Al-Mukhtasar · Tafsir · in Kyrgyz
Al-Ma'idah 5:89–120
5:89Page 122
لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلۡأَيۡمَٰنَۖ فَكَفَّٰرَتُهُۥٓ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِيكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِيرُ رَقَبَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖۚ ذَٰلِكَ كَفَّٰرَةُ أَيۡمَٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡۚ وَٱحۡفَظُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ٨٩
Allāh will not impose blame upon you for what is meaningless1 in your oaths, but He will impose blame upon you for [breaking] what you intended of oaths. So its expiation2 is the feeding of ten needy people from the average of that which you feed your [own] families or clothing them or the freeing of a slave. But whoever cannot find [or afford it] - then a fast of three days [is required]. That is the expiation for oaths when you have sworn. But guard your oaths.3 Thus does Allāh make clear to you His verses [i.e., revealed law] that you may be grateful.
Оо, ыймандуулар, чын жүрөктөн эмес, ооз учунан чыккан антыңар үчүн Аллах Таала силерди сурак кылбайт. Максат кылып, чын жүрөктөн берген антыңарды бузсаңар, анда сурак кылат. Максат кылып, тилиңер менен берген антыңарды бузган күнөөңөр төмөнкү үч иш менен жуулат: өзүңөр жашаган жерде орточо деп эсептелген тамак менен он жакыр адамды тамактандыруу, ар бир жакырга жарым сааь (төрт кошууч, 3, 300гр), же элдин үрпүндө кийим деп эсептелгендей кийим кийгизүү, же бир мусулман кулду азаттыкка чыгаруу. Эгер мына ушул ич иштин бирөөнө да каражат таппаса, анда үч күн орозо кармаса жетиштүү. Эй, ыймандуулар, ушул айтылгандар Аллахтын аты менен ант берип, анан аны кайра бузган күнөөңөрдү жууйт. Аллахтын аты менен жалган ант ичүүдөн, көп ант иче берүүдөн, жана антты орундоо жакшы эмес болгондо аны орундабай коюудан этиет болгула. Жакшылык кылгыла жана жогоруда Аллах баяндагандай жолдор менен антыңардын күнөөсүн жуугула. Аллах Таала анын арамга да, адалга да тишелүү өкүмдөрүн силерге баяндады. Билбеген нерсеңерди үйрөткөнү үчүн Аллахка шүгүр кылаарсыңар.
5:90Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡخَمۡرُ وَٱلۡمَيۡسِرُ وَٱلۡأَنصَابُ وَٱلۡأَزۡلَٰمُ رِجۡسٞ مِّنۡ عَمَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ فَٱجۡتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ٩٠
O you who have believed, indeed, intoxicants, gambling, [sacrificing on] stone alters [to other than Allāh], and divining arrows are but defilement from the work of Satan, so avoid1 it that you may be successful.
Оо, ыймандуулар, адамды акылынан тайдыра турган мас кылуучу ичимдиктер, эки тараптан ортого коюлуп ойнолчу кумар оюндары, бутпарастар аны ыйыктап курмандык чалган же сыйынуу үчүн орнотуп алган таш-айкелдер, кайыпты чечмелөө үчүн төлгө салына турган жебелер, ушулардын баары шайтан кооз көрсөткөн күнөөлөр. булардан алыс болгула, бул дүйнөдө бейпил жашоого, акыретте бейиш жакшылыктарына жетесиңер.
5:91Page 123
إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ فِي ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِ وَيَصُدَّكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّنتَهُونَ ٩١
Satan only wants to cause between you animosity and hatred through intoxicants and gambling and to avert you from the remembrance of Allāh and from prayer. So will you not desist?
Шайтан жүрөктөргө жек көрүү, душмандык киргизүү үчүн аракты, кумар оюндарын кооз көрсөтөт. Ошондой эле Аллахты зикир кылуудан, намаз окуудан алагды кылууну каалайт. Эй, ыймандуулар, бул жаман иштерди таштайсыңарбы? Буларды таштоо силерге ылайык экенинде шек жок, эми кайткыла!
5:92Page 123
وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَٱحۡذَرُواْۚ فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ٩٢
And obey Allāh and obey the Messenger and beware. And if you turn away - then know that upon Our Messenger is only [the responsibility for] clear notification.
Шариятта эмнени буйруса аткарып, эмнеден тыйса тыйылып, Аллахка жана Анын элчисине баш ийгиле. Каршы чыгуудан этиет болгула, эгер жүз буруп, тескери бассаңар, анда билип алгыла, биздин элчибиздин милдети Аллах жеткир деген нерсени жеткирүү гана. Туура жолго бассаңарда өзүңөргө, тескери кетсеңер да өзүңөргө.
5:93Page 123
لَيۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جُنَاحٞ فِيمَا طَعِمُوٓاْ إِذَا مَا ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّأَحۡسَنُواْۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٩٣
There is not upon those who believe and do righteousness [any] blame concerning what they have eaten [in the past] if they [now] fear Allāh and believe and do righteous deeds, and then fear Allāh and believe, and then fear Allāh and do good; and Allāh loves the doers of good.
Аллах Таалага ишенген, Аллахка жакындоо үчүн жакшы иш-аракеттерди кылган киши, мурда арак арам болгонго чейин аны ичкен болсо, ага күнөө эмес., эгер ал Аллахтын ачуусунан коркуп, Ага ишенип, башка арам иштерден тыйылса жана жакшы иштерди жасап жүрсө. Кийин (арак арам болгон соң) Аллахка жакындоону дагы күчөтүп Аллахты көрүп тургандай ибадат кылышса, Аллах Таала Аны көрүп тургандай ибадат кылгандарды жакшы көрөт; себеби мындай ибадат кылганда алар Аллахтын дайыма жакын экенин сезишет, мындай абалага ыймандуу адам жакшы иш-аракетин жана такыбалыгын такай жакшыртуу аркылуу жетишет.
5:94Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبۡلُوَنَّكُمُ ٱللَّهُ بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلصَّيۡدِ تَنَالُهُۥٓ أَيۡدِيكُمۡ وَرِمَاحُكُمۡ لِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ مَن يَخَافُهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٩٤
O you who have believed, Allāh will surely test you through something of the game that your hands and spears [can] reach, that Allāh may make evident those who fear Him unseen. And whoever transgresses after that - for him is a painful punishment.
Оо, ыймандуулар, Аллах Таала силер (ажы-же умра үчүн) харамда турган кезиңерде кургактыктагы жан-жаныбарларды, алардын кичинесин колуңар менен, чоңдорун куралыңар менен кармап ала тургандай жакын алып келип сынайт. (Харамда кургактыктагы жан-жаныбарларга уучулук кылууга тыюу салынган, Аллах адамдарды сыноо үчүн эч ким жок жерде аларга жан-жаныбарларды көрсөтөт).Бул сыноону Аллах Таала пенделеринен кимиси Аллахтын билимине терең ишенип, кайыптан коркорун жана кылган ишинин баарын билип туруучу Жаратуучусунан коркуп уучулуктан өзүн карманарын билүү үчүн, ошондой эле ким (такыбалык кылбай) чектен чыгарын билип, ошого жараша эсеп-кысап кылуу үчүн жүргүздү. Ким ажы же умрада харамда туруп, уучулук кылып чектен чыкса, Аллах Таала тыйган ишке бут койгону үчүн кыямат күнү ага жан кейиткен азап бар.
5:95Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡتُلُواْ ٱلصَّيۡدَ وَأَنتُمۡ حُرُمٞۚ وَمَن قَتَلَهُۥ مِنكُم مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآءٞ مِّثۡلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحۡكُمُ بِهِۦ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ هَدۡيَۢا بَٰلِغَ ٱلۡكَعۡبَةِ أَوۡ كَفَّٰرَةٞ طَعَامُ مَسَٰكِينَ أَوۡ عَدۡلُ ذَٰلِكَ صِيَامٗا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمۡرِهِۦۗ عَفَا ٱللَّهُ عَمَّا سَلَفَۚ وَمَنۡ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللَّهُ مِنۡهُۚ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ ٩٥
O you who have believed, do not kill game while you are in the state of iḥrām.1 And whoever of you kills it intentionally - the penalty is an equivalent from sacrificial animals to what he killed, as judged by two just men among you as an offering [to Allāh] delivered to the Kaʿbah, or an expiation: the feeding of needy people or the equivalent of that in fasting, that he may taste the consequence of his matter [i.e., deed]. Allāh has pardoned what is past; but whoever returns [to violation], then Allāh will take retribution from him. And Allāh is Exalted in Might and Owner of Retribution.2
Оо, ыймандуулар, ажы же умрада ихрамда турганыңарда кургактыктагы жан-жаныбарларды өлтүрбөгүлө. Ким аларды атайлап өлтүрсө, анын жазасы өлтүргөнүнө ылайык төө, уй же кой-эчки төлөйт. Буга мусулмандардан эки адилеттүү киши өкүм чыгарат. Экөө өкүм кылган нерсе, Меккеге жеткирилип, харамда мууздула турган белек жандыктар сыяктуу кылынат. Же болбосо, ошол малдын баасындай акча төлөнүп, кедейлер тамактандырылат, ар бир кедейге жарым сааь өлчөмдө тамак берилет. Же болбосо, ар бир жарым сааь тамак үчүн бир күндөн орозо кармайт. Мунун баары аңды өлтүргөн адам кылган кылыгынын акыбет азабын татып көрүүсү үчүн. Тыюу салынганга чейин харамдын жан-жаныбарын өлтүргөн жана харамда туруп кургактыктагы жан-жаныбарларга аңчылык кылган адамдарды Аллах Таала кечирди. Ал эми тыюу салынгандан кийин дагы бул ишке кол созгон адамды Аллах Таала азаптап өч алат, Аллах Күчтүү, бекем. Анын күчтүүлүгүнүн бир белгиси - кааласа, күнөө кылган адамдан өч алат, Аны эч ким токтото албайт.
5:96Page 124
أُحِلَّ لَكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَحۡرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِلسَّيَّارَةِۖ وَحُرِّمَ عَلَيۡكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَرِّ مَا دُمۡتُمۡ حُرُمٗاۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ٩٦
Lawful to you is game from the sea and its food as provision for you and the travelers,1 but forbidden to you is game from the land as long as you are in the state of iḥrām. And fear Allāh to whom you will be gathered.
Мусаапыр болобу, жергиликтүү тургун болобу, кыскасы силер аны азык кылып пайдаланууңар үчүн деңиз жаныбарларына уучулук кылуу, деңиз жээкке түртүп чыгарган жаныбарлар, ал мейли тирүү, мейли өлүк болсун силерге адал болду. Ажы же умрада ихрамда турганыңарда кургактыктагы жаныбарларга аңчылык кылуу арам. Буйруктарын аткарып, тыйганынан тыйылып Аллахка такыба болгула. Ал кыямат күнү баарыңар Анын алдына чогула турган Жалгыз Аллах, силерди иш-аракеттериңерге жараша сыйлайт же азаптайт
5:97Page 124
۞ جَعَلَ ٱللَّهُ ٱلۡكَعۡبَةَ ٱلۡبَيۡتَ ٱلۡحَرَامَ قِيَٰمٗا لِّلنَّاسِ وَٱلشَّهۡرَ ٱلۡحَرَامَ وَٱلۡهَدۡيَ وَٱلۡقَلَٰٓئِدَۚ ذَٰلِكَ لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَأَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ ٩٧
Allāh has made the Kaʿbah, the Sacred House, standing1 for the people and [has sanctified] the sacred months and the sacrificial animals and the garlands [by which they are identified]. That is so you may know that Allāh knows what is in the heavens and what is in the earth and that Allāh is Knowing of all things.
Аллах Таала Каабаны - Байт ал-Харамды - адамдар турчу жер кылды. Анда алар диний иштерин намазды, ажыны, умраны, аткарышат. Ошондой эле харамдагы аманчылык, мөмө-жемиштерди чогултуу сыяктуу дүйнөлүк жакшылыктар бар. Арам айларында (Зул-Каада, Зул-Хиджа, Мухаррам, Ражаб) башкалар менен согушуудан силерди аман кылып койду. Ошондой эле харамга айдалып барчу белек-курмандыктарды, аларды билүү үчүн моюндарына тагып койгон мончок белгилерди ээси аларга зыян тийгизүүдөн аман болсун үчүн кылды. Мунун баарын Аллах Таала силер Ал асман-жердегинин баарын билерин аңдооңор үчүн кылды. Чынында Аллах Таала бардык нерсени Билүүчү. Жогорудагыдай шарияттары келечекте силерди зыяндан сактап, жакшылыкка дуушар кылуу үчүн. Бул пенделерине эмне пайдалуу экенин алдын-ала билгенине далил.
5:98Page 124
ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ وَأَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٩٨
Know that Allāh is severe in penalty and that Allāh is Forgiving and Merciful.
Эй, адамдар, Аллах Таала күнөө кылган адамды катуу азаптоочу, ал эми тообо кылган адамга ырайымдуу, кечиримдүү
5:99Page 124
مَّا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا تَكۡتُمُونَ ٩٩
Not upon the Messenger is [responsibility] except [for] notification. And Allāh knows whatever you reveal and whatever you conceal.
Элчинин милдети Аллах Таала жеткирүүсүн буйруган нерсени жеткирүү гана, адамдарды туура жолго анда мүмкүнчүлүк жок. Туура жолго салуу Жалгыз Аллахтын колунда. Аллах Таала туура жолдо же адашуудагы силердин ачык жана жашыруун ишериңерди билет, кийин ошого жараша сыйлайт же жазалайт
5:100Page 124
قُل لَّا يَسۡتَوِي ٱلۡخَبِيثُ وَٱلطَّيِّبُ وَلَوۡ أَعۡجَبَكَ كَثۡرَةُ ٱلۡخَبِيثِۚ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ١٠٠
Say, "Not equal are the evil and the good, although the abundance of evil might impress you." So fear Allāh, O you of understanding, that you may be successful.
