Al-Mukhtasar · Tafsir · in Sinhala
الطلاق
At-Talaq
The Divorce · Medinan · 12 ayahs
65:1Page 558
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ إِذَا طَلَّقۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحۡصُواْ ٱلۡعِدَّةَۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ رَبَّكُمۡۖ لَا تُخۡرِجُوهُنَّ مِنۢ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخۡرُجۡنَ إِلَّآ أَن يَأۡتِينَ بِفَٰحِشَةٖ مُّبَيِّنَةٖۚ وَتِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ ٱللَّهِ فَقَدۡ ظَلَمَ نَفۡسَهُۥۚ لَا تَدۡرِي لَعَلَّ ٱللَّهَ يُحۡدِثُ بَعۡدَ ذَٰلِكَ أَمۡرٗا ١
O Prophet, when you [Muslims] divorce women, divorce them for [the commencement of] their waiting period and keep count of the waiting period,1 and fear Allāh, your Lord. Do not turn them out of their [husbands'] houses, nor should they [themselves] leave [during that period] unless they are committing a clear immorality. And those are the limits [set by] Allāh. And whoever transgresses the limits of Allāh has certainly wronged himself. You know not; perhaps Allāh will bring about after that a [different] matter.2
අහෝ නබිවරය! නුඹ හෝ නුඹේ සමූහයා අතරින් කිසිවෙකු හෝ තම බිරිය දික්කසාද කරන්නට සිතුවේ නම්, ඇයගේ පළමු ඉද්දා -පොරොත්තු- වාරය සඳහා ඔහු ඇයව දික්කසාද කළ යුතුයි. එම දික්කසාදය, ඇය සමග සංසර්ගයේ නිරත නොවූ පිරිසිදු කාලයක විය යුතුය. නුඹලාගේ එම බිරියන් නැවතත් කැඳවා ගන්නට නුඹලා සිතුවේ නම් එසේ ගෙන්වා ගැනීමට පහසුවන පරිදි නුඹලා ඉද්දා -පොරොත්තු කාලය- සුරක්ෂිතව පිළිපැදිය යුතුය. අල්ලාහ්ගේ නියෝග පිළිපදිමින් හා ඔහු තහනම් කළ දැයින් වැළකෙමින් අල්ලාහ්ට බැතිමත්ව කටයුතු කරනු. දික්කසාද කරනු ලැබූ කාන්තාවන් පදිංචිව සිටින නිවෙස්වලින් නුඹලා ඔවුන් බැහැර නොකළ යුතුය. ඔවුන් ද ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලය අවසන් වන තුරු ඉන් පිටතට නො යා යුතුය. නමුත් ඔවුන් අපචාරය වැනි අශීලාචාර කටයුත්තක් සිදු කර ඇත්නම් හැර. මෙම නීති අල්ලාහ් තම ගැත්තන් හට සීමා කළ ඔහුගේ සීමාවන් වේ. කවරෙකු අල්ලාහ්ගේ සීමාවන් ඉක්මවා කටයුතු කරන්නේ ද, තම පරමාධිපතිට ඔහු පිටුපෑම හේතුවෙන් විනාශයේ හේතුකාරණා ගෙනැවිත් ඔහු ඔහුටම අපරාධ කර ගනී. අහෝ දික්කසා කළවුනි! එම දික්කසාදයෙන් පසුව නුඹ නොසිතන කරුණක් සිදු වී පසුව නුඹ ඇයව නැවත ගෙන්වා ගත හැක.
65:2Page 558
فَإِذَا بَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمۡسِكُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٍ أَوۡ فَارِقُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٖ وَأَشۡهِدُواْ ذَوَيۡ عَدۡلٖ مِّنكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلشَّهَٰدَةَ لِلَّهِۚ ذَٰلِكُمۡ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يَجۡعَل لَّهُۥ مَخۡرَجٗا ٢
And when they have [nearly] fulfilled their term, either retain them according to acceptable terms or part with them according to acceptable terms. And bring to witness two just men from among you and establish the testimony for [the acceptance of] Allāh. That is instructed to whoever should believe in Allāh and the Last Day. And whoever fears Allāh - He will make for him a way out1
ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලය අවසන් වීමට ළඟා වූ විට කැමැත්තෙන් හා යහපත් පවුල් සම්බන්ධතාවකින් යුතුව නුඹලා ඔවුන් නැවත කැඳවා ගනු. එසේ නැතහොත් ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලය අවසන් වන විට ඔවුන් ගෙන්වා ගැනීම අතහැර දමනු. ඔවුනට ඔවුන් සතු ඔවුන්ගේ දීමනා පිරි නමනවාත් සමගම ඔවුන්ගේ වගකීම ඔවුනටම සතු වන්නේය. නුඹලා ඔවුන් නැවත කැඳවා ගන්නට සිතුව ද එසේ නැතහොත් ඔවුන් වෙන් කරන්නට සිතුව ද, ආරවුල් විසදිය හැකි වනු පිණිස නුඹලා අතරින් යුක්ති ගරුක දෙදෙනෙකු සාක්ෂි වශයෙන් පත් කර ගනු. අහෝ සාක්ෂිකරුවනි! අල්ලාහ්ගේ තෘප්තිය අපේක්ෂා කරන්නන් ලෙස එම සාක්ෂි සඳහා පෙනී සිටිනු. සඳහන් කරන ලද මෙම නීතිරීති අල්ලාහ්ව විශ්වාස කරන, මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන විශ්වාස කරන ජනයාට මෙනෙහි කරනු ලැබ ඇත. ඊට හේතුව මෙම උපදෙස් හා මෙනෙහි කිරීම් තුළින් ප්රයෝජන ලබනුයේ එවැන්නෙකු වන බැවිනි. කවරෙකු අල්ලාහ්ගේ නියෝග පිළිපදිමින් හා ඔහු තහනම් කළ දැයින් වැළකෙමින් ඔහුට බැතිමත්ව කටයුතු කරන්නේ ද සිදු වී ඇති සියලුම ආකාරයේ අපහසුතාවන් හා පීඩාවන්ගෙන් පිටවුමක් අල්ලාහ් ඔහුට ඇති කරනු ඇත.
65:3Page 558
وَيَرۡزُقۡهُ مِنۡ حَيۡثُ لَا يَحۡتَسِبُۚ وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسۡبُهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ بَٰلِغُ أَمۡرِهِۦۚ قَدۡ جَعَلَ ٱللَّهُ لِكُلِّ شَيۡءٖ قَدۡرٗا ٣
And will provide for him from where he does not expect. And whoever relies upon Allāh - then He is sufficient for him. Indeed, Allāh will accomplish His purpose. Allāh has already set for everything a [decreed] extent.
ඔහු නොසිතූ පරිදි ඔහුගේ ගිණුමෙහි නොමැති පෝෂණ සම්පත් ඔහු ඔහුට ලබා දෙනු ඇත. කවරෙකු තම කටයුතුවලදී අල්ලාහ් මත පමණක් රැඳෙන්නේ ද ඔහු ඔහුට ප්රමාණවත් වෙයි. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ඔහුගේ කටයුතු ක්රියාත්මක කරන්නාය. ඔහුට කිසිවක් නොහැකිකමක් නැත. ඔහුට කිසිවක් මඟ හැරෙන්නේ ද නැත. සැබැවින්ම අල්ලාහ් සෑම දෙයකටම එය අවසන්වන ප්රමාණයක් නිර්ණය කර ඇත්තේය. දුෂ්කරතාවට ප්රමාණයක් ඇත. සමෘද්ධියටත් ප්රමාණයක් ඇත. මිනිසා වෙත ඒ දෙකින් එකක් හෝ දිගටම පවතින්නේ නැත.
65:4Page 558
وَٱلَّٰٓـِٔي يَئِسۡنَ مِنَ ٱلۡمَحِيضِ مِن نِّسَآئِكُمۡ إِنِ ٱرۡتَبۡتُمۡ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَٰثَةُ أَشۡهُرٖ وَٱلَّٰٓـِٔي لَمۡ يَحِضۡنَۚ وَأُوْلَٰتُ ٱلۡأَحۡمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعۡنَ حَمۡلَهُنَّۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يَجۡعَل لَّهُۥ مِنۡ أَمۡرِهِۦ يُسۡرٗا ٤
And those who no longer expect menstruation among your women - if you doubt, then their period is three months, and [also for] those who have not menstruated. And for those who are pregnant, their term is until they give birth.1 And whoever fears Allāh - He will make for him of his matter ease.
දික්කසාද කරන ලද කාන්තාවන් ඔවුන් වයස්ගත හේතුවෙන් ඔසප් තත්ත්වයට පත්වීම ගැන බලාපොරොතු සුන් වී ඇත්නම් ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලයේ ගණනය කරනු ලබනුයේ කෙසේදැයි නුඹලා සැක කරන්නෙහු නම්, එවිට ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලය වනුයේ මාස තුනකි. එම කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ කුඩා අවදිය හේතුවෙන් තවමත් ඔසප් තත්ත්වයට පත් නොවූ කාන්තාවන් නම් ඔවුන්ගේ ද ඉද්දා කාලය මාස තුනකි. දික්කසදාය හෝ මිය යෑම හේතුවෙන් ගැබිණි මාතාවන්ගේ දික්කසාද කාලය ඔවුන්ගේ දරුවා ප්රසූත කිරීමත් සමග අවසන් වෙයි. අල්ලාහ්ගේ නියෝග පිළිපදිමින් හා ඔහු තහනම් කළ දැයින් වැළකෙමින් කවරෙකු අල්ලාහ්ට බැතිමත්ව කටයුතු කරන්නේ ද ඔහුගේ කටයුතු අල්ලාහ් ඔහුට පහසු කරනු ඇත. සියලු දුෂ්කරතා ඔහුට සැහැල්ලු කරනු ඇත.
65:5Page 558
ذَٰلِكَ أَمۡرُ ٱللَّهِ أَنزَلَهُۥٓ إِلَيۡكُمۡۚ وَمَن يَتَّقِ ٱللَّهَ يُكَفِّرۡ عَنۡهُ سَيِّـَٔاتِهِۦ وَيُعۡظِمۡ لَهُۥٓ أَجۡرًا ٥
That is the command of Allāh, which He has sent down to you; and whoever fears Allāh - He will remove for him his misdeeds and make great for him his reward.
සඳහන් කරන ලද තලාක් - දික්කසාදය, රජ්ආ - ආපසු ගෙන්වා ගැනීම, ඉද්දා -පොරොත්තු කාලය යනාදී නීති රීති වනාහි, අහෝ දෙවියන් විශ්වාස කරන්න්නනි! නුඹලා දැන ගනු පිණිස නුඹලා වෙත පහළ කළ අල්ලාහ්ගේ නීති වන්නේය. කවරෙකු අල්ලාහ්ගේ නියෝග පිළිපදිමින් හා ඔහු තහනම් කළ දැයින් වැළකී, ඔහු ගැන බිය හැඟීමෙන් යුතුව කටයුතු කරන්නේ ද ඔහු සිදු කළ ඔහුගේ පාපකම් ඔහුගෙන් ඔහු මකා දමනු ඇත. මතුලොවෙහි අතිමහත් කුසල් ඔහුට පිරිනමනු ඇත. එය ඔහුව ස්වර්ගයට ඇතුළු කිරීමෙන් හා අවසන් නොවන සුව පහසුකම් ලැබෙන්නට සළස්වමිනි.
65:6Page 559
أَسۡكِنُوهُنَّ مِنۡ حَيۡثُ سَكَنتُم مِّن وُجۡدِكُمۡ وَلَا تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُواْ عَلَيۡهِنَّۚ وَإِن كُنَّ أُوْلَٰتِ حَمۡلٖ فَأَنفِقُواْ عَلَيۡهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعۡنَ حَمۡلَهُنَّۚ فَإِنۡ أَرۡضَعۡنَ لَكُمۡ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأۡتَمِرُواْ بَيۡنَكُم بِمَعۡرُوفٖۖ وَإِن تَعَاسَرۡتُمۡ فَسَتُرۡضِعُ لَهُۥٓ أُخۡرَىٰ ٦
Lodge them1 [in a section] of where you dwell out of your means and do not harm them in order to oppress them.2 And if they should be pregnant, then spend on them until they give birth. And if they breastfeed for you, then give them their payment and confer among yourselves in the acceptable way; but if you are in discord, then there may breastfeed for him [i.e., the father] another woman.3
අහෝ ස්වාමි පුර්ෂයිනි! නුඹලා පහසුකම් සහිත ව වාසය කරනවාක් මෙන්ම ඔවුනට ද වාසය කිරීස සඳහා පහසුකම් සලසා දෙනු. අල්ලාහ් වෙනත් දෙයක් නුඹලා මත පවරා නැත. ඔවුනට කරන වියදම් වලදී හෝ නවාතැන් වලදී හෝ ඒ හැර වෙනත් කටයුතු වලදී ඔවුනට පීඩනයක් ඇති කිරීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් ඒවායෙහි හිංසාවන් ප්රවේශ නොකරනු. දික්කසාද කරනු ලැබූ කාන්තාවන් ගර්භණී කාන්තාවන් නම් ඔවුන් දරුවන් ප්රසූත කරන තෙක් ඔවුනට වියහියදම් ලබා දෙනු. නුඹලා වෙනුවෙන් නුඹලාගේ දරුවන් සඳහා ඔවුන් කිරි පොවන්නේ නම් ඔවුන් කිරි පෙවීමේ කුලිය ඔවුනට නුඹලා පිරිනමනු. කුලිය සම්බන්ධයෙන් යහපත් අයුරින් ඔවුන් එකිනෙකා කළමනා කර ගත යුතු වේ. බිරිය අපේක්ෂා කරන කුලියක් දීමට සැමියා මසුරු වූයේ නම් ඇයට කැළලක් ඇති වූයේ නම් අපේක්ෂා කරන දෑ හැර වෙනෙකක් පිළිනොගන්නී නම් ඔහුගේ දරුවාට කිරි දීම සඳහා කිරි දෙන වෙනත් කාන්තාවක් පියා කුලියට ගත යුතු වේ.
65:7Page 559
لِيُنفِقۡ ذُو سَعَةٖ مِّن سَعَتِهِۦۖ وَمَن قُدِرَ عَلَيۡهِ رِزۡقُهُۥ فَلۡيُنفِقۡ مِمَّآ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُۚ لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَاۚ سَيَجۡعَلُ ٱللَّهُ بَعۡدَ عُسۡرٖ يُسۡرٗا ٧
Let a man of wealth spend from his wealth, and he whose provision is restricted - let him spend from what Allāh has given him. Allāh does not charge a soul except [according to] what He has given it. Allāh will bring about, after hardship, ease [i.e., relief].
කවරෙකු ධනවත් වන්නේ ද ඔහු ඔහුගේ දික්කසාද කළ කාන්තාවට හා ඔහුගේ දරුවාට ඔහුගේ වත්කම් අනුව වියදම් කළ යුතුය. කවරෙකුට ඔහුගේ පෝෂණ සම්පත් සීමා කරනු ලැබ ඇත්තේ ද ඔහු අල්ලාහ් ඔහුට පිරිනැමූ දැයින් වියදම් කළ යුතුය. අල්ලාහ් යම් ආත්මයකට පිරිනමා ඇති දෑට වඩා යමක් දරන්නට පනවන්නේ නැත. එහෙයින් ඊට වඩා වැඩියෙන් හෝ ඔහුගේ හැකියාවට වඩා වැඩියෙන් ඇය වෙනුවෙන් දැරිය යුතු නැත. ඔහුගේ ඒ පීඩින තත්ත්වය හා එහි දුෂ්කරතාව පහව ගිය පසුව පහසුකම හා පොහොසත්කම අල්ලාහ් ඇති කරනු ඇත.
65:8Page 559
وَكَأَيِّن مِّن قَرۡيَةٍ عَتَتۡ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِۦ فَحَاسَبۡنَٰهَا حِسَابٗا شَدِيدٗا وَعَذَّبۡنَٰهَا عَذَابٗا نُّكۡرٗا ٨
And how many a city was insolent toward the command of its Lord and His messengers, so We took it to severe account and punished it with a terrible punishment.
ගම්මාන කොපමණක් වී ද!! එහි වැසියන් ඔවුන්ගේ පරමාධිපතිගේ නියෝග හා ඒ වෙත එවන ලද දූතවරුන්ගේ නියෝගවලට පිටුපාන කල්හි ඔවුන්ගේ එම නපුරු ක්රියාවන් සඳහා දැඩි විනිශ්චයකින් අපි විනිශ්චය කළෙමු. මෙලොවෙහි මෙන්ම මතුලොවෙහි ද බරපතළ දඬුවමකින් අපි ඔවුනට දඬුවම් කළෙමු.
65:9Page 559
فَذَاقَتۡ وَبَالَ أَمۡرِهَا وَكَانَ عَٰقِبَةُ أَمۡرِهَا خُسۡرًا ٩
And it tasted the bad consequence of its affair [i.e., rebellion], and the outcome of its affair was loss.
ඒවායෙහි නපුරු ක්රියාවන්හි දඬුවම ඒවා විඳෙව්වේය. ඒවායෙහි අවසානය මෙලොවෙහි පරාජය විය. මතුලොවෙහි ද පරාජය විය.
65:10Page 559
أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمۡ عَذَابٗا شَدِيدٗاۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۚ قَدۡ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكُمۡ ذِكۡرٗا ١٠
Allāh has prepared for them a severe punishment; so fear Allāh, O you of understanding who have believed. Allāh has sent down to you a message [i.e., the Qur’ān].1
ඔවුන් වෙනුවෙන් අල්ලාහ් බලවත් දඬුවමක් සූදානම් කර ඇත්තේය. එහෙයින් අල්ලාහ්ව විශ්වාස කොට ඔහුගේ දූතයාණන්ව ද විශ්වාස කළ බුද්ධිමත් ජනයිනි! ඔවුනට අත් වූ ඉරණම නුඹලාටද අත් නොවනු පිණිස ඔහුගේ නියෝග පිළිපදිමින් හා ඔහු තහනම් කළ දැයින් වැළකී සිටිමින් ඔහු ගැන හැඟීමෙන් යුතු ව කටයුතු කරනු. ඔහුට පිටුපෑමේ නපුරු අවසානයත්, ඔහුට අවනත වීමේ යහපත් සිතුවිල්ලත්, නුඹලාට මෙනෙහි කරන සිහිවටනයක් සැබැවින්ම අල්ලාහ් නුඹලා වෙත පහළ කර ඇත්තේය.
65:11Page 559
رَّسُولٗا يَتۡلُواْ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ مُبَيِّنَٰتٖ لِّيُخۡرِجَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۚ وَمَن يُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ وَيَعۡمَلۡ صَٰلِحٗا يُدۡخِلۡهُ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ قَدۡ أَحۡسَنَ ٱللَّهُ لَهُۥ رِزۡقًا ١١
[He sent] a Messenger [i.e., Muḥammad (ﷺ)] reciting to you the distinct verses of Allāh that He may bring out those who believe and do righteous deeds from darknesses into the light. And whoever believes in Allāh and does righteousness - He will admit him into gardens beneath which rivers flow to abide therein forever. Allāh will have perfected for him a provision.
එම සිහිවටනය වනාහි, අල්ලාහ්ගෙන් වූ දූතයාණන්ය. කිසිදු කැළඹීමක් නැති අල්ලාහ්ගේ පැහැදිලි වදන් ඔහු නුඹලා වෙත පාරායනය කර පෙන්වයි. එය අල්ලාහ්ව විශ්වාස කොට, ඔහුගේ දූතයාණන් සත්ය කොට, දැහැමි ක්රියාවන් සිදු කළවුන් මූළාව නම් අන්ධකාරයෙන් යහමග නම් ආලෝකය වෙත ගෙන යෑමේ අපේක්ෂාවෙනි. කවරෙකු අල්ලාහ්ව විශ්වාස කර දැහැමි ක්රියාවන් සිදු කරන්නේ ද ස්වර්ග මාලිගා හා ගස් යටින් ගංගාවන් ගලා බස්නා ස්වර්ග උයන්වලට අල්ලාහ් ඔහුව ප්රවේශ කරනු ඇත. ඔවුහු එහි සදාතනිකයින් වෙති. ස්වර්ගයට ප්රවේශ කරමින් එහි ඇති සුව පහසුකම් කිසිදු කප්පාදුවකින් තොරව පිරිනමමින් ඉතා අලංකාර ලෙස අල්ලාහ් ඔහුට සංග්රහ කළේය.
65:12Page 559
ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ سَبۡعَ سَمَٰوَٰتٖ وَمِنَ ٱلۡأَرۡضِ مِثۡلَهُنَّۖ يَتَنَزَّلُ ٱلۡأَمۡرُ بَيۡنَهُنَّ لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ وَأَنَّ ٱللَّهَ قَدۡ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عِلۡمَۢا ١٢
It is Allāh who has created seven heavens and of the earth, the like of them.1 [His] command descends among them so you may know that Allāh is over all things competent and that Allāh has encompassed all things in knowledge.
අහස් හත මැව්වේ ද එම අහස් හත මැව්වාක් මෙන් පොළෝ හත මැව්වේ ද අල්ලාහ් වන ඔහුය. ඒවා අතර අල්ලාහ්ගේ ආගමික මෙන්ම ලෞකික නියෝග පහළ වන්නේය. එය සැබැවින්ම අල්ලාහ් සියලු දෑ කිරීමෙහි සර්වබලධාරී බවත් කිසිවකු විසින් ඔහුව පරාජය කළ නොහැකි බවත් සැබැවින්ම ශුද්ධවන්තයාණන් සියලු දෑ පිළිබඳ සර්වප්රකාරයෙන් දැන සිටින්නා බවත් එහෙයින් අහස්හි හා මහපොළොවේ කිසිවක් ඔහුට සැඟවෙන්නේ නැති බවත් නුඹලා දැන ගනු පිණිසය.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences