Hud 11:65–123

Onlar Salehi yalan saymaqda inadkarlıq edərək dəvə­ni kəs­di­lər. Belə olduqda Saleh onlara dedi: "Yur­du­nuz­da dəvən kəsdiyiniz gündən bəri üç gün həyatda kef eləyin. Bunda sonra sizə Allahın əzabı gələcək. Bu müddət bitdikdən sonra sizə mütləq, qaçılmaz və yalan olmayan əzab gələcəkdir. Əksinə o, haqq olan bir vəd­dir".

Onların həlak olacaqlarına dair əmrimiz gəldikdə, Biz Sale­hi və onun­la birlikdə iman gə­tirən­lə­ri Öz mər­həmətimizlə əzabdan və o günün rüsvayçı­lı­ğından, zillətindən xilas etdik. Ey Peyğəmbər! Həqiqətən, sənin Rəbbin kiminsə Ona qələbə çala bilməyəcəyi qədər qüv­vət­lidir. Elə buna görə də Allah, peyğəmbərləri yalan sayan bütün ümmətləri məhv etmişdir.

Səmud qövmünü tükürpədici bir səs yaxaladı və onlar bu səsin şiddəti səbəbi ilə dərhal öldülər və üzü­qoy­lu düşüb qaldılar. Onlar, üzləri torpağa yapışıb qalmışdılıar.

Sanki onlar daha öncə öz diyarlarında nemətlər və bolluq içində heç yaşa­ma­mış­dılar. Bilin ki, Səmud qövmü öz Rəbbi olan Allaha küfr etdilər. Elə bu səbəbdən də onlar, əbədi olaraq Allahın rəhmətindən uzaqlaşdırıldılar.

Mələklər insan qiyafəsində İbrahimə - aleyhissəlam - gələrək, ona və zövcəsinə İs­haqın sonrada Yəqubun doğu­­lacağı barədə müjdə verdilər. Mələklər İbrahimə: "Salam!" – dedi­lər. İbrahimdə buna qarşılıq olaraq onlara: "Sa­­lam!" – de­di və İbrahim onların insan övladından olduqlarını zənn edib, onların yemək yemələri üçün dərhal gedib onlara qı­zar­dılmış bir buzov gə­tirdi.

İbrahim onların qızardılmış buzova əl vur­madıqlarını və yeməkdən yemədiklərini gördük­də onların belə etməsi İbrahimin xoşu­na gəl­mədi və onlardan qorxduğunu qəlbində gizlədib onlara bildirmədi. Mələklər İbrahimin onlardan qorxduğunu ğördükdə, ona belə dedilər: "Bizdən qorx­ma! Allah bizi Lut qövmünə əzab vermək üçün göndərmişdir".

İbrahimin arvadı Sara ayaq üstə dur­muşdu. Biz ona, onu sevindirəcək bir xəbəri, onun İshaqı dünyaya gətirəcəyini və İshaqında Yəqub adlı bir oğlu olacağı xəbərini verdik. O da, bu müjdə xəbərini eşitdiyinə görə güldü.

Sara, Mələklər onu bu xoş xəbərlə müjdələdikdə, o, təəccüblə dedi: "Mən bu yaşlı vaxtımda və bundan sonra dünyaya uşaq gətirməkdən ümidimi kəsdiyim bir halda, bu ərim də bir qoca ki­şi ikən, necə uşaq doğa bilərəm?! Doğrusu, bu yaşdan sonra dünyaya uşaq gətirməyim, adətən görünməyəm çox təəccüblü bir haldır!".

Sara bu müjdə xəbərindən təəccübləndikdə, mələklər ona dedilər: "Yoxsa sən, Allahın qəza və qədərinə təəccübmü edirsən? Allahın belə şeyi etməyə qadir olması sənin kimi bir insana gizli qalmaz. Ey İbrahimin ev əh­li! Allahın rəhməti və bə­rəkəti sizin üstünüzdə ol­sun! Hə­qi­qə­tən Allah, sifətlərində və feillərində tərifəlayiqdir və şan-şöhrət sahibidir!"

İbrahimin - aleyhissəlam - hazırladığı yeməkdən yeməyən qonaqlarının mələklər olduqlarını və onun İshaq onun ardından da Yəqub adlı övladları doğulacağı barədə xoş xəbəri bilib qəlbindək qorxu çəkil­dikdən sonra elçilərimizlə, Lut və onun ailəsi, qövmünə göndərilən əzabdan xilas olmaq ümidi ilə onlara göndərilən əzabı gecikdirmək üçün Lut qövmü barədə müba­hisə etməyə baş­la­dı.

Həqiqətən, İbrahim yumuşaq qəlbli, cəzanın gecikdirilməsini istəyən, Rəbbinə çox yalvarıb-yaxaran, Ona çox dua və tövbə edən bir kəs idi.

Mələklər dedilər: "Ey İb­ra­him! Lut qövmü barədə mübahi­sə etməkdən əl çək. Çünki Rəb­binin onlar haqqında əzəldən yazdığı əzabın onlara vaqe olacağına dair əm­ri artıq gəl­mişdir. Həqiqətən, Lut qövmünə heç bir duanın və mübahisənin qarşısını ala bilməyən böyük bir əzab gə­lə­cəkdir".

Mələklər kişi qiyafəsində Lutun yanı­na gəl­dik­də, qövmündən qadınları atıb şəhvətlə kişilərə yaxınlaşan kişilərin qonaqlarına bir pislik yetirəcəklərindən kə­dər­ləndi, ürə­yi sıxıldı və Lut qövmünün onun yanına gələn qonaqlarına üstün gələcəyini zənn edərək: "Bu, çox çətin bir gündür!" – dedi.

Lutun qövmü, Lutun yanına gələn qonaqları ilə cinsi yaxınlıq etmək niyyətilə tələm-tələsik Lutun yanına gəldilər. Qadınları atıb şəhvətlə kişilərə yaxınlaşmaq, elə onların əvvəlki ya­ra­maz adəti idi. Lut, qonaqları qarşısında onları müdafiə edərək özünə üzür qazandırmağa çalışaraq qövmünə dedi: "Ey qövmüm! Bun­lar mə­nim qız­la­rımdır, onlarla evlənə bilərsiniz. Onlar sizin üçün, istədiyiniz murdar əməldən daha təmizdirlər. Allah­dan qorxun və qonaqlarımın ya­nında mənə xəcalət verməyin! Ey Qövmüm! Məgər aranızda sizi bu çirkin əməldən çəkindirən ağıl­lı bir insan yoxdurmu?!"

Qövmü ona belə dedi: "Ey Lut! Bilirsən ki, bizim sənin qızlarına və ya qövmünün hər hansı bir qadınına heç bir ehti­yacı­mız və şəhvətimiz yoxdur. Axı sən bizim nə istədiyi­mizi, kişilərdən başqa bir şey istəmədiyimizi yəqin bilirsən!"

Lut dedi: "Kaş ki, sizə mane ola biləcək bir qüvvəm yaxud da məni qoruya biləcək güclü bir qəbiləm olsaydı, sizin mənim qonaqlarıma bir pislik toxundurmağınıza mane olaydım!"

Mələklər Luta - aleyhissəlam- dedilər: "Ey Lut! Biz, Allahın göndərdiyi elçilərik. Qövmün sənə heç bir zə­rər yetirə bil­məz­. Gecənin zülmət qaranlığında ar­va­dın­dan başqa bütün ailən­lə birğə kənddən çıxın. Qoy içi­niz­dən heç kəs dönüb ar­xa­sına baxmasın. Amma arvadın sizə müxalif olaraq dönüb geriyə baxacaqdır. Çünki onların ba­şına gə­ləcək müsibət onun da ba­şı­na gələ­cək­dir. Onların hə­lak olmaq vax­t, səhər çağıdır. Bu olduqca yaxın bir vaxtdır".

Lut tayfasının məhvi barəsində əmrimiz gəldikdə ora­nın yaşadığları kəndi göyə qaldırıb, altını üs­tünə çevirdik və onların üzərinə növbə ilə bir-birinin dalınca ar­dıcıl olaraq gil­ daş­la­rı yağ­dır­dıq.

Bu daşlar, Allah yanında xüsusi əlamətlə nişanlanmış daşlardır. Bu daşlar Qureyşdən və onlardan başqa olan za­lım­lardan da uzaq deyil­dir. Əksinə, bu daşlar onlara yaxındır. Allah nə zaman onların üzərinə bu daşları yağdırmağı qərar versə, elə o zaman da onlara bu daşlar isabət edər.

Biz Mədyən qövmünə qar­daşları Şueybi peyğəmbər göndərdik. O dedi: "Ey qövmüm! Tək olan Allaha iba­dət edin. Sizin Ondan başqa ibadətə layiq olan məbudunuz yox­dur. İnsanlar üçün ölçüb çəkdiyiniz zaman ölçünü və çə­kini əskik etməyin. Mən sizi bol­­luq və firavanlıq için­də yaşadığınızı görü­rəm. Allahın sizə bəxş etdiyi bu nemətləri günah edərək dəyişdirməyin. Mən sizin üçün heç kəsin qaçıb canını qurtara bilməyəcəyi, əksinə, hər şeyi bü­rü­yən bir gü­­nün əzabından qorxuram. O gün siz, qaçmaq və sığınmaq üçün heç bir yer tapa bilməyəcəksiz.

Ey qövmüm! Başqaları üçün ölçüb çəkdiyiniz zaman ölçüyə və çəkiyə əda­lətlə tam riayət edin, in­san­ların haqqlarını çəkidə azaldaraq, onları aldadaraq və hiylə işlədərək əksik ver­mə­yin. Yer üzündə qətl törədərək və ya günah işlər görərək fitnə-fəsad yaymayın!

İnsanların haqqlarını ədalətlə, tak şəkildə verdikdən sonra Alla­hın sizin üçün saxladığı halal nemət­lər, çəkidə və ölçüdə insanları aldadıb mal-dövlət artırmaqdan və yer üzündə fitnə-fəsad yaymaqdan daha xeyir-bərəkətlidir. Əgər siz həqiqi möminsinizsə, Alla­hın sizin üçün saxladığı nemətə razı olun. Mən sizin üstünüzdə əməllərinizi mühasibə edən gözətçi deyi­ləm. Sizin üstünüzdə nəzarətçi olan, sirri və gizlin danışıqları bilən Allahdır".

Şueybin qövmü ona belə dedi: "Ey Şueyb! Atala­rı­mızın ibadət etdikləri bütlərdən, mallarımı­zı istə­diyimiz kimi isti­fa­də et­məkdən və onu istədiyimiz kimi artırmaqdan əl keçməyimizi sənə na­mazınmı əmr edir? Doğru­dan da, sən yum­şaq xasiyyət­li­sən, ağıllı bir insansan. Biz səni bu dəvətindən əvvəldə ağıllı və hikmətli bir insan kimi tanıyırdıq. İndi sənə nə oldu belə?!"

Şueyb qövmünə dedi: "Ey qövmüm! Elə isə mənə bir deyin görək, əgər mən Rəb­bim­dən açıq-aydın bir dəlilə istinad edirəmsə, Ondan bir bəsirət üzərindəyəmsə və O da Öz tə­rəfindən mə­nə halal ruzi və peyğəmbərlik bəxş etmişdirsə, onda necə olsun?! Sizə qadağan etdiyim şey­ləri et­mək­lə sizə müxalif olamq istə­mirəm. Mən sadəcə ba­car­dığım qə­dər sizi Rəbbinizin tövhidinə və Ona ibadət etməyə dəvət etməklə, sizlərin islah olmanızı istəyi­rəm. Mən buna ancaq Uca Allahın məni müvəffəq etməsi ilə nail ola bilərəm. Mən bütün işlərimdə yalnız Ona təvəkkül etdim və mən yalnız Onun hüzuruna qayıdacam.

Ey qövmüm! Qoy mə­ən olan düşmənçiliyiniz, sizi, dətirdiyim dini yalan saymağa sövq etdirməsin, yoxsa Nuh qöv­mü­nün, yaxud Hud qövmü­nün, yaxud Saleh qövmünün başına gə­lən­ müsibətin eynisi sizin də ba­şı­nıza gələr. Lut qöv­mü də zaman və məkan baxımından sizdən uzaq deyildir. Artıq siz onların başlarına gələnləri bildiniz, elə isə bundan ibrət alın!

Rəbbinizdən bağışlan­ma diləyin, sonra günahlarınzdan Ona tövbə edin. Hə­qi­qətən, Rəb­bim Ona tövbə edənlərə qarşı rəhmlidir və qullarından tövbə edənləri çox sevəndir".

Şueybin qövmü ona belə dedi: "Ey Şueyb! Biz sənin gətirdiyin bu dinin çoxunu anlamı­rıq. Gözlərin zəyif gördüyünə və ya kor olduğuna görə biz səni öz ara­mızda gücsüz bir insan hesab edirik. Əgər dinimizə tapınan qəbilən ol­ma­­saydı, səni daş­qa­laq edərək öldürərdik. Sən bi­zim üçün heç də elə böyük bir adam de­yil­sən ki, səni öldürməkdən qorxub çəkinək. Biz səni yalnız qəbilənə hörmət olaraq öldürməyib tərk edirik".

Şueyb qövmünə dedi: "Ey qövmüm! Mə­gər mə­nim qəbiləm sizin üçün Rəbbiniz olan Allah­dan da daha əziz və hörmətlidirmi ki, Onun sizə peyğəmbər göndərdiyinə iman gətirməyərək, Allaha arxa çevirirsiniz?! Şüb­həsiz ki, Rəb­bim sizin nə et­dik­ləri­nizi əhatə edir. Əməllərinizdən Ona heç bir şey gizli qalmaz. O sizi bu çirkin əməllərinizə görə dünyada məhv edəcək və axirətdə isə azaba düçar edəcəkdir!

Ey qövmüm! Bacardığınız qədər istədiyinizi edin, mən də bacardığım qədər istədiyimi edəcəyəm. Sonra rüs­vay­edici əza­bın bizlərdən kimə gələ­cə­yini və kimin öz iddiasında ya­lan­çı oldu­ğunu tez­lik­lə görəcəksiniz. Elə isə Allahın hökmünü gözləyin, mən də si­zinlə bir­lik­də göz­lə­yirəm".

Şueyb qövmünün məhvi barəsində əmrimiz gəldikdə Şuey­bi və onun­la birlikdə iman gə­ti­rən­lə­ri Öz mər­hə­mətimizlə xi­las etdik. Qövmündən zülm edənləri isə həlakedici qorxunc səs ya­xaladı və bir göz qırpımında məhv oldular. Onlar bu səsin dəhşətindən üzüqoylu düşüb qaldılar və üzləri torpağa yapışdı.

Özlərinə Allahın bəlası gəldikdən sonra sanki onlar bundan əvvəl orada heç yaşa­ma­­­­mışdılar. Səmud qövmü Allahın qəzəbinə düçar olaraq Onun rəhmətindən qovuduğu kimi, Məd­yən qövmü də Allahın qəzəbinə düçar olub Onun rəhmətindən qovuldu!

Biz Musanı Allahın təkliyinə dəlalət edən dəlillərlə və onun gətirdiyinin doğru olduğuna şahidlik edən aşıq-aydın möcüzələ­rlə elçi gön­dərdik –

Musanı Firon və onun qövmünün zadəgan təbəqəsindən olan əyan­la­rı­na göndərdik. Əyanlar isə Fironun onlara Allaha küfür etmə əmrinə tabe ol­du­lar. Hal­bu­ki Fironun əmri, haqqdan uzaq olduğu üçün tabe olmağa layiq olan, doğru yol göstərən əmr de­yildi.

Firon Qiyamət günü öz qövmü­nün önündə gedərək həm özünü, həm də on­ları oda salacaq. Onların girəcəkləri yer nə pis yerdir!

Dənizdə boğularaq həlak olmaları ilə yanaşı uca Allah bu dünya həyatında onları lənətə düçar edib Öz rəhmətindən qovub uzaqlaşdırmış və Qi­yamət günündə də Öz rəhmətindən qovub uzaqlaşdıracaqdır. Onların həm dünyada, həm də axirətdə lənətə düçar olub, əzaba məruz qalmaların necə də pisdir!

Ey Peyğəmbər! Bu surədə söylənənlər, sənə xəbər verdiyimiz məhv olan məm­lə­kət­lərin bəzi xəbərləridir. Bu məmləkətlərdən bu günə qədər bəzilərinin izi qalanı da, izi silinib yerlə yek­san olan, heç bir əlaməti qalmayanı da var.

Biz onları məhvə düçar edərək onlara zülm etmə­dik, lakin onlar, Allaha küfr etmələri səbəbindən özlərini həlaka sürükləyən əməllər etməklə öz nəfslərinə zülm et­dilər. Ey Peyğəmbər! Rəb­binin onları məhv etmək əmri gəl­dikdə, Allahdan başqa ibadət etdikləri bütlər onları Allahın əzabından qur­tara bilmədi­. Onların bu ilahları ancaq özlərinin ziyanını və həlakını ar­tırdı.

Allah, Öz göndərdiyi peyğəmbərləri yalan sayan məmləkətləri hər zaman və hər məkanda belə yaxalayıb, yox etmişdir. Həqiqətən də, Onun zalim bir məmləkəti yaxala­ma­sı olduqca çox üzü­cü­dür və şid­dət­li­dir.

Uca Allahın, əhalisi zalım olan məmləkəti ağrılı-acılı və şiddətli bir əzabla yaxalamasında, Qiyamət gününün əza­bın­dan qorxanlar üçün bir ib­rət və öyüd-nəsihət vardır. Bu, uca Allahın insanları haqq-hesab etmək üçün bir yerə toplayacağı gün­dür. O gün, həm də, məhşər əhlinin şahid ola­cağı bir gün­dür.

Biz, şahid olunan o günün gəlib çatmasını, sadəcə müddəti məlum olan vaxta qədər təxirə sal­mı­şıq.

O gün gəlib yetişdiyi zaman Alla­hın izni olmadan heç kəs nə danışıb dəlil gətirə bilər, nə də ki, kimsə üçün şəfaətçilik edə bilər. O gün inasnlar iki qisimə bölünəcəklər: On­lar­dan bir qismi bədbəxt olub oda daxil olanlardır, digər bir qismi də ki, xoşbəxt olub Cənnətə daxil olanlar.

Küfr və fasiq əməllərinə görə bədbəxt olanlara gəlincə, on­lar Oda daxil olacaqlar. On­lar Cəhənnəmin atəşinin şiddətindən zarıyıb, bağıra­caqlar.

Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allahın, günahkar möminlərdən orada cəzasını cəkdikdən sonra oradan çıxmasını istədiyi kimsələr müstəs­na olmaqla, göylər və yer dur­duq­ca kafirlər oradan çıxa bilməzlər. Ey Peyğəmbər! Həqi­qətən, sənin Rəbbin is­tə­diyini edən­dir. Kimsə Ona əsal istədiyini etməyə mane ola da bilməz.

İman gətirib saleh əməllər etdiklərinə görə, özlərinə Allah tərəfindən xoşbəxtlik nəsib edilmiş kimsələrə gəldikdə isə, Allahın günahkar möminlərdən Cənnətdən əvvəl Cəhənnəmə daxil olanlardan istədiyi kimsələr müstəs­na olmaqla, onlar Cənnətdə göy­lər və yer durduqca orada əbə­di qalacaqlar. Şübhəsiz ki, Allahın Cənnət əhlinə əta etdiyi nemətlər əbəbi və sonsuzdur.

Ey Peyğəmbər! O müşriklərin ibadət et­dik­ləri bütlərin batil olması barədə heç bir şübhən olmasın. Onların bu bütlərə tapınmaqlarının doğruluğuna dair nə əqlı, nə də ki, şəri bir dəlilləri vardır. Onları bu bütlərə ibadət etməyə sövq edən şey, ata­la­­rının əv­vəl­lər onlara ibadət etmələridir. Şüb­hə­siz ki, Biz on­ların cəzasını əs­kilt­mədən tam şəkildə verəcəyik.

Biz Musaya da Tövrat ver­dik, la­kin insanlar onun barəsində ix­ti­laf etdilər. İnsanların bir qismi ona iman etdi, diğər bir qismi isə onu inkar etdi. Əgər Allahın onlara bu dünyada əzabı tezləşdirməyəcək, əksinə, onların əzablarını müəyyən bir hikmətə görə Qiyamət gününə saxlayacağına dair əvvəlcədən onlar arasında verdiyi hökm olmasaydı, elə bu dünyada on­la­ra layiq olduqları əzab nazil olardı. Həqiqətən, yəhudilərdən və müşriklərdən olan ka­firlər, Quran barə­sin­də anlaşıl­maz şübhə içindədirlər.

Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz ki, Rəbbin ixtilaf edən kimsələrin hər birinə əməllərinin əvə­­zini tam olaraq verə­cək­dir. Kimin əməlləri xeyirdirsə, onun əvəzi xeyir olacaqdır. Kimin də əməli şərdirsə, onun da əvəzi şər olacaqdır. Çünki, Allah onların etdikləri ən kiçik şeyləridən xəbərdardır. Onların əməllərindən Allaha heç bir şey gizli qalmaz.

Ey Peyğəmbər! Allahın sənə əmr etdiyi kimi doğ­ru yolda olmağa davam et. Onun əmrlərini yerinə yetir və qadağalarından da uzaq dur. Möminlərdən sə­ninlə birlikdə tövbə edən­lər də doğ­ru yolda olsunlar. Günahlar edərək həddi aşmayın, çünki O, si­zin nə et­dik­lə­ri­nizi görür. Etdiyiniz əməllərdən Ona heç bir şey gizli qalmaz. O sizə əməllərinizin qarşılığını verəcəkdir.

Məhəbbət yaxud yumuşaqlıq göstərərək zalım kafirlərə meyl etmə­yin, yoxsa onlara meyl etdiyinizə görə sizə od toxunar. Si­z oddan xilas edən Allah­­dan başqa himayədarınız yoxdur. Əgər siz onlara meyl etsəniz, sonra sizə kömək edən tapa bilməzsiniz.

Ey Peyğəmbər! Gündüzün iki başında, əv­və­lində və axırında olmaqla və ge­cə­nin bə­zi vaxt­la­rında da ən gözəl şəkildə namaz qıl! Həqiqətən, saleh əməllər kiçik günahları silib apa­rır. Bu deyilənlər, öyüd-nəsihət qəbul edib, anlayanlar üçün bir xatırlatmadır.

Ey Peyğəmbər! Haqq yolda sabit qalmağa və diğər xeyirli işləri sənə əmr olunduğu kimi yerinə yetirməyə, zülmə və ya zalımlara meyil etmək kimi sənə qadağan etdiyim işlərdən çəkinməyə səbir et! Həqiqətən, Allah yaxşı iş görənlərin savabını puç etməz. Əksinə, onların etdikləri yaxşı əməlləri onlardan ən gözəl şəkildə qəbul edər və bunun qarşılığını onlara ən gözəl şəkildə verər.

Heç olmasa, sizdən əv­vəl əzaba düçar olmuş ümmətlərdən fəzilət və yaxşı əməl sahibi olan kimsələr, o ümmətləri küfrü və günah edərək yer üzündə fit­nə-fə­sad törət­mə­yi qadağan edən ağıl və hikmət sa­hi­bləri olaydı. On­lar­dan yalnız zalım qövmlərini həlak etdikdə, xilas et­diyimiz az bir qisim insan yer üzündə fitnə-fəsad törətməyi qadağan edirdi. Onlar öz qövmlərində zalım olanların və onlara veril­miş dünya ləz­­zətlərinin ardınca düşdülər və beləliklə də, onların tabe olduqları üçün zalımlardan oldular.

Ey Peyğəmbər! Rəbbin, yer üzərində əhalisi islah edən adamlar olan hər hansı bir şəhəri əsla məhv etməz. Rəbbin ancaq əhalisi küfr, zülüm və asilik edərək yer üzündə fitnə-fəsad törədən şəhəri məhv edər.

Ey Peyğəmbər! Əgər Rəbbin, in­sanların vahid bir din üzərində olmasını istəsəydi, mütləq bunun edər­di. Lakin Allah bunu istəmədi. Elə buna görə də onlar öz havalarına və azğınlığa tabe olduqları səbəbindən elə hey ixti­laf etməkdədirlər.

Yalnız Allah Öz rəhməti ilə hidayətə müvəffəq etdiyi şəxs­lərdən başqa. Onlar Allahın tövhidi barəsində əsla ixtilaf etməzlər. Uca Allah on­ları elə bu ixtilafla imtahan etmək üçün yaratdı. Onlardan bəziləri bədbəxdir, bəziləri isə xoşbəxt. Ey Peyğəmbər! Rəb­bi­nin əzəldən Cəhən­nə­mi şeytana tabe olan cin və insanlarla dol­du­racağına dair verdiyi hökmü atrıq gerçəkləşdi.

Ey Peyğəmbər! Səndən əvvəl gəlib getmiş elçilərin xəbərlərini, qəlbinin haqq üzərində sabit qalıb və onu qüvvətləndirmək üçün sənə söylədik. Bu surədə sənə şəkk-şübhəyə yer olmayan haqq, kafirlərə öyüd-nəsi­hət və xatır­latmadan fayda alan möminlər üçün də bir xatır­latma vəhy edil­miş­dir.

Ey Peyğəmbər! Allaha və Onun Tövhidinə iman gətirməyənlərə de: "Haqqdan üz çevirməkdə və insanları haqqa tabe olub ona boyun əyməyə mane olmaqda elə əvvəlki kimi öz yolunuzla davam edin. Biz də bu vaxta qədər bu dində sabit olub, ona dəvət edib və bu yolda səbir etdiyimiz kimi bundan sonra da elə davam edəcəyik.

Elə isə bizə üz verəcək sonluğu gözləyin! Biz də sizə üz verəcək sonluğu gözlə­yirik".

Göylərdə və yerdə qey­b olan nə varsa onun elmi bütünlüklə yalnız Allaha aiddir. Heç bir şey Ona gizli qalmaz. Qiyamət günü bütün iş­lər də Ona qayı­dacaq­dır. Ey Peyğəmbər! Elə isə sən, ancaq Ona ibadət et və hər bir işində ancaq Ona tə­vək­kül et. Rəbbin sizin et­dik­lə­rinizdən əsla qafil deyil­dir. Əksinə, O, hər bir şeyi biləndir və hər kəsin etdiyi əməlin müqabilini də verəcəkdir.