Оо, элчи, айткын: бардык нерседеги ыпластык бардык нерседеги тазалык менен бирдей болбойт. Ыпластыктын көптүгү сени кызыктырса да, анын көптүгү анын жакшы экенине далил эмес. Эй, акылдуулар, ыпластыкты таштап, жакшы иштерди кылуу менен Аллахка такыба болгула, ошондо бейиш жеңишине жетээрсиңер.
5:101Page 124
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَسۡـَٔلُواْ عَنۡ أَشۡيَآءَ إِن تُبۡدَ لَكُمۡ تَسُؤۡكُمۡ وَإِن تَسۡـَٔلُواْ عَنۡهَا حِينَ يُنَزَّلُ ٱلۡقُرۡءَانُ تُبۡدَ لَكُمۡ عَفَا ٱللَّهُ عَنۡهَاۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٞ ١٠١
O you who have believed, do not ask about things which, if they are shown to you, will distress you. But if you ask about them while the Qur’ān is being revealed, they will be shown to you. Allāh has pardoned it [i.e., that which is past]; and Allāh is Forgiving and Forbearing.
Оо, ыймандуулар, элчиңерден силерге керексиз, дин иштериңерде зарыл болбогон суроолорду сурай бербегиле, эгер сурооңорго жооп берилсе, андан өзүңөргө кыйынчылык жаратып аласыңар. Суроого тыюу салынган мындай суроолорду пайгамбарга Куран аян-кабар болуп түшүп жатканда сурасаңар, силерге анын жообун маалым кылат, бул Аллах Таалага жеңил. Бирок, Куранда айтылбаган нерселерди Аллах кечирет, аны кайра сурай бербегиле, эгер сурай берсеңер анын өкүмүн аткаруу моюнуңарга жүктөлөт. Аллах тобо кылган пенделеринин күнөөсүн Кечирүүчү, аларды азаптоого пейили Жумшак.
5:102Page 124
قَدۡ سَأَلَهَا قَوۡمٞ مِّن قَبۡلِكُمۡ ثُمَّ أَصۡبَحُواْ بِهَا كَٰفِرِينَ ١٠٢
A people asked such [questions] before you; then they became thereby disbelievers.1
Мындай суроолорду силерден мурдагы коомдор да сурашкан, кийин алардын моюнуна жүктөлгөндө аткарбай коюшту, анан ушунун себебинен каапыр болушту
5:103Page 124
مَا جَعَلَ ٱللَّهُ مِنۢ بَحِيرَةٖ وَلَا سَآئِبَةٖ وَلَا وَصِيلَةٖ وَلَا حَامٖ وَلَٰكِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَأَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ ١٠٣
Allāh has not appointed [such innovations as] baḥīrah or sā’ibah or waṣīlah or ḥām.1 But those who disbelieve invent falsehood about Allāh, and most of them do not reason.
Аллах Таала мал-жандыктарды адал кылган, бутпарастар бут-айкелдерине арнап өздөрүнө арам кылып алган нерселерди Аллах Арам кылган эмес. Мисалы, бахийра, ал белгилүү бир санда туугандан кийин кулагын кесип белги салып койгон төө, сааиба бут-айкелдерге арнап карыганда коё берип жиберген төө, васийла эки жолу удаа ургачы тууган төө, хамий үйүргө коюлуп бир канча жолу (он жолу) туудурган атан төө, буларды минбей, сойбой коюп жиберишкен. Анан буларды Аллах арам кылган деп жалган доомат кылышат, каапырлардын көбү ушинтип чындык менен жалганды, адал менен арамды ажырата албайт.
5:104Page 125
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ قَالُواْ حَسۡبُنَا مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ ١٠٤
And when it is said to them, "Come to what Allāh has revealed and to the Messenger," they say, "Sufficient for us is that upon which we found our fathers." Even though their fathers knew nothing, nor were they guided?
Кээ бир малдардарды арам кылган деп Аллахка жалганды оодарган бутпарастарга: Аллах түшүргөн Куранга жана пайгамбардын (ага Аллахтын тынчтыгы, саламаттыгы жана мактоо дубасы болсун) сүннөтүнө кайткыла, ошондо арам менен адалды ажыратасыңар деп айтылса, алар: бизге ата-бабаларыбыздан мурас калган ишеним, айтым жана иштер жетиштүү дешет. Булар кантип жетиштүү болсун, алардын бабалары эч нерсени билбесе жана туура жолго баштабаса?! Аларды алардан өткөн илимсиздер жана алардан өткөн адашуучулар гана ээрчийт, алар караңгы, адашуучулар
5:105Page 125
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ عَلَيۡكُمۡ أَنفُسَكُمۡۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهۡتَدَيۡتُمۡۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ١٠٥
O you who have believed, upon you is [responsibility for] yourselves. Those who have gone astray will not harm you when you have been guided. To Allāh is your return all together; then He will inform you of what you used to do.
Оо, ыймандуулар, өз напсиңерге өзүңөр жооп бересиңер, аны оңдой турган ишке бекем болгула. Эгер силер туура жолго түшсөңөр, адамдардын адашкандары зыянын тийгизе албайт, силерге жооп да бербейт. Туура жолго түшкөнүңөрдүн бир белгиси жакшылыкка чакырып, жамандыктан тыйганыңар. Кыямат күнү жалгыз Аллахка кайтасыңар, ошондо бул дүйнөдө эмне кылганыңардын кабарын билдирет жана ошого жараша сыйлайт же жазалайт
5:106Page 125
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ شَهَٰدَةُ بَيۡنِكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ حِينَ ٱلۡوَصِيَّةِ ٱثۡنَانِ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ أَوۡ ءَاخَرَانِ مِنۡ غَيۡرِكُمۡ إِنۡ أَنتُمۡ ضَرَبۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَأَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةُ ٱلۡمَوۡتِۚ تَحۡبِسُونَهُمَا مِنۢ بَعۡدِ ٱلصَّلَوٰةِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ إِنِ ٱرۡتَبۡتُمۡ لَا نَشۡتَرِي بِهِۦ ثَمَنٗا وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰ وَلَا نَكۡتُمُ شَهَٰدَةَ ٱللَّهِ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلۡأٓثِمِينَ ١٠٦
O you who have believed, testimony [should be taken] among you when death approaches one of you at the time of bequest - [that of] two just men from among you or two others from outside if you are traveling through the land and the disaster of death should strike you. Detain them after the prayer and let them both swear by Allāh if you doubt [their testimony, saying], "We will not exchange it [i.e., our oath] for a price [i.e., worldly gain], even if he should be a near relative, and we will not withhold the testimony of [i.e., ordained by] Allāh. Indeed, we would then be of the sinful."
Оо, ыймандуулар, эгер сапарда жүргөнүңөдө кимдир бирөөңөргө өлүмдүн белгилеринен көрүнүп, өлүмү жакындап калса, эки адилеттүү мусулманды, мусулмандар жок болуп, муктаждык туулса, каапырлардан эки кишини калтырчу мурасыңарга күбө кылгыла. Эгер каапырларды күбө кыла турган болсоңор, аларды кайсы бир намаз окулуп бүткөндөн кийин кармагыла. Анан алар: бул күбөлүктү бир максатта сатып жибербейбиз, жакын туугандарыбызга тартпайбыз жана жашырып койбойбуз деп Аллахтын аты менен ант беришсин. Кийин анттарын бузуп, айтылгандарды кылса Аллахка да пендеге да күнөөкөр болот
5:107Page 125
فَإِنۡ عُثِرَ عَلَىٰٓ أَنَّهُمَا ٱسۡتَحَقَّآ إِثۡمٗا فَـَٔاخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَحَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَوۡلَيَٰنِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ لَشَهَٰدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَٰدَتِهِمَا وَمَا ٱعۡتَدَيۡنَآ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ ١٠٧
But if it is found that those two were guilty of sin [i.e., perjury], let two others stand in their place [who are] foremost [in claim] from those who have a lawful right. And let them swear by Allāh, "Our testimony is truer than their testimony, and we have not transgressed. Indeed, we would then be of the wrongdoers."
Ант беришкенден кийин күбөлүктү же антты бузуп кыянат кылары белгилүү болуп калса; маркумдун туугандарынан күбөлүккө акылуураак болгон эки киши күбө болуп, алар да: Биздин күбөлүгүбүз алардын жалганчы жана кыянатчы күбөлүктөрүнө караганда чындыкка жана аманатка бек, биз акыйкаттан тайбай ант бердик, эгер акыйкаттан тайсак Аллахтын чегинен чыккан залымдардан болуп калабыз деп ант беришет.
5:108Page 125
ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَن يَأۡتُواْ بِٱلشَّهَٰدَةِ عَلَىٰ وَجۡهِهَآ أَوۡ يَخَافُوٓاْ أَن تُرَدَّ أَيۡمَٰنُۢ بَعۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡمَعُواْۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَٰسِقِينَ ١٠٨
That is more likely that they will give testimony according to its [true] objective, or [at least] they would fear that [other] oaths might be taken after their oaths. And fear Allāh and listen [i.e., obey Him]; and Allāh does not guide the defiantly disobedient people.
Намаздан кийин күбө болгон күбөлөрдүн күбөлүгү шектүү болуп калуусунан же аны кабыл кылбай коюуларынан, жогоруда айтылган эки адамдын күбөлүгү шариятка ылайык күбөлүккө жакыныраак болот. Алар күбөлүктү бузбайт, алмаштырбайт жана кыянат кылбайт. Ошондой эле мурас кылуучу кишинин туугандарынын кабыл кылуусуна да жакыныраак болот. Булар тиги экөө күбө болуп дуушар болгондон башка ант беришет. Күбө болууда жана ант берүүдө кыянаттыкты жана жалганды таштап Аллахка такыба болгула, буйрулган нерсени кабыл кыла тургандй берилип уккула. Ага баш ийбегендердин ишин Аллах Таала ийгиликтүү кылбайт.
5:109Page 126
۞ يَوۡمَ يَجۡمَعُ ٱللَّهُ ٱلرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبۡتُمۡۖ قَالُواْ لَا عِلۡمَ لَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ١٠٩
[Be warned of] the Day when Allāh will assemble the messengers and say, "What was the response you received?" They will say, "We have no knowledge. Indeed, it is You who is Knower of the unseen" -
Оо, адамдар, эсиңерде болсун, кыямат күнү Аллах Таала бардык элчилерди жыйып, аларга: Мен силерди элчи кылып жиберген үммөттөрүңөр силердин чакырыгыңарга кандай жооп кайтарды? деп сураганда, Аллахка жооп кайтара албай: Биз муну билбейбиз, муну Сен жакшы билесиң, оо, Жаратуучубуз, кайып илимин билген бир гана Сенсиң дешти.
5:110Page 126
إِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱذۡكُرۡ نِعۡمَتِي عَلَيۡكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذۡ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗاۖ وَإِذۡ عَلَّمۡتُكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَۖ وَإِذۡ تَخۡلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ بِإِذۡنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِيۖ وَتُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ تُخۡرِجُ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ كَفَفۡتُ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ عَنكَ إِذۡ جِئۡتَهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ١١٠
[The Day] when Allāh will say, "O Jesus, Son of Mary, remember My favor upon you and upon your mother when I supported you with the Pure Spirit [i.e., the angel Gabriel] and you spoke to the people in the cradle and in maturity; and [remember] when I taught you writing and wisdom and the Torah and the Gospel; and when you designed from clay [what was] like the form of a bird with My permission, then you breathed into it, and it became a bird with My permission; and you healed the blind [from birth] and the leper with My permission; and when you brought forth the dead with My permission; and when I restrained the Children of Israel from [killing] you when you came to them with clear proofs and those who disbelieved among them said, "This is not but obvious magic."
Эстегин, Аллах Таала Иса пайгамбарга кайрылып: Эй, Марямдын уулу Иса, мен сени атасыз жараткан жакшылыгымды эстегин, энеңди заманындагы аялдардын арасынан тандап чыгарган жакшылыгымды эстегин, сени Жебирейил периштенин жардамы менен кубаттандырганымда бешиктеги убагыңда адамдарды даават кылганыңды, чоң киши болгонуңда аларга менин динимди жеткиргениңди, сага жазууну, Мусага түшүрүлгөн Тооротту, өзүңө түшүрүлгөн Инжилди үйрөткөнүмдү жана шарияттын жашыруун жактарын, пайдаларын, сырларын үйрөткөн жакшылыгымды эстегин. Сен ылайдан куштун келбетин жасап, анан үйлөгөнүңдө ал тирүү кушка айланган, көзү сокур туулган адамдын көрүү касиетин кайтаргансың, ала оорусун айыктырганыңда анын териси таптаза болгон, тирилтүүсүн Аллахка дуба кылып өлүктөрдү тирилткенсиң, ушунун баары Менин уруксатым менен болгон. Сен аларга ачык-айкын мужиза-кереметтерди көрсөткөнүңдө сени өлтүрмөкчү болгон Исраил урпактарынан сактаган жакшылыгымды эстегин. Алардын баары каапыр болуп сага ишенбей, Исанын көрсөткөндөрү анык сыйкыр дешкен болчу.
5:111Page 126
وَإِذۡ أَوۡحَيۡتُ إِلَى ٱلۡحَوَارِيِّـۧنَ أَنۡ ءَامِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّنَا مُسۡلِمُونَ ١١١
And [remember] when I inspired to the disciples, "Believe in Me and in My messenger [i.e., Jesus]." They said, "We have believed, so bear witness that indeed we are Muslims [in submission to Allāh]."
Мага жана Сага ишенүүсүн шакирттериңдин жүрөгүнө киргизип, жардамчы болуусун жеңил кылган жакшылыгымды эстегин, алар буга баш ийип, макул болушту жана: Оо, Жаратуучубуз, биз Сага гана таянган мусулман экенибизге Өзүң күбө бол! - дешти.
5:112Page 126
إِذۡ قَالَ ٱلۡحَوَارِيُّونَ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ هَلۡ يَسۡتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِۖ قَالَ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ١١٢
[And remember] when the disciples said, "O Jesus, Son of Mary, can your Lord1 send down to us a table [spread with food] from the heaven?" [Jesus] said, "Fear Allāh, if you should be believers."
Шакирттер: сен Ага дуба кылсаң Жаратуучуң асмандан дасторкон түшүрө алабы? - деп сурашканын эстегин. Ошондо Иса пайгамбар аларды такыба болууга жана мындай суроо бербөөгө буйруп: (анткени мында аларга бузукулук болуусу мүмкүн) Эгер чындап ыймандуу болсоңор, ырыскы талап кылганда Жаратуучуңарга тобокел кылгыла - деди.
5:113Page 126
قَالُواْ نُرِيدُ أَن نَّأۡكُلَ مِنۡهَا وَتَطۡمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعۡلَمَ أَن قَدۡ صَدَقۡتَنَا وَنَكُونَ عَلَيۡهَا مِنَ ٱلشَّٰهِدِينَ ١١٣
They said, "We wish to eat from it and let our hearts be reassured and know that you have been truthful to us and be among its witnesses."
Шакирттер Исага: ушундай дасторкондон даам татып, Аллахтын кудуретине жана сен Анын элчиси экениңе көңүлүбүз тоюусун каалайбыз. Сен Аллахтан алып келген нерсе тууралуу бизге чындыкты айтканыңа чын жүрөктөн ишенебиз, адамдардын дасторконго келбей калгандарына мына биз күбө болобуз - дешти
5:114Page 127
قَالَ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ ٱللَّهُمَّ رَبَّنَآ أَنزِلۡ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ تَكُونُ لَنَا عِيدٗا لِّأَوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَايَةٗ مِّنكَۖ وَٱرۡزُقۡنَا وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ١١٤
Said Jesus, the son of Mary, "O Allāh, our Lord, send down to us a table [spread with food] from the heaven to be for us a festival for the first of us and the last of us and a sign from You. And provide for us, and You are the best of providers."
Иса пайгамбар алардын талабын кабыл кылып Аллах Талаага мнтип дуба кылды: "Раббибиз, бизге тамак-ашы менен дасторкон түшүр, ал түшкөн күндү майрамдайбыз, биз өзүбүз жана бизден кийин келүүчүлөр Сага шүгүр кылып ошол күндү улуктайбыз. Бул Сенин Жалгыздыгыңа, диниңдин чындыгына белги жана далил болсун. Бизге ырыскы бер, оо, Жаратуучубуз, Өзүң эң жакшы ырыскы берүүчүсүң.
5:115Page 127
قَالَ ٱللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيۡكُمۡۖ فَمَن يَكۡفُرۡ بَعۡدُ مِنكُمۡ فَإِنِّيٓ أُعَذِّبُهُۥ عَذَابٗا لَّآ أُعَذِّبُهُۥٓ أَحَدٗا مِّنَ ٱلۡعَٰلَمِينَ ١١٥
Allāh said, "Indeed, I will send it down to you, but whoever disbelieves afterwards from among you - then indeed will I punish him with a punishment by which I have not punished anyone among the worlds."
Аллах Таала Иса пайгамбардын дубасын кабыл кылды жана мындай деди: силер түшүрүүнү суранган дасторконду түшүрөм, бирок аны түшүргөндөн кийин ким каапыр болсо, өзүнөн көрсүн, аны эч кимди азаптабаган катуу азап менен азаптайм; анткени ал айдан ачык далилге күбө болду, анын каапырлыгы кежирликтен улам болуп жатат. Аллах аларга берген убадасынын өтөөсүнө чыгып, дасторконду түшүрдү.
5:116Page 127
وَإِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ءَأَنتَ قُلۡتَ لِلنَّاسِ ٱتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَٰهَيۡنِ مِن دُونِ ٱللَّهِۖ قَالَ سُبۡحَٰنَكَ مَا يَكُونُ لِيٓ أَنۡ أَقُولَ مَا لَيۡسَ لِي بِحَقٍّۚ إِن كُنتُ قُلۡتُهُۥ فَقَدۡ عَلِمۡتَهُۥۚ تَعۡلَمُ مَا فِي نَفۡسِي وَلَآ أَعۡلَمُ مَا فِي نَفۡسِكَۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ١١٦
And [beware the Day] when Allāh will say, "O Jesus, Son of Mary, did you say to the people, 'Take me and my mother as deities besides Allāh?'" He will say, "Exalted are You! It was not for me to say that to which I have no right. If I had said it, You would have known it. You know what is within myself, and I do not know what is within Yourself. Indeed, it is You who is Knower of the unseen.
Эстегин, кыямат күнү Аллах Таала Иса пайгамбарга кайрылып: Эй, Марямдын уулу Иса, сен адамдарга Аллахты ары коюп мага жана менин апама ибадат кылгыла дедиң беле? - деп сураганда, Иса Жаратуусун аруулап: мага алар үчүн чындыктан башканы айтуу ылайык эмес, эгер менин колумдан келип минтип айтканымда, Сен аны билет элең, анткени Сага эч нерсе жашыруун эмес, өзүмө бек жашырганды да билесиң. Ал эми мен Сендеги нерсени билбейм, чынында Сен бардык ачык, купуя жана кайып иштерди билесиң.
5:117Page 127
مَا قُلۡتُ لَهُمۡ إِلَّا مَآ أَمَرۡتَنِي بِهِۦٓ أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمۡۚ وَكُنتُ عَلَيۡهِمۡ شَهِيدٗا مَّا دُمۡتُ فِيهِمۡۖ فَلَمَّا تَوَفَّيۡتَنِي كُنتَ أَنتَ ٱلرَّقِيبَ عَلَيۡهِمۡۚ وَأَنتَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ ١١٧
I said not to them except what You commanded me - to worship Allāh, my Lord and your Lord. And I was a witness over them as long as I was among them; but when You took me up, You were the Observer over them, and You are, over all things, Witness.
Иса Жаратуучусуна мындай деди: Мен адамдарга Сен мага буйруган сөздү: ибадат кылууга ылайык бир гана Сен экениңди айттым. Мен алардын арасында жашап турган учурда алардын айткандарына күбө болуп турганмын, кийин Сен мени тирүү асманга көтөрүп, алардын арасындагы мөөнөтүм бүткөн соң алардын ишин Сен Өзүң көзөмөлдөп калдың, оо, Жаратуучум. Сен бардык нерсеге күбө болуучусуң, Сага эч нерсе жашыруун калбайт, менин аларга эмне дегеним жана мен кеткенден кийин алардын эмне дегени Сага жашыруун эмес.
5:118Page 127
إِن تُعَذِّبۡهُمۡ فَإِنَّهُمۡ عِبَادُكَۖ وَإِن تَغۡفِرۡ لَهُمۡ فَإِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ١١٨
If You should punish them - indeed they are Your servants; but if You forgive them - indeed it is You who is the Exalted in Might, the Wise."
Оо, Жараткан, эгер азаптайм десең, алар өзүңдүн пенделериң, каалаганыңды кыласың. Эгер алардын ыйман келтиргендерин кечирим менен сыйлайм десең, Сени мындан эч ким тыя албайт, Сага эч ким үстөмдүк кыла албай турган Кубаттуусуң, башкарууда Даанышмансың
5:119Page 127
قَالَ ٱللَّهُ هَٰذَا يَوۡمُ يَنفَعُ ٱلصَّٰدِقِينَ صِدۡقُهُمۡۚ لَهُمۡ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ١١٩
Allāh will say, "This is the Day when the truthful will benefit from their truthfulness." For them are gardens [in Paradise] beneath which rivers flow, wherein they will abide forever, Allāh being pleased with them, and they with Him. That is the great attainment.
Аллах Таала Иса пайгамбарга мындай деди: Кыямат күнү чынчылдарга ниетинин жана иштеринин чындыгы пайдасын тийгизе турган күн. Аларга ак сарайларынын жана бак-дарактарынын астынан дарыялар агып турган бейиш бар, анда түбөлүк калышат, аларга өлүм болбойт. Аллах аларга ыраазы болду, эми такыр ачууланбайт. Алар да, төбүөктүү жакшылыкка жеткиргендиги үчүн Аллахка ыраазы болду. Мына ушул сый жана ыраазылык өтө чоң жеңиш, мындан өткөн жеңиш болбойт.
5:120Page 127
لِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا فِيهِنَّۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرُۢ ١٢٠
To Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth and whatever is within them. And He is over all things competent.
Асман-жердин мүлк-падышалыгы Жалгыз Аллахка тиешелүү, Аллах ал экөөнү жараткан жана аларды башкарып турат. Ошондой эле асман-жердеги бардык жаратылыштын мүлк-падышалыгы да Аллахка таандык, Ал бардык нерсеге Кудуреттүү, эч нерсеге күч-кубаты жетпей калбайт.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences