Al-Mukhtasar · Tafsir · in Kyrgyz
At-Tawbah 9:93–129
9:93Page 201
۞ إِنَّمَا ٱلسَّبِيلُ عَلَى ٱلَّذِينَ يَسۡتَـٔۡذِنُونَكَ وَهُمۡ أَغۡنِيَآءُۚ رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلۡخَوَالِفِ وَطَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ فَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ٩٣
The cause [for blame] is only upon those who ask permission of you while they are rich. They are satisfied to be with those who stay behind, and Allāh has sealed over their hearts, so they do not know.
Үзүрлүү себептери бар адамдарга эч кандай жаза жок экенин ачык айткандан кийин ким жазалоого татыктуу экенин айтты: «Эй, пайгамбар! Чындыгында жаза сенден согуштан калууга уруксат сурап келгендерге берилет. Анткени алардын даярдык көрүүгө толук мүмкүнчүлүктөрү бар болчу. Бирок алар өздөрүнө төмөндүктү жана кордукту ыраа көрүп, согушка барбагандар менен үйлөрүндө калышты. Аллах алардын жүрөктөрүнө мөөр басты. Эми аларга насаат да таасир бербейт. Алар бул мөөр себептүү тандайын дешсе эмне пайдалуу экенин билишпейт, алыстайын дешсе эмне зыяндуу экенин билишпейт».
9:94Page 202
يَعۡتَذِرُونَ إِلَيۡكُمۡ إِذَا رَجَعۡتُمۡ إِلَيۡهِمۡۚ قُل لَّا تَعۡتَذِرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ لَكُمۡ قَدۡ نَبَّأَنَا ٱللَّهُ مِنۡ أَخۡبَارِكُمۡۚ وَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمۡ وَرَسُولُهُۥ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىٰ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ٩٤
They will make excuses to you when you have returned to them. Say, "Make no excuse - never will we believe you. Allāh has already informed us of your news [i.e., affair]. And Allāh will observe your deeds, and [so will] His Messenger; then you will be taken back to the Knower of the unseen and the witnessed,1 and He will inform you of what you used to do."
Мусулмандар согуштан кайтып келишкенде согушка барбаган эки жүздүүлөр аларга негизсиз шылтоолорду айтып башташат. Аллах Өзүнүн пайгамбарын жана ыймандууларды аларга жооп кылдыртып айтат: «Жалган шылтооңорду айтып актанбай эле койгула. Силердин айткан сөзүңөргө ишенбейбиз. Аллах бизге силердин көкүрөгүңөрдөгү нерселерди билдирди. Аллах жана Анын элчиси көрүп турат. Силер тообо кыласыңарбы, Аллах тообоңорду кабыл кылсын же эки жүздүүлүк кылып жүрө бересиңерби? Кийин бардык нерсени билген Аллахка кайтасыңар, ошондо Ал кылган ишиңерден кабар берет жана ал үчүн сыйлык же жазаңарды берет. Андыктан тообо кылууга жана жакшы иштерди аткарууга шашылгыла».
9:95Page 202
سَيَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمۡ إِذَا ٱنقَلَبۡتُمۡ إِلَيۡهِمۡ لِتُعۡرِضُواْ عَنۡهُمۡۖ فَأَعۡرِضُواْ عَنۡهُمۡۖ إِنَّهُمۡ رِجۡسٞۖ وَمَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُ جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ٩٥
They will swear by Allāh to you when you return to them that you would leave them alone. So leave them alone; indeed they are evil; and their refuge is Hell as recompense for what they had been earning.
Оо, ыймандуулар! Силер ал эки жүздүүлөргө кайтып келгениңерде алар жалган шылтоолорун тастыктап Аллахка касам ичишет. Муну силердин жемеңерге калбаш үчүн кылышат. Аларды ачууланып таштагыла жана мамиле кылбагыла. Акыйкатта алар ичи бузук ыпыластар. Алардын барар жайы тозок болот. Бул алардын кылган эки жүздүүлүктөрү менен күнөөлөрүнүн жазасы.
9:96Page 202
يَحۡلِفُونَ لَكُمۡ لِتَرۡضَوۡاْ عَنۡهُمۡۖ فَإِن تَرۡضَوۡاْ عَنۡهُمۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَرۡضَىٰ عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡفَٰسِقِينَ ٩٦
They swear to you so that you might be satisfied with them. But if you should be satisfied with them - indeed, Allāh is not satisfied with a defiantly disobedient people.
Оо, ыймандуулар! Ал эки жүздүүлөр силерди ыраазы кылыш үчүн жана алардын шылтоолорун туура кабылдооңор үчүн силерге касам ичишет. Аларга ыраазы болбогула! Алардан ыраазы болгонуңар Раббиңерге каршы чыкканыңар. Чындыгында каапырлык жана эки жүздүүлүк кылып Ага баш ийбеген адамдарга Аллах ыраазы болбойт. Эй, мусулмандар! Аллах ыраазы болбогон адамдарга ыраазы болуудан сак болгула!
9:97Page 202
ٱلۡأَعۡرَابُ أَشَدُّ كُفۡرٗا وَنِفَاقٗا وَأَجۡدَرُ أَلَّا يَعۡلَمُواْ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ٩٧
The bedouins are stronger in disbelief and hypocrisy and more likely not to know the limits of what [laws] Allāh has revealed to His Messenger. And Allāh is Knowing and Wise.
Көчмөн арабдар эгер каапырлык же эки жүздүүлүк кылышса, анда алардын каапырлыгы жергиликтүү арабдардын каапырлыгынан да күчтүү жана алардын эки жүздүүлүгү тигилердин эки жүздүүлүгүнөн да күчтүү болот. Алар динден таптакыр кабары жок. Алар пайгамбарга түшкөн парздарды, сүннөттөрдү, өкүмдөрдүн жол-жоболорун үйрөнүүгө татыктуу. Анткени алардын табиятында оройлук, одонолук бар жана адамдар менен көп аралашкан эмес. Аллах алардын абалдарын Билүүчү. Ага анын баары белгилүү. Ал Өз башкаруусунда жана шариятында Даанышман.
9:98Page 202
وَمِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ مَغۡرَمٗا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ ٱلدَّوَآئِرَۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ٩٨
And among the bedouins are some who consider what they spend as a loss1 and await for you turns of misfortune. Upon them will be a misfortune of evil. And Allāh is Hearing and Knowing.
Чөлдө жашаган адамдардын арасында Аллах жолунда берген мал-мүлктү чыгаша же жоготуу деп ойлогон эки жүздүүлөр да бар. Алар садага берсем сооп болбойт, бербей койсом Аллах жазалабайт деп ойлойт. Бирок, кээде ага карабастан, элге көрүнүү үчүн же коркконунан улам садага берет. О, ыймандуулар! Алар силерге жамандык каалап, силерден кутулууну самайт. Аллах алардын ыймандууларга каалап жаткан арты жакшылыкка алып барбай турган жамандыгын жана замандын оомалуулугун ыймандуулардын башына эмес, тескерисинче, алардын өзүнүн башына түшүрөт. Аллах алардын айтканын Угуучу, жашырганын Билүүчү.
9:99Page 202
وَمِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ مَن يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ قُرُبَٰتٍ عِندَ ٱللَّهِ وَصَلَوَٰتِ ٱلرَّسُولِۚ أَلَآ إِنَّهَا قُرۡبَةٞ لَّهُمۡۚ سَيُدۡخِلُهُمُ ٱللَّهُ فِي رَحۡمَتِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٩٩
But among the bedouins are some who believe in Allāh and the Last Day and consider what they spend as means of nearness to Allāh and of [obtaining] invocations of the Messenger. Unquestionably, it is a means of nearness for them. Allāh will admit them to His mercy. Indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.
Чөлдө жашагандардын арасында Аллахка жана акыретке ыйман келтиргендери бар. Алар Аллах жолунда берген мал-мүлктү Аллахка жакындаткан ибадаттардан жана пайгамбардын батасы менен кечирим дубасына жетиш үчүн кылышат. Албетте анын Аллах жолунда берген садакасы жана пайгамбардын ага кылган дубасы аны Аллахка жакындаткан ибадаттардан. Жакында анын сообун Аллахтын алдында алат. Аллах аны Өз кечиримин жана бейишин камтыган чексиз ырайымына киргизет. Чындыгында Ал тообо кылган пенделерине Кечиримдүү, Ырайымдуу.
9:100Page 203
وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَٰنٖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ١٠٠
And the first forerunners [in the faith] among the Muhājireen1 and the Anṣār2 and those who followed them with good conduct - Allāh is pleased with them and they are pleased with Him, and He has prepared for them gardens beneath which rivers flow, wherein they will abide forever. That is the great attainment.
Өз мекенин таштап Аллахка карай көчкөн мухажирлерден эң алдыңкы болуп ыйманга шашылгандардан, пайгамбарды колдошкон ансарлардан жана ошондой эле ишенимде, сөздөрдө, иш-аракеттерде эң алдыңкылардан болуп ыйманга келишкен мухажирлер менен ансарларды ээрчигендерден Аллах ыраазы болду, алардын аткарган ибадаттарын кабыл кылды. Алар дагы Аллахтан ыраазы болушту. Анткени Ал аларга улуу соопторду берди жана алар үчүн кан сарайларынын алдыларынан аккан дарыялары бар бейиштерди даярдап койду. Алар ал жайда түбөлүк калышат. Мына ушул сыйлык – эң чоң ийгилик
9:101Page 203
وَمِمَّنۡ حَوۡلَكُم مِّنَ ٱلۡأَعۡرَابِ مُنَٰفِقُونَۖ وَمِنۡ أَهۡلِ ٱلۡمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى ٱلنِّفَاقِ لَا تَعۡلَمُهُمۡۖ نَحۡنُ نَعۡلَمُهُمۡۚ سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيۡنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَىٰ عَذَابٍ عَظِيمٖ ١٠١
And among those around you of the bedouins are hypocrites, and [also] from the people of Madīnah. They have persisted in hypocrisy. You, [O Muḥammad], do not know them, [but] We know them. We will punish them twice [in this world]; then they will be returned to a great punishment.
Мединага жакын жашашкан көчмөн арабдардын арасында эки жүздүүлөр бар. Ошондой эле мединалыктардын арасында да эки жүздүүлөр бар. Алар эки жүздүүлүктөн кайтышпайт. Эй, пайгамбар! Сен аларды билбейсиң, аларды Аллах билет. Жакында Аллах аларды эки жолу азаптайт, биринчиси бул дүйнөдө алардын эки жүздүүлүгүн ачуу, аларды өлтүрүү жана туткунга алуу менен болот, экинчиси акыретте кабырда азапталуу, андан соң кыяматта тозоктун эң түбүндө чоң азапка салуу менен болот.
9:102Page 203
وَءَاخَرُونَ ٱعۡتَرَفُواْ بِذُنُوبِهِمۡ خَلَطُواْ عَمَلٗا صَٰلِحٗا وَءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيۡهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ ١٠٢
And [there are] others who have acknowledged their sins. They had mixed [i.e., polluted] a righteous deed with another that was bad.1 Perhaps Allāh will turn to them in forgiveness. Indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.
Мединалыктардын арасында кээ бир адамдар бар. Алар согушка себепсиз эле барбай коюшкан. Алар муну моюндарына алышат. Алар жалган шылтоолорун айтып келишкен жок. Алар Аллахка моюн сунуу, Анын шариятын кармануу жана Анын жолунда согушуу сыяктуу мурун кылышкан жакшылык иштерин жаман иштер менен аралаштырып жиберишти. Алар Аллахтан тооболорун кабыл кылуусун, аларды кечирүүсүн үмүт кылышат. Чындыгында Аллах тообо кылган пенделерине Кечиримдүү, аларга Мээримдүү.
9:103Page 203
خُذۡ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡ صَدَقَةٗ تُطَهِّرُهُمۡ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيۡهِمۡۖ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٞ لَّهُمۡۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ١٠٣
Take, [O Muḥammad], from their wealth a charity by which you purify them and cause them increase, and invoke [Allāh's blessings] upon them. Indeed, your invocations are reassurance for them. And Allāh is Hearing and Knowing.
Оо, пайгамбар! Сен алардын мал-мүлктөрүнөн зекет ал. Бул аларды күнөөлөрдүн кирлеринен тазалайт, жакшылыктарынын көбөйүшүнө себеп болот. Алардан зекетти алгандан кийин аларга дуба кыл. Чындыгында сенин дубаң алар үчүн ырайым жана бейпилдик. Аллах сенин дубаңды Угуучу, алардын кылган иштерин жана ниеттерин Билүүчү.
9:104Page 203
أَلَمۡ يَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ هُوَ يَقۡبَلُ ٱلتَّوۡبَةَ عَنۡ عِبَادِهِۦ وَيَأۡخُذُ ٱلصَّدَقَٰتِ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١٠٤
Do they not know that it is Allāh who accepts repentance from His servants and receives charities and that it is Allāh who is the Accepting of Repentance,1 the Merciful?
Согушка барбай койгондор жана Аллахка тообо кылгандар билишсин, Аллах тообо кылган пенделеринин тообосун кабыл кылат жана Ал сакадакаларды да кабыл кылат. Бирок Ал ага муктаж эмес. Садака берген адамга садакасы үчүн сооп берет. Чындыгында Аллах таала тообо кылган пенделеринин тообосун кабыл кылуучу, аларга Ырайымдуу.
9:105Page 203
وَقُلِ ٱعۡمَلُواْ فَسَيَرَى ٱللَّهُ عَمَلَكُمۡ وَرَسُولُهُۥ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ١٠٥
And say, "Do [as you will], for Allāh will see your deeds, and [so will] His Messenger and the believers. And you will be returned to the Knower of the unseen and the witnessed, and He will inform you of what you used to do."
Оо, пайгамбар! Мына ошол согушка барбай койгондорго жана күнөөлөрүнө тообо кылгандарга айт: «Ошол кетирген жоготуунун ордун толуктагыла, ар бир ишти Аллах үчүн чын ыкластан кылгыла, Аны ыраазы кылган иштерди аткаргыла. Мына ошондо Аллах, Анын элчиси жана ыймандуулар силердин кылган иштериңерди көрүшөт. Силер кыямат күнү баарын билген Раббиңерге кайтасыңар. Ошондо Ал силер жашырган жана айткан нерселердин баарысын билдирет. Бул дүйнөдө кылган иштериңердин кабарын берет жана силерди ал үчүн сыйлайт же жазалайт».
9:106Page 203
وَءَاخَرُونَ مُرۡجَوۡنَ لِأَمۡرِ ٱللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمۡ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيۡهِمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ١٠٦
And [there are] others deferred until the command of Allāh - whether He will punish them or whether He will forgive them. And Allāh is Knowing and Wise.
Табук согушуна барбай койгондордун кээ биринин эч кандай себептери болгон эмес. Мына ошолорго Аллахтын өкүмү кечиктирилет. Аллах аларга Өзү каалагандай өкүм чыгарат, эгер тообо кылышпаса аларды азаптайт, а эгер тообо кылышса тооболорун кабыл кылат. Аллах жазага жана кечиримге татыктууларды Билүүчү, Өз шариятында жана башкаруусунда Даанышман. Ал эми ал адамдар – Мурара ибн ар-Рабии, Кааб ибн Малик жана Хилал ибн Умейя.
9:107Page 204
وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مَسۡجِدٗا ضِرَارٗا وَكُفۡرٗا وَتَفۡرِيقَۢا بَيۡنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَإِرۡصَادٗا لِّمَنۡ حَارَبَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ مِن قَبۡلُۚ وَلَيَحۡلِفُنَّ إِنۡ أَرَدۡنَآ إِلَّا ٱلۡحُسۡنَىٰۖ وَٱللَّهُ يَشۡهَدُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ ١٠٧
And [there are] those [hypocrites] who took for themselves a mosque for causing harm and disbelief and division among the believers and as a station for whoever had warred against Allāh and His Messenger before. And they will surely swear, "We intended only the best." And Allāh testifies that indeed they are liars.
Эки жүздүүлөрдүн арасында дагы ушундай адамдар бар, алар Аллахка баш ийбестик үчүн мечит курушту. Алар муну мусулмандарга зыян бериш үчүн, эки жүздүүлөрдү кубаттандыруу менен каапырлыкты ачыкка чыгарыш үчүн, ыймандууларды бөлүп жарыш үчүн, ошондой эле мечит курулганга чейин Аллах жана Анын элчиси менен душмандашкандарды күтүп, согушка камдануу үчүн гана курушту. Ошол эки жүздүүлөр силерге касам ичишип: «Биздин көздөгөнүбүз – мусулмандарга жакшылык каалоо гана болчу» – дешет. Алар бул айткан сөздөрүндө жалганчылар экенине Аллах Өзү күбө.
9:108Page 204
لَا تَقُمۡ فِيهِ أَبَدٗاۚ لَّمَسۡجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقۡوَىٰ مِنۡ أَوَّلِ يَوۡمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِۚ فِيهِ رِجَالٞ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُطَّهِّرِينَ ١٠٨
Do not stand [for prayer] within it - ever. A mosque founded on righteousness from the first day1 is more worthy for you to stand in. Within it are men who love to purify themselves; and Allāh loves those who purify themselves.
Оо, пайгамбар! Эки жүздүүлөр сени ушул сыпаттагы мечитте намаз окууга чакырса, аларга жооп бербе! Чындыгында каапырлыктын үстүнө курулган бул мечитке караганда тээ башынан эле такыбалыктын үстүнө курулган Кубаа мечитинде намаз окуганың артыгыраак. Кубаа мечитинде ыпыластыктан жана дааратсыздыктан суу менен тазаланганды, ошондой эле кечирим суроо жана тообо кылуу менен күнөөлөрдөн тазаланганды сүйгөн эркектер бар. Аллах дааратсыздыктан, ыпыластыктан жана күнөөлөрдөн тазалангандарды жакшы көрөт.
9:109Page 204
أَفَمَنۡ أَسَّسَ بُنۡيَٰنَهُۥ عَلَىٰ تَقۡوَىٰ مِنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٍ خَيۡرٌ أَم مَّنۡ أَسَّسَ بُنۡيَٰنَهُۥ عَلَىٰ شَفَا جُرُفٍ هَارٖ فَٱنۡهَارَ بِهِۦ فِي نَارِ جَهَنَّمَۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ ١٠٩
Then is one who laid the foundation of his building on righteousness [with fear] from Allāh and [seeking] His approval better or one who laid the foundation of his building on the edge of a bank about to collapse, so it collapsed with him into the fire of Hell? And Allāh does not guide the wrongdoing people.
Аллахтын ыраазылыгын көздөп көптөгөн жакшылык иштерди жасап, Анын буйруктарына баш ийип, тыйгандарын таштоо менен Ага болгон такыбалыктын үстүнө имарат курган адамдар – мусулмандарга зыян бериш үчүн, каапырлыкты күчөтүш үчүн жана ыймандууларды бөлүп жарыш үчүн мечит курган адамдар менен кантип тең болушсун?! Алар эч качан тең болушпайт! Биринчиси кыналып курулган бекем имарат сыяктуу. Аны кулап калат деп коркпойсуң. Ал эми тигиниси болсо жардын кырына салынган имарат сыяктуу. Ал акыры бузулуп кулайт. Ошону менен ал имараты тозоктун түбүнө урап түшөт. Аллах каапырлык жана эки жүздүүлүк кылган залымдардын иштерин оңунан чыгарбайт.
9:110Page 204
لَا يَزَالُ بُنۡيَٰنُهُمُ ٱلَّذِي بَنَوۡاْ رِيبَةٗ فِي قُلُوبِهِمۡ إِلَّآ أَن تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ١١٠
Their building which they built will not cease to be a [cause of] skepticism in their hearts until their hearts are cut [i.e., stopped]. And Allāh is Knowing and Wise.
Алар зыян бериш үчүн курушкан мечити жүрөктөрүндө өчпөгөн эки жүздүүлүк бойдон кала берди. Бул абал алар кылыч менен өлтүрүлүп же өлүм келип жүрөктөрү тытылып кеткенге чейин уланат. Аллах пенделери кылган иштерин Билүүчү жана жакшылыкка сыйлык, жамандыкка жазаны өкүм кылууда Даанышман.
9:111Page 204
۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَۚ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيَقۡتُلُونَ وَيُقۡتَلُونَۖ وَعۡدًا عَلَيۡهِ حَقّٗا فِي ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَٱلۡإِنجِيلِ وَٱلۡقُرۡءَانِۚ وَمَنۡ أَوۡفَىٰ بِعَهۡدِهِۦ مِنَ ٱللَّهِۚ فَٱسۡتَبۡشِرُواْ بِبَيۡعِكُمُ ٱلَّذِي بَايَعۡتُم بِهِۦۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ١١١
Indeed, Allāh has purchased from the believers their lives and their properties [in exchange] for that they will have Paradise. They fight in the cause of Allāh, so they kill and are killed. [It is] a true promise [binding] upon Him in the Torah and the Gospel and the Qur’ān. And who is truer to his covenant than Allāh? So rejoice in your transaction which you have contracted. And it is that which is the great attainment.
Чындыгында ыймандуулардын жандары Аллахтын мүлкү болсо дагы Ал Өз айкөлдүгү менен бейишти берип алардын жандарын кымбат баага сатып алды. Анткени алар Аллахтын сөзү бийик болуш үчүн каапырлар менен согушту. Алар каапырларды өлтүрүштү жана каапырлардын колунан өлүштү. Бул үчүн Аллах аларга Мусанын китеби Тооратта, Исанын китеби Инжилде, Мухаммаддын китеби Куранда чыныгы убада берди. Ал эми убаданы аткарууда Аллахтан өткөн эч ким жок. Эй, ыймандуулар! Аллах менен кылган соодаңарга сүйүнгүлө! Силер бул аркылуу чоң киреше таптыңар. Мына ушул соодаңар – эң чоң ийгилик.
9:112Page 205
ٱلتَّٰٓئِبُونَ ٱلۡعَٰبِدُونَ ٱلۡحَٰمِدُونَ ٱلسَّٰٓئِحُونَ ٱلرَّٰكِعُونَ ٱلسَّٰجِدُونَ ٱلۡأٓمِرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡحَٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللَّهِۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ١١٢
[Such believers are] the repentant, the worshippers, the praisers [of Allāh], the travelers [for His cause], those who bow and prostrate [in prayer], those who enjoin what is right and forbid what is wrong, and those who observe the limits [set by] Allāh. And give good tidings to the believers.
Мындай сыйлыкка арзыгандар – алар Аллах жаман көргөн жана Анын каарын жараткан нерселерди таштап Ал сүйгөн жана ыраазы болгон нерселерге кайткандар. Алар Аллахтан коркуп, Ал үчүн жөнөкөй болуп өздөрүн кор тутушкандар, Ага моюн сунууда болгон аракетин кылышкандар, бардык абалда Раббисине шүгүр кылгандар, орозо туткандар, намаз окугандар, Аллахтын жана Анын элчисинин буйруктарына чакыргандар, Аллахтын жана Анын элчисинин тыюуларынан кайтаргандар, Аллахтын өкүм-буйруктарын аткаргандар, тыюуларын таштагандар. Эй, пайгамбар! Мына ушул сыпаттарга ээ болгон ыймандууларды бул дүйнөдө жана акыретте кубанычка сала турган кабарды жеткир.
9:113Page 205
مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن يَسۡتَغۡفِرُواْ لِلۡمُشۡرِكِينَ وَلَوۡ كَانُوٓاْ أُوْلِي قُرۡبَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمۡ أَنَّهُمۡ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ١١٣
It is not for the Prophet and those who have believed to ask forgiveness for the polytheists, even if they were relatives, after it has become clear to them that they are companions of Hellfire.
Мушриктер ширк кылып өлгөнү себептүү тозокко түшөрү анык болгондон кийин алар ыймандуулардын жакын туугандары болушса да пайгамбар менен ыймандууларга алар үчүн Аллахтын кечиримин суроого болбойт.
9:114Page 205
وَمَا كَانَ ٱسۡتِغۡفَارُ إِبۡرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوۡعِدَةٖ وَعَدَهَآ إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥٓ أَنَّهُۥ عَدُوّٞ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنۡهُۚ إِنَّ إِبۡرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٞ ١١٤
And the request of forgiveness of Abraham for his father was only because of a promise he had made to him. But when it became apparent to him [i.e., Abraham] that he [i.e., the father] was an enemy to Allāh, he disassociated himself from him. Indeed was Abraham compassionate and patient.
Ибрахим өз атасы үчүн Аллахтын кечиримин сурашышы – ал үчүн сөзсүз кечирим сураймын деген убадасы себептен гана болгон. Аны мусулман болот деп үмүттөнгөн. Ибрахимдин айткан насааты атасына эч пайда бербегени же Аллах тараптан аны каапыр болуп өлөт деген аянды билгени себептүү ал Аллахтын душманы экени ага маалым болгондо ал андан баш тартты. Ал үчүн Аллахтан кечирим сураганы – Аллах ага аян кылган өкүмдөн корккону үчүн эмес, өзү тараптан болгон чечимден улам болгон. Чындыгында Ибрахим Аллахка көп жалбарган жана залым элин көп кечирген адам эле.
9:115Page 205
وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِلَّ قَوۡمَۢا بَعۡدَ إِذۡ هَدَىٰهُمۡ حَتَّىٰ يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ ١١٥
And Allāh would not let a people stray after He has guided them until He makes clear to them what they should avoid. Indeed, Allāh is Knowing of all things.
Адамдарга ташташ милдет болгон арам нерселердин баарын Аллах баяндап берип туура жолго салгандан кийин аларды адашты деп өкүм берүүсү мүмкүн эмес. Эгер алар Аллах арам кылган нерселерди баяндагандан кийин кылышса, анда аларга адашты деп өкүм берет. Чындыгында Аллах баарын билет. Андан эч нерсе жашыруун эмес. Акыйкатта ал силерге билбегениңерди үйрөттү.
9:116Page 205
إِنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۚ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٖ ١١٦
Indeed, to Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth; He gives life and causes death. And you have not besides Allāh any protector or any helper.
Чындыгында жердеги жана асмандардагы бүткүл мүлк Аллахка гана таандык. Ал экөөсүндө Ага эч ким шериктеш эмес жана андагы эч бир нерсе Ага жашыруун эмес. Ал кимди кааласа тирилтет, кимди кааласа өлтүрөт. Эй, адамдар! Силердин ишиңерди жөнгө салган Аллахтан башка башкаруучу жок жана душманга каршы силерге жардам берген, силерди жамандыктан коргогон колдоочу жок.
9:117Page 205
لَّقَد تَّابَ ٱللَّهُ عَلَى ٱلنَّبِيِّ وَٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ ٱلۡعُسۡرَةِ مِنۢ بَعۡدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٖ مِّنۡهُمۡ ثُمَّ تَابَ عَلَيۡهِمۡۚ إِنَّهُۥ بِهِمۡ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ ١١٧
Allāh has already forgiven the Prophet and the Muhājireen and the Anṣār who followed him in the hour of difficulty after the hearts of a party of them had almost inclined [to doubt], and then He forgave them. Indeed, He was to them Kind and Merciful.
Аллах Мухаммад пайгамбардын тообосун кабыл кылды. Анткени ал эки жүздүүлөргө Табук согушуна барбай коюуга уруксат берип койгон эле. Ошондой эле мухажирлер менен ансарлардын да тооболорун кабыл кылды. Алар согуштан калышкан жок. Тескерисинче, алар катуу ысыкка, каражаттын аздыгына, душмандын күчтүүлүгүнө карабастан аны менен барышты. Бирок ара жолдо катаал кыйынчылыктарга туш болгондо алардын кээ топторунун жүрөктөрү согуштан кайтып кетүүгө ыктады. Андан соң Аллах аларга кайраттанууга жана согушка барууга ийгилик берди жана тооболорун кабыл кылды. Чындыгында Аллах аларга Кичипейил жана Мээримдүү. Аларга тообо кылууга мүмкүнчүлүк берип, тооболорун кабыл кылуусу да – Анын ырайымдуулугунан.
9:118Page 206
وَعَلَى ٱلثَّلَٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّىٰٓ إِذَا ضَاقَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَرۡضُ بِمَا رَحُبَتۡ وَضَاقَتۡ عَلَيۡهِمۡ أَنفُسُهُمۡ وَظَنُّوٓاْ أَن لَّا مَلۡجَأَ مِنَ ٱللَّهِ إِلَّآ إِلَيۡهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيۡهِمۡ لِيَتُوبُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١١٨
And [He also forgave] the three who were left alone [i.e., boycotted, regretting their error] to the point that the earth closed in on them in spite of its vastness1 and their souls confined [i.e., anguished] them and they were certain that there is no refuge from Allāh except in Him. Then He turned to them so they could repent. Indeed, Allāh is the Accepting of Repentance,2 the Merciful.
Аллах бул үч адамдын тооболорун да кабыл кылды. Алар Кааб ибн Малик, Мурара ибн ар-Рабии жана Хилал ибн Умейя. Алар пайгамбар менен Табук согушуна барбай коюшкандан кийин кылган тооболорунун кабыл кылынуусу кечиктирилгендер. Ошондон кийин пайгамбар адамдарга алар менен мамилени үзүүнү буйруду. Бул себептүү аларды кайгы-түйшүк басып, акыры алар үчүн кең жер да тарып кетти, жалгыздыктан көкүрөктөрү сыгылып кетти. Ошондо алар үчүн жалгыз Аллахтан башка баш калкалар эч ким жок экенин билишти. Аллах аларга тообо кылууга мүмкүнчүлүк берип ырайым кылды, кийин тооболорун кабыл кылды. Чындыгында Ал пенделеринин тооболорун кабыл кылуучу, аларга Ырайымдуу.
9:119Page 206
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ ٱلصَّٰدِقِينَ ١١٩
O you who have believed, fear Allāh and be with those who are true.
Оо, Аллахка ыйман келтиргендер, пайгамбарды ээрчигендер жана Анын шариятын аткаргандар! Аллахтын буйруктарын аткарып, тыйгандарынан алыстоо менен Аллахтан корккула! Ыймандарында, сөздөрүндө жана иштеринде чынчыл адамдар менен бирге болгула! Силер үчүн чындыктан башкада эч кутулуу жок.
9:120Page 206
مَا كَانَ لِأَهۡلِ ٱلۡمَدِينَةِ وَمَنۡ حَوۡلَهُم مِّنَ ٱلۡأَعۡرَابِ أَن يَتَخَلَّفُواْ عَن رَّسُولِ ٱللَّهِ وَلَا يَرۡغَبُواْ بِأَنفُسِهِمۡ عَن نَّفۡسِهِۦۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ لَا يُصِيبُهُمۡ ظَمَأٞ وَلَا نَصَبٞ وَلَا مَخۡمَصَةٞ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَطَـُٔونَ مَوۡطِئٗا يَغِيظُ ٱلۡكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنۡ عَدُوّٖ نَّيۡلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُم بِهِۦ عَمَلٞ صَٰلِحٌۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١٢٠
It was not [proper] for the people of Madīnah and those surrounding them of the bedouins that they remain behind after [the departure of] the Messenger of Allāh or that they prefer themselves over his self.1 That is because they are not afflicted by thirst or fatigue or hunger in the cause of Allāh, nor do they tread on any ground that enrages the disbelievers, nor do they inflict upon an enemy any infliction but that it is registered for them as a righteous deed. Indeed, Allāh does not allow to be lost the reward of the doers of good.
Пайгамбар өзү баш болуп Аллах жолунда согушка чыкса, анда мединалыктар жана анын айланасында жашаган көчмөн арабдар үчүн андан калууга уруксат жок. Алар үчүн өз жандарын аяп, аны пайгамбардын жанынан да кастарлоого болбойт. Тескерисинче алар үчүн пайгамбардын жанынан да өз жандарын курман кылуу милдет. Мунун себеби эгер алар чаңкоого, чарчоого, Аллах жолунда ачкалыкка кабылышса, же кандайдыр бир жерге конушуп, алардын ошол жерде болушу каапырлардын кыжырын кайнатса, же душмандын колунан өлүмгө дуушар болуп, же туткундалып, же олжого ээ болуп, же жеңилүү ызасын тартышса, анда бул себептүү Аллах аларга сөзсүз кабыл кылынган жакшылык иштин сообун жазат. Чындыгында Аллах жакшылык кылуучулардын сообун жок кылбайт. Тескерисинче, аларга толук кылып жана көбөйтүп берет.
9:121Page 206
وَلَا يُنفِقُونَ نَفَقَةٗ صَغِيرَةٗ وَلَا كَبِيرَةٗ وَلَا يَقۡطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمۡ لِيَجۡزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحۡسَنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٢١
Nor do they spend an expenditure, small or large, or cross a valley but that it is registered for them that Allāh may reward them for the best of what they were doing.
Аз болсо да, көп болсо да алар мал-мүлк сарпташса жана кайсы бир өрөөндү басып өтүшсө, анда Аллах алардын сарптаганы жана кылган сапары үчүн аларга сыйлык катары соопторду жазат жана акыретте кылган иштерине эң жакшы соопторду берет.
9:122Page 206
۞ وَمَا كَانَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةٗۚ فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٖ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةٞ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوۡمَهُمۡ إِذَا رَجَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَحۡذَرُونَ ١٢٢
And it is not for the believers to go forth [to battle] all at once. For there should separate from every division of them a group [remaining] to obtain understanding in the religion and warn [i.e., advise] their people when they return to them that they might be cautious.
Ыймандуулардын бүт баары согушка кетүүсүнө уруксат жок. Анткени алар душманга жеңилип калышса, анда тукум курут болуп кетүүлөрү мүмкүн. Андыктан алардын бир бөлүгү согушка кетип, бир бөлүгү пайгамбар менен бирге калганы, андан шарият өкүмдөрүн жана Курандан укканы аркылуу динди терең үйрөнүшүп, кийин адамдар согуштан кайтып келишкенде үйрөнгөн нерселерин аларга үйрөтүшкөнү жакшы эмеспи?! Балким алар Аллахтын азабынан жана жазасынан коргонушар, Анын буйруктарына баш ийип, тыйгандарынан тыйылышар. Бул окуя Аллахтын элчиси сахабаларынан кээ бирлерин өзү тандап, чөлгө жоортулга жиберген аскерлерде болгон.
9:123Page 207
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلۡكُفَّارِ وَلۡيَجِدُواْ فِيكُمۡ غِلۡظَةٗۚ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلۡمُتَّقِينَ ١٢٣
O you who have believed, fight against those adjacent to you of the disbelievers and let them find in you harshness. And know that Allāh is with the righteous.
Аллах таала ыймандууларды айланасындагы каапырлар менен согушууга буйруду. Анткени алардын ыймандууларга жакын турушканы алар үчүн коркунуч туудурушу мүмкүн. Ошондой эле аларды коркунуч салып, жамандыктарын алдын алыш үчүн аларга күч-кубаттуулукту жана кайраттуулукту көрсөтүүлөрүн буйруду. Аллах таала Өз жардамы жана колдоосу менен такыба ыймандуулар менен бирге.
9:124Page 207
وَإِذَا مَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٞ فَمِنۡهُم مَّن يَقُولُ أَيُّكُمۡ زَادَتۡهُ هَٰذِهِۦٓ إِيمَٰنٗاۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَزَادَتۡهُمۡ إِيمَٰنٗا وَهُمۡ يَسۡتَبۡشِرُونَ ١٢٤
And whenever a sūrah is revealed, there are among them [i.e., the hypocrites] those who say, "Which of you has this increased in faith?" As for those who believed, it has increased them in faith, while they are rejoicing.
Эгерде Аллах Өз элчисине сүрө түшүрсө, эки жүздүүлөрдүн кээ бирлери маскара шылдың кылышып: «Мухаммадга түшкөн бул сүрөө кимиңердин ыйманыңарды көбөйтүп жиберди?» – суроо ташташат. Ал эми сүрөөнүн түшүшү Аллахка ыйман келтирип, Анын элчисине ишенгендердин ыймандарына ыйман кошот жана түшкөн вахий себептүү алар кубанычка батышат. Анткени бул нерседе алар үчүн дүйнөлүк жана акыреттик пайдалар бар.
9:125Page 207
وَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ فَزَادَتۡهُمۡ رِجۡسًا إِلَىٰ رِجۡسِهِمۡ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كَٰفِرُونَ ١٢٥
But as for those in whose hearts is disease, it has [only] increased them in evil [in addition] to their evil.1 And they will have died while they are disbelievers.
Ал эми өкүмдөрдү жана окуяларды камтыган Курандын түшүшү эки жүздүүлөрдүн оорусуна оору, бузукулугуна бузукулук кошот. Себеби алар түшкөн нерсени жалганга чыгарышты. Ошондуктан Курандын түшүшү көбөйгөн сайын алардын жүрөктөрүндөгү оору да көбөйөт. Анткени алар ар бир түшкөн нерсеге шектеништи жана каапырлыкта өлүштү.
9:126Page 207
أَوَلَا يَرَوۡنَ أَنَّهُمۡ يُفۡتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٖ مَّرَّةً أَوۡ مَرَّتَيۡنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمۡ يَذَّكَّرُونَ ١٢٦
Do they not see that they are tried every year once or twice but then they do not repent nor do they remember?
Аллах эки жүздүүлөрдүн абалын жана эки жүздүүлүктөрүн ар жылы бир же эки жолу ачыкка чыгарып аларды сынап жатканын көрүп сабак алышпайбы?! Мына ошону кылып жаткан Аллах экенин билишкенден кийин да каапырлыктарын таштап Ага тообо кылышпады, эки жүздүүлүктөрүн да ташташпады жана алардын башына түшкөн нерсе Аллах тараптан болсо да сабак алышпады.
9:127Page 207
وَإِذَا مَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٞ نَّظَرَ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ هَلۡ يَرَىٰكُم مِّنۡ أَحَدٖ ثُمَّ ٱنصَرَفُواْۚ صَرَفَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُم بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَفۡقَهُونَ ١٢٧
And whenever a sūrah is revealed, they look at each other, [as if saying], "Does anyone see you?" and then they dismiss themselves. Allāh has dismissed their hearts because they are a people who do not understand.
Эгерде Аллах Өз элчисине эки жүздүүлөрдүн абалдары тууралуу айтылган сүрөө түшүрсө, эки жүздүүлөр бири-бирин карап: «Силерди эч ким көргөн жокпу?» – деп сурашат. Эгер аларды эч ким көрбөсө, анда ал жерден тарап кетишет. Аллах алардын жүрөктөрүн туура жолдон жана акыйкаттан буруп койду жана алар түшүнбөгөн коом болушкан себептүү аларды жардамсыз калтырды.
9:128Page 207
لَقَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِيزٌ عَلَيۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِيصٌ عَلَيۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ ١٢٨
There has certainly come to you a Messenger from among yourselves. Grievous to him is what you suffer; [he is] concerned over you [i.e., your guidance] and to the believers is kind and merciful.
Эй, арабдар! Силерге өзүңөрдөн болгон пайгамбар келди. Ал дагы силерге окшогон эле араб. Силерге машакат жараткан нерсе аны да машакатка салат. Ал туура жолго түшүшүңөрдү ушунчалык каалайт жана силерге өтө камкор. Айрыкча ыймандууларга өтө кичипейил жана мээримдүү.
9:129Page 207
فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُلۡ حَسۡبِيَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَهُوَ رَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ ١٢٩
But if they turn away, [O Muḥammad], say, "Sufficient for me is Allāh; there is no deity except Him. On Him I have relied, and He is the Lord of the Great Throne."
Оо, пайгамбар! Эгерде алар сенден жүз буруп кетишсе жана сен алып келген нерсеге ыйман келтиришпесе, анда аларга айт: «Өзүнөн башка сыйынууга татыктуу зат болбогон Аллах мага жетиштүү. Жалгыз Ага гана таянам. Ал улуу Арштын Раббиси».
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences