Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uzbek
فاطر
Fatir
Originator · Meccan · 45 ayahs
35:1Page 434
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ جَاعِلِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلًا أُوْلِيٓ أَجۡنِحَةٖ مَّثۡنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَۚ يَزِيدُ فِي ٱلۡخَلۡقِ مَا يَشَآءُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ١
[All] praise is [due] to Allāh, Creator of the heavens and the earth, [who] made the angels messengers having wings, two or three or four. He increases in creation what He wills. Indeed, Allāh is over all things competent.
Ҳамд осмонлару ерни йўқдан бор қилган, фаришталарни элчилар айлаган Аллоҳникидир. Элчи фаришталар У Зотнинг қадарга оид буйруқларини ҳам, пайғамбарларга ваҳий олиб келиш каби фармонларини ҳам сўзсиз бажарадилар. Ўз вазифаларини адо эта олишлари учун уларга қанотлар ато этган. Айримлари икки қанотли, бошқалари уч қанотли, яна баъзилари эса тўрт (баъзилари ундан ҳам кўп) қанотли бўладилар. Аллоҳнинг буйруқларини бажариш учун учиб юрадилар. Аллоҳ яратиш бобида аъзо, ҳусн, овоз каби Ўзи истаган нарсани зиёда қилади. Аллоҳ ҳар нарсага Қодир. Унинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.
35:2Page 434
مَّا يَفۡتَحِ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحۡمَةٖ فَلَا مُمۡسِكَ لَهَاۖ وَمَا يُمۡسِكۡ فَلَا مُرۡسِلَ لَهُۥ مِنۢ بَعۡدِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ٢
Whatever Allāh grants to people of mercy - none can withhold it; and whatever He withholds - none can release it thereafter. And He is the Exalted in Might, the Wise.
Ҳамма нарсанинг калитлари Аллоҳнинг қўлидадир. У инсонларга ризқ, ҳидоят, саодат каби бирон эшикни очса, бирон кимса уни ёпиб қўя олмас. Шулардан қайси бирини ёпиб қўйса, бирон кимса уни оча олмас. У ҳаммадан ғолиб азиздир ҳамда ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини бир ҳикмат билан қиладиган ҳакимдир.
35:3Page 434
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ هَلۡ مِنۡ خَٰلِقٍ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ ٣
O mankind, remember the favor of Allāh upon you. Is there any creator other than Allāh who provides for you from the heaven and earth? There is no deity except Him, so how are you deluded?
Эй инсонлар, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматини дилингиз билан ҳам, тилингиз билан ҳам, бошқа аъзоларингиз билан ҳам эсланглар. Сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, ердан экинлару мевалар ундириб, ризқ берадиган бошқа бирон яратувчи борми? Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Мана шундан кейин ҳам қандай қилиб, ҳақдан юз ўгириб, Аллоҳга туҳматлар қилиб, Унинг шериклари бор, деб айтасизлар-а?! Ахир сизларни яратган ҳам, сизларга ризқ берган ҳам У эмасми?!
35:4Page 435
وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدۡ كُذِّبَتۡ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِكَۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ٤
And if they deny you, [O Muḥammad] - already were messengers denied before you. And to Allāh are returned [all] matters.
Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқараётган бўлса, сабр қилинг. Ёлғончига чиқарилган биринчи пайғамбар эмассиз. Сиздан олдинги Од, Самуд, Лут қавми каби умматлар ҳам ўз пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар. Ишларнинг ҳаммаси ёлғиз Аллоҳга қайтарилади. Бас, Аллоҳ ёлғончига чиқарганларни ҳалок этади, пайғамбарлари ва мўминларга эса ғалаба беради.
35:5Page 435
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِٱللَّهِ ٱلۡغَرُورُ ٥
O mankind, indeed the promise of Allāh is truth, so let not the worldly life delude you and be not deceived about Allāh by the Deceiver [i.e., Satan].
Эй инсонлар, Аллоҳнинг қайта тирилиш, жазо ёки мукофот, қиёмат куни каби ваъдалари ҳақ. Уларнинг содир бўлишида шак-шубҳа йўқ. Шундай экан, дунё ҳаётининг лаззатлари, орзу-умидларига алданиб, охират учун амал қилишдан чалғиб қолманглар. Шайтон ботилни чиройли қилиб кўрсатиб, сизларни дунё ҳаёти аталмиш ботқоққа ботириб қўймасин. Унга қулоқ солиб, Аллоҳ барча гуноҳларни кечириб юбораверади, деган ўй билан ғафлатда қолманглар.
35:6Page 435
إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمۡ عَدُوّٞ فَٱتَّخِذُوهُ عَدُوًّاۚ إِنَّمَا يَدۡعُواْ حِزۡبَهُۥ لِيَكُونُواْ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلسَّعِيرِ ٦
Indeed, Satan is an enemy to you; so take him as an enemy. He only invites his party to be among the companions of the Blaze.
Эй инсонлар, дарҳақиқат шайтон сизнинг доимий душманингиздир. Сиз ҳам уни душман тутиб, унга қарши курашинглар. Шайтон ўзининг тобеларини Қиёмат кунидаги ёниб турган дўзахга киритиш учун Аллоҳга куфр келтиришга чақиради.
35:7Page 435
ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَأَجۡرٞ كَبِيرٌ ٧
Those who disbelieve will have a severe punishment, and those who believe and do righteous deeds will have forgiveness and great reward.
Шайтонга эргашиб, Аллоҳга куфр келтирганларга қаттиқ азоб бор. Иймон келтириб, яхши ишларни қилганларга эса мағфират ва улкан ажр бор. У жаннатдир.
35:8Page 435
أَفَمَن زُيِّنَ لَهُۥ سُوٓءُ عَمَلِهِۦ فَرَءَاهُ حَسَنٗاۖ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۖ فَلَا تَذۡهَبۡ نَفۡسُكَ عَلَيۡهِمۡ حَسَرَٰتٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَصۡنَعُونَ ٨
Then is one to whom the evil of his deed has been made attractive so he considers it good [like one rightly guided]? For indeed, Allāh sends astray whom He wills and guides whom He wills. So do not let yourself perish over them in regret. Indeed, Allāh is Knowing of what they do.
Шайтон бир одамга ёмон ишни яхши иш қилиб кўрсатса ва у ўша ишни яхши иш деб эътиқод қилса, шу одам ҳақни ҳақ деб эътиқод қилган киши каби бўладими? Бас, Аллоҳ Ўзи истаган одамни адаштиради, истаган одамни ҳидоят қилади. Уни ҳеч ким ҳеч ишга мажбур қила олмайди. Шундай экан, эй Пайғамбар, адашганлар учун жонингиз ачимасин. Аллоҳ улар қилиб юрган ишларни билиб туради. У Зотга улар қилаётган ишлардан биронтаси ҳам яширин эмас.
35:9Page 435
وَٱللَّهُ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ ٱلرِّيَٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابٗا فَسُقۡنَٰهُ إِلَىٰ بَلَدٖ مَّيِّتٖ فَأَحۡيَيۡنَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَاۚ كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ ٩
And it is Allāh who sends the winds, and they stir the clouds, and We drive them to a dead land and give life thereby to the earth after its lifelessness. Thus is the resurrection.
Аллоҳ шундай зотки, шамолларни юборди. Бас, улар булутни қўзғатади. Бас, Биз уни бирон гиёҳсиз қақраб ётган ўлик шаҳар сари ҳайдаб, у билан ўлик ерни тирилтириб, ўсимликлар ундирдик. Қайта тирилиш мана шундай бўлади.
35:10Page 435
مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡعِزَّةَ فَلِلَّهِ ٱلۡعِزَّةُ جَمِيعًاۚ إِلَيۡهِ يَصۡعَدُ ٱلۡكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلۡعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرۡفَعُهُۥۚ وَٱلَّذِينَ يَمۡكُرُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۖ وَمَكۡرُ أُوْلَٰٓئِكَ هُوَ يَبُورُ ١٠
Whoever desires honor [through power] - then to Allāh belongs all honor.1 To Him ascends good speech, and righteous work raises it.2 But they who plot evil deeds will have a severe punishment, and the plotting of those - it will perish.
Ким дунё ё охират иззатини истаса, уни фақат Аллоҳдан сўрасин. Зеро, ҳамма иззат Аллоҳникидир. Гўзал каломлар, зикрлар Унга кўтарилур. Бандаларнинг солиҳ амалларини ҳам Ўзига кўтарур. Пайғамбар алайҳиссаломни қатл қилиш каби ёвуз ният билан макр-ҳийла қиладиганларга қаттиқ азоб бор. Уларнинг макри пучга чиқади, ҳеч қачон амалга ошмайди.
35:11Page 435
وَٱللَّهُ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ جَعَلَكُمۡ أَزۡوَٰجٗاۚ وَمَا تَحۡمِلُ مِنۡ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلۡمِهِۦۚ وَمَا يُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٖ وَلَا يُنقَصُ مِنۡ عُمُرِهِۦٓ إِلَّا فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ ١١
And Allāh created you from dust, then from a sperm-drop; then He made you mates. And no female conceives nor does she give birth except with His knowledge. And no aged person is granted [additional] life nor is his lifespan lessened but that it is in a register. Indeed, that for Allāh is easy.
Аллоҳ шундай зотки, отангиз Одамни тупроқдан яратди. Кейин сизларни нутфадан яратди. Ундан кейин сизларни эркак ва аёллар қилди. Шу билан бир-бирларингиз билан турмуш қурдингизлар. Қайси бир аёл ҳомиладор бўлса ва кўзи ёриса, бу иш албатта Аллоҳнинг илми билан бўлади. Бирон иш У Зотдан яширин қолмас. Кимнинг умри зиёда бўлса ёки қисқартирилса, ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузда ёзилган бўлади. Бу ишлар - сизларни тупроқдан, кейин нутфадан босқичма-босқич яратиш ҳам, умрларингизни Лавҳул-Маҳфузга ёзиб қўйиш ҳам Аллоҳга осон.
35:12Page 436
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡبَحۡرَانِ هَٰذَا عَذۡبٞ فُرَاتٞ سَآئِغٞ شَرَابُهُۥ وَهَٰذَا مِلۡحٌ أُجَاجٞۖ وَمِن كُلّٖ تَأۡكُلُونَ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُونَ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ وَتَرَى ٱلۡفُلۡكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ١٢
And not alike are the two seas [i.e., bodies of water]. One is fresh and sweet, palatable for drinking, and one is salty and bitter. And from each you eat tender meat and extract ornaments which you wear, and you see the ships plowing through [them] that you might seek of His bounty; and perhaps you will be grateful.
Дарё-денгиз тенг бўлмас. Бири ширин ва ичилиши осон бўлса, иккинчиси ичиб бўлмайдиган шўр-тахир. Ҳар иккисидан янги гўшт - балиқ тутиб ейсизлар ва тақадиган дур-гавҳарлар чиқариб оласизлар. Аллоҳнинг фазлу-марҳаматидан умид қилиб, тижорат ишларингизни юритиш учун сувни ёриб бораётган кемаларни кўрасизлар. Шоядки, У Зотнинг сизларга ато этган беҳисоб неъматларига шукр қилсангизлар.
35:13Page 436
يُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِ وَسَخَّرَ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ كُلّٞ يَجۡرِي لِأَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ لَهُ ٱلۡمُلۡكُۚ وَٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ مَا يَمۡلِكُونَ مِن قِطۡمِيرٍ ١٣
He causes the night to enter the day, and He causes the day to enter the night and has subjected the sun and the moon - each running [its course] for a specified term. That is Allāh, your Lord; to Him belongs sovereignty. And those whom you invoke other than Him do not possess [as much as] the membrane of a date seed.
Аллоҳ кечани кундузга киритиб, кундузни эса кечага киритиб, ҳали унисини, ҳали бунисини узайтириб туради. Қуёш ва ойни бўйсундириб қўйган. Улардан ҳар бири Аллоҳ белгилаб қўйган муддатгача, яъни, Қиёмат кунигача юради. Шу ишларни қилган Аллоҳдир, Парвардигорингиздир. Мулк ёлғиз Уникидир. Уни қўйиб, илтижо қилаётган бутларингиз эса бир хурмо данагининг пўстлоғига ҳам молик эмаслар. Шундай экан, қандай қилиб уларга ибодат қиласизлар?!
35:14Page 436
إِن تَدۡعُوهُمۡ لَا يَسۡمَعُواْ دُعَآءَكُمۡ وَلَوۡ سَمِعُواْ مَا ٱسۡتَجَابُواْ لَكُمۡۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يَكۡفُرُونَ بِشِرۡكِكُمۡۚ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثۡلُ خَبِيرٖ ١٤
If you invoke them, they do not hear your supplication; and if they heard, they would not respond to you. And on the Day of Resurrection they will deny your association.1 And none can inform you like [one] Aware [of all matters].
Бутларингизга дуо қилсангизлар, дуоларингизни эшитмайдилар. Эшитган тақдирда ҳам жавоб беролмайдилар. Чунки улар жонсиз нарсалардир. Қиёмат куни уларни шерик қилганларингизни инкор этадилар. Эй Пайғамбар, сизга ҳеч ким Аллоҳ субҳонаҳудек хабар бера олмас.
35:15Page 436
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِۖ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ ١٥
O mankind, you are those in need of Allāh, while Allāh is the Free of need, the Praiseworthy.
Эй инсонлар, сизлар ҳамма ишларингизда, ҳамма ҳолатларингизда Аллоҳга муҳтожсизлар. Аллоҳ эса ҳеч кимга, ҳеч қачон муҳтож бўлмайдиган Беҳожат ҳамда дунё ва охиратда мақтовга лойиқ Зотдир.
35:16Page 436
إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَأۡتِ بِخَلۡقٖ جَدِيدٖ ١٦
If He wills, He can do away with you and bring forth a new creation.
Аллоҳ хоҳласа, сизларни батамом ҳалок айлаб, ўрнингизга бошқа бир ширк келтирмайдиган халқни олиб келади.
Сизларни батамом қириб ташлаб, ўрнингизга бошқа халқни олиб келиш Аллоҳнинг Қўлидан келмайдиган иш эмас.
35:18Page 436
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰۚ وَإِن تَدۡعُ مُثۡقَلَةٌ إِلَىٰ حِمۡلِهَا لَا يُحۡمَلۡ مِنۡهُ شَيۡءٞ وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰٓۗ إِنَّمَا تُنذِرُ ٱلَّذِينَ يَخۡشَوۡنَ رَبَّهُم بِٱلۡغَيۡبِ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَۚ وَمَن تَزَكَّىٰ فَإِنَّمَا يَتَزَكَّىٰ لِنَفۡسِهِۦۚ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ ١٨
And no bearer of burdens will bear the burden of another. And if a heavily laden soul calls [another] to [carry some of] its load, nothing of it will be carried, even if he should be a close relative. You can only warn those who fear their Lord unseen and have established prayer. And whoever purifies himself only purifies himself for [the benefit of] his soul. And to Allāh is the [final] destination.
Бирон гуноҳкор жон бошқа бир гуноҳкор жоннинг гуноҳини кўтара олмайди. Ҳамма фақат ўзининг гуноҳини кўтариб юради. Гуноҳи оғир бир кимса бошқаларни ёрдамга чақирса, ҳатто қариндоши бўлса ҳам унинг гуноҳини кўтаришиб юбора олмайди. Эй Пайғамбар, сиз Парвардигорларидан ғойибона қўрқадиган ва намозни тўкис адо этадиган зотларнигина огоҳлантира олурсиз. Чунки огоҳлантириш фақат ўшаларгагина таъсир қилади. Ким гуноҳлардан, ширкдан покланса, ўзи учун покланади. Чунки бу ишдан фақат ўзи фойда кўради. Аллоҳ унинг тоат-ибодатидан Беҳожат. Қиёмат куни ҳисоб ва жазо ёки мукофот учун қайтиш ёлғиз Аллоҳгадир.
Кўзи кўр билан кўзи очиқ тенг бўлмаганидек, кофир билан мўмин тенг бўлмайди.
Зулматлар билан нур тенг бўлмаганидек, куфр билан иймон ҳам тенг бўлмайди.
Соя билан гармсел тенг бўлмаганидек, жаннат билан дўзах ҳам тенг бўлмайди.
35:22Page 437
وَمَا يَسۡتَوِي ٱلۡأَحۡيَآءُ وَلَا ٱلۡأَمۡوَٰتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُسۡمِعُ مَن يَشَآءُۖ وَمَآ أَنتَ بِمُسۡمِعٖ مَّن فِي ٱلۡقُبُورِ ٢٢
And not equal are the living and the dead. Indeed, Allāh causes to hear whom He wills, but you cannot make hear those in the graves.1
Тириклар билан ўликлар тенг бўлмаганидек, мўминлар билан кофирлар тенг эмас. Аллоҳ ҳидоятини Ўзи истаган бандасига эшиттиради. Эй Пайғамбар, сиз ўликлардан фарқи йўқ кофирларга уни эшиттира олмайсиз.
Сиз уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантиргувчидирсиз, холос.
35:24Page 437
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗاۚ وَإِن مِّنۡ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٞ ٢٤
Indeed, We have sent you with the truth as a bringer of good tidings and a warner. And there was no nation but that there had passed within it a warner.
Эй Пайғамбар, дарҳақиқат, Биз сизни заррача шубҳа аралашмаган ҳақ ила мўминларга улар учун Аллоҳ тайёралаб қўйган мўл савоб ҳақидаги хушхабарни етказишингиз, кофирларни эса улар учун тайёрлаб қўйилган аламли азобдан огоҳлантиришингиз учун юбордик. Бирон уммат йўқки, унда одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган бир пайғамбар ўтмаган бўлса.
35:25Page 437
وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدۡ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَبِٱلزُّبُرِ وَبِٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُنِيرِ ٢٥
And if they deny you - then already have those before them denied. Their messengers came to them with clear proofs and written ordinances and with the enlightening Scripture.
Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқараётган бўлсалар, сабр қилинг. Ёлғончига чиқарилаётган биринчи пайғамбар эмассиз. Од, Самуд ва Лут қавми каби олдинги умматлар ҳам ўз пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар. Уларга пайғамбарлари ўзларининг ҳақ эканига далолат қилувчи ёрқин далилларни ҳамда саҳифаларни ва нурли Китобни олиб келгандилар. Фикр юрита олган одам фикр юритиб, ўшалардан пайғамбарнинг ҳақ эканини билиб олаверади.
35:26Page 437
ثُمَّ أَخَذۡتُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ٢٦
Then I seized the ones who disbelieved, and how [terrible] was My reproach.
Шунда ҳам улар пайғамбарларига ишонмасдан, Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирдилар. Кейин кофирларни ҳалок айладим. Эй Пайғамбар, фикр қилинг! Уларни инкор қилганим қандай бўлди?!
35:27Page 437
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجۡنَا بِهِۦ ثَمَرَٰتٖ مُّخۡتَلِفًا أَلۡوَٰنُهَاۚ وَمِنَ ٱلۡجِبَالِ جُدَدُۢ بِيضٞ وَحُمۡرٞ مُّخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٞ ٢٧
Do you not see that Allāh sends down rain from the sky, and We produce thereby fruits of varying colors? And in the mountains are tracts, white and red of varying shades and [some] extremely black.
Эй Пайғамбар, кўмадингизмики, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдирди. Бас, у билан дарахтларни суғориб, қизил, яшил, сариқ ва бошқа турли хил рангдаги меваларни чиқардик. Яна тоғлардан оқ йўллар, қизил йўллар, қоп-қора йўллар бор.
35:28Page 437
وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ مُخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَۗ إِنَّمَا يَخۡشَى ٱللَّهَ مِنۡ عِبَادِهِ ٱلۡعُلَمَٰٓؤُاْۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ ٢٨
And among people and moving creatures and grazing livestock are various colors similarly. Only those fear Allāh, from among His servants, who have knowledge. Indeed, Allāh is Exalted in Might and Forgiving.
Одамлар, жониворлар ҳамда туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонлари орасида ҳам турли хил ранглилари бор. Олимлар Аллоҳнинг буюклигини қўпроқ ҳис этадилар ва У Зотдан кўпроқ қўрқадилар. Чунки улар Алоҳнинг сифатларини, шариатини ва қудратига далолат қиладиган ишларни яхши биладилар. Аллоҳ ҳаммадан Ғолиб, Азиздир ва тавба қилган бандасини кечирадиган Мағфиратлидир.
35:29Page 437
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَتۡلُونَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ يَرۡجُونَ تِجَٰرَةٗ لَّن تَبُورَ ٢٩
Indeed, those who recite the Book of Allāh and establish prayer and spend [in His cause] out of what We have provided them, secretly and publicly, [can] expect a transaction [i.e., profit] that will never perish -
Дарҳақиқат, Аллоҳнинг пайғамбарига нозил қилган Китобини ўқийдиган, намозни энг гўзал тарзда тўкис адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан яширин ва ошкора инфоқ-эҳсон қиладиганлар ҳеч қачон касод бўлмайдиган тижоратдан умидвор бўалдилар.
35:30Page 437
لِيُوَفِّيَهُمۡ أُجُورَهُمۡ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضۡلِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ غَفُورٞ شَكُورٞ ٣٠
That He may give them in full their rewards and increase for them of His bounty. Indeed, He is Forgiving and Appreciative.1
Зеро, Аллоҳ уларнинг қилган амалларига яраша ажру савобларни ортиғи билан беради. Аллоҳ Карамли Зотдир. У Зот мана шу сифатларга эга бўлган кишиларнинг гуноҳларини кечириб, қилган яхши амалларидан миннатдор бўлади.
35:31Page 438
وَٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ هُوَ ٱلۡحَقُّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِعِبَادِهِۦ لَخَبِيرُۢ بَصِيرٞ ٣١
And that which We have revealed to you, [O Muḥammad], of the Book is the truth, confirming what was before it. Indeed Allāh, of His servants, is Aware and Seeing.
Эй Пайғамбар, сизга ваҳий қилганимиз Китоб ҳақдир. Унда заррача шак-шубҳа йўқдир. Уни сизга Аллоҳ нозил қилган. У ўзидан олдинги китобларни тасдиқлайди. Аллоҳ бандаларининг аҳволидан Хабардор, уларни кўриб тургувчи Зотдир. Аллоҳ ҳар бир умматга бир пайғамбар юбориб, уларнинг эҳтиёжига яраша ҳукмларни ваҳий қилган.
35:32Page 438
ثُمَّ أَوۡرَثۡنَا ٱلۡكِتَٰبَ ٱلَّذِينَ ٱصۡطَفَيۡنَا مِنۡ عِبَادِنَاۖ فَمِنۡهُمۡ ظَالِمٞ لِّنَفۡسِهِۦ وَمِنۡهُم مُّقۡتَصِدٞ وَمِنۡهُمۡ سَابِقُۢ بِٱلۡخَيۡرَٰتِ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَضۡلُ ٱلۡكَبِيرُ ٣٢
Then We caused to inherit the Book those We have chosen of Our servants;1 and among them is he who wrongs himself [i.e., sins], and among them is he who is moderate, and among them is he who is foremost in good deeds by permission of Allāh. That [inheritance] is what is the great bounty.
Кейин сара уммат бўлмиш Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматига Қуръонни бердик. Улардан кимдир ҳаром ишларни қилиш, вожибларни эса тарк этиш ила ўзига ўзи золим бўлди. Кимдир вожибларни бажариш ва ҳаромлардан тийилиш, айни пайтда айрим мустаҳаб амалларга бепарво бўлиш ва айрим макруҳ амалларни қилиш ила ўртача амал қиладиган бўлди. Яна кимдир Аллоҳнинг изни ила вожибларни ҳам, мустаҳабларни ҳам бажариб ва ҳаромлардан ҳам, макруҳлардан ҳам тийилиб, эзгуликларга шошадиган бўлди.
35:33Page 438
جَنَّٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا يُحَلَّوۡنَ فِيهَا مِنۡ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٖ وَلُؤۡلُؤٗاۖ وَلِبَاسُهُمۡ فِيهَا حَرِيرٞ ٣٣
[For them are] gardens of perpetual residence which they will enter. They will be adorned therein with bracelets of gold and pearls, and their garments therein will be silk.
Сара, мухтор бандалар мангу қоладиган жаннатларга кирадилар. Инжулар ва олтин билакузуклар тақадилар. У ерда либослари ипакдан бўлади.
35:34Page 438
وَقَالُواْ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِيٓ أَذۡهَبَ عَنَّا ٱلۡحَزَنَۖ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٞ شَكُورٌ ٣٤
And they will say, "Praise to Allāh, who has removed from us [all] sorrow. Indeed, our Lord is Forgiving and Appreciative -
Жаннатга кирганларидан кейин шундай дедилар: "Биздан дўзахга кириб қолиш хавфини, хафаликни аритган Аллоҳга ҳамд бўлсин. Дарҳақиқат, Парвардигоримиз тавба қилган бандаларига Кечиримли, уларнинг қилган тоат-ибодатларидан миннатдор бўладиган Зотдир.
35:35Page 438
ٱلَّذِيٓ أَحَلَّنَا دَارَ ٱلۡمُقَامَةِ مِن فَضۡلِهِۦ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٞ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٞ ٣٥
He who has settled us in the home of duration [i.e., Paradise] out of His bounty. There touches us not in it any fatigue, and there touches us not in it weariness [of mind]."
У шундай Зотки, бизни доимий яшайдиган жой билан таъминлади. Бу ишни бизнинг кучимиз билан эмас, Ўз фазлу марҳамати ила қилди. У ерда бизга ҳеч қандай машаққат ҳам, чарчаш ҳам бўлмайди.
35:36Page 438
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقۡضَىٰ عَلَيۡهِمۡ فَيَمُوتُواْ وَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُم مِّنۡ عَذَابِهَاۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي كُلَّ كَفُورٖ ٣٦
And for those who disbelieve will be the fire of Hell. [Death] is not decreed for them1 so they may die, nor will its torment be lightened for them. Thus do We recompense every ungrateful one.
Аллоҳга куфр келтирганлар учун жаҳаннам олови бордир. У ерда абадий қоладилар. На улар ўлимга ҳукм қилиниб, ўлиб қутиладилар ва на улардан азоб енгиллатилади. Қиёмат куни Парвардигори ато этган неъматларга нонкўрлик қилган ҳар бир кофирни мана шундай жазолаймиз.
35:37Page 438
وَهُمۡ يَصۡطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا نَعۡمَلۡ صَٰلِحًا غَيۡرَ ٱلَّذِي كُنَّا نَعۡمَلُۚ أَوَلَمۡ نُعَمِّرۡكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَآءَكُمُ ٱلنَّذِيرُۖ فَذُوقُواْ فَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِن نَّصِيرٍ ٣٧
And they will cry out therein, "Our Lord, remove us;1 we will do righteousness - other than what we were doing!" But did We not grant you life enough for whoever would remember therein to remember, and the warner had come to you? So taste [the punishment], for there is not for the wrongdoers any helper.
Улар жаҳаннамда бор овозлари билан: "Парвардигоро, бизни дўзахдан чиқар, Сени рози қилиш ва азобингдан халос бўлиш учун у дунёда олдин қилиб ўтган амалларимиздан бошқа яхши амалларни қиламиз", дея дод-фарёд қиладилар. Шунда Аллоҳ таоло шундай жавоб беради: "Сизларга эслатма оладиган одам эслатма олгудек, кейин тавба қилиб, яхши амаллар қилгудек умр бермадикми?! Сизларга Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган пайғамбар келмаганмиди? Бас, энди ҳеч қандай ҳужжатингиз ҳам, ҳеч қандай узрингиз ҳам ўтмайди. Энди дўзах азобини татийверинглар! Энди куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилиган золимларга Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган ёки уни енгиллатадиган бирон ёрдамчи, ҳимоячи бўлмас!
35:38Page 438
إِنَّ ٱللَّهَ عَٰلِمُ غَيۡبِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّهُۥ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ٣٨
Indeed, Allāh is Knower of the unseen [aspects] of the heavens and earth. Indeed, He is Knowing of that within the breasts.
Дарҳақиқат, Аллоҳ осмонлару ернинг ғайбини Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас. Дарҳақиқат, У бандаларининг дилларидаги махфий яхши ва ёмон сирларни ҳам Билгувчидир.
35:39Page 439
هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيۡهِ كُفۡرُهُۥۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ إِلَّا مَقۡتٗاۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ إِلَّا خَسَارٗا ٣٩
It is He who has made you successors upon the earth. And whoever disbelieves - upon him will be [the consequence of] his disbelief. And the disbelief of the disbelievers does not increase them in the sight of their Lord except in hatred; and the disbelief of the disbelievers does not increase them except in loss.
Эй одамлар, У шундай Зотки, ер юзида сизларни бир-биридан кейин қоладиган қилиб яратди. Қандай амал қилишларингизни синаш учун шундай қилди. Ким Аллоҳга ва пайғамбарлар олиб келган рисолатга куфр келтирса, ўзига зарар қилади. Азобини ўзи тортади. Унинг куфри Аллоҳга зарар қилмайди. Кофирларга куфрлари Парвардигорлари ҳузурида қаттиқ ғазабдан ўзга нарсани зиёда қилмайди. Кофирларга куфрлари зиёндан бошқа нарсани зиёда қилмайди. Зеро, улар Аллоҳ мўминлар учун тайёрлаб қўйган жаннатни қўлдан бой берадилар.
35:40Page 439
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ شُرَكَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُواْ مِنَ ٱلۡأَرۡضِ أَمۡ لَهُمۡ شِرۡكٞ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ أَمۡ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ كِتَٰبٗا فَهُمۡ عَلَىٰ بَيِّنَتٖ مِّنۡهُۚ بَلۡ إِن يَعِدُ ٱلظَّٰلِمُونَ بَعۡضُهُم بَعۡضًا إِلَّا غُرُورًا ٤٠
Say, "Have you considered1 your 'partners' whom you invoke besides Allāh? Show me what they have created from the earth, or have they partnership [with Him] in the heavens? Or have We given them a book so they are [standing] on evidence therefrom? [No], rather, the wrongdoers do not promise each other except delusion."2
Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётган бутларингиз ҳақида хабар беринглар-чи, улар ердан нимани яратганлар? Тоғларини яратганларми? Дарёларини яратганларми? Ҳайвонларини яратганларми? Ё улар осмонларни яратишда Аллоҳга шериклик қилганларми? Ёки уларга Биз бир китоб беганмизмики, шу билан бутларга ибодат қилишлари ҳужжатга асосланган бўлиб қолса? Булардан биронтаси ҳам бўлган эмас. Аксинча, золимлар куфру маъсиятлари ила бир-бирларига фақат алдовни ваъда қиладилар".
35:41Page 439
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُمۡسِكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ أَن تَزُولَاۚ وَلَئِن زَالَتَآ إِنۡ أَمۡسَكَهُمَا مِنۡ أَحَدٖ مِّنۢ بَعۡدِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورٗا ٤١
Indeed, Allāh holds the heavens and the earth, lest they cease. And if they should cease, no one could hold them [in place] after Him. Indeed, He is Forbearing1 and Forgiving.
Аллоҳ осмонлару ерни қулаб тушишидан ушлаб турадиган Зотдир. Фаразан, улар қулаб тушадиган бўлса, уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким, ҳеч нарса тутиб қола олмас. Албатта Аллоҳ жазони тезлаштирмайдиган Ҳалимдир, тавба қилган бандасини кечирадиган Мағфиратлидир.
35:42Page 439
وَأَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ لَئِن جَآءَهُمۡ نَذِيرٞ لَّيَكُونُنَّ أَهۡدَىٰ مِنۡ إِحۡدَى ٱلۡأُمَمِۖ فَلَمَّا جَآءَهُمۡ نَذِيرٞ مَّا زَادَهُمۡ إِلَّا نُفُورًا ٤٢
And they swore by Allāh their strongest oaths that if a warner came to them, they would be more guided than [any] one of the [previous] nations. But when a warner came to them, it did not increase them except in aversion
Ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқарган анави кофирлар Аллоҳ тарафидан бир пайғамбар келиб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирса, яҳудий ва насронийлардан кўра кўпроқ ҳаққа эргашишлари ҳақида Аллоҳ номига жуда қаттиқ қасам ичдилар. Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келиб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирганидан кейин эса ҳақдан янада узоқлашиб, ботилга янада қапишдилар. Ичган қасамларига вафо қилмадилар.
35:43Page 439
ٱسۡتِكۡبَارٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَكۡرَ ٱلسَّيِّيِٕۚ وَلَا يَحِيقُ ٱلۡمَكۡرُ ٱلسَّيِّئُ إِلَّا بِأَهۡلِهِۦۚ فَهَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ ٱلۡأَوَّلِينَۚ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَبۡدِيلٗاۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ ٱللَّهِ تَحۡوِيلًا ٤٣
[Due to] arrogance in the land and plotting of evil; but the evil plot does not encompass except its own people. Then do they await except the way [i.e., fate] of the former peoples? But you will never find in the way [i.e., established method] of Allāh any change, and you will never find in the way of Allāh1 any alteration.2
Улар яхши ният билан тўғри мақсаддда қасам ичмадилар. Ер юзида мутакаббирлик қилиш ва одамларни алдаш учун ичдилар. Ёмон макр эса уни қилган маккорлар бошига етади, холос. Энди анави маккор мутакаббирлар Аллоҳнинг ўзгармас қонуниятини кутмоқдаларми?! Яъни, олдингилар ҳалокатга учраганларидек, ўзлари ҳам ҳалок бўлишларини пойлаб ўтирибдиларми?! Аллоҳнинг мутакаббирларни ер билан яксон қилиш борасидаги суннатига-йўлига бадал топа олмассиз. Уларни бошқалар бошига тушадиган қилиб ўзгартириб ҳам бўлмас. Зеро, улар илоҳий барқарор суннатлардир.
35:44Page 439
أَوَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَكَانُوٓاْ أَشَدَّ مِنۡهُمۡ قُوَّةٗۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُعۡجِزَهُۥ مِن شَيۡءٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَلِيمٗا قَدِيرٗا ٤٤
Have they not traveled through the land and observed how was the end of those before them? And they were greater than them in power. But Allāh is not to be caused failure [i.e., prevented] by anything in the heavens or on the earth. Indeed, He is ever Knowing and Competent.
Сизни ёлғонга чиқараётган Қурайш мушриклари ер юзини айланиб юриб, олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритсалар бўлмасми? Ахир улар алалоқибатда ҳалокатга учраманганмидилар? Ҳолбуки, улар Қурайшдан кўра қувватлироқ эдилар. На осмонлардаги ва на ердаги бирон нарса Аллоҳнинг назаридан четда қолмас. У Зот ҳаммасини кўриб-билиб туради. Ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқараётганларнинг ҳар бир ишидан Хабардор. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Аллоҳ истаган пайтда уларни ҳалок этишга ҳам Қодир Зотдир.
35:45Page 440
وَلَوۡ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِمَا كَسَبُواْ مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهۡرِهَا مِن دَآبَّةٖ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِۦ بَصِيرَۢا ٤٥
And if Allāh were to impose blame on the people for what they have earned, He would not leave upon it [i.e., the earth] any creature. But He defers them for a specified term. And when their time comes, then indeed Allāh has ever been, of His servants, Seeing.
Агар Аллоҳ инсонларни қилган гуноҳларига яраша тез жазолаганида ер юзидаги барча жонзотни биронта ҳам қолдирмасдан бир зумда ҳалок этган бўларди. Лекин Аллоҳ уларни Ўзи билган бир муддатга, яъни, Қиёмат кунигача кечиктириб туради. Қиёмат куни келгач, уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради. Зеро, Аллоҳ бандаларини кўриб тургувчидир. Бирон иш У Зотдан яширин қола олмас.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences