Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
An-Nisa 4:40–88
4:40Page 85
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظۡلِمُ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖۖ وَإِن تَكُ حَسَنَةٗ يُضَٰعِفۡهَا وَيُؤۡتِ مِن لَّدُنۡهُ أَجۡرًا عَظِيمٗا ٤٠
Indeed, Allāh does not do injustice, [even] as much as an atom's weight; while if there is a good deed, He multiplies it and gives from Himself a great reward.
Аллоҳ таоло одил Зотдир. Бандаларига заррача ҳам зулм қилмайди. Яхшиликларидан олиб ҳам қолмайди, ёмонликларига қўшиб ҳам юбормайди. Заррача яхшилик бўлса, Ўз фазлидан унинг савобини кўпайтириб беради. Ўз ҳузуридан улуғ ажру савоблар ато этади.
4:41Page 85
فَكَيۡفَ إِذَا جِئۡنَا مِن كُلِّ أُمَّةِۭ بِشَهِيدٖ وَجِئۡنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِ شَهِيدٗا ٤١
So how [will it be] when We bring from every nation a witness and We bring you, [O Muḥammad], against these [people] as a witness?
Қиёмат куни ҳар бир умматга қарши ўз пайғамбарини гувоҳ қилиб, сизни ҳам умматингизга қарши гувоҳ қилганимизда уларнинг ҳоли не кечар экан?!
4:42Page 85
يَوۡمَئِذٖ يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَعَصَوُاْ ٱلرَّسُولَ لَوۡ تُسَوَّىٰ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضُ وَلَا يَكۡتُمُونَ ٱللَّهَ حَدِيثٗا ٤٢
That Day, those who disbelieved and disobeyed the Messenger will wish they could be covered by the earth. And they will not conceal from Allāh a [single] statement.
Ўша даҳшатли кунда Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарига осийлик қилганлар тупроққа айланиб, ер билан битта бўлиб кетишни орзу қилиб қоладилар. Аллоҳдан биронта ҳам қилган ишларини яширолмайдилар. Чунки Аллоҳ уларнинг тилларини муҳрлаб қўяди ва улар гапира олмайдилар. Аллоҳнинг изни билан аъзоларининг ўзлари уларга қарши гувоҳлик беради.
4:43Page 85
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡرَبُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمۡ سُكَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعۡلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغۡتَسِلُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا ٤٣
O you who have believed, do not approach prayer while you are intoxicated until you know what you are saying1 or in a state of janābah,2 except those passing through [a place of prayer], until you have washed [your whole body]. And if you are ill or on a journey or one of you comes from the place of relieving himself or you have contacted women [i.e., had sexual intercourse] and find no water, then seek clean earth and wipe over your faces and your hands [with it]. Indeed, Allāh is ever Pardoning3 and Forgiving.
Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, то кайфингиз тарқаб, айтаётган гапингизни англай оладиган бўлгунингизга қадар маст ҳолингизда намоз ўқимангиз. Бу ароқ тўла ҳаром қилинишидан олдинги ҳукм эди. То ғусл қилмагунингизча жунуб ҳолингизда ҳам намоз ўқимангиз ва масжидларга кирмангиз. Йўл-йўлакай ўтиб кетаётган бўлсангиз, ҳечқиси йўқ. Сув ишлата олмайдиган даражада касал бўлсангиз ёки мусофир бўлсангиз ё кимдир хожатхонадан чиққан бўлса ёки аёлларга яқинлик қилган бўлсангизлару, таҳорат ё ғусл қилишга сув тополмаётган бўлсангизлар, покиза тупроққа таяммум қилиб, ундан юзингиз ва қўлларингизга суртингиз. Аллоҳ айбу нуқсонингизни кечиргувчи ва мағфират қилгувчи Зотдир.
4:44Page 85
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يَشۡتَرُونَ ٱلضَّلَٰلَةَ وَيُرِيدُونَ أَن تَضِلُّواْ ٱلسَّبِيلَ ٤٤
Have you not seen those who were given a portion of the Scripture, purchasing error [in exchange for it] and wishing you would lose the way?
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийларнинг ишини билмайсизми? Аллоҳ уларга Таврот илмидек неъматни ато этди. Улар эса ҳидоятни бериб, ўрнига залолатни олдилар. Эй мўминлар, улар ўзлари адашгани етмагандек, сизларни ҳам пайғамбарингиз олиб келган тўғри йўлдан оздириб, ўзларига оғдириб олишга ҳарисдирлар.
4:45Page 86
وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِأَعۡدَآئِكُمۡۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَلِيّٗا وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ نَصِيرٗا ٤٥
And Allāh is most knowing of your enemies; and sufficient is Allāh as an ally, and sufficient is Allāh as a helper.
Эй мўминлар, душманларингизни сизлардан кўра Аллоҳ яхшироқ билади. У Зот сизларга улар ҳақида хабар бериб, адоватларини баён қилди. Ғанимлар зўравонлигидан асраб-авайлайдиган дўст сифатида ҳам, уларнинг найранглари ва озорларидан ҳимоя қилиб, улар устидан ғалаба қозонтирадиган мададкор сифатида ҳам сизларга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.
4:46Page 86
مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَيَقُولُونَ سَمِعۡنَا وَعَصَيۡنَا وَٱسۡمَعۡ غَيۡرَ مُسۡمَعٖ وَرَٰعِنَا لَيَّۢا بِأَلۡسِنَتِهِمۡ وَطَعۡنٗا فِي ٱلدِّينِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ قَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَا وَٱسۡمَعۡ وَٱنظُرۡنَا لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَقۡوَمَ وَلَٰكِن لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفۡرِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُونَ إِلَّا قَلِيلٗا ٤٦
Among the Jews are those who distort words from their [proper] places [i.e., usages] and say, "We hear and disobey" and "Hear but be not heard" and "Rāʿinā,"1 twisting their tongues and defaming the religion. And if they had said [instead], "We hear and obey" and "Wait for us [to understand]," it would have been better for them and more suitable. But Allāh has cursed them for their disbelief, so they believe not, except for a few.2
Яҳудийлар орасида шундай тубанлари борки, улар Аллоҳ нозил қилган каломни ўзгартирадилар, Аллоҳ нозил қилганидан бошқача таъвил қиладилар. Пайғамбар алайҳиссалом уларни бир ишга буюрсалар: "Гапингни эшитдик, амрингдан бош тортдик", дейдилар. Масхара қилишиб: "Қулоқ сол, эшитмай қолгур", дейдилар. Яна бир тафсирда: "Биз сенга эмас, сен бизга қулоқ сол", дейишади. Тилларини буриб: "Роино", дейдилар. Бу сўз омоним-шаклдош сўз бўлиб, икки хил маънони англатади. Биринчи маъноси шуки, у "рои" ва "но" сўзларидан иборат бўлиб, "бир-биримизга қулоқ солайлик", деган маънони англатади. Иккинчи маъноси эса "валдировчи, оғзига келганини гапирувчи"дир. Яна бу сўз уларнинг тилларида ҳақорат маъносини ҳам англатади. Улар тилларини буриб, худди биринчи маънони айтаётгандек бўладилару, аслида мақсадлари иккинчи маънони айтиш ва ўзларининг тилларидаги ҳақорат маъносини назарда тутиш, шу билан Пайғамбар алайҳиссаломни дуойибад қилиш, динга зарба бериш бўлади. "Амрингдан бош тортдик", дейиш ўрнига: "Итоат этдик" деганларида, "Биз сенга эмас, сен бизга қулоқ сол", дейиш ўрнига, "Гапир, қулоғимиз сенда", дейишганида, ўз тилларидаги ҳақорат маъносини англатувчи "Роина" сўзини айтиш ўрнига: "Бизга ҳам қара, эътибор қил", деганларида эди, ўзларига яхшироқ ва тўғрироқ бўларди. Ана шунда Пайғамбар алайҳиссаломга муносиб одоб билан муомала қилган бўлардилар. Лекин афсуски, кофирликлари туфайли Аллоҳ уларни лаънатлади ва Ўз раҳматидан бадарға қилди. Энди улар фойдали иймонга ноил бўла олмайдилар.
4:47Page 86
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ ءَامِنُواْ بِمَا نَزَّلۡنَا مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبۡلِ أَن نَّطۡمِسَ وُجُوهٗا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰٓ أَدۡبَارِهَآ أَوۡ نَلۡعَنَهُمۡ كَمَا لَعَنَّآ أَصۡحَٰبَ ٱلسَّبۡتِۚ وَكَانَ أَمۡرُ ٱللَّهِ مَفۡعُولًا ٤٧
O you who were given the Scripture, believe in what We have sent down [to Prophet Muḥammad (ﷺ)], confirming that which is with you, before We obliterate faces and turn them toward their backs or curse them as We cursed the sabbath-breakers.1 And ever is the matter [i.e., decree] of Allāh accomplished.
Эй аҳли китоблар - яҳудий ва насоролар! Юзлардаги ҳисларни ўлдириб, тескарисига буриб юбормасимиздан ёки ов ман қилинганига қарамасдан, амримизга итоат этмаган шанба одамларини (шанбавойларни) Ўз раҳматимиздан қувганимиздек, сизларни ҳам Ўз раҳматимиздан бадарға қилмасимиздан олдин Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган, Таврот ва Инжилдаги маълумотларни тасдиқлаб келган Қуръонга иймон келтиринглар. Ўшанда Аллоҳ шанбавойларни маймунларга айлантириб қўйганди. Аллоҳнинг иши ва қадари шак-шубҳасиз амалга ошажак.
4:48Page 86
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفۡتَرَىٰٓ إِثۡمًا عَظِيمًا ٤٨
Indeed, Allāh does not forgive association with Him, but He forgives what is less than that for whom He wills. And he who associates others with Allāh has certainly fabricated a tremendous sin.
Аллоҳ Ўзига ширк келтирилишини асло кечирмайди. Ўзи истаган одамининг ширк ва куфрдан бошқа гуноҳларини Ўз фазли ила кечиради. Истаган бандасини Ўз адли ила жазолайди, азоблайди. Ким Аллоҳга ширк келтирса, ўлганидан кейин кечирилмайдиган жуда катта гуноҳни тўқиб чиқарибди.
4:49Page 86
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُمۚ بَلِ ٱللَّهُ يُزَكِّي مَن يَشَآءُ وَلَا يُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ٤٩
Have you not seen those who claim themselves to be pure? Rather, Allāh purifies whom He wills, and injustice is not done to them, [even] as much as a thread [inside a date seed].
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўзларини ва қилган ишларини кўкка кўтариб мақтайдиган анавиларни кўрмайсизми? Йўқ, асло! Ўзларини ўзлари мақташлари ўтмайди. Чунки, кимни мақташ, кимни поклаш ёлғиз Аллоҳга хосдир. Зеро, ёлғиз У Зотгина диллардаги яширин сирлардан ҳам огоҳдир. Қилган амалларининг савоби эса қилча ҳам камайтирилмас.
4:50Page 86
ٱنظُرۡ كَيۡفَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَكَفَىٰ بِهِۦٓ إِثۡمٗا مُّبِينًا ٥٠
Look how they invent about Allāh untruth, and sufficient is that as a manifest sin.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўзларини мақтаб: "Биз Аллоҳнинг суюкли бандаларимиз", дейишларини ва бу билан Аллоҳга ёлғон тўқиётганларини кўринг. Шунинг ўзи очиқ гуноҳ саналишга ва уларнинг адашганликларига етарлидир.
4:51Page 86
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡجِبۡتِ وَٱلطَّٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ هَٰٓؤُلَآءِ أَهۡدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ سَبِيلًا ٥١
Have you not seen those who were given a portion of the Scripture, who believe in jibt [superstition] and ṭāghūt [false objects of worship] and say about the disbelievers, "These are better guided than the believers as to the way"?
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийларнинг аҳволини билмайсизми ва ундан ҳайрон бўлмайсизми? Аллоҳ уларга илмдек буюк неъматдан насиба берди. Улар эса Аллоҳни қўйиб, ўзлари тўқиб олган маъбудларига сиғинадилар. Бу ҳам етмагандек, мушриклар ҳақида: "Улар Муҳаммаднинг саҳобаларидан кўра тўғрироқ йўлдалар", дейдилар. Бу гапларини бир эваз илинжида, мушриклар ҳам уларни қўллаб-қувватлашларидан умидвор бўлиб айтадилар.
4:52Page 87
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُۖ وَمَن يَلۡعَنِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ نَصِيرًا ٥٢
Those are the ones whom Allāh has cursed; and he whom Allāh curses - never will you find for him a helper.
Аллоҳнинг раҳматидан қувилганлар мана шундай ботил эътиқоддаги бадбахтлардир. Аллоҳнинг раҳматидан қувилган кимсага ҳеч ким ёрдам бера олмайди.
4:53Page 87
أَمۡ لَهُمۡ نَصِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُلۡكِ فَإِذٗا لَّا يُؤۡتُونَ ٱلنَّاسَ نَقِيرًا ٥٣
Or have they a share of dominion? Then [if that were so], they would not give the people [even as much as] the speck on a date seed.
Уларнинг ҳеч қандай мол-мулки йўқ. Бўлган тақдирда ҳам ҳеч кимга ҳеч нарса бермаган, зиғирча ҳам мурувват қилмаган бўлардилар.
4:54Page 87
أَمۡ يَحۡسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۖ فَقَدۡ ءَاتَيۡنَآ ءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَءَاتَيۡنَٰهُم مُّلۡكًا عَظِيمٗا ٥٤
Or do they envy people for what Allāh has given them of His bounty? But We had already given the family of Abraham the Scripture and wisdom1 and conferred upon them a great kingdom.
Аслида улар Муҳаммад алайҳиссалом ва у зотнинг саҳобаларидаги пайғамбарлик, иймон ва барқарорликка ҳасад қиляптилар. Ажабо, нега ҳасад қиладилар? Ахир Биз олдин Иброҳим зурриётига ҳам самодан нозил қилинган китобни, ваҳийни ва жуда катта мулкни берганмиз-ку?!
4:55Page 87
فَمِنۡهُم مَّنۡ ءَامَنَ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن صَدَّ عَنۡهُۚ وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا ٥٥
And some among them believed in it,1 and some among them were averse to it. And sufficient is Hell as a blaze.
Аҳли китоблар орасида Иброҳим алайҳиссалом ва у кишининг зурриётидан бўлган пайғамбарларга нозил қилинган ҳақиқатга иймон келтирганлар ҳам бор, иймон келтиришдан бош тортганлар ҳам бор. Улар пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган ҳақиқатга нисбатан ҳам шундай мавқифдалар. Уларнинг кофирларига дўзах муносиб жазодир.
4:56Page 87
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِـَٔايَٰتِنَا سَوۡفَ نُصۡلِيهِمۡ نَارٗا كُلَّمَا نَضِجَتۡ جُلُودُهُم بَدَّلۡنَٰهُمۡ جُلُودًا غَيۡرَهَا لِيَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمٗا ٥٦
Indeed, those who disbelieve in Our verses - We will drive them into a fire. Every time their skins are roasted through, We will replace them with other skins so they may taste the punishment. Indeed, Allāh is ever Exalted in Might and Wise.
Оятларимизга куфир келтирганларни яқинда (Қиёмат кунида) дўзахга солурмиз. Терилари куйиб битгани сайин янги териларга алмаштириб турамиз. Токи, азоб давомли бўлсин. Аллоҳ ҳар кимдан, ҳар нарсадан ғолиб Азиз ва ҳар бир тадбирини, ҳукмини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.
4:57Page 87
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَنُدۡخِلُهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ لَّهُمۡ فِيهَآ أَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞۖ وَنُدۡخِلُهُمۡ ظِلّٗا ظَلِيلًا ٥٧
But those who believe and do righteous deeds - We will admit them to gardens beneath which rivers flow, wherein they abide forever. For them therein are purified spouses, and We will admit them to deepening shade.
Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларига эргашиб, тоат-ибодат қилганларни яқинда (Қиёмат кунида) қасрлари остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритамиз. У ерларда абадий қоладилар. Улар учун у ерларда ҳар қандай кирликдан покиза жуфтлар бор. Уларни на совуқ ва на иссиқнинг таъсири бўлмайдиган қуюқ, кенг соялар остига киритамиз.
4:58Page 87
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعَۢا بَصِيرٗا ٥٨
Indeed, Allāh commands you to render trusts to whom they are due and when you judge between people to judge with justice. Excellent is that which Allāh instructs you. Indeed, Allāh is ever Hearing and Seeing.
Аллоҳ сизларни олган омонатингизни ўз эгасига қайтаришингизга ҳамда одамлар орасида ҳакамлик қилганингизда бир тарафга оғиб кетмасдан, адолат билан ҳукм чиқаришингизга буюради. Аллоҳ сизларга нақадар яхши ўгит-кўрсатмалар беради. Аллоҳ ҳамма гапларингизни эшитиб, ҳамма ишларингизни кўриб турадиган Зотдир.
4:59Page 87
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا ٥٩
O you who have believed, obey Allāh and obey the Messenger and those in authority among you. And if you disagree over anything, refer it to Allāh and the Messenger, if you should believe in Allāh and the Last Day. That is the best [way] and best in result.
Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган мўминлар, Аллоҳга ва пайғамбарига буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила итоат этингиз. Модомики, гуноҳ ишга буюрмас экан, раҳбарларингизга ҳам итоат этингиз. Бирон нарсада ихтилоф чиқиб қолса - Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирганингиз рост бўлса - унинг ечими учун Аллоҳнинг китоби ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатига мурожаат қилингиз. Ихтилоф ботқоғига тобора ботавергандан ва ҳадеб фикр билдиравергандан кўра, Китобу суннатга мурожаат қилиб, уни тезгина ҳал қилиб олиш яхшироқ ва оқибати гўзалроқ ишдир.
4:60Page 88
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا ٦٠
Have you not seen those who claim to have believed in what was revealed to you, [O Muḥammad], and what was revealed before you? They wish to refer legislation to ṭāghūt,1 while they were commanded to reject it; and Satan wishes to lead them far astray.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудий мунофиқларнинг иккиюзламачилигини кўрмадингизми? Сизга нозил қилинган ваҳийга ҳам, олдинги пайғамбарларга нозил қилинган оятларга ҳам иймон келтирдик, деб даъво қиладилар-да, ортидан ихтилоф чиқиб қолса, ҳукм сўраб Аллоҳнинг шариати эмас, ўзидек хом сут эмган банданинг ҳакамлик қилишини истайдилар. Ҳолбуки, Аллоҳнинг шариатидан бошқасини инкор қилишга буюрилганлар. Шайтон уларни бутунлай, қайта ҳидоятланмайдиган даражада адаштиришни истайди.
4:61Page 88
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيۡتَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودٗا ٦١
And when it is said to them, "Come to what Allāh has revealed and to the Messenger," you see the hypocrites turning away from you in aversion.
Ўша мунофиқларга: "Келинглар, Аллоҳ Ўз китобида нозил қилган ҳукмларга ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг қандай ҳукм чиқаришига қараб иш кўринглар" дейилса, кўрасизки, сиздан бутунлай юз ўгиришиб, ўзлари каби бир банданинг ҳакамлик қилишини хоҳлайдилар.
4:62Page 88
فَكَيۡفَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةُۢ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنۡ أَرَدۡنَآ إِلَّآ إِحۡسَٰنٗا وَتَوۡفِيقًا ٦٢
So how [will it be] when disaster strikes them because of what their hands have put forth and then they come to you swearing by Allāh, "We intended nothing but good conduct and accommodation."
Ана энди қилган гуноҳлари касофатидан уларга мусибатлар етса, олдингизга узр сўраб келсалар-да, қасам ичиб, биз шунчаки талашиб-тортишаётганларни яраштириб қўймоқчи бўлгандик, биз фақат яхшилик қилишни истагандик, холос, дейишлари қандоқ бўлди? Улар шу ўринда ҳам каззоблик қиляптилар. Зеро, яхшилик бандаларга Аллоҳнинг шариати ҳакамлик қилишидадир.
4:63Page 88
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَعۡلَمُ ٱللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَعِظۡهُمۡ وَقُل لَّهُمۡ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَوۡلَۢا بَلِيغٗا ٦٣
Those are the ones of whom Allāh knows what is in their hearts, so turn away from them1 but admonish them and speak to them a far-reaching [i.e., effective] word.
Аллоҳ уларнинг дилларидаги мунофиқлик ва ғаразни яхши билади. Сиз эса, эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга парво қилманг. Аллоҳнинг ҳукмини қизиқтириб ҳам, огоҳлантириб ҳам баён қилаверинг. Уларга ич-ичига етиб борадиган, таъсир қиладиган етук гарларни айтинг.
4:64Page 88
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ إِذ ظَّلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ جَآءُوكَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡتَغۡفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُواْ ٱللَّهَ تَوَّابٗا رَّحِيمٗا ٦٤
And We did not send any messenger except to be obeyed by permission of Allāh. And if, when they wronged themselves, they had come to you, [O Muḥammad], and asked forgiveness of Allāh and the Messenger had asked forgiveness for them, they would have found Allāh Accepting of Repentance and Merciful.
Қайси бир пайғамбарни юборган бўлсак, унга қавми итоат этиши учун юборганмиз. Зеро, пайғамбар Аллоҳнинг иродаси ва тақдири ила фармон беради. Гуноҳлар қилиб, ўзларига ўзлари зулм қилган пайтларида олдингизга келиб, айбига иқрор бўлиб, надомат чекиб, тавба қилиб, истиғфор айтганларида ва сиз ҳам улар учун мағфират сўраганингизда, Аллоҳнинг тавбаларни қабул этувчи ва раҳмли Зот эканини топган бўлардилар.
4:65Page 88
فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا ٦٥
But no, by your Lord, they will not [truly] believe until they make you, [O Muḥammad], judge concerning that over which they dispute among themselves and then find within themselves no discomfort from what you have judged and submit in [full, willing] submission.
Асло! Иш ўша мунофиқлар ўйлаганидек жўн эмас. Аллоҳ таоло Ўз Зотига қасам ичиб айтяптики, улар ораларидаги келишмовчиликларда Пайғамбар алайҳиссаломни, вафотларидан сўнг эса қолдирган шариатларини ўзларига ҳакам қилиб олмагунларича, кейин эса у зот чиқарган ҳукмдан диллари тўла таскин топиб, заррача оғринмасдан, шак-шубҳага бормасдан, тўла мамнуният билан қабул қилмагунларича ва зоҳирда ҳам, ботинда ҳам тўла бўйсуниб, таслим бўлмагунларича мўмин бўлмайдилар.
4:66–68Page 89
وَلَوۡ أَنَّا كَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَنِ ٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ أَوِ ٱخۡرُجُواْ مِن دِيَٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٞ مِّنۡهُمۡۖ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ فَعَلُواْ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَشَدَّ تَثۡبِيتٗا ٦٦
And if We had decreed upon them, "Kill yourselves" or "Leave your homes," they would not have done it, except for a few of them. But if they had done what they were instructed, it would have been better for them and a firmer position [for them in faith].
وَإِذٗا لَّأٓتَيۡنَٰهُم مِّن لَّدُنَّآ أَجۡرًا عَظِيمٗا ٦٧
And then We would have given them from Us a great reward.
وَلَهَدَيۡنَٰهُمۡ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ٦٨
And We would have guided them to a straight path.
Уларга бир-бирларини ўлдиришни ёки диёрларидан чиқишни буюрганимизда эди, бу фармонимизни жуда озчилиги бажарган бўларди. Шундай экан, Аллоҳ уларга бу қадар оғир ишни буюрмагани учун У Зотга ҳамд айтсинлар. Ўзларига қилинаётган Аллоҳга итоат этиш ҳақидаги панду насиҳатларга амал қилганларида эди, ўзларига яхшироқ ва иймонлари мустаҳкамроқ бўларди. Биз уларга улуғ савоб ато этиб, уларни Аллоҳга ва У Зотнинг жаннатига олиб борадиган йўлга муваффақ айлаган бўлардик.
4:69Page 89
وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِكَ رَفِيقٗا ٦٩
And whoever obeys Allāh and the Messenger - those will be with the ones upon whom Allāh has bestowed favor of the prophets, the steadfast affirmers of truth, the martyrs and the righteous. And excellent are those as companions.
Ким Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат этса, пайғамбарлар билан, пайғамбарлар олиб келган ҳукмларни тўла тасдиқ этиб, уларга тўла амал қилган сиддиқлар билан, Аллоҳнинг йўлида жон берган шаҳидлар билан, зоҳири ҳам, ботини ҳам, амаллари ҳам яхши бўлган солиҳлар билан жаннатга киради. Улар нақадар яхши ҳамроҳлардир.
4:70Page 89
ذَٰلِكَ ٱلۡفَضۡلُ مِنَ ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ عَلِيمٗا ٧٠
That is the bounty from Allāh, and sufficient is Allāh as Knower.
Мазукур савоб Аллоҳнинг бандаларига кўрсатган фазлу марҳаматидир. Уларнинг аҳволидан хабардор бўлишда Аллоҳнинг Ўзи етарлидир. Яқинда ҳаммаларини амалларига яраша мукофотлайди.
4:71Page 89
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذۡرَكُمۡ فَٱنفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعٗا ٧١
O you who have believed, take your precaution and [either] go forth in companies or go forth all together.
Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, душмандан эҳтиёт бўлинг. Унга қарши жанг қилишда энг муносиб воситаларни ишга солинг. Жангга гуруҳ-гуруҳ бўлиб чиқасизми ёки ҳаммангиз биргаликда чиқасизми, қай бири фойдалироқ ва душманни ер тишлатадиганроқ бўлса, ўшанисини қилинглар.
4:72Page 89
وَإِنَّ مِنكُمۡ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنۡ أَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةٞ قَالَ قَدۡ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيَّ إِذۡ لَمۡ أَكُن مَّعَهُمۡ شَهِيدٗا ٧٢
And indeed, there is among you he who lingers behind; and if disaster strikes you, he says, "Allāh has favored me in that I was not present with them."
Эй мусулмонлар, ораларингизда қўрқоқлик қилиб, душманга қарши жангга чиқишдан ортда қоладиган, бошқаларни шошмасликка чақирадиган кимсалар бор. Улар иймони заиф мунофиқлардир. Сизлар мағлубиятга учрасангиз ёки ҳалок бўлсангиз, ўзлари саломат қолганига хурсанд бўлиб, Аллоҳ ёрлақаб, улар билан бирга бормабман, акс ҳолда мен ҳам ҳалок бўлардим, дейдилар.
4:73Page 89
وَلَئِنۡ أَصَٰبَكُمۡ فَضۡلٞ مِّنَ ٱللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَّمۡ تَكُنۢ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُۥ مَوَدَّةٞ يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ مَعَهُمۡ فَأَفُوزَ فَوۡزًا عَظِيمٗا ٧٣
But if bounty comes to you from Allāh, he will surely say, as if [i.e., showing that] there had never been between you and him any affection, "Oh, I wish I had been with them so I could have attained a great attainment."1
Эй мусулмонлар, Аллоҳ сизларга фазлу марҳамат кўрсатиб, ғалаба ё ўлжага эришсангиз, анави жангдан орқада қолганлар худди ўзи сизлардан эмасдек, сизлар билан олдин таниш ҳам, дўст ҳам бўлмагандек: "Улар билан бирга жангга бориб, улардек ғалаба ва ўлжаларни қўлга киритсам қанийди", деб қолиши муқаррар.
4:74Page 89
۞ فَلۡيُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يَشۡرُونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا بِٱلۡأٓخِرَةِۚ وَمَن يُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيُقۡتَلۡ أَوۡ يَغۡلِبۡ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا ٧٤
So let those fight in the cause of Allāh who sell the life of this world for the Hereafter. And he who fights in the cause of Allāh and is killed or achieves victory - We will bestow upon him a great reward.
Аллоҳ йўлида, Аллоҳ калимаси олий бўлиши учун дунёдан қочиб, охиратга интиладиган, дунёни бериб, охиратни сотиб оладиган содиқ мўминлар жанг қилсинлар. Аллоҳ йўлида, Аллоҳ калимаси олий бўлиши учун жанг қилиб, шаҳид бўлган ёки зафар қучган зотларга Аллоҳ улуғ ажру савоб ато этур. У жаннат ва Ўзининг розилигидир.
4:75Page 90
وَمَا لَكُمۡ لَا تُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا مِنۡ هَٰذِهِ ٱلۡقَرۡيَةِ ٱلظَّالِمِ أَهۡلُهَا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيّٗا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا ٧٥
And what is [the matter] with you that you fight not in the cause of Allāh and [for] the oppressed among men, women and children who say, "Our Lord, take us out of this city of oppressive people and appoint for us from Yourself a protector and appoint for us from Yourself a helper"?
Эй мўминлар, Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун ҳамда "Парвардигоро, бизни Маккадан чиқаргин, озод қилгин, чунки унинг аҳли ширку тажовузкорлик билан зулм қиляптилар, бизга Ўзинг тарафингдан бизни бошқарадиган ва ҳимоя қиладиган бир раҳбар бергин, биздан зарарни даф қиладиган бир мададкор ато этгин", дея илтижо қилаётган эркаклар, аёллар ва гўдакларни қутқариш йўлида жанг қилишга нима монелик қиляпти?
4:76Page 90
ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱلطَّٰغُوتِ فَقَٰتِلُوٓاْ أَوۡلِيَآءَ ٱلشَّيۡطَٰنِۖ إِنَّ كَيۡدَ ٱلشَّيۡطَٰنِ كَانَ ضَعِيفًا ٧٦
Those who believe fight in the cause of Allāh, and those who disbelieve fight in the cause of ṭāghūt.1 So fight against the allies of Satan. Indeed, the plot of Satan has ever been weak.
Содиқ мўминлар Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун жанг қиладилар. Кофирлар эса ўзларининг худолари йўлида жанг қиладилар. Шайтоннинг дўстларига қарши жанг қилингиз. Бу жангда ғалаба қилишингиз муқаррар. Зеро, шайтоннинг тадбири заиф, ночордирки, Аллоҳ таолога таваккул қилувчиларга зарар бермас.
4:77Page 90
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمۡ كُفُّوٓاْ أَيۡدِيَكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقِتَالُ إِذَا فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَخۡشَوۡنَ ٱلنَّاسَ كَخَشۡيَةِ ٱللَّهِ أَوۡ أَشَدَّ خَشۡيَةٗۚ وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ كَتَبۡتَ عَلَيۡنَا ٱلۡقِتَالَ لَوۡلَآ أَخَّرۡتَنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٖ قَرِيبٖۗ قُلۡ مَتَٰعُ ٱلدُّنۡيَا قَلِيلٞ وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ٧٧
Have you not seen those who were told, "Restrain your hands [from fighting]1 and establish prayer and give zakāh"? But then when battle was ordained for them, at once a party of them feared men as they fear Allāh or with [even] greater fear. They said, "Our Lord, why have You decreed upon us fighting? If only You had postponed [it for] us for a short time." Say, "The enjoyment of this world is little, and the Hereafter is better for he who fears Allāh. And injustice will not be done to you, [even] as much as a thread [inside a date seed]."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айрим саҳобаларингизнинг аҳволига бир қаранг! Олдинига Маккада жиҳод фарз қилинишини сўрадилар. Ўшанда уларга: "Жангдан қўлингизни тортингиз, намозни адо этингиз, закотни берингиз", дейилганди. Мана энди Мадинага келиб, жиҳод фарз қилинганидан кейин уни оғир олиб, одамлардан худди Аллоҳдан қўрққандек, балки ундан ҳам қаттиқроқ қўрқа бошладилар ва дедилар: "Парвардигор, нега бизга жангни фарз қилдинг? Уни сал ортга суриб турганингда эди, дунё лаззатларидан фойдаланиб олардик". Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиз уларга шундай жавоб беринг: "Дунё лаззати ҳар қанча буюк бўлмасин, ўткинчидир. Аллоҳдан тақво қиладиганлар учун эса охират яхшироқдир. Негаки, ундаги неъматлар абадийдир, туганмасдир. Сизлар қанча кўп яхши амаллар қилсангизлар, ўшанга яраша ажру савобга ноил бўласизлар. Ажру савобингиз қилча ҳам камайтирилмайди.
4:78Page 90
أَيۡنَمَا تَكُونُواْ يُدۡرِككُّمُ ٱلۡمَوۡتُ وَلَوۡ كُنتُمۡ فِي بُرُوجٖ مُّشَيَّدَةٖۗ وَإِن تُصِبۡهُمۡ حَسَنَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ وَإِن تُصِبۡهُمۡ سَيِّئَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِكَۚ قُلۡ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ فَمَالِ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلۡقَوۡمِ لَا يَكَادُونَ يَفۡقَهُونَ حَدِيثٗا ٧٨
Wherever you may be, death will overtake you, even if you should be within towers of lofty construction. But if good comes to them, they say, "This is from Allāh"; and if evil befalls them, they say,1 "This is from you." Say, "All [things] are from Allāh." So what is [the matter] with those people that they can hardly understand any statement?
Ажалингиз етса, қаерда бўлсангиз, ҳатто жанг майдонидан анча узоқдаги мустаҳкам қалъалар ичида бўлсангиз ҳам ўлим топиб бораверади. Мунофиқлар бирон фарзанд ёки бошқа ризққа ноил бўлсалар: "Бу Аллоҳ ҳузуридан", дейдилар. Бордию ўша фарзанди ёки ризқига бирон шикаст етса, уни Пайғамбар алайҳиссаломдан кўриб,: "Сен туфайли шундай бўлди", дейдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга шундай раддия билдиринг: "Шодлик ҳам, қайғу ҳам, ҳамма-ҳаммаси Аллоҳнинг қазойи қадарига боғлиқдир. Нега улар ҳеч гапингизни уқмас эканлар-а?!
4:79Page 90
مَّآ أَصَابَكَ مِنۡ حَسَنَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٖ فَمِن نَّفۡسِكَۚ وَأَرۡسَلۡنَٰكَ لِلنَّاسِ رَسُولٗاۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا ٧٩
What comes to you of good is from Allāh, but what comes to you of evil, [O man], is from yourself.1 And We have sent you, [O Muḥammad], to the people as a messenger, and sufficient is Allāh as Witness.2
Эй одам боласи, фарзанд бўладими, ризқ бўладими, сени хурсанд қилаётган ҳар бир неъмат Аллоҳнинг фазлу марҳаматидандир. Ўша фарзанд ёки ризқингга етаётган ҳар бир шикаст ўзингдан, ўзинг қилаётган гуноҳларинг касофатидандир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизни ҳамма одамларга пайғамбар қилиб юбордик. Уларга Парвардигорингизнинг рисолатини етказасиз. Сизнинг чин пайғамбар эканингизга Аллоҳнинг Ўзи етарли гувоҳдир. Зотан, У Зот сизга бу борада етарлича далил ва ҳужжатлар ато этди.
4:80Page 91
مَّن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدۡ أَطَاعَ ٱللَّهَۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ عَلَيۡهِمۡ حَفِيظٗا ٨٠
He who obeys the Messenger has obeyed Allāh; but those who turn away - We have not sent you over them as a guardian.
Ким Пайғамбар алайҳиссаломнинг буйруғини бажариб, тақиқларидан тийилиб, у зотга итоат этса, демак, Аллоҳнинг фармонини бажарибди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ким сизга итоат этишдан бош тортса, асло хафа бўлманг. Биз сизни уларни кузатиб, назорат қилиб турадиган қўриқчи қилиб юборганимиз йўқ. Уларнинг амалларини ҳисоб-китоб қилиш Бизнинг ишимиздир.
4:81Page 91
وَيَقُولُونَ طَاعَةٞ فَإِذَا بَرَزُواْ مِنۡ عِندِكَ بَيَّتَ طَآئِفَةٞ مِّنۡهُمۡ غَيۡرَ ٱلَّذِي تَقُولُۖ وَٱللَّهُ يَكۡتُبُ مَا يُبَيِّتُونَۖ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا ٨١
And they say, "[We pledge] obedience." But when they leave you, a group of them spend the night determining to do other than what you say. But Allāh records what they plan by night. So leave them alone and rely upon Allāh. And sufficient is Allāh as Disposer of affairs.
Мунофиқлар сизга тилларида "Буйруғингизга итоат этамиз ва бажарамиз", дейдилар. Ҳузурингиздан чиққанларидан кейин эса улардан бир тоифаси сизга айтган гапларининг зиддига хуфёна тил бириктирадилар. Аллоҳ уларнинг бу найрангларини кўриб-билиб турибди. Яқинда бу қилмишларига яраша жазосини беради. Сиз уларга эътибор берманг. Улар сизга ҳеч қандай зарар қила олмайдилар. Ишингизни Аллоҳга топшириб, Унгагина таянинг, суянинг. Таяниладиган вакил бўлишга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.
4:82Page 91
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلۡقُرۡءَانَۚ وَلَوۡ كَانَ مِنۡ عِندِ غَيۡرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ ٱخۡتِلَٰفٗا كَثِيرٗا ٨٢
Then do they not reflect upon the Qur’ān?1 If it had been from [any] other than Allāh, they would have found within it much contradiction.
Нима учун улар Қуръонни ўрганмайдилар, у ҳақда фикр юритмайдилар? Ўргансалар, фикр юритсалар, ихтилофга ҳам, иккиланишга ҳам ўрин қолмайди-ку. Сиз олиб келган рисолатнинг ростлиги аён бўлади-ку. Агар у Аллоҳ таолодан бошқа биров тарафидан бўлганида ҳукмларидаги иккиланишлару маъноларидаги ихтилофлар кўпайиб кетган бўларди-ку.
4:83Page 91
وَإِذَا جَآءَهُمۡ أَمۡرٞ مِّنَ ٱلۡأَمۡنِ أَوِ ٱلۡخَوۡفِ أَذَاعُواْ بِهِۦۖ وَلَوۡ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنۡهُمۡ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسۡتَنۢبِطُونَهُۥ مِنۡهُمۡۗ وَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَٱتَّبَعۡتُمُ ٱلشَّيۡطَٰنَ إِلَّا قَلِيلٗا ٨٣
And when there comes to them something [i.e., information] about [public] security or fear, they spread it around. But if they had referred it back to the Messenger or to those of authority among them, then the ones who [can] draw correct conclusions from it would have known about it. And if not for the favor of Allāh upon you and His mercy, you would have followed Satan, except for a few.
Мазкур мунофиқларга мусулмонларнинг шодлиги ё хафалиги ҳақида бир хабар келса, дарров тарқатиб юборадилар. Бироз шошмасдан, Пайғамбар алайҳиссолату вассаломгами ёки илмли, фикрли бирон оқсоқолгами айтганларида, уни ёйиш ёки ёймаслик кераклигини ўзлари ҳал қилиб олган бўлар эдилар. Эй мўминлар, Аллоҳ сизларни Ўз фазли ва марҳамати билан анави мунофиқлар ботиб қолган кирликдан пок тутмаганида эди, айримларингиздан бошқа ҳаммангиз шайтоннинг васвасаларига учиб кетган бўлардингизлар.
4:84Page 91
فَقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفۡسَكَۚ وَحَرِّضِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَكُفَّ بَأۡسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ وَٱللَّهُ أَشَدُّ بَأۡسٗا وَأَشَدُّ تَنكِيلٗا ٨٤
So fight, [O Muḥammad], in the cause of Allāh; you are not held responsible except for yourself. And encourage the believers [to join you] that perhaps Allāh will restrain the [military] might of those who disbelieve. And Allāh is greater in might and stronger in [exemplary] punishment.1
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун жанг қилинг. Сиз фақат ўзингизга жавоб берасиз. Бошқалар учун жавобгар бўлмайсиз. Мўминларни ҳам жангга унданг, тарғиб қилинг. Шояд Аллоҳ шу жангда кофирларнинг зўрлигини даф қилса. Аллоҳ қуввати ортиқ, азоби қаттиқ Зотдир.
4:85Page 91
مَّن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةً حَسَنَةٗ يَكُن لَّهُۥ نَصِيبٞ مِّنۡهَاۖ وَمَن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةٗ سَيِّئَةٗ يَكُن لَّهُۥ كِفۡلٞ مِّنۡهَاۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ مُّقِيتٗا ٨٥
Whoever intercedes for a good cause will have a share [i.e., reward] therefrom; and whoever intercedes for an evil cause will have a portion [i.e., burden] therefrom. And ever is Allāh, over all things, a Keeper.1
Ким одамларга яхшилик қилишга ҳаракат қилса, ўзига ҳам савобидан тегади. Ким бировларга ёмонлик қилиш пайида бўлса, ўзига ҳам унинг гуноҳидан бир улуш тегади. Аллоҳ инсон қилаётган ҳамма ишга гувоҳ бўлиб туради ва яқинда унинг жазо ё мукофотини беради. Демак, қайси бирингиз бир яхшилик бўлишига сабаб бўлсангиз, ўзингиз ҳам унинг савобидан баҳраманд бўласиз. Ким бирон ёмонлик юз беришига сабаб бўлса, унинг бир учи ўзига ҳам тегади.
4:86Page 91
وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا ٨٦
And when you are greeted with a greeting, greet [in return] with one better than it or [at least] return it [in a like manner]. Indeed Allāh is ever, over all things, an Accountant.
Биров сизга салом берса, ундан кўра яхшироқ қилиб алик олинглар. Ҳеч бўлмаганда саломига яраша алик олиб, ўша саломининг ўзини қайтаринглар. Аллоҳ қилаётган ишларингизни сақлаб қўяди ва яқинда ҳаммага амалига яраша жазо ёки мукофотини беради.
4:87Page 92
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ لَيَجۡمَعَنَّكُمۡ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ لَا رَيۡبَ فِيهِۗ وَمَنۡ أَصۡدَقُ مِنَ ٱللَّهِ حَدِيثٗا ٨٧
Allāh - there is no deity except Him. He will surely assemble you for [account on] the Day of Resurrection, about which there is no doubt. And who is more truthful than Allāh in statement.
Аллоҳ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. У сизларни рўй бериши шак-шубҳасиз бўлган қиёмат кунида тўплайди ва амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради. Ҳеч ким Аллоҳдан кўра ростгўйроқ бўлолмайди.
4:88Page 92
۞ فَمَا لَكُمۡ فِي ٱلۡمُنَٰفِقِينَ فِئَتَيۡنِ وَٱللَّهُ أَرۡكَسَهُم بِمَا كَسَبُوٓاْۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَهۡدُواْ مَنۡ أَضَلَّ ٱللَّهُۖ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلٗا ٨٨
What is [the matter] with you [that you are] two groups concerning the hypocrites,1 while Allāh has made them fall back [into error and disbelief] for what they earned.2 Do you wish to guide those whom Allāh has sent astray? And he whom Allāh sends astray - never will you find for him a way [of guidance].3
Эй мўминлар, мунофиқларнинг яна бир тоифаси сизлардан тинч бўлиш учун сизларга келиб, мўминлигини изҳор қиладилар. Қавмидан тинч бўлиш учун эса уларга бориб, кофирлигини изҳор қиладилар. Аллоҳга куфр ва ширк келтиришга чақирилсалар, ўшанга чин дилдан берилиб кетадилар. Бу тоифа сизларга қарши жанг қилишдан тийилиб, сулҳ истаб келмасалар, уларни топган жойингизда ушлаб ўлдирингиз. Бундай тубан мунофиқларни ушлаб ўлдириш учун уларнинг макри ва хиёнати туфайли Биз сизларга очиқ ҳужжат қилиб бердик.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences