Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
المائدة
Al-Ma'idah
The Table Spread · Medinan · 120 ayahs
5:1Page 106
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَوۡفُواْ بِٱلۡعُقُودِۚ أُحِلَّتۡ لَكُم بَهِيمَةُ ٱلۡأَنۡعَٰمِ إِلَّا مَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ غَيۡرَ مُحِلِّي ٱلصَّيۡدِ وَأَنتُمۡ حُرُمٌۗ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ مَا يُرِيدُ ١
O you who have believed, fulfill [all] contracts.1 Lawful for you are the animals of grazing livestock except for that which is recited to you [in this Qur’ān] - hunting not being permitted while you are in the state of iḥrām.2 Indeed, Allāh ordains what He intends.
Эй иймон келтирганлар, яратувчингиз билан қилган аҳдларингизга ҳам, одамлар билан боғлаган аҳдларингизга ҳам тўла вафо қилинглар. Аллоҳ Ўз раҳмати билан сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини ҳалол қилди. Ҳаромлиги зикр қилинганлари ҳамда ҳаж ёки умра сафарида эҳромдалик пайтида қуруқликда қилинган овлар бундан мустасно. Аллоҳ Ўз ҳикмати тақозоси билан Ўзи истаганича нарсаларни ҳалол ёки ҳаром қилади. У Зотни ҳеч ким ҳеч нарсага мажбурлай олмайди. Ҳеч ким У Зотнинг ҳукмига эътироз билдира олмайди.
5:2Page 106
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُحِلُّواْ شَعَٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهۡرَ ٱلۡحَرَامَ وَلَا ٱلۡهَدۡيَ وَلَا ٱلۡقَلَٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّينَ ٱلۡبَيۡتَ ٱلۡحَرَامَ يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّن رَّبِّهِمۡ وَرِضۡوَٰنٗاۚ وَإِذَا حَلَلۡتُمۡ فَٱصۡطَادُواْۚ وَلَا يَجۡرِمَنَّكُمۡ شَنَـَٔانُ قَوۡمٍ أَن صَدُّوكُمۡ عَنِ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ أَن تَعۡتَدُواْۘ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ٢
O you who have believed, do not violate the rites of Allāh or [the sanctity of] the sacred month or [neglect the marking of] the sacrificial animals and garlanding [them] or [violate the safety of] those coming to the Sacred House seeking bounty from their Lord and [His] approval. But when you come out of iḥrām, then [you may] hunt. And do not let the hatred of a people for having obstructed you from al-Masjid al-Ḥarām lead you to transgress. And cooperate in righteousness and piety, but do not cooperate in sin and aggression. And fear Allāh; indeed, Allāh is severe in penalty.
Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ улуғлашга буюриб, тақиқлаб қўйган ишларни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Тикилган кийимни кийиш, ов қилиш каби эҳромда ман қилинган ишлардан тийилинг. Уруш ҳаром қилинган ойларда (зулқаъда, зулҳижжа, муҳаррам ва ражаб ойларида) жанг қилишни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Аллоҳ учун қурбонликка аталган ҳайвонларни тортиб олиш, йўлини тўсиш каби ишларни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Қурбонликка аталганини кўрсатиб турадиган белгиси бор ҳайвонларни ҳам ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Тижорат ва Аллоҳнинг ризоси учун Аллоҳнинг уйи сари кетаётганларни ҳам ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Ҳаж ёки умрада эҳромдан чиққанингиздан кейин истасангиз, ов қилаверинг. Бир қавм сизни Масжидул-ҳаромдан тўсгани учун уни ёмон кўриб қолгандингиз. Энди шу ёмон кўришингиз сизни уларга жабр қилишга ва адолат қилмасликка олиб бориб қўймасин. Эй мўминлар, буюрилган ишларни бажаришда ва тақиқланган ишлардан тийилишда ўзаро ҳамкорлик қилинг. Гуноҳ ишларда, одамларнинг қони, моли ва обрўларига тажовуз қилишда эса ҳамкорлик қилманглар. Аллоҳга итоат қилиш ва У Зотга гуноҳ қилишдан тийилиш билан Аллоҳдан қўрқинглар. Осийларга Аллоҳнинг азоби қаттиқдир. Унинг азобидан эҳтиёт бўлинглар.
5:3Page 107
حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلۡمُنۡخَنِقَةُ وَٱلۡمَوۡقُوذَةُ وَٱلۡمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسۡتَقۡسِمُواْ بِٱلۡأَزۡلَٰمِۚ ذَٰلِكُمۡ فِسۡقٌۗ ٱلۡيَوۡمَ يَئِسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِۚ ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٣
Prohibited to you are dead animals,1 blood, the flesh of swine, and that which has been dedicated to other than Allāh, and [those animals] killed by strangling or by a violent blow or by a head-long fall or by the goring of horns, and those from which a wild animal has eaten, except what you [are able to] slaughter [before its death], and those which are sacrificed on stone altars,2 and [prohibited is] that you seek decision through divining arrows. That is grave disobedience. This day those who disbelieve have despaired of [defeating] your religion; so fear them not, but fear Me. This day I have perfected for you your religion and completed My favor upon you and have approved for you Islām as religion. But whoever is forced by severe hunger with no inclination to sin - then indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.
Аллоҳ сизларга сўйилмасдан ўзи ўлган ҳайвонни, оққан қонни, тўнғиз гўштини, Аллоҳдан бошқанинг номи айтилиб сўйилган ҳайвонни, бўғилиб ўлган, уриб ўлдирилган, баланд жойдан йиқилиб ўлган, сузишиб ўлган, шер, йўлбарс, бўри каби йиртқичлар тарафидан овланган ҳайвонни ҳаром қилди. Йиртқичлар тарафидан овланган ҳайвонни ўлмасидан олдин сўйишга улгуриб қолган бўлсангиз, ҳалол бўлаверади. Яна сизларга санам-бутларга атаб сўйилган ҳайвонни ҳамда "Қил" ёки "Қилма" деган ёзувли чўплар билан фол очишни ҳам ҳаром қилди. Ман қилинган мазкур ишларни қилишингиз Аллоҳга итоатсизликдир. Бугун кофирлар Исломдаги куч-қувватни кўриб, ундан сизларни қайтаришдан умидларини уздилар. Энди улардан қўрқманглар. Фақат Мендангина қўрқинглар. Бугун сизларга динингизни - Исломни комил қилиб бердим, зоҳирий ва ботиний неъматларимни ҳам тўла бердим ҳамда сизларга фақат Исломни дин қилиб танладим. Сизлардан ундан бошқа динни қабул қилмайман. Кимки очлиги туфайли гуноҳга мойил бўлмасдан ҳаром қилинган гўштни ейишга мажбур бўлиб қолса, унга гуноҳ йўқ. Аллоҳ кечиримли ва меҳрибон Зотдир.
5:4Page 107
يَسۡـَٔلُونَكَ مَاذَآ أُحِلَّ لَهُمۡۖ قُلۡ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُ وَمَا عَلَّمۡتُم مِّنَ ٱلۡجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ ٱللَّهُۖ فَكُلُواْ مِمَّآ أَمۡسَكۡنَ عَلَيۡكُمۡ وَٱذۡكُرُواْ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَيۡهِۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ ٤
They ask you, [O Muḥammad], what has been made lawful for them. Say, "Lawful for you are [all] good foods and [game caught by] what you have trained of hunting animals1 which you train as Allāh has taught you. So eat of what they catch for you, and mention the name of Allāh upon it, and fear Allāh." Indeed, Allāh is swift in account.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, саҳобаларингиз сиздан ўзларига нима ҳалол қилингани ҳақида сўрайдилар. Айтинг: "Сизларга барча покиза ейимликлар, итлар ва қоплонлар каби тишли ҳамда бургут каби тирноқли овга ўргатилган ҳайвонларнинг овлари ҳалол қилинди. Сизлар уларга Аллоҳ сизларга билдирган билимлардан таълим бериб, ов қилишни ўргатгансизлар. Кейин улар айтганингизни қиладиган, бос десангиз босадиган, қайт десангиз қайтадиган ов ҳайвонларига айланганлар. Энди улар тутиб келган овни гарчи ўлик бўлса ҳам ейишингиз мумкин. Фақат уларни юбораётган пайтингизда Аллоҳнинг номини айтиб юборинглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Аллоҳ амалларнинг ҳисобини тез олувчи Зотдир".
5:5Page 107
ٱلۡيَوۡمَ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَٰتُۖ وَطَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حِلّٞ لَّكُمۡ وَطَعَامُكُمۡ حِلّٞ لَّهُمۡۖ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ إِذَآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحۡصِنِينَ غَيۡرَ مُسَٰفِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِيٓ أَخۡدَانٖۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ حَبِطَ عَمَلُهُۥ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٥
This day [all] good foods have been made lawful, and the food of those who were given the Scripture is lawful for you and your food is lawful for them. And [lawful in marriage are] chaste women from among the believers and chaste women from among those who were given the Scripture before you, when you have given them their due compensation,1 desiring chastity, not unlawful sexual intercourse or taking [secret] lovers. And whoever denies the faith - his work has become worthless, and he, in the Hereafter, will be among the losers.
Бугун Аллоҳ сизларга барча мазали нарсаларни ҳалол қилди. Яҳудий ва насроний каби аҳли китоблар сўйган ҳайвонлар сизлар учун ҳалол. Сизлар сўйган ҳайвонлар улар учун ҳалол. Зино қилмасдан, ўйнаш тутмасдан, маҳрини бериб уйлансангизлар, мўминаларнинг афийфалари (ўзини ҳаромдан тийганлари) ҳам, яҳудий ва насроний каби аҳли китобларнинг афийфалари ҳам сизларга ҳалол қилинди. Аллоҳнинг бандаларига нозил қилган ҳукмларига куфр келтирган кимсанинг амали ҳабата кетади. Чунки унда амал қабул бўлишининг бир шарти бўлмиш иймон йўқ. Энди у Қиёмат кунида дўзахга киради ва унда абадий қолади. Шу билан зиён кўргувчилар тоифасига қўшилади.
5:6Page 108
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ وَٱمۡسَحُواْ بِرُءُوسِكُمۡ وَأَرۡجُلَكُمۡ إِلَى ٱلۡكَعۡبَيۡنِۚ وَإِن كُنتُمۡ جُنُبٗا فَٱطَّهَّرُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُم مِّنۡهُۚ مَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيَجۡعَلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ حَرَجٖ وَلَٰكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمۡ وَلِيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ٦
O you who have believed, when you rise to [perform] prayer, wash your faces and your forearms to the elbows and wipe over your heads and wash your feet to the ankles. And if you are in a state of janābah,1 then purify yourselves. But if you are ill or on a journey or one of you comes from the place of relieving himself or you have contacted women2 and do not find water, then seek clean earth and wipe over your faces and hands with it. Allāh does not intend to make difficulty for you, but He intends to purify you and complete His favor upon you that you may be grateful.
Эй иймон келтирганлар, намоз ўқишга турмоқчи бўлсангиз-у, таҳоратингиз бўлмаса, таҳорат олингиз, яъни, юзларингизни ҳамда қўлларингизни тирсаклари билан ювингиз, бошларингизга масҳ тортингиз ва оёқларингизни тўпиқлари билан ювингиз. Агар жунуб бўлсангиз, ғусл қилингиз. Ҳожатхонадан чиққанингиз туфайли таҳорат қилишингиз ёки аёлларга яқинлик қилганингиз туфайли ғусл қилишингиз шарт бўлиб қолганда бемор бўлиб, касалингиз катталашиб кетишидан ё тузалиши кечикиб кетишидан қўрқсангиз ёки мусофир бўлсангиз, таяммум қилингиз. Яъни, бир тоза ерга қўлларингизни уриб, юзларингиз ва қўлларингизга суртингиз. Аллоҳ ҳукмлари билан сизларга қийинчилик туғдириб, зарар бўлса ҳам сувни ишлатишга мажбурламади. Аксинча, сувсизлик ёки касаллик туфайли узрли бўлиб қолганда сувнинг ўрнига таяммум қилишни шариатлаштирди. Шу билан сизларга берган неъматини тўла қилди. Шоядки, Аллоҳнинг неъматига шукр қилсангизлар, унга нонкўрлик қилмасангизлар.
5:7Page 108
وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَمِيثَٰقَهُ ٱلَّذِي وَاثَقَكُم بِهِۦٓ إِذۡ قُلۡتُمۡ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ٧
And remember the favor of Allāh upon you and His covenant with which He bound you when you said, "We hear and we obey"; and fear Allāh. Indeed, Allāh is Knowing of that within the breasts.
Аллоҳнинг сизларга берган неъматини - сизларни Исломга ҳидоят қилиб қўйганини эслангиз. Сизлардан олган аҳдини эслангиз. Ўшанда Пайғамбар алайҳиссаломга байъат берган пайтингизда: "Гапингни эшитдик ва фармонингга итоат этдик", дея қийинчиликда ҳам, осонликда ҳам қулоқ солиш ва итоат этишга сўз бергандингиз. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз. Аллоҳ қалблардаги яширин сирларни ҳам Билгувчидир. Ҳеч нарса У Зотдан махфий қололмас.
5:8Page 108
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّٰمِينَ لِلَّهِ شُهَدَآءَ بِٱلۡقِسۡطِۖ وَلَا يَجۡرِمَنَّكُمۡ شَنَـَٔانُ قَوۡمٍ عَلَىٰٓ أَلَّا تَعۡدِلُواْۚ ٱعۡدِلُواْ هُوَ أَقۡرَبُ لِلتَّقۡوَىٰۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ ٨
O you who have believed, be persistently standing firm for Allāh, witnesses in justice, and do not let the hatred of a people prevent you from being just. Be just; that is nearer to righteousness. And fear Allāh; indeed, Allāh is [fully] Aware of what you do.
Эй Аллоҳга ва Пайғамбарига иймон келтирганлар, Аллоҳ учун Аллоҳнинг ҳақларини адо этингиз ва жабр қилмасдан адолат билан гувоҳлик берингиз. Бир қавмни ёмон кўришингиз сизларни адолат қилмасликка олиб бориб қўймасин. Дўстга ҳам, душманга ҳам адолатли бўлиш маъқул, мақбул ва матлуб ишдир. Ҳар иккисига адолат қилингиз. Зеро, адолат Аллоҳдан тақво қилишга яқин бўлса, адолатсизлик Аллоҳга қарши иш қилиш тарафидадир. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз. Аллоҳ қилаётган барча ишларингиздан хабардордир. Бирон амалингиз У Зотдан яширин қолмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.
5:9Page 108
وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَأَجۡرٌ عَظِيمٞ ٩
Allāh has promised those who believe and do righteous deeds [that] for them there is forgiveness and great reward.
Ваъдасига хилоф қилмайдиган Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтирган ва яхши амалларни қилган зотларга уларнинг гуноҳлари кечирилишини, уларга улуғ савоб берилишини - жаннатга киритилишларини ваъда қилди.
5:10Page 109
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ١٠
But those who disbelieve and deny Our signs - those are the companions of Hellfire.
Аллоҳга куфр келтирганлар ва Унинг оятларини ёлғон деганлар - ана ўшалар куфр келтирганлари ва ёлғон деганлари учун дўзахга ошно бўлиб, дўст дўстидан ажралмаганидек, ундан ажралмайдилар.
5:11Page 109
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ هَمَّ قَوۡمٌ أَن يَبۡسُطُوٓاْ إِلَيۡكُمۡ أَيۡدِيَهُمۡ فَكَفَّ أَيۡدِيَهُمۡ عَنكُمۡۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ١١
O you who have believed, remember the favor of Allāh upon you when a people determined to extend their hands [in aggression] against you, but He withheld their hands from you; and fear Allāh. And upon Allāh let the believers rely.
Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ сизларга ато этган неъматни дилингиз билан ҳам, тилингиз билан ҳам эслангиз. Ғаним сизларни тилка-пора қилмоқчи бўлиб, қўлини узатганда У Зот сизларга тинчлик-хотиржамликни ато этиб, душманингиз қалбларига қўрқув солган эди. Шу билан ғаним бурилиб кетганди ва сизлар саломат қолган эдингизлар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Мўминлар ўзларининг диний ишларида ҳам, дунёвий ишларида ҳам ёлғиз Аллоҳгагина таянсинлар.
5:12Page 109
۞ وَلَقَدۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ وَبَعَثۡنَا مِنۡهُمُ ٱثۡنَيۡ عَشَرَ نَقِيبٗاۖ وَقَالَ ٱللَّهُ إِنِّي مَعَكُمۡۖ لَئِنۡ أَقَمۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَيۡتُمُ ٱلزَّكَوٰةَ وَءَامَنتُم بِرُسُلِي وَعَزَّرۡتُمُوهُمۡ وَأَقۡرَضۡتُمُ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا لَّأُكَفِّرَنَّ عَنكُمۡ سَيِّـَٔاتِكُمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّكُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۚ فَمَن كَفَرَ بَعۡدَ ذَٰلِكَ مِنكُمۡ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ ١٢
And Allāh had already taken a covenant from the Children of Israel, and We delegated from among them twelve leaders. And Allāh said, "I am with you. If you establish prayer and give zakāh and believe in My messengers and support them and loan Allāh a goodly loan,1 I will surely remove from you your misdeeds and admit you to gardens beneath which rivers flow. But whoever of you disbelieves after that has certainly strayed from the soundness of the way."
Аллоҳ Бани Исроилнинг аҳду паймонини олди. Ораларидан ўн иккитасини ўзларига раҳбар қилиб тайинлади. Ҳар бир раҳбар ўзининг қўл остидагиларини назорат қиладиган бўлди. Аллоҳ Бани Исроилга деди: "Мен сизлар билан биргаман. Сизларга ёрдам бераман, сизларни қўллаб-қувватлайман. Намозни тўкис адо этсангиз, закотни берсангиз, ҳамма пайғамбарларимга бирдек иймон келтирсангиз, уларни улуғласангиз, қўллаб-қувватласангиз, эзгулик йўлида инфоқ-эҳсон қилсангиз, Қиёмат кунида қилган гуноҳларингизни ўчириб, ўзингизни қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритаман. Энди мана шу аҳду паймондан кейин ҳам қайси бирингиз куфр келтирса, у аниқ билиб туриб, қасддан тўғри йўлдан озибди".
5:13Page 109
فَبِمَا نَقۡضِهِم مِّيثَٰقَهُمۡ لَعَنَّٰهُمۡ وَجَعَلۡنَا قُلُوبَهُمۡ قَٰسِيَةٗۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَنَسُواْ حَظّٗا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِۦۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىٰ خَآئِنَةٖ مِّنۡهُمۡ إِلَّا قَلِيلٗا مِّنۡهُمۡۖ فَٱعۡفُ عَنۡهُمۡ وَٱصۡفَحۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١٣
So for their breaking of the covenant We cursed them and made their hearts hardened. They distort words from their [proper] places [i.e., usages] and have forgotten a portion of that of which they were reminded.1 And you will still observe deceit among them, except a few of them. But pardon them and overlook [their misdeeds]. Indeed, Allāh loves the doers of good.
Берган аҳдларига вафо қилмаганлари учун уларни Ўз раҳматимиздан қувдик ва қалбларини эзгуликдан баҳраманд бўлолмайдиган, насиҳат кор қилмайдиган тошга айлантирдик. Улар сўзларни ўз ўрнидан қўзғатиб, шаклини ҳам ўзгартирадилар, маъносини ҳам ўз ҳавойи нафсларига мослаштириб таъвил-тафсир қиладилар. Ўзларига берилган эслатмаларнинг айримларига амал қилмайдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларнинг Аллоҳга ва мўминларга қилган хиёнатлари тобора ошкор бўлиб бораверади. Улар орасида аҳдига вафо қилганлари жуда озчиликни ташкил қилади. Уларни афв этиб, кечириб юбораверинг. Шундай қилишингиз яхшиликдир. Аллоҳ яхшилик қилувчиларни севади.
5:14Page 110
وَمِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰٓ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَهُمۡ فَنَسُواْ حَظّٗا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِۦ فَأَغۡرَيۡنَا بَيۡنَهُمُ ٱلۡعَدَاوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ وَسَوۡفَ يُنَبِّئُهُمُ ٱللَّهُ بِمَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ ١٤
And from those who say, "We are Christians" We took their covenant; but they forgot a portion of that of which they were reminded.1 So We caused among them2 animosity and hatred until the Day of Resurrection. And Allāh is going to inform them about what they used to do.
Яҳудийлардан қандай қаттиқ аҳду паймон олган бўлсак, ўзларини Ийсо алайҳиссаломнинг тобеларимиз, деб даъво қиладиганлардан ҳам ўшандай аҳду паймон олдик. Улар ҳам худди яҳудийларга ўхшаб, ўзларига берилган эслатмалардан бир қисмига амал қилмадилар. Кейин Биз уларнинг ораларига то Қиёмат кунига қадар давом этадиган нафрат ва адоватни солдик. Шу билан улар бир-бирини кофирга чиқарадиган, бир-бирини ёқтирмайдиган, бир-бири билан урушадиган, жанг қиладиган бўлиб қолдилар. Яқинда Аллоҳ улар қилган қилғиликларнинг хабарини беради ва уларни қилмишларига яраша жазолайди.
5:15Page 110
يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ قَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمۡ كَثِيرٗا مِّمَّا كُنتُمۡ تُخۡفُونَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَعۡفُواْ عَن كَثِيرٖۚ قَدۡ جَآءَكُم مِّنَ ٱللَّهِ نُورٞ وَكِتَٰبٞ مُّبِينٞ ١٥
O People of the Scripture, there has come to you Our Messenger making clear to you much of what you used to conceal of the Scripture and overlooking much.1 There has come to you from Allāh a light and a clear Book [i.e., the Qur’ān]
Эй аҳли китоб, Таврот аҳли яҳудийлар ва Инжил аҳли насронийлар, сизларга элчимиз Муҳаммад алайҳиссалом ўзингизга нозил қилинган китобдан кўпгина яширганларингизни очиқлаб, баён қилиб, кўпгина сизларни шарманда қилишдан бошқа манфаати бўлмаган жойларини эса афв этиб, тарк этиб келди. Сизларга Қуръон Аллоҳ тарафидан бир китоб бўлиб келди. У атрофни ёритувчи бир нур ва одамларга дунёвий ишларида ҳам, ухровий ишларида ҳам зарур бўлган бир очиқ китоб, қўлланмадир.
5:16Page 110
يَهۡدِي بِهِ ٱللَّهُ مَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَهُۥ سُبُلَ ٱلسَّلَٰمِ وَيُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِهِۦ وَيَهۡدِيهِمۡ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ١٦
By which Allāh guides those who pursue His pleasure to the ways of peace1 and brings them out from darknesses into the light, by His permission, and guides them to a straight path.
Аллоҳ Ўзининг ризоси йўлида ҳаракат қилиб, иймон келтирадиган ва яхши амаллар қиладиган кишиларни Аллоҳнинг озобидан нажот берадиган йўлларга бошлайди. Бу йўллар жаннатга олиб борадиган йўллардир. Шунингдек, Аллоҳ уларни Ўз изни ила куфр ва маъсият зулматларидан иймон ва тоат нурига олиб чиқади ҳамда уларни энг тўғри, энг пухта, мустаҳкам йўлга - Ислом йўлига муваффақ қилади.
5:17Page 110
لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَۚ قُلۡ فَمَن يَمۡلِكُ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔا إِنۡ أَرَادَ أَن يُهۡلِكَ ٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ وَأُمَّهُۥ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗاۗ وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَيۡنَهُمَاۚ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ١٧
They have certainly disbelieved who say that Allāh is Christ, the son of Mary. Say, "Then who could prevent Allāh at all if He had intended to destroy Christ, the son of Mary, or his mother or everyone on the earth?" And to Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth and whatever is between them. He creates what He wills, and Allāh is over all things competent.
Насронийлардан «Аллоҳ Марямнинг ўғли Масиҳдир», деган кимсалар аниқ кофир бўлдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга айтинг: «Агар Аллоҳ Марямнинг ўғли Масиҳни, унинг онасини ва ер юзидаги ҳамма одамларни ҳалок этишни истаса, ким Аллоҳни бирон ишдан қайтара олади?!» Модомики, бу иш ҳеч кимнинг қўлидан келмас экан, шунинг ўзи Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигини, Марямнинг ўзи ҳам, ўғли Масиҳ ҳам ва бошқа ҳамма махлуқотлар ҳам Аллоҳнинг бандалари эканини кўрсатмайдими? Осмонлар, ер ва уларнинг орасидаги бор нарсалар Аллоҳнинг мулкидир. У Ўзи истаган нарсасини Ўзи истаган тарзда яратур. Ийсо алайҳиссаломни яратиши ҳам шулар жумласидандир. Ийсо Аллоҳнинг бандаси ва элчисидир. Аллоҳ ҳамма нарсага Қодирдир.
5:18Page 111
وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ وَٱلنَّصَٰرَىٰ نَحۡنُ أَبۡنَٰٓؤُاْ ٱللَّهِ وَأَحِبَّٰٓؤُهُۥۚ قُلۡ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُمۖ بَلۡ أَنتُم بَشَرٞ مِّمَّنۡ خَلَقَۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَيۡنَهُمَاۖ وَإِلَيۡهِ ٱلۡمَصِيرُ ١٨
But the Jews and the Christians say, "We are the children of Allāh and His beloved." Say, "Then why does He punish you for your sins?" Rather, you are human beings from among those He has created. He forgives whom He wills, and He punishes whom He wills. And to Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth and whatever is between them, and to Him is the [final] destination.
Яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам ўзларини Аллоҳнинг болалари ва севимли бандалари деб даъво қилдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом айтингки, у ҳолда нега Аллоҳ қилган гуноҳингиз туфайли сизларни азоблайди? Агар даъвойинглар рост бўлиб, ҳақиқатан Аллоҳнинг севимли бандалари бўлганингизда сизларга бу дунёда ўлим ва ҳайвонга айлантириб қўйиш, охиратда эса дўзахга солиш каби жазоларни бермаган бўларди-ку! Чунки У Зот Ўзи яхши кўрган одамини азобламайди. Шундан кўриниб турибдики, сизлар ҳам худди бошқа одамларга ўхшаган одамсизлар. Ким бўлишидан қатъи назар, Аллоҳ яхшилик қилганларни жаннат билан мукофотласа, ёмонлик қилганларни дўзах билан азоблайди. Аллоҳ Ўз фазли ила Ўзи истаган одамини мағфират қилади, истаган одамини Ўз адли ила азоблайди. Осмонлару ер ва улар орасидага ҳамма-ҳамма нарсалар ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Қайтиб борар жой ҳам ёлғиз Унгадир.
5:19Page 111
يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ قَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمۡ عَلَىٰ فَتۡرَةٖ مِّنَ ٱلرُّسُلِ أَن تَقُولُواْ مَا جَآءَنَا مِنۢ بَشِيرٖ وَلَا نَذِيرٖۖ فَقَدۡ جَآءَكُم بَشِيرٞ وَنَذِيرٞۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ١٩
O People of the Scripture, there has come to you Our Messenger to make clear to you [the religion] after a period [of suspension] of messengers, lest you say, "There came not to us any bringer of good tidings or a warner." But there has come to you a bringer of good tidings and a warner. And Allāh is over all things competent.
Эй аҳли китоб - яҳудий ва насронийлар, олдинги пайғамбарлардан узилиш бўлиб, янги бир рисолат келишига жуда қаттиқ эҳтиёж туғилган бир даврда сизларга Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келди. Токи, бизга Аллоҳнинг савоби ҳақида хушхабар элтадиган, азобидан эса огоҳлантирадиган бир пайғамбар келмаган эди-да, дея узр айтолмай қолинглар. Сизларга Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг савоби ҳақида хушхабар берувчи, азобидан эса огоҳлантирувчи бўлиб келди. Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир. Унинг қўлидан келмайдиган иш йўқ. Пайғамбарларни ва уларнинг хотами Муҳаммад алайҳиссаломни юбориши ҳам қудратининг бир кўринишидир.
5:20Page 111
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ جَعَلَ فِيكُمۡ أَنۢبِيَآءَ وَجَعَلَكُم مُّلُوكٗا وَءَاتَىٰكُم مَّا لَمۡ يُؤۡتِ أَحَدٗا مِّنَ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٢٠
And [mention, O Muḥammad], when Moses said to his people, "O my people, remember the favor of Allāh upon you when He appointed among you prophets and made you possessors1 and gave you that which He had not given anyone among the worlds.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, эсланг! Мусо ўз қавми Бани Исроилга шундай деганди: "Эй қавмим, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматини тилингиз билан ҳам, дилингиз билан эслангиз. У Зот сизларни ҳидоятга бошловчи пайғамбарларни ўзингиздан чиқарди. Қул-мамлук эдингиз, сизларни подшоҳларга айлантирди. Сизларга ўз замонингизда оламлардаги ҳеч кимга бермаган неъматларини ато этди".
5:21Page 111
يَٰقَوۡمِ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡأَرۡضَ ٱلۡمُقَدَّسَةَ ٱلَّتِي كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَلَا تَرۡتَدُّواْ عَلَىٰٓ أَدۡبَارِكُمۡ فَتَنقَلِبُواْ خَٰسِرِينَ ٢١
O my people, enter the blessed land [i.e., Palestine] which Allāh has assigned to you and do not turn back [from fighting in Allāh's cause] and [thus] become losers."
Мусо деди: "Эй қавмим, Байтул-мақдис ва унинг атрофидаги муқаддас ерга киринглар. Аллоҳ сизларга у ерга кириб, ундаги кофирларга қарши жанг қилишларингизни ваъда қилганди. Золимлар қаршисида таслим бўла кўрманглар. Акс ҳолда дунёю охиратда зиён кўргувчиларга айланасизлар".
5:22Page 111
قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّ فِيهَا قَوۡمٗا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدۡخُلَهَا حَتَّىٰ يَخۡرُجُواْ مِنۡهَا فَإِن يَخۡرُجُواْ مِنۡهَا فَإِنَّا دَٰخِلُونَ ٢٢
They said, "O Moses, indeed within it is a people of tyrannical strength, and indeed, we will never enter it until they leave it; but if they leave it, then we will enter."
Қавми унга шундай деди: "Эй Мусо, муқаддас ерда ўта кучли, қувватли бир қавм бор. Улар бизни у ерга киришимизга тўсқинлик қиладилар. Модомики, улар ўша ерда эканлар, биз ҳаргиз кира олмасмиз. Чунки улар билан жанг қилишга бизнинг кучимиз етмайди. Улар чиқиб кетсалар, кейин биз кирамиз".
5:23Page 111
قَالَ رَجُلَانِ مِنَ ٱلَّذِينَ يَخَافُونَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمَا ٱدۡخُلُواْ عَلَيۡهِمُ ٱلۡبَابَ فَإِذَا دَخَلۡتُمُوهُ فَإِنَّكُمۡ غَٰلِبُونَۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَتَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ٢٣
Said two men from those who feared [to disobey] upon whom Allāh had bestowed favor, "Enter upon them through the gate, for when you have entered it, you will be predominant.1 And upon Allāh rely, if you should be believers."
Мусо алайҳиссаломнинг асҳобидан Аллоҳдан қўрқадиган ва Аллоҳнинг тавфиқига мушарраф бўлган икки киши қавмини Мусо алайҳиссаломга итоат этишга тарғиб этиб, шундай дедилар: "Золимларга қарши шаҳар дарвозасидан кириб боринглар. Остонадан ўтиб олсангизлар, тамом, Аллоҳнинг изни ила сизлар ғолибсизлар. Зеро, ғалаба келиши борасидаги Аллоҳнинг қонунияти шуни тақозо қилади. Ғалабага эришиш учун муносиб воситаларни қўлламоқ лозим. Бунинг учун воситаларнинг Аллоҳга бўлган иймондан келиб чиқиши ва моддий воситаларни ҳам тайёрлаб қўйиш керак бўлади. Шундай экан, мўминлигингиз чин бўлса, ёлғиз Аллоҳгагина таянинглар, таваккал қилинглар. Негаки, иймон ёлғиз У Зотгагина таваккал қилишни тақозо этади.
5:24Page 112
قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّا لَن نَّدۡخُلَهَآ أَبَدٗا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَٱذۡهَبۡ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَٰتِلَآ إِنَّا هَٰهُنَا قَٰعِدُونَ ٢٤
They said, "O Moses, indeed we will not enter it, ever, as long as they are within it; so go, you and your Lord, and fight. Indeed, we are remaining right here."
Мусонинг қавми Бани Исроил унга қарши чиқиб, саркашлик билан: "Модомики, золимлар у ерда экан, биз шаҳарга асло кирмаймиз. Эй Мусо, сен ўзинг Парвардигоринг билан бориб уларга қарши жанг қилаверинглар. Биз эса шу ерда ўтириб турамиз", дейишди.
5:25Page 112
قَالَ رَبِّ إِنِّي لَآ أَمۡلِكُ إِلَّا نَفۡسِي وَأَخِيۖ فَٱفۡرُقۡ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡفَٰسِقِينَ ٢٥
[Moses] said, "My Lord, indeed I do not possess [i.e., control] except myself and my brother, so part us1 from the defiantly disobedient people."
Мусо Парвардигорига шундай деди: "Парвардигоро, ўзим билан биродарим Ҳорундан бошқага сўзим ўтмайди. Биз билан Сенга ва пайғамбарингга итоат қилмаган қавмнинг орасини ажратгин".
5:26Page 112
قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيۡهِمۡۛ أَرۡبَعِينَ سَنَةٗۛ يَتِيهُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ فَلَا تَأۡسَ عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡفَٰسِقِينَ ٢٦
[Allāh] said, "Then indeed, it is forbidden to them for forty years [in which] they will wander throughout the land. So do not grieve over the defiantly disobedient people."
Аллоҳ пайғамбари Мусо алайҳиссаломга деди: "Аллоҳ Бани Исроилга бу муқаддас ерга қирқ йилгача киришни ҳаром қилди. Бу муддат орасида улар саҳроларда йўл топа олмасдан сарсон-саргардон юрадилар. Эй Мусо, Аллоҳга итоат этишдан бош тортган бу қавмдан хафа бўлма, афсус қилма. Зеро, уларга берилаётган азоб гуноҳлари туфайли бўляпти.
5:27Page 112
۞ وَٱتۡلُ عَلَيۡهِمۡ نَبَأَ ٱبۡنَيۡ ءَادَمَ بِٱلۡحَقِّ إِذۡ قَرَّبَا قُرۡبَانٗا فَتُقُبِّلَ مِنۡ أَحَدِهِمَا وَلَمۡ يُتَقَبَّلۡ مِنَ ٱلۡأٓخَرِ قَالَ لَأَقۡتُلَنَّكَۖ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡمُتَّقِينَ ٢٧
And recite to them the story of Adam's two sons, in truth, when they both made an offering [to Allāh], and it was accepted from one of them but was not accepted from the other. Said [the latter], "I will surely kill you." Said [the former], "Indeed, Allāh only accepts from the righteous [who fear Him].
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўша золим ҳасадгўй яҳудийларга Одам алайҳиссаломнинг икки ўғли Қобил ва Ҳобил ҳақидаги қиссани ҳаққирост айтиб беринг. Аллоҳга яқин бўлиш учун қурбонлик қилганларида Аллоҳ Ҳобилнинг қурбонлигини қабул қилди. Чунки тақводор эди. Қобилнинг қурбонлигини эса қабул қилмади. Негаки, у тақводор эмасди. Қобил ҳасад қилиб: "Эй Ҳобил, мен сени аниқ ўлдираман", деди. Шунда Ҳобил: "Аллоҳ Ундан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотларнинггина қурбонликларини қабул қилади", деб жавоб берганди.
5:28Page 112
لَئِنۢ بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقۡتُلَنِي مَآ أَنَا۠ بِبَاسِطٖ يَدِيَ إِلَيۡكَ لِأَقۡتُلَكَۖ إِنِّيٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٢٨
If you should raise your hand toward me to kill me - I shall not raise my hand toward you to kill you. Indeed, I fear Allāh, Lord of the worlds.
Мени ўлдириш учун қўл кўтарсанг, шу ишингга яраша жавоб қайтармайман. Сендан қўрққанимдан эмас, ҳамма махлуқотларнинг парвардигори Аллоҳдан қўрққаним учун шундай қиламан.
5:29Page 112
إِنِّيٓ أُرِيدُ أَن تَبُوٓأَ بِإِثۡمِي وَإِثۡمِكَ فَتَكُونَ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلنَّارِۚ وَذَٰلِكَ جَزَٰٓؤُاْ ٱلظَّٰلِمِينَ ٢٩
Indeed, I want you to obtain [thereby] my sin and your sin so you will be among the companions of the Fire. And that is the recompense of wrongdoers."
Ҳобил Қобилни огоҳлантириб шундай деди: "Мен ўз гуноҳларингга қўшиб, мени ноҳақ ўлдирганлигинг гуноҳини ҳам олиб қайтишингни ва Қиёмат кунида дўзах аҳлидан бўлишингни хоҳлайман. Тажовузкорларнинг жазоси шудир. Ўзим эса сенинг қотилинг бўлиб бориб, ўша дўзахийлардан бўлиб қолишни истамайман".
5:30Page 112
فَطَوَّعَتۡ لَهُۥ نَفۡسُهُۥ قَتۡلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُۥ فَأَصۡبَحَ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٣٠
And his soul permitted to him1 the murder of his brother, so he killed him and became among the losers.
Қобилга нафси аммораси Ҳобилни ўлдиришни чиройли қилиб кўрсатди ва у ўлдирди. Шу билан ўзи дунёю охиратда насибаси қирқилганлар қаторидан жой олди.
5:31Page 112
فَبَعَثَ ٱللَّهُ غُرَابٗا يَبۡحَثُ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُرِيَهُۥ كَيۡفَ يُوَٰرِي سَوۡءَةَ أَخِيهِۚ قَالَ يَٰوَيۡلَتَىٰٓ أَعَجَزۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِثۡلَ هَٰذَا ٱلۡغُرَابِ فَأُوَٰرِيَ سَوۡءَةَ أَخِيۖ فَأَصۡبَحَ مِنَ ٱلنَّٰدِمِينَ ٣١
Then Allāh sent a crow searching [i.e., scratching] in the ground to show him how to hide the disgrace1 of his brother. He said, "O woe to me! Have I failed to be like this crow and hide the disgrace [i.e., body] of my brother?" And he became of the regretful.
Шунда Аллоҳ унга биродарининг танасини қандай кўмишни ўргатиш учун бир қарғани юборди. Қарға ерни кавлаб, бошқа бир ўлик қарғани кўмди. Буни кўрган қотил: "Во ҳасрато, мана шу қарғачалик ҳам бўлмадим. Биродаримнинг жасадини кўмиб қўйишга ҳам ярамадим", дея ҳасрату надомат қилиб қолди.
5:32Page 113
مِنۡ أَجۡلِ ذَٰلِكَ كَتَبۡنَا عَلَىٰ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ أَنَّهُۥ مَن قَتَلَ نَفۡسَۢا بِغَيۡرِ نَفۡسٍ أَوۡ فَسَادٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ ٱلنَّاسَ جَمِيعٗا وَمَنۡ أَحۡيَاهَا فَكَأَنَّمَآ أَحۡيَا ٱلنَّاسَ جَمِيعٗاۚ وَلَقَدۡ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ فِي ٱلۡأَرۡضِ لَمُسۡرِفُونَ ٣٢
Because of that, We decreed upon the Children of Israel that whoever kills a soul unless for a soul1 or for corruption [done] in the land2 - it is as if he had slain mankind entirely. And whoever saves one3 - it is as if he had saved mankind entirely. And Our messengers had certainly come to them with clear proofs. Then indeed many of them, [even] after that, throughout the land, were transgressors.4
Қобил ўз укасини ўлдиргани туфайли Бани Исроилга билдириб қўйдикки, қасос ёки ер юзида бузғунчилик қилиш каби сабабларсиз бир одамни ўлдирган киши худди ҳамма одамларни ўлдиргандек бўлади. Чунки, бундай одамнинг наздида бегуноҳнинг гуноҳкордан фарқи йўқ. Ким эътиқодидан келиб чиқиб, ўлдириш ҳаром бўлган одамни ўлдиришдан ўзини тийса, худди ҳамма одамларнинг жонини сақлаб қолгандек бўлади. Зеро, унинг бу ишида ҳамма учун саломатлик бор. Элчиларимиз Бани Исроилга ёрқин ҳужжатлар ва очиқ далилларни олиб келдилар. Шундай бўлса ҳам улардан кўплари Аллоҳнинг ҳадларидан ошиб, пайғамбарларига қулоқ солмай, гуноҳлар лойига ботдилар.
5:33Page 113
إِنَّمَا جَزَٰٓؤُاْ ٱلَّذِينَ يُحَارِبُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادًا أَن يُقَتَّلُوٓاْ أَوۡ يُصَلَّبُوٓاْ أَوۡ تُقَطَّعَ أَيۡدِيهِمۡ وَأَرۡجُلُهُم مِّنۡ خِلَٰفٍ أَوۡ يُنفَوۡاْ مِنَ ٱلۡأَرۡضِۚ ذَٰلِكَ لَهُمۡ خِزۡيٞ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ٣٣
Indeed, the penalty1 for those who wage war2 against Allāh and His Messenger and strive upon earth [to cause] corruption is none but that they be killed or crucified or that their hands and feet be cut off from opposite sides or that they be exiled from the land. That is for them a disgrace in this world; and for them in the Hereafter is a great punishment,
Аллоҳ ва Расулига қарши урушадиган, босқинчилик, қароқчилик ва қирғинбарот билан ер юзини фасодга тўлдирадиган кимсаларнинг жазоси ўлдирилишлари ё осилишлари ёки қўл-оёқларининг қарама-қарши тарафдан кесилиши, яъни, ўнг оёқ билан чап қўл ёки чап оёқ билан ўнг қўлнинг кесилиши ёхуд диёрларидан сургун қилинишларидир. Бу жазо улар учун бу дунёда шармандаликдир. Яна уларга охиратда улуғ азоб бордир.
5:34Page 113
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ مِن قَبۡلِ أَن تَقۡدِرُواْ عَلَيۡهِمۡۖ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٣٤
Except for those who return [repenting] before you overcome [i.e., apprehend] them. And know that Allāh is Forgiving and Merciful.
Эй раҳбарлар, улар орасида қўлга олишингиздан олдин тавба қилганлари бундан мустасно. Улар жазодан озод бўладилар. Билингларки, Аллоҳ тавба қилганларни кечирадиган, уларга раҳмли Зотдир. Раҳмлилигининг бир кўриниши уларни жазодан озод қилишидир.
5:35Page 113
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱبۡتَغُوٓاْ إِلَيۡهِ ٱلۡوَسِيلَةَ وَجَٰهِدُواْ فِي سَبِيلِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ٣٥
O you who have believed, fear Allāh and seek the means [of nearness] to Him and strive in His cause that you may succeed.
Эй иймон келтирганлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилингиз, буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш орқали Унга яқин бўлиш йўлларини қидирингиз, Унинг ризоси йўлида кофирларга қарши жанг қилингиз. Шояд шунда излаган, орзу қилган нарсаларингизга эришиб, қўрқаётган, эҳтиёт бўлаётган нарсаларингиздан нажот топсангиз.
5:36Page 113
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡ أَنَّ لَهُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا وَمِثۡلَهُۥ مَعَهُۥ لِيَفۡتَدُواْ بِهِۦ مِنۡ عَذَابِ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنۡهُمۡۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٣٦
Indeed, those who disbelieve - if they should have all that is in the earth and the like of it with it by which to ransom themselves from the punishment of the Day of Resurrection, it will not be accepted from them, and for them is a painful punishment.
Ер юзидаги ҳамма нарса ва яна шунча нарса Аллоҳ ва пайғамбарларига куфр келтирганларнинг мулки бўлиб, қиёмат кунида Аллоҳнинг азобидан қутулиб қолиш учун ўша мулкнинг ҳаммасини тўламоқчи бўлсалар ҳам, улардан қабул қилинмас. Улар учун оғритадиган азоб бордир.
5:37Page 114
يُرِيدُونَ أَن يَخۡرُجُواْ مِنَ ٱلنَّارِ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنۡهَاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٞ مُّقِيمٞ ٣٧
They will wish to get out of the Fire, but never are they to emerge therefrom, and for them is an enduring punishment.
Дўзахга кирганларидан кейин ундан чиқмоқчи бўладилар. Бу иш уларга қаёқдан ҳам насиб қилсин? Ҳеч қачон ундан чиқа олмайдилар. У ерда уларга доимий азоб бордир.
5:38Page 114
وَٱلسَّارِقُ وَٱلسَّارِقَةُ فَٱقۡطَعُوٓاْ أَيۡدِيَهُمَا جَزَآءَۢ بِمَا كَسَبَا نَكَٰلٗا مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٞ ٣٨
[As for] the thief, the male and the female, amputate their hands in recompense for what they earned [i.e., committed] as a deterrent [punishment] from Allāh. And Allāh is Exalted in Might and Wise.
Эй ҳокимлар, ўғри эркакнинг ҳам, ўғри аёлнинг ҳам ўнг қўлларини кесинглар. Бу бировнинг молига ноҳақ тажовуз қилганлари учун жазо ва Аллоҳ тарафидан берилган азоб ҳамда уларнинг ўзларини ҳам, бошқаларни ёмон оқибатдан огоҳлантириш бўлсин. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса У Зотдан ғолиб бўла олмас ва Ҳакимдирки, ҳар бир тақдирию шариатини ҳикмат билан қилур.
5:39Page 114
فَمَن تَابَ مِنۢ بَعۡدِ ظُلۡمِهِۦ وَأَصۡلَحَ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَتُوبُ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ ٣٩
But whoever repents after his wrongdoing and reforms, indeed, Allāh will turn to him in forgiveness. Indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.
Ким ўғрилик қилишдан тийилиб, Аллоҳга тавба қилса ва ўзини ўнглаб олса, Аллоҳ Ўз фазли ила унинг тавбасини қабул қилади. Зеро, Аллоҳ тавба қилувчиларнинг гуноҳларини кечирадиган, уларга меҳрибон Зотдир. Аммо иш ҳокимларгача етиб борган бўлса, тавба қилишнинг ўзи билан улардан ҳад соқит бўлмайди. Яъни, улар жазодан озод этилмайдилар.
5:40Page 114
أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ وَيَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ٤٠
Do you not know that to Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth? He punishes whom He wills and forgives whom He wills, and Allāh is over all things competent.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, осмонлару ер Аллоҳнинг мулки эканини, уларни Ўзи истаганича тасарруф қилишини, У Зотнинг Ўзи истаган бандасини азоблаб, истаган бандасини Ўз фазли ила кечириб юборишини биласиз-ку! Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир. У Зотнинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences