Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
Ghafir 40:59–85
40:59Page 474
إِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَأٓتِيَةٞ لَّا رَيۡبَ فِيهَا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ ٥٩
Indeed, the Hour is coming - no doubt about it - but most of the people do not believe.
Аллоҳ ҳисоб-китоб учун ўликларни қайта тирилтирадиган Қиёмат (соат) аниқ келади. Бунга шак-шубҳа йўқ. Лекин одамларнинг кўплари унинг келишига ишонмайдилар. Шунинг учун унга тайёргарлик кўрмайдилар.
40:60Page 474
وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِيٓ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ٦٠
And your Lord says, "Call upon Me; I will respond to you." Indeed, those who disdain My worship will enter Hell [rendered] contemptible.
Парвардигорингиз деди: "Эй одамлар, ибодат қилишда ҳам, дуо қилишда ҳам ёлғиз Менга юзланинглар. Дуоларингизни ижобат қилиб, сизларни кечираман ва раҳматимга оламан. Ёлғиз Менга ибодат қилишдан ўзларини катта оладиганлар яқинда Қиёмат куни хор-зор бўлган ҳолларида жаҳаннамга кирадилар".
40:61Page 474
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ لِتَسۡكُنُواْ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبۡصِرًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ ٦١
It is Allāh who made for you the night that you may rest therein and the day giving sight.1 Indeed, Allāh is the possessor of bounty for the people, but most of them are not grateful.
Аллоҳ шундай Зотки, ором олишингиз учун сизларга кечани ёруғ қилиб берди. Бемалол ишлашингиз учун эса кундузни ёруғ айлади. Аллоҳ одамларга фазлу марҳаматли Зотдирки, уларни зоҳирий ва ботиний неъматлар билан сийлади. Лекин кўп одамлар У Зот ато этган неъматларга шукр қилмайдилар.
40:62Page 474
ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ ٦٢
That is Allāh, your Lord, Creator of all things; there is no deity except Him, so how are you deluded?
Сизларга мана шундай неъматларни ато этган ўша Аллоҳ ҳамма нарсанинг Яратувчисидир. Ундан ўзга яратувчи йўқдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Шундай экан, қандай қилиб Унга ибодат қилиш ўрнига бирон фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қилиш сари бурилиб кетмоқдасизлар?!
40:63Page 474
كَذَٰلِكَ يُؤۡفَكُ ٱلَّذِينَ كَانُواْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ ٦٣
Thus were those [before you] deluded who were rejecting the signs of Allāh.
Ўшалар Аллоҳга иймон келтиришдан, ёлғиз Унгагина ибодат қилишдан бошқа тарафга бурилиб кетганларидек, Аллоҳнинг ягона илоҳлигига далолат қилувчи оятларни инкор қиладиганлар ҳар доим ва ҳар жойда ҳақдан юз ўгириб, ноҳақлик сари бурилиб кетадилар-да, рушду ҳидоятдан айрилиб, бетавфиқ бўлиб қоладилар.
40:64Page 474
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ قَرَارٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَصَوَّرَكُمۡ فَأَحۡسَنَ صُوَرَكُمۡ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡۖ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٤
It is Allāh who made for you the earth a place of settlement and the sky a structure [i.e., ceiling] and formed you and perfected your forms and provided you with good things. That is Allāh, your Lord; then blessed is Allāh, Lord of the worlds.
Эй одамлар, Аллоҳ шундай Зотки, сизларга ерни яшаш учун қароргоҳ, самони эса устингизга қулаб тушадиган нарсалардан ҳимоя этадиган мустаҳкам том айлади. Сизларга оналарингизнинг қорнида шакл берар экан, суратларингизни чиройли қилди. Сизларга ҳалол-пок ризқ берди. Сизларга мана шу неъматларни ато этган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Бас, ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳ баракотли бўлди. Ундан ўзга парвардигор йўқдир.
40:65Page 474
هُوَ ٱلۡحَيُّ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدۡعُوهُ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَۗ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٥
He is the Ever-Living;1 there is no deity except Him, so call upon Him, [being] sincere to Him in religion. [All] praise is [due] to Allāh, Lord of the worlds.
У доим барҳаётдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ибодат қилишда ҳам, дуо-илтижо қилишда ҳам ёлғиз Унгагина ихлос билан, ҳеч нарсани Унга шерик қилмасдан юкунинглар. Ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳга ҳамд бўлсин.
40:66Page 474
۞ قُلۡ إِنِّي نُهِيتُ أَنۡ أَعۡبُدَ ٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَمَّا جَآءَنِيَ ٱلۡبَيِّنَٰتُ مِن رَّبِّي وَأُمِرۡتُ أَنۡ أُسۡلِمَ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٦
Say, [O Muḥammad], "Indeed, I have been forbidden to worship those you call upon besides Allāh once the clear proofs have come to me from my Lord, and I have been commanded to submit to the Lord of the worlds."
Эй Пайғамбар, айтинг: "Мени Аллоҳ ўзимга очиқ-ойдин ҳужжатлар келиб турган бир пайтда сизлар ибодат қилаётган, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга сиғинишдан қайтарган ва ёлғиз Ўзигагина бўйсунишимга буюрган. Зеро, У ҳамма махлуқотларнинг Парвардигоридир. Ундан ўзга парвардигор йўқдир".
40:67Page 475
هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ مِنۡ عَلَقَةٖ ثُمَّ يُخۡرِجُكُمۡ طِفۡلٗا ثُمَّ لِتَبۡلُغُوٓاْ أَشُدَّكُمۡ ثُمَّ لِتَكُونُواْ شُيُوخٗاۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبۡلُۖ وَلِتَبۡلُغُوٓاْ أَجَلٗا مُّسَمّٗى وَلَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ ٦٧
It is He who created you from dust, then from a sperm-drop, then from a clinging clot; then He brings you out as a child; then [He develops you] that you reach your [time of] maturity, then [further] that you become elders. And among you is he who is taken in death before [that], so that you reach a specified term;1 and perhaps you will use reason.
У шундай Зотки, отангиз Одамни тупроқдан яратди. Кейин сизларни нутфадан, ундан кейин лахта қондан яратди. Шулардан кейин оналарингизнинг қорнидан чақалоқ қилиб чиқарди. Кейин илигингиз тўлиб, балоғатга етасизлар. Кейин ёшингиз ўтиб, чол бўласизлар. Орангизда кимдир ундан олдин вафот этиб кетади. Аллоҳгагина маълум бўлган бир муддатга қадар яшайсизлар. Ундан камайиб ҳам қолмайди, ошиб ҳам кетмайди. Шоядки, мана шу Аллоҳнинг қудрати ва бирлигига далолат қилувчи далил ва ҳужжатлардан унумли фойдалана олсангизлар.
40:68Page 475
هُوَ ٱلَّذِي يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَإِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ٦٨
He it is who gives life and causes death; and when He decrees a matter, He but says to it, "Be," and it is.
Жон бериш ҳам, жон олиш ҳам Аллоҳнинг Қўлида. Бир ишга ҳукм қилса, унга "Бўл", дейди, бас, у бўлади.
40:69Page 475
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُجَٰدِلُونَ فِيٓ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ أَنَّىٰ يُصۡرَفُونَ ٦٩
Do you not consider those who dispute concerning the signs of Allāh - how are they averted?
Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг оятлари очиқ-равшан кўриниб турганига қарамасдан, уларни ёлғонга чиқариш учун талашиб-тортишаётган бадбахтларни кўрдингизми? Уларнинг аҳволидан таажжубландингизми? Улар очиқ-ойдин кўриниб турган ҳақдан юз ўгирмоқдалар.
40:70Page 475
ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِٱلۡكِتَٰبِ وَبِمَآ أَرۡسَلۡنَا بِهِۦ رُسُلَنَاۖ فَسَوۡفَ يَعۡلَمُونَ ٧٠
Those who deny the Book [i.e., the Qur’ān] and that with which We sent Our messengers - they are going to know,
Улар шундай кимсаларки, Қуръонни ва Биз пайғамбарларимиз орқали юборган ҳақни ёлғонга чиқардилар. Яқинда улар бу ишнинг ўта аянчли оқибат билан якунланишини билиб оладилар.
40:71Page 475
إِذِ ٱلۡأَغۡلَٰلُ فِيٓ أَعۡنَٰقِهِمۡ وَٱلسَّلَٰسِلُ يُسۡحَبُونَ ٧١
When the shackles are around their necks and the chains; they will be dragged
Аянчли оқибатни билиб олган пайтларида бўйинларида кишанлар ва занжирлар турган бўлиб, азоб фаришталари уларни ўшалар билан судраб юрган бўладилар.
40:72Page 475
فِي ٱلۡحَمِيمِ ثُمَّ فِي ٱلنَّارِ يُسۡجَرُونَ ٧٢
In boiling water; then in the Fire they will be filled [with flame].
Азоб фаришталари уларни вақирлаб қайнаётган сувга, кейин эса ловуллаб ёнаётган дўзахга судрайдилар.
40:73Page 475
ثُمَّ قِيلَ لَهُمۡ أَيۡنَ مَا كُنتُمۡ تُشۡرِكُونَ ٧٣
Then it will be said to them, "Where is that which you used to associate [with Him in worship]
Кейин уларга ваҳшат билан шундай дейилади: "Аллоҳга шерик қилаётган ўша худоларингиз қани?!"
40:74Page 475
مِن دُونِ ٱللَّهِۖ قَالُواْ ضَلُّواْ عَنَّا بَل لَّمۡ نَكُن نَّدۡعُواْ مِن قَبۡلُ شَيۡـٔٗاۚ كَذَٰلِكَ يُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٧٤
Other than Allāh?" They will say, "They have departed from us; rather, we did not used to invoke previously anything." Thus does Allāh put astray the disbelievers.
Аллоҳни қўйиб, сизлар ибодат қилган ўша фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларингиз, худоларингиз қани?! Кофирлар дедилар: "Улар биздан ғойиб бўлдилар. Уларни кўрмаяпмиз. Дунёда ҳам маъбудликка лойиқ бўлган ҳеч нарсага ибодат қилмаган эканмиз". Аллоҳ ўшаларни адаштириб қўйганидек, ҳамма замонларда кофирларни ҳақ йўлдан оздириб қўяди.
40:75Page 475
ذَٰلِكُم بِمَا كُنتُمۡ تَفۡرَحُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّ وَبِمَا كُنتُمۡ تَمۡرَحُونَ ٧٥
[The angels will say], "That was because you used to exult upon the earth without right and you used to behave insolently.
Бу тортаётган азобингиз ер юзида ширк келтириш билан қувонганингиз ва ўзингиздан кетиб керилиб юрганингиз сабабидандир.
40:76Page 475
ٱدۡخُلُوٓاْ أَبۡوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَاۖ فَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلۡمُتَكَبِّرِينَ ٧٦
Enter the gates of Hell to abide eternally therein, and wretched is the residence of the arrogant."
Жаҳаннам эшикларидан мангу қоладиган бўлиб киринглар! Ҳақни тан олишдан ўзини катта олган мутакаббирларнинг жойи нақадар ёмон!
40:77Page 475
فَٱصۡبِرۡ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞۚ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعۡضَ ٱلَّذِي نَعِدُهُمۡ أَوۡ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيۡنَا يُرۡجَعُونَ ٧٧
So be patient, [O Muḥammad]; indeed, the promise of Allāh is truth. And whether We show you some of what We have promised them or We take you in death, it is to Us they will be returned.
Эй Пайғамбар, қавмингиз тарафидан етаётган озорларга сабр қилинг. Аллоҳнинг сизга нусрат бериши ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Ё Бадр ғазотида рўй берганидек, уларга ваъда қилганимиз азобни ўз кўзингиз билан кўрарсиз ёки ундан олдин сизни вафот эттирармиз. Шунда ҳам Қиёмат куни Бизга қайтарилурлар ва Биз уларни амалларига яраша жазолаб, дўзахга мангу қоладиган қилиб улоқтирармиз.
40:78Page 476
وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلٗا مِّن قَبۡلِكَ مِنۡهُم مَّن قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّن لَّمۡ نَقۡصُصۡ عَلَيۡكَۗ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأۡتِيَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ فَإِذَا جَآءَ أَمۡرُ ٱللَّهِ قُضِيَ بِٱلۡحَقِّ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلۡمُبۡطِلُونَ ٧٨
And We have already sent messengers before you. Among them are those [whose stories] We have related to you, and among them are those [whose stories] We have not related to you. And it was not for any messenger to bring a sign [or verse] except by permission of Allāh. So when the command of Allāh comes, it will be concluded [i.e., judged] in truth, and the falsifiers will thereupon lose [all].
Эй Пайғамбар, сиздан олдин ҳам кўп пайғамбарларни юборганмиз. Қавмлари уларни ёлғончига чиқарганлар, уларга озорлар берганлар. Ҳаммалари бу озорларга сабр қилганлар. Ўша пайғамбарларнинг айримлари ҳақида сизга ҳикоя қилиб берган бўлсак, бошқалари ҳақида ҳикоя қилмаганмиз. Бирон пайғамбар ўз қавмига Аллоҳнинг изнисиз бирон оят олиб келган эмас. Кофирларнинг ўзларича оятлар тўқиши, зулмдир. Аллоҳнинг пайғамбарлар билан уларнинг қавмлари ўртасида адолат билан ажрим қилиш ҳақидаги фармони келганда кофирлар ҳалокатга учраб, пайғамбарлар нажот топадилар. Бу пайтда бузғунчилар мағлуб бўладилар. Чунки улар куфр ила ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар.
40:79Page 476
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَنۡعَٰمَ لِتَرۡكَبُواْ مِنۡهَا وَمِنۡهَا تَأۡكُلُونَ ٧٩
It is Allāh who made for you the grazing animals upon which you ride, and some of them you eat.
Аллоҳ шундай Зотки, сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини яратиб берди. Улардан айримларини минасизлар, айримларининг гўштларини ейсизлар.
40:80Page 476
وَلَكُمۡ فِيهَا مَنَٰفِعُ وَلِتَبۡلُغُواْ عَلَيۡهَا حَاجَةٗ فِي صُدُورِكُمۡ وَعَلَيۡهَا وَعَلَى ٱلۡفُلۡكِ تُحۡمَلُونَ ٨٠
And for you therein are [other] benefits and that you may realize upon them a need which is in your breasts;1 and upon them and upon ships you are carried.
Сизлар учун бу махлуқотларда ҳар даврда янгиланиб турадиган кўп фойдалар бор. Улар орқали дилларингизга тугиб қўйган орзуларингизга эришасизлар. Жумладан, қуруқлик ва денгизда сайр қиласизлар.
40:81Page 476
وَيُرِيكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ فَأَيَّ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ تُنكِرُونَ ٨١
And He shows you His signs. So which of the signs of Allāh do you deny?
Аллоҳ сизларга Ўзининг қудрати ва бирлигига далолат қиладиган оятларини намойиш қилади. Бас, бу белгилар Аллоҳ тарафидан экани аниқ бўлганидан кейин улардан қайси бирини инкор қила оласизлар?!
40:82Page 476
أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ كَانُوٓاْ أَكۡثَرَ مِنۡهُمۡ وَأَشَدَّ قُوَّةٗ وَءَاثَارٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ فَمَآ أَغۡنَىٰ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ٨٢
Have they not traveled through the land and observed how was the end of those before them? They were more numerous than themselves and greater in strength and in impression on the land, but they were not availed by what they used to earn.
Анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқараётганлар ер юзини айланиб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритмайдиларми?! Улар булардан кўра бойроқ, қудратлироқ ва ер юзида кўпроқ из қолдирган эди-ку! Аллоҳнинг азоби келган пайтда уларга мол-давлатлари ҳам, куч-қудратлари ҳам асқотмади-ку!
40:83Page 476
فَلَمَّا جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَرِحُواْ بِمَا عِندَهُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ٨٣
And when their messengers came to them with clear proofs, they [merely] rejoiced in what they had of knowledge, but they were enveloped by what they used to ridicule.
Пайғамбарлари уларга ёрқин ҳужжатларни тақдим этганларида ўзларидаги бу ҳужжатларга қарши билимни танладилар. Ҳақни масхара қилганлари туфайли уларни ўша пайғамбарлари огоҳлантирган азоб қамраб олди.
40:84Page 476
فَلَمَّا رَأَوۡاْ بَأۡسَنَا قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَحۡدَهُۥ وَكَفَرۡنَا بِمَا كُنَّا بِهِۦ مُشۡرِكِينَ ٨٤
And when they saw Our punishment, they said, "We believe in Allāh alone and disbelieve in that which we used to associate with Him."
Азобимизни кўришгач: "Ёлғиз Аллоҳга иймон келтирдик, У Зотга шерик қилиб юрган бут, санамларимиздан тондик", деб қоладилар. Аммо у пайтда уларнинг бу иқрори фойда бермайди.
40:85Page 476
فَلَمۡ يَكُ يَنفَعُهُمۡ إِيمَٰنُهُمۡ لَمَّا رَأَوۡاْ بَأۡسَنَاۖ سُنَّتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِي قَدۡ خَلَتۡ فِي عِبَادِهِۦۖ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلۡكَٰفِرُونَ ٨٥
But never did their faith benefit them once they saw Our punishment. [It is] the established way of Allāh which has preceded among His servants. And the disbelievers thereupon lost [all].
Азобимизни кўрган пайтларида иймон келтиришлари уларга фойда бермайди. Бу Аллоҳнинг Ўз бандалари борасида ўтган қонуниятидир. Азоб кўз билан кўрилдими, тамом, энди пушаймондан фойда йўқ. Кофирлар куфр келтириб, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отдилар. Эндиги тавба фойда бермас.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences