандаларининг қалбларини унга меҳрибон қилиб қўйди. Закариё алайҳиссаломга уни ўз қарамоғига олишини тайинлади. Закариё алайҳиссалом унинг ибодат қилиб турган жойига кирганида бир хуш ризқни-таомни кўриб: "Марям, бу ризқ сенга қаердан келди", деди. Марям шундай жавоб берди: "Бу Аллоҳ ҳузуридан. Аллоҳ Ўзи истаган бандасига беҳисоб мўл ризқ ато этур".
3:38Page 55
هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥۖ قَالَ رَبِّ هَبۡ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةٗ طَيِّبَةًۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ ٣٨
At that, Zechariah called upon his Lord, saying, "My Lord, grant me from Yourself a good offspring. Indeed, You are the Hearer of supplication."
Закариё Аллоҳ таолонинг Имрон қизи Марямга ноодатий тарзда ризқ берганини кўргач, ўзи қари, аёли эса туғмас бўлишига қарамай, унда бир фарзандли бўлиш умиди туғилиб, шундай деди: "Парвардигоро, менга бир солиҳ бола бер, Сен дуони Эшитгувчи ва ижобат қилгувчи Зотсан".
3:39Page 55
فَنَادَتۡهُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٞ يُصَلِّي فِي ٱلۡمِحۡرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحۡيَىٰ مُصَدِّقَۢا بِكَلِمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدٗا وَحَصُورٗا وَنَبِيّٗا مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ ٣٩
So the angels called him while he was standing in prayer in the chamber, "Indeed, Allāh gives you good tidings of John, confirming a word1 from Allāh and [who will be] honorable, abstaining [from women], and a prophet from among the righteous."
Намоз ўқиб турган чоғида фаришталар унга нидо қилиб, шундай дедилар: "Аллоҳ сенга бир бола ҳақида хушхабар беряпти. Унинг номи Яҳё. Сифатларидан бири Аллоҳ тарафидан келган калимани, яъни, Ийсо ибн Марямнинг ўзига хос тарзда яратилганини тасдиқ этгувчи бўлмоғидир. Бу бола ўз қавмига илму ибодатда пешво бўлиб, ўзини шаҳватлардан, жумладан, аёллардан тияди. Ҳамма вақтини Парвардигорига ибодат қилишга бағишлайди ва айни пайтда солиҳлар қаторидаги пайғамбар бўлади".
3:40Page 55
قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَٰمٞ وَقَدۡ بَلَغَنِيَ ٱلۡكِبَرُ وَٱمۡرَأَتِي عَاقِرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكَ ٱللَّهُ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ ٤٠
He said, "My Lord, how will I have a boy when I have reached old age and my wife is barren?" He [the angel] said, "Such is Allāh; He does what He wills."
Яҳё ҳақидаги хушхабарни эшитган Закариё: "Парвардигорим, ўзим чол бўлиб қолган бўлсам, аёлим туғмас бўлса, менга қаёқдан бола бўлсин", деди. Аллоҳ таоло унга шундай жавоб берди: "Қарилигинг ва аёлингнинг туғмаслигига қарамасдан, Яҳёнинг дунёга келиши Аллоҳ таолонинг бошқа ноодатий яратишлари кабидир. Зеро, Аллоҳ ҳар ишга Қодир ва Ўз илму ҳикмати ила истаган ишини қиладиган Зотдир".
3:41Page 55
قَالَ رَبِّ ٱجۡعَل لِّيٓ ءَايَةٗۖ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمۡزٗاۗ وَٱذۡكُر رَّبَّكَ كَثِيرٗا وَسَبِّحۡ بِٱلۡعَشِيِّ وَٱلۡإِبۡكَٰرِ ٤١
He said, "My Lord, make for me a sign." He said, "Your sign is that you will not [be able to] speak to the people for three days except by gesture. And remember your Lord much and exalt [Him with praise] in the evening and the morning."
Закариё деди: "Парвардигоро, аёлимнинг мендан ҳомиладор бўлганига бир белги бергин!" Аллоҳ деди: "Белги шуки, ўзинг соппа-соғдек кўринасан-у, аммо уч кеча-кундуз одамлар билан гаплаша олмай қоласан. Фақат имо-ишора қила оласан, холос. Эртаю кеч Аллоҳни зикр қилиш ва Унга тасбеҳ айтишни кўпайтир".
3:42Page 55
وَإِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصۡطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٤٢
And [mention] when the angels said, "O Mary, indeed Allāh has chosen you and purified you and chosen you above the women of the worlds.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, эсланг! Малоикалар Марям алайҳассаломга шундай дегандилар: "Олийжаноб хислатларинг туфайли Аллоҳ сени ўз замонангдаги дунё аёллари орасидан танлаб олди ва сендан айбу нуқсонларни аритди".
3:43Page 55
يَٰمَرۡيَمُ ٱقۡنُتِي لِرَبِّكِ وَٱسۡجُدِي وَٱرۡكَعِي مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ ٤٣
O Mary, be devoutly obedient to your Lord and prostrate and bow with those who bow [in prayer]."
(Яна дедилар:) "Эй Марям, узоқ намоз ўқи, Парвардигорингга сажда қил ва рукуъ қилувчи солиҳ бандалар билан бирга рукуъ қил".
3:44Page 55
ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۚ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يُلۡقُونَ أَقۡلَٰمَهُمۡ أَيُّهُمۡ يَكۡفُلُ مَرۡيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يَخۡتَصِمُونَ ٤٤
That is from the news of the unseen which We reveal to you, [O Muḥammad]. And you were not with them when they cast their pens1 as to which of them should be responsible for Mary. Nor were you with them when they disputed.
Эй Муҳаммад алайҳиссалом, Закариё ва Марям алайҳимассалом ҳақидаги бу гаплар ғайб хабарлари бўлиб, уларни сизга ваҳий қиляпмиз. Ўша пайтдаги олимлар ва солиҳлар Марямни тарбия қилишга ким ҳақли эканини аниқлаш учун талашиб-тортишганларида сиз у ерда бўлмагандингиз. Ўшанда улар қаламларини қуръа қилиб ташлагандилар ва Закариё алайҳиссалом ютиб чиққанди.
3:45Page 55
إِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٖ مِّنۡهُ ٱسۡمُهُ ٱلۡمَسِيحُ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ وَجِيهٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ ٤٥
[And mention] when the angels said, "O Mary, indeed Allāh gives you good tidings of a word1 from Him, whose name will be the Messiah, Jesus, the son of Mary - distinguished in this world and the Hereafter and among those brought near [to Allāh].
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, эсланг! Фаришталар шундай дегандилар: "Эй Марям, Аллоҳ сенга отасиз туғилажак бир бола ҳақида хушхабар бермоқда. У Аллоҳнинг "бўл" деган сўзи билан Аллоҳнинг изни ила дунёга келади. Унинг номи Масиҳ Ийсо ибн Марям бўлади. Бу дунёда ҳам, охиратда ҳам мартабаси жуда улуғ бўлиб, Аллоҳ таолога муқарраблар (Аллоҳга яқин бандалар) сафидан жой олади".
3:46Page 56
وَيُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗا وَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ ٤٦
He will speak to the people in the cradle and in maturity and will be of the righteous."
Одамларга ҳали тили чиқмаган гўдаклигида ҳам, куч-қувватга тўлган йигитлигида ҳам гапиради. Гапиранда ҳам уларнинг дунё ва охиратларига доир ҳамма ишларини ислоҳ қиладиган гапларни гапиради. Ўзи эса гапирган гапида ҳам, қилган ишида ҳам солиҳ бўлганлар сафида бўлади.
3:47Page 56
قَالَتۡ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي وَلَدٞ وَلَمۡ يَمۡسَسۡنِي بَشَرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكِ ٱللَّهُ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ٤٧
She said, "My Lord, how will I have a child when no man has touched me?" [The angel] said, "Such is Allāh; He creates what He wills. When He decrees a matter, He only says to it, 'Be,' and it is.
Марям ўзининг эрсиз бола кўришини ақлига сиғдиролмай: "Бирон одам ҳалолдан ҳам, ҳаромдан ҳам мен билан яқинлик қилмаган бўлса, бола қандай бўлсин?", деди. Шунда унга фаришта шундай деди: "Аллоҳ сенга бир болани отасиз яратиб бергандек, Ўзи истаган нарсасини одатдан ташқари тарзда ҳам яратаверади. У бир ишни истаса, унга: "Бўл", дейди, шу билан у бўлаверади. Унинг қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ".
3:48Page 56
وَيُعَلِّمُهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ ٤٨
And He will teach him writing and wisdom1 and the Torah and the Gospel
Аллоҳ унга ёзишни, энг тўғри гапни айтишни, энг тўғри ишни қилишни, ўтмишда Мусога нозил қилгани Тавротни ва келгусида унинг ўзига нозил қиладигани Инжилни ўргатади.
3:49Page 56
وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ أَنِّي قَدۡ جِئۡتُكُم بِـَٔايَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ أَنِّيٓ أَخۡلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ وَأُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأۡكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمۡۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لَّكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ٤٩
And [make him] a messenger to the Children of Israel, [who will say], 'Indeed I have come to you with a sign from your Lord in that I design for you from clay [that which is] like the form of a bird, then I breathe into it and it becomes a bird by permission of Allāh. And I cure the blind [from birth] and the leper, and I give life to the dead - by permission of Allāh. And I inform you of what you eat and what you store in your houses. Indeed in that is a sign for you, if you are believers.
Шунингдек, уни Бани Исроилга пайғамбар қилади ва у дейди: "Мен сизларга пайғамбарлигимга далил бўладиган белгиларни келтирдим. Улар шулардан иборатки, лойдан қуш шаклини ясаб, бир пуфласам, Аллоҳнинг изни ила тирик қушга айланади, туғма кўрни даволасам, кўзи очилади, пес-моховни даволасам, касалдан фориғ бўлиб, терилари соппа-соғаяди, ўликни эса тирилтираман, шуларнинг ҳаммасини Аллоҳнинг изни билан қиламан, сизлар еяётган ва уйингизда яшириб, ғамлаб қўйган озиқ-овқатларингизни ҳам айтиб бера оламан. Агар сизлар иймон келтириш ва ҳужжатларни тасдиқлаш ниятида бўлсангизлар, айтиб ўтганларим инсон зотининг қўлидан келмайдиган буюк ишлар бўлиб, менинг Аллоҳнинг пайғамбари эканимга яққол белгилардир".
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences