Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
Al-Ma'idah 5:41–83
5:41Page 114
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ لَا يَحۡزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡكُفۡرِ مِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَلَمۡ تُؤۡمِن قُلُوبُهُمۡۛ وَمِنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْۛ سَمَّٰعُونَ لِلۡكَذِبِ سَمَّٰعُونَ لِقَوۡمٍ ءَاخَرِينَ لَمۡ يَأۡتُوكَۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ مِنۢ بَعۡدِ مَوَاضِعِهِۦۖ يَقُولُونَ إِنۡ أُوتِيتُمۡ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِن لَّمۡ تُؤۡتَوۡهُ فَٱحۡذَرُواْۚ وَمَن يُرِدِ ٱللَّهُ فِتۡنَتَهُۥ فَلَن تَمۡلِكَ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔاۚ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُرِدِ ٱللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمۡۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ ٤١
O Messenger, let them not grieve you who hasten into disbelief – of those who say, "We believe" with their mouths, but their hearts believe not, and from among the Jews. [They are] avid listeners to falsehood, listening to another people who have not come to you.1 They distort words beyond their [proper] places [i.e., usages], saying, "If you are given this,2 take it; but if you are not given it, then beware." But he for whom Allāh intends fitnah3 - never will you possess [power to do] for him a thing against Allāh. Those are the ones for whom Allāh does not intend to purify their hearts. For them in this world is disgrace, and for them in the Hereafter is a great punishment.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ичи бошқа, таши бошқа мунофиқлар бўладими ёки киборларининг ёлғонларига алданиб, ўшаларнинг чизган чизиғидан чиқмайдиган яҳудийлар бўладими, ғашингизга тегиш учун атайин куфрона амалларини кўз-кўз қилишга ошиқсалар, хафа бўлманг. Яҳудийларнинг киборлари Тавротдаги Аллоҳнинг каломини ўз ҳавойи нафсларига мослаштириш учун ўзгартириб юборганлар. Улар ўз тобеларига: "Муҳаммаднинг ҳукми ўз хоҳишларингизга мувофиқ келса, унга эргашинглар, мувофиқ келмаса, эҳтиёт бўлинглар", дейдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ кимни адаштирмоқчи бўлса, сиз уни адашишдан тўхтатиб қоладиган ва тўғри йўлга соладиган бирон кимсани топа олмассиз. Юқоридаги тавсифларга тўғри келадиган яҳудий ва мунофиқлар шундай бадбахтларки, Аллоҳ уларнинг қалбларини куфрдан тозалашни истамади. Улар учун бу дунёда шармандалик, охиратда эса улуғ азоб бордир. У дўзах азобидир.
5:42Page 115
سَمَّٰعُونَ لِلۡكَذِبِ أَكَّٰلُونَ لِلسُّحۡتِۚ فَإِن جَآءُوكَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُمۡ أَوۡ أَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡۖ وَإِن تُعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ فَلَن يَضُرُّوكَ شَيۡـٔٗاۖ وَإِنۡ حَكَمۡتَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ ٤٢
[They are] avid listeners to falsehood, devourers of [what is] unlawful. So if they come to you, [O Muḥammad], judge between them or turn away from them. And if you turn away from them - never will they harm you at all. And if you judge, judge between them with justice. Indeed, Allāh loves those who act justly.
У яҳудийлар кўпинча ёлғонга қулоқ соладиган ҳаромхўр, судхўрлардир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан ҳукм сўраб келсалар, истасангиз ҳакамлик қилинг, истасангиз бош тортинг. Ихтиёр ўзингизда. Бош тортсангиз, улар сизга ҳеч қачон ҳеч қандай зарар етказа олмаслар. Ҳакамлик қилсангиз, гарчи улар золим ва душман бўлсалар-да, адолат билан ажрим қилинг. Аллоҳ ҳатто душманларига ҳам адолат билан ҳакамлик қилувчиларни яхши кўради.
5:43Page 115
وَكَيۡفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِندَهُمُ ٱلتَّوۡرَىٰةُ فِيهَا حُكۡمُ ٱللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوۡنَ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۚ وَمَآ أُوْلَٰٓئِكَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٤٣
But how is it that they come to you for judgement while they have the Torah, in which is the judgement of Allāh? Then they turn away, [even] after that; but those are not [in fact] believers.
Ажабо! Ўзлари сизга куфр келтирадилар. Яна ўзларига ёқадиган ҳукм чиқариб қолишингиз илинжида сиздан ҳакамлик қилишингизни сўраб келадилар. Ҳолбуки, олдиларида Таврот турибди. Аллоҳнинг ҳукмини ўзида жо қилган бу илоҳий китобга иймон келтирганмиз, дея даъво ҳам қилиб қўядилар. Кейин эса сиз чиқарган ҳукм уларнинг ҳавойи нафсларига тўғри келмаса, ундан юз ўгириб кетадилар. Бу билан улар ҳам ўзларининг китобларидаги ҳукмга куфр келтирадилар ва ҳам сизнинг ҳукмингиздан юз ўгирадилар. Бундай қилиш мўминларнинг иши эмас. Демак, улар мўмин эмаслар. Сизга ҳам, сиз олиб келган динга инонмайдилар.
5:44Page 115
إِنَّآ أَنزَلۡنَا ٱلتَّوۡرَىٰةَ فِيهَا هُدٗى وَنُورٞۚ يَحۡكُمُ بِهَا ٱلنَّبِيُّونَ ٱلَّذِينَ أَسۡلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلرَّبَّٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ بِمَا ٱسۡتُحۡفِظُواْ مِن كِتَٰبِ ٱللَّهِ وَكَانُواْ عَلَيۡهِ شُهَدَآءَۚ فَلَا تَخۡشَوُاْ ٱلنَّاسَ وَٱخۡشَوۡنِ وَلَا تَشۡتَرُواْ بِـَٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗاۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ٤٤
Indeed, We sent down the Torah, in which was guidance and light. The prophets who submitted [to Allāh] judged by it for the Jews, as did the rabbis and scholars by that with which they were entrusted of the Scripture of Allāh, and they were witnesses thereto. So do not fear the people but fear Me, and do not exchange My verses for a small price [i.e., worldly gain]. And whoever does not judge by what Allāh has revealed - then it is those who are the disbelievers.
Биз Мусо алайҳиссаломга Тавротни нозил қилдик. Унда иршод, эзгуликка чақириқ ва атрофни ёритувчи нур бор. Аллоҳга бўйсунувчи Бани Исроил пайғамбарлари, Аллоҳнинг китоби ўзгариб кетмаслигига жавобгар бўлган олимлар ва фақиҳлар у билан ҳукм юритадилар. Улар Тавротнинг ҳақ эканига гувоҳдирлар. Одамлар бу китоб борасида уларга мурожаат қиладилар. Шундай экан, эй яҳудийлар, одамлардан қўрқманглар. Ёлғиз Мендангина қўрқинглар. Аллоҳнинг дини билан ҳукм қилишдек бебаҳо неъматни мансаб, обрў ва мол-дунё каби арзон баҳога сотманглар. Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмасдан, бошқа ҳукмни ундан афзал кўрган ёки унга тенг кўрган кимсалар - ана ўшалар ҳақиқий кофирлардир.
5:45Page 115
وَكَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ فِيهَآ أَنَّ ٱلنَّفۡسَ بِٱلنَّفۡسِ وَٱلۡعَيۡنَ بِٱلۡعَيۡنِ وَٱلۡأَنفَ بِٱلۡأَنفِ وَٱلۡأُذُنَ بِٱلۡأُذُنِ وَٱلسِّنَّ بِٱلسِّنِّ وَٱلۡجُرُوحَ قِصَاصٞۚ فَمَن تَصَدَّقَ بِهِۦ فَهُوَ كَفَّارَةٞ لَّهُۥۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ ٤٥
And We ordained for them therein a life for a life, an eye for an eye, a nose for a nose, an ear for an ear, a tooth for a tooth, and for wounds is legal retribution. But whoever gives [up his right as] charity, it is an expiation for him. And whoever does not judge by what Allāh has revealed - then it is those who are the wrongdoers [i.e., the unjust].
Биз Тавротда яҳудийларга қасддан одам ўлдирган, қасддан бировнинг кўзини ўйиб олган, қасддан бировнинг бурнини кесган, қасддан бировнинг қулоғини кесган, қасддан бировнинг тишини суғуриб олганларга жиноятчи қанча жароҳат етказган бўлса, ўшанча жазо олишини фарз қилдик. Ким ўз ихтиёри билан жиноятчини кечириб юборса, ўзига зулм қилган одамни афв этгани туфайли бу иши гуноҳларига каффорат бўлади. Қасос ва бошқа масалаларда Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмаганлар - ана ўшалар Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган золимлардир.
5:46Page 116
وَقَفَّيۡنَا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم بِعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِۖ وَءَاتَيۡنَٰهُ ٱلۡإِنجِيلَ فِيهِ هُدٗى وَنُورٞ وَمُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَهُدٗى وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ ٤٦
And We sent, following in their footsteps,1 Jesus, the son of Mary, confirming that which came before him in the Torah; and We gave him the Gospel, in which was guidance and light and confirming that which preceded it of the Torah as guidance and instruction for the righteous.
Бани Исроил пайғамбарлари ортидан Ийсо ибн Марямни юбордик. У, Тавротдаги ҳукмларга иймон келтириб, ўшалар билан ҳукм қилди. Унга ҳаққа ҳидоятлайдиган, ҳужжатлар билан шубҳаларни даф қиладиган, ҳукмга оид муаммоларни ҳал этадиган Инжилни бердик. Инжил, Тавротдаги айрим ҳукмларнигина насх-бекор қилиб келган, холос. Бошқа масалаларда эса бу икки илоҳий китоб бир-бирига мувофиқ келади. Биз Инжилни тўғри йўлга бошлайдиган ҳидоят ва ҳаром ишлардан қайтарадиган насиҳатгўй қилдик.
5:47Page 116
وَلۡيَحۡكُمۡ أَهۡلُ ٱلۡإِنجِيلِ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فِيهِۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ ٤٧
And let the People of the Gospel judge by what Allāh has revealed therein. And whoever does not judge by what Allāh has revealed - then it is those who are the defiantly disobedient.
Насронийлар Аллоҳ Инжилда нозил қилган ваҳийларга иймон келтирсинлар ва ўшалар билан ҳукм қилсинлар. Улар орасида Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбар бўлиб келишини тасдиқловчи ҳужжат ҳам бор. Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмаганлар - ана ўшалар Аллоҳга итоат этишдан бош тортган, ҳақдан юз ўгирган ва ботил тарафига ўтган фосиқлардир.
5:48Page 116
وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِۖ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۖ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ عَمَّا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡحَقِّۚ لِكُلّٖ جَعَلۡنَا مِنكُمۡ شِرۡعَةٗ وَمِنۡهَاجٗاۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ٤٨
And We have revealed to you, [O Muḥammad], the Book [i.e., the Qur’ān] in truth, confirming that which preceded it of the Scripture and as a criterion over it. So judge between them by what Allāh has revealed and do not follow their inclinations away from what has come to you of the truth. To each of you We prescribed a law and a method.1 Had Allāh willed, He would have made you one nation [united in religion], but [He intended] to test you in what He has given you; so race to [all that is] good.2 To Allāh is your return all together, and He will [then] inform you concerning that over which you used to differ.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга Қуръонни Аллоҳ тарафидан эканига ҳеч шак-шубҳа аралашмаган ҳаққирост қилиб туширдик. У ўзидан олдинги самовий китобларни тасдиқлаб ва улар устидан назорат ўрнатиб келди. Олдинги китоблардан Қуръонга мувофиқ жойи ҳақдир, қолгани эса ботил. Шундай экан, одамлар орасида Аллоҳ сизга нозил қилган ваҳий билан ҳакамлик қилинг. Ўзингизга нозил бўлган шак-шубҳасиз ҳақни қўйиб, уларнинг ҳавойи нафсларига эргашиб кетманг. Ҳар бир умматга амалий ҳукмлардан иборат бир шариат ва ҳидоятни топиб олишлари учун бир йўл қилиб бердик. Аллоҳ хоҳлаганида ҳамма шариатларни битта қилиб қўярди. Лекин У Зот синов учун шундай қилди. Токи, осий итоаткордан ажралсин. Шундай экан, эзгуликлар қилишга ва ёвузликлардан тийилишга шошилинглар. Қиёмат куни борар жойингиз Аллоҳгадир. Ўшанда Аллоҳ сизлар ихтилоф қилган ишлар ҳақида хабар берур ва қилган амалларингизга яраша сизларга жазо ёки мукофот тайин қилур.
5:49Page 116
وَأَنِ ٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ وَٱحۡذَرۡهُمۡ أَن يَفۡتِنُوكَ عَنۢ بَعۡضِ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعۡضِ ذُنُوبِهِمۡۗ وَإِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِ لَفَٰسِقُونَ ٤٩
And judge, [O Muḥammad], between them by what Allāh has revealed and do not follow their inclinations and beware of them, lest they tempt you away from some of what Allāh has revealed to you. And if they turn away - then know that Allāh only intends to afflict them with some of their [own] sins. And indeed, many among the people are defiantly disobedient.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, улар ўртасида Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан ҳакамлик қилинг. Кўнглининг кўчасига юрадиганларнинг истакларига қулоқ солманг. Аллоҳ нозил қилган ҳукмларнинг айримларидан сизни адаштириб юборишларидан эҳтиёт бўлинг. Бу йўлда улар ҳормай-толмай ҳаракат қиладилар. Аллоҳ нозил қилган ҳукмга рози бўлмай, юз ўгириб кетаётган бўлсалар, билингки, Аллоҳ уларни айрим гуноҳлари учун жазоламоқчи бўляпти. Бошқа гуноҳлари учун жазолашни эса охиратга қолдиряпти. Кўп одамлар Аллоҳга итоат этишдан бош тортадилар.
5:50Page 116
أَفَحُكۡمَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ يَبۡغُونَۚ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ حُكۡمٗا لِّقَوۡمٖ يُوقِنُونَ ٥٠
Then is it the judgement of [the time of] ignorance they desire? But who is better than Allāh in judgement for a people who are certain [in faith].
Сиз чиқарган ҳукмдан юз ўгириб, бут, санамларга сиғинадиган, ҳавойи нафсига қараб ҳакамлик қиладиган жоҳилият ҳукмини талаб қиладиларми? Аллоҳнинг пайғамбарига нозил қилган ҳукмлари ҳақида ақлини ишлата билган иймони бутунлар учун Аллоҳдан кўра гўзалроқ ҳакам йўқлиги кундек равшан-ку. Ҳавойи нафсига эргашадиган жоҳилият аҳли эса ноҳақ бўлса ҳам ўз истагига мос келадиган ҳукмнигина қабул қиладилар.
5:51Page 117
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَۘ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ ٥١
O you who have believed, do not take the Jews and the Christians as allies. They are [in fact] allies of one another. And whoever is an ally to them among you - then indeed, he is [one] of them. Indeed, Allāh guides not the wrongdoing people.
Эй Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирганлар, яҳудий ва насронийларни самимий иттифоқдош билиб, уларни дўст тутмангиз. Яҳудий яҳудийга, насроний эса насронийга дўст. Бу икки фирқани сизларга бўлган адоватлари бирлаштириб туради. Сизлардан ким уларни дўст тутса, бас, у ўшалар сафидадир. Аллоҳ кофирларни дўст тутгани учун золим қавмни ҳидоят қилмайди.
5:52Page 117
فَتَرَى ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ يُسَٰرِعُونَ فِيهِمۡ يَقُولُونَ نَخۡشَىٰٓ أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٞۚ فَعَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَ بِٱلۡفَتۡحِ أَوۡ أَمۡرٖ مِّنۡ عِندِهِۦ فَيُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَآ أَسَرُّواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ نَٰدِمِينَ ٥٢
So you see those in whose hearts is disease [i.e., hypocrisy] hastening into [association with] them, saying, "We are afraid a misfortune may strike us." But perhaps Allāh will bring conquest or a decision from Him, and they will become, over what they have been concealing within themselves, regretful.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кўрасизки, иймони заиф мунофиқлар "Улар ғолиб бўлиб, давлат уларнинг қўлига тегиб қолса, бизга бир зарар етказишларидан қўрқамиз", дея яҳудий ва насронийлар билан дўст бўлишга ошиқадилар. Эҳтимол ғалабани Аллоҳ Ўз Пайғамбари ва мўминларга берар ёки Ўз тарафидан яҳудий ва уларга дўст бўлганларнинг шавкатини синдирадиган бошқа бир ишни олиб келар. Шу билан улар билан дўст бўлишга ошиқаётганлар дилларида яширган мунофиқликларига афсус-надомат чекиб қоларлар. Чунки улар таянаётган сабаблар ўта заиф ва яроқсиздир.
5:53Page 117
وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَهَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ إِنَّهُمۡ لَمَعَكُمۡۚ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فَأَصۡبَحُواْ خَٰسِرِينَ ٥٣
And those who believe will say,1 "Are these the ones who swore by Allāh their strongest oaths that indeed they were with you?" Their deeds have become worthless, and they have become losers.
Мўминлар мунофиқларнинг бу аҳволидан таажжубга тушиб: «Жон-жаҳдлари билан «Иймонда ҳам, нусратда ҳам, дўстликда ҳам сизлар билан биргамиз», деб қасам ичганлар шуларми?», дейдилар. Уларнинг амаллари ҳабата кетди ва ўзлари зиён кўргувчиларга айланиб қолдилар. Чунки улар мурод-мақсадларига етолмадилар. Боз устига уларга азоб тайёрлаб қўйилгандир.
5:54Page 117
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرۡتَدَّ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَسَوۡفَ يَأۡتِي ٱللَّهُ بِقَوۡمٖ يُحِبُّهُمۡ وَيُحِبُّونَهُۥٓ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ يُجَٰهِدُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوۡمَةَ لَآئِمٖۚ ذَٰلِكَ فَضۡلُ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ ٥٤
O you who have believed, whoever of you should revert from his religion - Allāh will bring forth [in place of them] a people He will love and who will love Him [who are] humble toward the believers, strong against the disbelievers; they strive in the cause of Allāh and do not fear the blame of a critic. That is the favor of Allāh; He bestows it upon whom He wills. And Allāh is all-Encompassing and Knowing.
Эй иймон келтирганлар, сизлардан кимлар динидан қайтиб, кофир бўлсалар, Аллоҳ уларнинг ўрнига шундай қавмни олиб келадики, Аллоҳ уларни яхши кўради, улар ҳам Аллоҳни яхши кўрадилар. Улар мўминларга мулойим, кофирларга эса қаттиққўл бўладилар. Молу жонлари билан Аллоҳнинг калимасини олий қилиш йўлида курашадилар. Аллоҳ ризосини махлуқлар ризосидан устун қўйганлари боис йўлдаги тўсиқлардан, озорлару маломатлардан қўрқмайдилар. Бу Аллоҳнинг бир фазлу марҳаматидирки, уни Ўзи истаган бандасига ато этади. Аллоҳ фазлу марҳамати кенг ва шу фазлу марҳаматига ким лойиқлигини ва ким лойиқ эмаслигини биладиган Зотдир.
5:55Page 117
إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ ٥٥
Your ally is none but Allāh and [therefore] His Messenger and those who have believed - those who establish prayer and give zakāh, and they bow [in worship].
Яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам, бошқа кофирлар ҳам сизларнинг дўстингиз эмас. Сизларни қўллаб-қувватлайдиган чин дўстингиз Аллоҳ ва Унинг пайғамбари ҳамда Аллоҳга бўйсуниб, ўзини хор олиб намозни мукаммал тарзда адо этадиган ва молларининг закотини берадиган мўминлардир.
5:56Page 117
وَمَن يَتَوَلَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَإِنَّ حِزۡبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلۡغَٰلِبُونَ ٥٦
And whoever is an ally of Allāh and His Messenger and those who have believed - indeed, the party of Allāh - they will be the predominant.
Ким Аллоҳни ва Унинг Пайғамбарини ҳамда мўминларни дўст тутиб, мададни улардангина кутса, Аллоҳнинг гуруҳига қўшилган бўлади. Аллоҳнинг гуруҳи ғолиблардир. Чунки уларни Аллоҳнинг Ўзи қўллаб-қувватлаб туради.
5:57Page 117
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ دِينَكُمۡ هُزُوٗا وَلَعِبٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَٱلۡكُفَّارَ أَوۡلِيَآءَۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ٥٧
O you who have believed, take not those who have taken your religion in ridicule and amusement among the ones who were given the Scripture before you nor the disbelievers as allies. And fear Allāh, if you should [truly] be believers.
Эй иймон келтирганлар, динингизни масхара қиладиган ва у билан ўйнашадиган яҳудий, насроний ва мушрикларни ўзингизга беғараз дўст деб билмангиз. Агар чиндан Аллоҳга ва У Зот нозил қилган ҳукмларга иймон келтирган бўлсангиз, ўшаларни дўст тутмаслик ҳақидаги фармонини бажариб, Парвардигорингиздан тақво қилингиз.
5:58Page 118
وَإِذَا نَادَيۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوٗا وَلَعِبٗاۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَعۡقِلُونَ ٥٨
And when you call to prayer, they take it in ridicule and amusement. That is because they are a people who do not use reason.
Шунингдек, сизлар қурбат (Аллоҳга яқинлик) ҳосил қилишнинг энг буюк воситаси бўлмиш намозга чақириб, азон айтганиггизда улар устингиздан кулишиб, бу ишингизни масхара, ўйин қиладилар. Чунки улар ибодат нималигини ҳам, шариат нималигини ҳам билмайдиган, уларнинг мазмун-моҳиятларини англаёлмайдиган жоҳиллардир.
5:59Page 118
قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ هَلۡ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلَّآ أَنۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلُ وَأَنَّ أَكۡثَرَكُمۡ فَٰسِقُونَ ٥٩
Say, "O People of the Scripture, do you resent us except [for the fact] that we have believed in Allāh and what was revealed to us and what was revealed before and because most of you are defiantly disobedient?"
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, аҳли китобнинг ўша масхарабозларига айтингки, сизлар ўзи бизни нима учун айблаётганингизни биласизларми? Чунки биз Аллоҳга, Унинг бизга нозил қилган шариатига ва биздан олдингиларга нозил қилган шариатларига иймон келтирганмиз. Сизларнинг эса аксариятингиз Аллоҳга иймон келтириш ва Унинг фармонларини бажаришдан бош тортиб, итоатсиз осийлар бўлиб кетгансизлар. Сизларнинг бу айбловингиз биз учун мазаммат эмас, мақтовдир.
5:60Page 118
قُلۡ هَلۡ أُنَبِّئُكُم بِشَرّٖ مِّن ذَٰلِكَ مَثُوبَةً عِندَ ٱللَّهِۚ مَن لَّعَنَهُ ٱللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيۡهِ وَجَعَلَ مِنۡهُمُ ٱلۡقِرَدَةَ وَٱلۡخَنَازِيرَ وَعَبَدَ ٱلطَّٰغُوتَۚ أُوْلَٰٓئِكَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضَلُّ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ ٦٠
Say, "Shall I inform you of [what is] worse than that1 as penalty from Allāh? [It is that of] those whom Allāh has cursed and with whom He became angry and made of them apes and pigs and slaves of ṭāghūt.2 Those are worse in position and further astray from the sound way."
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: Сизларга айбланишга ва қаттиқ жазоланишга лойиқроқ ким эканини айтайми? Улар ўша масхарабозларнинг салафларидирки, Аллоҳ уларни Ўз раҳматидан қувиб, баъзиларини маймунларга, баъзиларини тўнғизларга, яна баъзиларини тоғут бандаларига айлантириб қўйганди. Аллоҳдан бошқа ҳар бир маъбудликка даъвогар - тоғутдир. Ана ўшалар қиёмат куни энг абгор аҳволда бўладилар. Энг қаттиқ адашганлар ҳам ана ўшалардир.
5:61Page 118
وَإِذَا جَآءُوكُمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَقَد دَّخَلُواْ بِٱلۡكُفۡرِ وَهُمۡ قَدۡ خَرَجُواْ بِهِۦۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا كَانُواْ يَكۡتُمُونَ ٦١
And when they come to you, they say, "We believe." But they have entered with disbelief [in their hearts], and they have certainly left with it. And Allāh is most knowing of what they were concealing.
Эй мўминлар, мунофиқлар олдингизга келиб, ўзларини мўмин қилиб кўрсатадилар. Аслида эса улар кираётганларида ҳам, чиқаётганларида ҳам ғирт кофир бўладилар. Гарчи улар зоҳирда мўминдек кўринаётган бўлсалар-да, Аллоҳ уларнинг дилларида яширган куфрни билиб туради ва яқинда ўшанга яраша жазоларини беради.
5:62Page 118
وَتَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٦٢
And you see many of them hastening into sin and aggression and the devouring of [what is] unlawful. How wretched is what they have been doing.
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кўрасизки, яҳудий ва мунофиқлардан кўплари фирибгарлик, босқинчилик, зулм ва ҳаромхўрлик каби гуноҳларни қилишга ошиқадилар. Қилаётган ишлари нақадар ёмон!
5:63Page 118
لَوۡلَا يَنۡهَىٰهُمُ ٱلرَّبَّٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ عَن قَوۡلِهِمُ ٱلۡإِثۡمَ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ ٦٣
Why do the rabbis and religious scholars not forbid them from saying what is sinful and devouring what is unlawful? How wretched is what they have been practicing.
Уларнинг олимлари ва имомлари ёлғон гапириш, бўҳтон қилиш, ҳаромхўрлик каби гуноҳлардан қайтарсалар бўлмасмиди?! Уларни гуноҳлардан тиймасликлари нақадар ёмон қилиқ-а!
5:64Page 118
وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغۡلُولَةٌۚ غُلَّتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَلُعِنُواْ بِمَا قَالُواْۘ بَلۡ يَدَاهُ مَبۡسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيۡفَ يَشَآءُۚ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۚ وَأَلۡقَيۡنَا بَيۡنَهُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ كُلَّمَآ أَوۡقَدُواْ نَارٗا لِّلۡحَرۡبِ أَطۡفَأَهَا ٱللَّهُۚ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادٗاۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِينَ ٦٤
And the Jews say, "The hand of Allāh is chained."1 Chained are their hands, and cursed are they for what they say. Rather, both His hands are extended; He spends however He wills. And that which has been revealed to you from your Lord will surely increase many of them in transgression and disbelief. And We have cast among them animosity and hatred until the Day of Resurrection. Every time they kindled the fire of war [against you], Allāh extinguished it. And they strive throughout the land [causing] corruption, and Allāh does not like corrupters.
Яҳудийлар қурғоқчиликдан қийналганларида: "Аллоҳнинг қўли боғланган, хайр-эҳсон қилмайди, биздан мулкини қизғанади", дедилар. Ўзларининг қўллари боғлансин. Шу гаплари билан Аллоҳнинг раҳматидан қувилсинлар. Аксинча, Аллоҳнинг Қўли очиқдир, хайру эҳсони серобдир. Ўзи истаганича инфоқ-эҳсон қилади. Истаганича, эҳсонини тўхтатиб ҳам қўяди. Ҳеч кимса У Зотни тўхтатолмайди, мажбурлаёлмайди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга нозил қилинган ваҳий яҳудийларнинг туғёнини оширади, холос. Негаки, уларнинг дилларида ҳасад бор. Биз уларнинг орасига нафрату адоватни солиб қўйганмиз. Қачон уруш оловини ёқмоқчи бўлиб жамлансалар, Аллоҳ уни ўчириб, ўзларини тарқатиб юбораверади. Улар қўлларидан келганча ер юзида бузғунчилик қилаверадилар. Мақсадлари Исломга қарши найранг ишлатиб, уни маҳв этиш. Аллоҳ эса бузғунчиларни ёқтирмас.
5:65Page 119
وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَكَفَّرۡنَا عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأَدۡخَلۡنَٰهُمۡ جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ ٦٥
And if only the People of the Scripture had believed and feared Allāh, We would have removed from them their misdeeds and admitted them to Gardens of Pleasure.
Яҳудий ва насронийлар Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган динга иймон кетириб, гуноҳлардан тийилиш билан Аллоҳдан тақво қилганларида эди, Биз уларнинг олдин қилган гуноҳларини ҳар қанча кўп бўлса ҳам кечириб юборган, ўзларини эса наим жаннатларига киритган бўлардик. Шу билан улар абадий роҳатга ноил бўлардилар.
5:66Page 119
وَلَوۡ أَنَّهُمۡ أَقَامُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِم مِّن رَّبِّهِمۡ لَأَكَلُواْ مِن فَوۡقِهِمۡ وَمِن تَحۡتِ أَرۡجُلِهِمۚ مِّنۡهُمۡ أُمَّةٞ مُّقۡتَصِدَةٞۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ سَآءَ مَا يَعۡمَلُونَ ٦٦
And if only they had upheld [the law of] the Torah, the Gospel, and what has been revealed to them from their Lord [i.e., the Qur’ān], they would have consumed [provision] from above them and from beneath their feet.1 Among them are a moderate [i.e., acceptable] community, but many of them - evil is that which they do.
Яҳудийлар Тавротдаги гапларга, насронийлар Инжилдаги гапларга, ҳар иккиси эса Қуръондаги гапларга амал қилганларида эди, уларга ризқ йўллари кенг очилган бўларди, ёмғирлар ёғиб, ердан ўсимликлару мевалар униб чиқарди. Аҳли китоб орасида ҳақда собит турган мўътадил зотлар ҳам бор. Аммо кўпчилиги иймонсизлиги туфайли ёмон ишлар билан машғуллар.
5:67Page 119
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَۖ وَإِن لَّمۡ تَفۡعَلۡ فَمَا بَلَّغۡتَ رِسَالَتَهُۥۚ وَٱللَّهُ يَعۡصِمُكَ مِنَ ٱلنَّاسِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٦٧
O Messenger, announce that which has been revealed to you from your Lord, and if you do not, then you have not conveyed His message. And Allāh will protect you from the people. Indeed, Allāh does not guide the disbelieving people.
Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тарафидан сизга нозил бўлган хабарларнинг барчасини оқизмай-томизмай мукаммал тарзда етказинг! Бирон нарсани яширманг. Биргина нарсани яширсангиз ҳам рисолатни етказмаган бўлиб қоласиз. (Пайғамбар алайҳиссалом ўзига буюрилган бу ишни мукаммал тарзда адо этган, ҳамма-ҳаммасини етказган. Ким бундай бўлмаган деб ўйласа, Аллоҳга катта бўҳтон қилган бўлади). Шу кундан бошлаб Аллоҳ сизни одамлардан ҳимоя қилади. Улар сизга биронта ҳам ёмонлик қила олмайдилар. Сизнинг вазифангиз фақат ва фақат етказиш. Аллоҳ ҳидоятни хоҳламайдиган кофирларни рушду ҳидоятга муваффақ қилмайди.
5:68Page 119
قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَسۡتُمۡ عَلَىٰ شَيۡءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡۗ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۖ فَلَا تَأۡسَ عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ ٦٨
Say, "O People of the Scripture, you are [standing] on nothing until you uphold [the law of] the Torah, the Gospel, and what has been revealed to you from your Lord [i.e., the Qur’ān]." And that which has been revealed to you from your Lord will surely increase many of them in transgression and disbelief. So do not grieve over the disbelieving people.
Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй яҳудий ва насронийлар, то Таврот, Инжил ва Қуръондаги сизларга нозил қилинган нарсаларга амал қилмагунингизча динингиз дин ҳисобланмайди. Иймонингиз Қуръонга иймон келтириш ва ундаги ҳукмларга амал қилиш билангина чин иймонга айланади". Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга Парвардигорингиз тарафидан нозил қилинган ваҳий аҳли китобнинг кўпларига туғён устига туғённи, куфр устига куфрни зиёда қилади, холос. Чунки уларда ҳасад бор. Шундай бўлгач, сиз у кофирларга ачинманг. Сизга эргашган мўминларнинг ўзи сиз учун етарлидир.
5:69Page 119
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلصَّٰبِـُٔونَ وَٱلنَّصَٰرَىٰ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ٦٩
Indeed, those who have believed [in Prophet Muḥammad (ﷺ)] and those [before him (ﷺ)] who were Jews or Sabeans or Christians - those [among them] who believed in Allāh and the Last Day and did righteousness - no fear will there be concerning them, nor will they grieve.1
Мўминлар, яҳудийлар, собиийлар ва насронийлардан қайси бири Аллоҳга ва охират кунига иймон келтириб, яхши амалларни қилса, келгусида уларга хавф йўқдир ва бу дунёда ўтган нарсаларга хафа ҳам бўлмаслар. (Собиийлар айрим пайғамбарларнинг тобеларидир)
5:70Page 119
لَقَدۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ وَأَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ رُسُلٗاۖ كُلَّمَا جَآءَهُمۡ رَسُولُۢ بِمَا لَا تَهۡوَىٰٓ أَنفُسُهُمۡ فَرِيقٗا كَذَّبُواْ وَفَرِيقٗا يَقۡتُلُونَ ٧٠
We had already taken the covenant of the Children of Israel and had sent to them messengers. Whenever there came to them a messenger with what their souls did not desire, a party [of messengers] they denied, and another party they killed.
Бани Исроилдан қулоқ солиш ва итоат қилишларига аҳд-паймонларини олгандик ва уларга Аллоҳнинг шариатини етказадиган пайғамбарларни юборгандик. Улар эса аҳдини бузиб, ҳавойи нафсларига эргашдилар ва пайғамбарлари олиб келган ҳақиқатдан юз ўгирдилар. Пайғамбарларнинг айримларини ёлғончига чиқарган бўлсалар, айримларини ўлдирдилар.
5:71Page 120
وَحَسِبُوٓاْ أَلَّا تَكُونَ فِتۡنَةٞ فَعَمُواْ وَصَمُّواْ ثُمَّ تَابَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ ثُمَّ عَمُواْ وَصَمُّواْ كَثِيرٞ مِّنۡهُمۡۚ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ ٧١
And they thought there would be no [resulting] punishment, so they became blind and deaf. Then Allāh turned to them in forgiveness; then [again] many of them became blind and deaf. And Allāh is Seeing of what they do.
Улар аҳду паймонни бузиш, пайғамбарларни ёлғончига чиқариш ва ўлдириш ёмон оқибатларга олиб келмайди, деб ўйлашди. Ўйлаганлари бўлмади, ўйламаганлари бўлди ва улар ҳақни кўрмайдиган кўр, ҳақни эшитмайдиган кар бўлиб олдилар. Сўнг Аллоҳ Ўз фазли ила уларни кечирди. Шундан кейин ҳам улардан кўплари яна кўр ва карга айланиб олдилар. Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларини кўриб, билиб тургувчидир. Ҳеч нарса Аллоҳдан яширин бўлолмайди. Яқинда ҳаммасининг жазосини беради.
5:72Page 120
لَقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَۖ وَقَالَ ٱلۡمَسِيحُ يَٰبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمۡۖ إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُۖ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ ٧٢
They have certainly disbelieved who say, "Allāh is the Messiah, the son of Mary" while the Messiah has said, "O Children of Israel, worship Allāh, my Lord and your Lord." Indeed, he who associates others with Allāh - Allāh has forbidden him Paradise, and his refuge is the Fire. And there are not for the wrongdoers any helpers.
«Аллоҳ Масиҳ Ийсо ибн Марямнинг ўзидир», деган насронийлар аниқ кофир бўлдилар. Чунки улар Аллоҳдан бошқани илоҳ, деб биляптилар. Ҳолбуки, Масиҳ ибн Марямнинг ўзи уларга: "Эй Бани Исроил, ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилинглар, зеро, у менинг Парвардигорим ва сизнинг Парвардигорингиздир, У Зотга бандаликда ҳаммамиз баробармиз", деган. Хуллас, Аллоҳ Ўзига бошқани шерик қилган кимсанинг жаннатга киришини ман қилиб қўйган. Бундай кимсанинг жойи жаҳаннамдир. Аллоҳнинг олдида унга ҳеч ким ёрдам беролмайди, мадад бўлолмайди, уни кутаётган азобдан қутқаролмайди.
5:73Page 120
لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖۘ وَمَا مِنۡ إِلَٰهٍ إِلَّآ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۚ وَإِن لَّمۡ يَنتَهُواْ عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ ٧٣
They have certainly disbelieved who say, "Allāh is the third of three."1 And there is no god except one God. And if they do not desist from what they are saying, there will surely afflict the disbelievers among them a painful punishment.
Аллоҳ учликдан, яъни, ота, ўғил ва муқаддас руҳдан иборат, дейдиган насронийлар аниқ кофир бўлдилар. Аллоҳ уларнинг бу гапларидан жуда олий ва покдир. Аллоҳ ягонадир, ёлғиздир, шериксиздир. Бу беҳаё гапларидан тийилмасалар, оғриқли азобга дучор бўладилар.
5:74Page 120
أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى ٱللَّهِ وَيَسۡتَغۡفِرُونَهُۥۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٧٤
So will they not repent to Allāh and seek His forgiveness? And Allāh is Forgiving and Merciful.
Анавилар шу беҳаё гапларидан тийилиб, ширк келтиришдек оғир гуноҳларидан Аллоҳга тавба қилиб, истиғфор айтмайдиларми? Аллоҳ тавба қилган кимсани гуноҳи ҳар қанча оғир бўлса ҳам, ҳатто У Зотга куфр келтириш бўлса ҳам кечириб юборади-ку. У Зот мўминларга Меҳрибон-ку.
5:75Page 120
مَّا ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُ وَأُمُّهُۥ صِدِّيقَةٞۖ كَانَا يَأۡكُلَانِ ٱلطَّعَامَۗ ٱنظُرۡ كَيۡفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ ثُمَّ ٱنظُرۡ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ ٧٥
The Messiah, son of Mary, was not but a messenger; [other] messengers have passed on before him. And his mother was a supporter of truth. They both used to eat food.1 Look how We make clear to them the signs; then look how they are deluded.
Масиҳ Ийсо ибн Марям ҳам бошқа пайғамбарларга ўхшаган бир пайғамбар, холос. Бошқа пайғамбарлар вафот қилганидек, у ҳам вафот қилади. Онаси Марям алайҳассалом эса ҳар доим рост сўзлайдиган ростгўй, сиддиқадир. Ҳар иккиси ҳам таом ейдилар. Таомга муҳтож одамнинг илоҳ бўлиши мумкинми? Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга Аллоҳнинг ягоналиги ҳақ эканига, уларнинг ҳадларидан ошиб, оятларимизни инкор қилиб, Аллоҳдан бошқани ҳам илоҳ деб билишлари эса ноҳақлик эканига далолат қиладиган оятларни қандай баён қилаёганимизга бир қаранг! Кейин эса Аллоҳнинг якка-ёлғиз эканига далолат қилувчи шунча оятларни кўра-била туриб, уларнинг ҳақдан юз ўгираётганларига бир назар солинг.
5:76Page 120
قُلۡ أَتَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمۡلِكُ لَكُمۡ ضَرّٗا وَلَا نَفۡعٗاۚ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ٧٦
Say, "Do you worship besides Allāh that which holds for you no [power of] harm or benefit while it is Allāh who is the Hearing, the Knowing?"
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларнинг Аллоҳдан бошқасига бандалик қилаётганларига қарши ҳужжат келтириб, шундай денг: "Сизларга бирон фойда келтира олмайдиган ва сизлардан бирон зарарни даф қила олмайдиган нарсаларга ибодат қиласизларми? Сизлар ибодат қилаётган нарсалар ожизу нотавондир. Аллоҳ эса ожизлик каби нуқсондан пок Зотдир. Ҳамма айтаётган гапларингизни эшитиб турадиган ягона зот Аллоҳдир. Гапларингизнинг биронтаси ҳам эшитилмасдан қолмайди. У Зот ҳамма қилаётган ишларингизни ҳам кўриб-билиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда сизларга амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.
5:77Page 121
قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا تَغۡلُواْ فِي دِينِكُمۡ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوٓاْ أَهۡوَآءَ قَوۡمٖ قَدۡ ضَلُّواْ مِن قَبۡلُ وَأَضَلُّواْ كَثِيرٗا وَضَلُّواْ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ ٧٧
Say, "O People of the Scripture, do not exceed limits in your religion beyond the truth and do not follow the inclinations of a people who had gone astray before and misled many and have strayed from the soundness of the way."
Эй Пайғамбар, насронийларга шундай денг: "Сизлар ҳаққа эргашишга буюрилдингиз. Энди бу ишда ҳаддингиздан ошмангиз. Пайғамбарлар каби зотларни улуғлашга буюрилдингиз. Энди бу ишда ҳам ҳаддингизни билиб, уларни илоҳийлаштириб юбормангиз. Ийсо ибн Марям борасида шундай қилгандингиз. Бунга сабаб салафларингизга эргашганингиз бўлди. Улар эса ўзлари ҳам ҳақ йўлдан озган, бошқа кўпларни ҳам йўлдан урган залолат аҳли эдилар".
5:78Page 121
لُعِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۢ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُۥدَ وَعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ ٧٨
Cursed were those who disbelieved among the Children of Israel by the tongue of David and of Jesus, the son of Mary. That was because they disobeyed and [habitually] transgressed.
Аллоҳ хабар беряптики, Бани Исроилдаги кофирларни Довудга нозил қилган Забурда ҳам, Ийсо ибн Марямга нозил қилган Инжилда ҳам Ўз раҳматидан қувган ва бунга сабаб уларнинг гуноҳ қилганлари ва Аллоҳ тақиқлаб қўйган ишлар борасида тажовузкор бўлганларидир.
5:79Page 121
كَانُواْ لَا يَتَنَاهَوۡنَ عَن مُّنكَرٖ فَعَلُوهُۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ٧٩
They used not to prevent one another from wrongdoing that they did. How wretched was that which they were doing.
Улар бир-бирларини гуноҳ қилишдан қайтармас эдилар. Ҳеч ким қайтармаганидан кейин ҳамма осийлар истаганларича гуноҳ ва ёмон ишларни ошкора қилаверардилар. Наҳий мункар - ёмонликдан қайтаришдек ўта муҳим ишни тарк этишлари нақадар ёмон бўлган!
5:80Page 121
تَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يَتَوَلَّوۡنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ لَبِئۡسَ مَا قَدَّمَتۡ لَهُمۡ أَنفُسُهُمۡ أَن سَخِطَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَفِي ٱلۡعَذَابِ هُمۡ خَٰلِدُونَ ٨٠
You see many of them becoming allies of those who disbelieved [i.e., the polytheists]. How wretched is that which they have put forth for themselves in that Allāh has become angry with them, and in the punishment they will abide eternally.
Эй Пайғамбар, кўрасизки, яҳудийлар орасидаги кўпчилик кофирлар ўзлари каби кофирларни дўст тутиб, уларни яхши кўриб, сизни ва муваҳҳидларни эса душман тутиб, ёмон кўрадилар. Бу қилмишлари уларга нақадар ёмон оқибатни олиб келади! Негаки, шу ишлари туфайли Аллоҳнинг ғазабига дучор бўладилар ва жаҳаннамга кириб, у ерда абадий қоладилар.
5:81Page 121
وَلَوۡ كَانُواْ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلنَّبِيِّ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مَا ٱتَّخَذُوهُمۡ أَوۡلِيَآءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ٨١
And if they had believed in Allāh and the Prophet and in what was revealed to him, they would not have taken them as allies; but many of them are defiantly disobedient.
Ўша яҳудийлар Аллоҳга ва Унинг пайғамбарига ҳақиқий иймон келтирганларида эди, мўминлар қолиб, мушрикларни яхши кўрмаган ва дўст тутмаган бўлардилар. Чунки улар кофирларни дўст тутишдан қайтарилгандилар. Лекин ўша яҳудийлардан кўплари Аллоҳга итоат қилмайдиган, У Зотни ва мўминларни дўст тутмайдиган бадбахтлардир.
5:82Page 121
۞ لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقۡرَبَهُم مَّوَدَّةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنۡهُمۡ قِسِّيسِينَ وَرُهۡبَانٗا وَأَنَّهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ ٨٢
You will surely find the most intense of the people in animosity toward the believers [to be] the Jews and those who associate others with Allāh; and you will find the nearest of them in affection to the believers those who say, "We are Christians." That is because among them are priests and monks and because they are not arrogant.
Эй Пайғамбар, сизга, сиз олиб келган динга ва мўминларга энг ашаддий душманлар диллари ҳасад ва кибрга тўла яҳудийлар ҳамда бутларга ибодат қиладиган мушриклар эканини кўрасиз. Сизга, сиз олиб келган динга ва мўминларга энг яқин дўст эса ўзларини насронийлар деб айтадиган кимсалар эканини кўрасиз. Чунки уларнинг орасида олимлар ва обидлар бор ҳамда улар мутакаббир эмас, мутавозе одамлардир. Мутакаббирнинг қалби эзгуликни қабул қилолмайди.
5:83Page 122
وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعۡيُنَهُمۡ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمۡعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ ٱلۡحَقِّۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ ٨٣
And when they hear what has been revealed to the Messenger, you see their eyes overflowing with tears because of what they have recognized of the truth. They say, "Our Lord, we have believed, so register us among the witnesses.
Уларнинг орасидаги Нажоший каби қалби мулойим кишилар бўлиб, Қуръондан нозил қилинган оятларни эшитганларида унинг ҳақ эканини таниб, йиғлаб юборадилар. Чунки улар Ийсо алайҳиссалом олиб келган динни яхши биладилар. Улар шундай дейдилар: "Парвардигоро, Пайғамбаринг Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилган оятларингга иймон келтирдик. Бизни ҳам Қиёмат кунида одамларга ҳужжат-гувоҳ бўладиган уммати Муҳаммадия қаторига ёзиб қўйгин".
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences