Al-Isra 17:68–111

Ey Müşriklər! Yoxsa Allah sizi dənizdə batmaq təhlükəsindən xilas etdikdən sonra sizi quruda yerə batır­ma­yacağına, yaxud da Lut qövmünə etdiyi kimi səmadan üstü­nü­zə daş-kəsək yağdırmayacağına əminsiniz? Bundan son­ra nə sizi bu fəlakətdən qo­ru­yan tapılar, nə də ki, yardım edən bir yardımçı.

Yoxsa Allahın sizi bir daha də­ni­zə qay­ta­rıb üstünüzə şiddətli külək gön­dər­məyə­cə­yinə və sizi ilk dəfə fəlakətdən xilas etdikdən sonra Allahın nemətlərinə nankorluq etdiyinizə görə sizi dənizdə ba­tır­ma­ya­ca­ğı­ndan əminsiniz? Son­ra sizə yardım etmək üçün buna görə Biz­dən inti­qam almağı tələb edən bir nə­fər be­lə tapa bil­məz­siniz.

Biz Adəm züriyyətinə ağıl neməti verərək, mələkləri atalarına səcdə etdirərək və s. bu kimi başqa üstünlüklərlə hör­mətli etdik, onları quruda daşıyacaq heyvanları, minikləri və də­niz­də də gəmiləri onlar üçün ram etdik, on­lara pak yeyəcək, içəcək, qadınlarla nikah bağlamaq və başqa bu kimi nemətlər bəxş etdik. Allahın onlara bəxş etdiyi nemətlərə şükür etmələri üçün, Biz onları ya­rat­dıq­larımızın ço­xun­dan üstün etdik.

Ey Peyğəmbər! Hər bir insan toplumunu dünyada ardınca getdikləri baş­çı­la­rı ilə birlikdə çağıra­cağımız günü xatırla. Kimlərin əməl dəftəri sağ əlinə verilərsə, onlar kitab­la­rını sevinclə oxu­yacaq və savabları xurma çəyirdə­yinin üzərində olan ip qədər azda olsa belə savablarını naqis edərək onlara zülm edilmə­yə­cəkdir.

Kimin qəlbi bu dünya həyatında haqqı qəbul edib, ona boyun əyməkdən kor olarsa, axi­rət­də isə o bundan daha şiddətli kor olacaq. Bu kimsə Cənnət yolunu tapmaz və haqq yol­undan azmışdır. Çünki cəza əməlin növündəndir.

Ey Peyğəmbər! Müşriklər sənə vəhy etdi­yi­miz Qurandan başqa öz nəfslərinin istəklərinə uyan bir şeyi yalan yerə Bizə isnad etməyin üçün az qala səni döndərə­cək­di­lər. Əgər sən onların istəklərinə cavab vermiş olsaydın, bu zaman onlar səni özlərinə dost tutardılar.

Əgər Biz səni haqq üzərində sa­bit etməsəydik, onların hiylələrinin gücündən və sənin onların iman etmələrinə həris olman səbəbindən, onların səndən istədiklərinə hardasa, az­ca da ol­sa meyil edə­cək­din. Lakin Biz səni onlara meyil etməkdən qoruduq!

Əgər sən onların səndən istədiklərinə meyil etsəydin, bu zaman Biz səni dünya və axirət hə­ya­tında ikiqat əzaba düçar edərdik. Sonra sən, Bizə qarşı sənə yardım edən nə bir köməkçi, nə də səni əzabdan qoruyan bir kimsə ta­pa bilərdin.

Kafirlər, sənə qarşı olan ədavətləri üzündən az qala səni Məkkədən didərgin salacaqdılar. Lakin Rəbbinin hicrət etmə əmri gələnə qədər uca Allah onların sə­ni Məkkədən qovub çıxarmalarına mane oldu. Əgər onları səni Məkkədən qovmuş olsaydılar, bu zaman özləri də orada ancaq az bir müd­dət qala bilərdilər.

Müşriklərin səni Məkkədən qovub çıxartdıqlarından sonra özlərinin də orada çox az bir müddət qala bilmələri, uca Allahın səndən öncə göndərilən və qövmləri tərəfindən öz diyarlarından çıxarılan elçilər barəsindəki dəyişməyən sünnəsidir. Yəni, hər hansı bir qövm onlara göndərilən elçilərə qarşı düçmənçilik edib, onları yaşadıqları diyarlarından qovub çıxarmışdılarsa, Allah da əzab göndərib onları məhv etmişdir. Ey Peyğəmbər! Sən Bi­zim sünnəmizdə heç bir də­yi­şik­lik tapa bil­məzsən. Əksinə, sən onu daima sabit və dəyişməz olaraq görərsən.

Günəş səmanın ortasından batmağa meyl etdikdən bəri ta gecənin zülmətinə qədər namazı bəl­li vaxt­­larda kamil şəkildə qıl. Bu, zöhr, əsir, məğrib və işa namazlarına aiddir. Fəcr nama­zını da vaxında qıl və bu namazda qiraəti uzun et! Çün­ki fəcr namazında gecə və gündüz mələkləri iştirak edirlər.

Ey Peyğəmbər! Gecənin bir vaxtı qalx və Rəbbin səni daha da yüksək məqamlara qaldırmaq üçün gecə namazı qıl. Bəlkə buna görə Rəb­bin səni Qiyamət günü bütün insanların qorxu, sıxıntı içində olduqları bir vaxt insanlara bir şəfaətçi olaraq diriltsin və səni əvvəlkilərin və sonrakıların tərifləyib bəyəndikləri böyük bir şəfaət məqamına nail etsin!

Ey Peyğəmbər! De: "Ey Rəbbim! Mənim bütün girəcəyim və çıxagağım yerlərin hamısını Sənin itaətin və razılığın üzərində olan yerlər et və mənə Öz tə­rə­fin­dən düşmənlərinə qarşı mə­nə yardım edən açıq-aşkar bir də­lil ver!"

Ey Peyğəmbər! Bu müşriklərə belə de: "İslam gəldi, Allahın vəd etdiyi zəfər gerçəkləşdi, şirk və küfr yox olub getdi. Həqiqətən, batil məhv olub gedər və haqq qarşısında əsla sabit qala bilməz!"

Biz, qəlblərin cəhalətdən, küfrdən, şirkdən və bədənlərindəki xəstəlikdən qurtulsun deyə, Quranda möminlər üçün şəfa na­zil edirik. Bu Quran ona əməl edən kimsələr üçün bir şəfadır. Bu Quran kafirlərin ancaq həlakını artırır. Çünki Quranı eşitmək onları qəzəbləndirər, onu yalan saymalarının və ondan üz çevirmələrini bir daha da artırar.

Biz insana sağlamlıq və var-dövlət kimi nemətlər bəxş etdikdə bu zaman o təkəbbürlük edərək Allaha itaət və şükür etməkdən üz çevirib haqdan uzaqlaşar. Onun başına xəstəlik və yoxsulluq kimi bir müsibət gəldikdə isə ruhdan düşər və Allahın rəhmətindən ümüdünü üzər.

Ey Peyğəmbər! De: "Hər bir insan özünün hidayət və azğınlığdakı halına uyğun əməl etsin. Rəbbiniz isə ki­min haqq yol­da oldu­ğunu daha yaxşı bilir!"

Ey Peyğəmbər! Kitab əhlindən olan kafirlər səndən ruhun məğzi barədə so­ru­şurlar. Onlara de: "Ruhun məğzini Allahdan başqa kimsə bilməz. Siz və sizdən başqa bütün yaradılmışlara, pak və müqəddəs olan Allahın elmi müqabilində yalnız az bir elm verilmişdir!"

Ey Peyğəmbər! Allaha and olsun ki, sənə nazil etdiyimiz vəhyi kökslərdən və ya yazılı olan kitablardan silib yox etmək istəsəydik, silib yox edərdik. Sonra bundan dola­yı sənə yardımçı olacaq və onu təkrarən geri döndərəcək birini də tapa bil­məz­din.

Ancaq Rəbbinin mərhə­mə­ti sayə­sində sənə nazil etdiyi Quranı çəkib almadı. Lakin Biz onu Öz tərəfimizdən qorunmuş olaraq buraxdıq. Doğru­dan da, Rəbbinin sənə olan lütfü bö­yükdür. Çünki O, səni insanlara elçi göndərdi, səni peyğəmbərlərin sonuncusu etdi və sənə Quranı verdi!

Ey Peyğəmbər! Onlara belə de: "Əgər bütün insanlar və cin­lər sənə nazil edilən Quranın bəlağəti, gözəl düzümü və fəsahətli olması baxımından ona bənzərini gə­tir­mək üçün bir yerə top­la­şsalar və bu işə bir-birinə yardım etsələr belə heç vaxt ona bən­zə­rini gətirə bilməz­lər"

Biz bu Quranda insanların iman etmələri üçün hər şeyi bəyan etdik, onların ibrət almalarını ümid edərək Quranda nəsihətləri, öyüdləri, əmr və qadağaları müxtəlif cür məsəllər çəkməklə onlara müfəssəl bir şəkildə izah et­dik. La­kin yenə də insanların ço­xu bu Quranı inkar edərək, ondan üz çevirib iman etmədilər.

Müşriklər dedilər: "Bizə Məkkədə suyu heç vaxt qurumayan və yer üzərində çay kimi axıb gedən bir bu­laq çıxarmayınca sə­nə əsla iman gətir­məyə­cəyik!"

Yaxud bol-bol xurma və üzüm ağacları olan bostanın olmayınca və bu bostanda ağacların ortasından şırıl-şı­rıl çaylar axmadıqca,

yaxud, dediyin kimi, göyü par­ça-parça əzab olaraq üstü­mü­zə yağ­dır­ma­yınca; və ya iddia etdiyinin gerçək olduğuna açıq-aşkar şahidlik etmələri üçün Allahı və mə­ləkləri gətir­məyincə;

Yaxud qızıldan və ya daş-qaşdan bir evin ol­ma­yın­ca; yaxud da göyə qalxma­yınca biz sənə inanmayacağıq. Əgər göyə qalxmış olsan, Allah tərəfindən göndərilən bir elçi olduğuna dair bizim oxuya biləcəyimiz yazılı bir ki­tab gətirmədikcə biz sənə əsla inanmaya­ca­ğıq. Ey Peyğəmbər! Onlara de: "Rəbbim pak və mü­qəd­dəsdir! Mən sadəcə diğər elçilər kimi gön­dəril­miş bir elçiyəm. Mən dediklərinizi yerinə yetirməyə qadir deyildir. Axı mən sizin məndən tələb etdiyiniz şeyləri necə gətirə bilərəm?!"

Kafirlərə, Allaha və Onun elçisinə iman etmələrinə və Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi vəə səlləm) gətirdiyinə əməl etməyə mane olan sadəcə olaraq onlara göndərilən elçinin özləri kimi bir bəşərdən olması idi. Onlar buna inkar edərək: "Allah bizə elçi olaraq bəşərdən olan bir insanmı göndər­di?!" – dedilər.

Ey Peyğəmbər! Onlara cavab olaraq belə de: "Əgər yer üzündə yaşayanlar və orada sizin kimi arxa­yın gə­zib dolaşanlar mə­ləklər ol­saydı, əlbəttə, Biz onlara öz cinslərindən olan bir mələk elçi göndə­rər­dik. Çünki bu zaman yalnız mələk onlara göndərilən şeyi anlada bilərdi. Əgər yer üzündə mələklər olsaydı, onlara bəşərdən olan bir elçi göndərməyimiz də hikmətdən olmazdı. Sizində halınız belədir!"

Ey Peyğəmbər! Onlara de: "Mənim sizə yalnız Allahın buyurduğu hökmləri təbliğ etdiyimə və sizə elçi olaraq göndərildiyimin doğruluğuna dair, mənimlə sizin aranızda Alla­hın şahid olması ye­tər. Hə­qiqə­tən, Allah, qulların­ın halından xəbər­dardır, onların gizlində və aşkarda nələr etdikləri Ona gizli qalmaz. Allah onların qəlblərində bütün gizli qalan şeyləri gö­rən və biləndir!".

Allah kimi hidayət yoluna yö­nəl­dir­sə, o, haqq yoluna yönəlmiş olar. Ey Peyğəmbər! Allah kimi rəzil edib, hidayət yolundan az­dı­rırsa, on­ları haqqa yönəldən, şəri onlardan uzaqlaşdıran və onlara xeyir gətirən bir dost­ tapa bil­məz­sən. Qiyamət gü­nü Biz onları kor, lal və kar olduqları halda üzü üstə sürünərək məhşərə top­laya­ca­ğıq. On­ların sığınacaqları yer Cə­hən­nəmdir. Cəhənnəmin atəşi azal­dıqca onlar üçün atəşi daha da artıra­cağıq!

Bu, onların elçilərimizə nazil etdilən ayələrimizi inkar et­diklərinə və öldüklən sonra yenidən dirilməyi mümkün olduğuna inanmayaraq: "Məgər biz öldükdən, sü­­müklərimiz çürüyüb, ovulub torpağa qarışdıqdan sonra yeni bir məxluq olaraq di­rildilə­cə­yik?" – dediklərinə gö­rə onla­ra veriləcək cəzalarıdır.

Öldükdən sonra yenidən dirilməyi inkar edən kimsələr belə bir əzəmətli göyləri və yeri yaradan Allahın, on­ların bənzərini yenidən yarat­mağa qadir olduğunu bilmirlərmi?! Əzəmətli bir yarlığı yaratmağa qadir olan Allah, əlbətdə ki, ondan daha kiçik olanı yaratmağa qadirdir. Uca Allah onlar üçün dünya həyatında əcəllərinin sona çatacağı mü­əyyən bir vaxt təyin etdiyi kimi, öldükdən sonra yenidən diriləcəkləri gün üçün də müəyyən bir vaxt təyin etmişdir. Öldükdən sonra dirilməyi isbat edən dəlillərin açıq-aydın olmasına rəğmən, müşriklər yenə də öldükdən sonra yenidən dirilməyi inkar etməkdə davam edirlər.

Ey Peyğəmbər! Müşriklərə de: "Əgər siz Rəbbi­min tükməz, bitməz və əksilməz rəhmət xəzinələrinə sahib ol­say­dı­nız, onun xərc­lənib tükənməsindən sonra sizə yoxulluq üz verməsindən qorxaraq, xə­sislik edib onu xərcləməzdiniz. Mömin kimsə istisna olmaqla, insan təbiəti xə­sis­dir. Amma mömin isə Allahın savabına ümid edərək malını gecə-gündüz Allah yolunda xərcləyər!"

Biz Musaya onun peyğəmbərliyini isbat edən doqquz açıq-aş­kar möcü­zə verdik. Bu möcüzələr: əsa, Musanın əlinin bəmbəyaz görünməsi, qıtlıq, məhsul azlığı, tufan, çəyirtkə, əkin həşəratları, qurbağa və qandır. Ey Peyğəmbər! Yəhudilərdən soruş! Çünki Musa onların ata-babalarına bu möcüzələrlə gəldikdə, Firon ona: "Ey Musa! Sən bizə qəribə şeylər gətirdiyin görə, Mən sə­nin sehirlənmiş bir insan olduğunu zənn edirəm!" – demişdi.

Musa Fi­rona belə cavab verdi: "Ey Fi­ron! Sən möcüzələrin uca Allahın qüdrətinə və Rəsulunun doğruluğuna dəlil olaraq yalnız göy­lərin və yerin Rəb­bi olan Allah tərəfindən endirdiyini bilirsən. Lakin sən bilərəkdən bunları rədd edib yalan saydın. Mən də, ey Fi­ron, sənin məhv olacağını yəqin bilirəm!"

Firon Musanı - aleyhissəlam - və onun qövmünü Misirdən çıxartmaqla cəzalandırmaq istədi. Biz də Fironu və onunla bir­­likdə olan əsgərlərinin hamısını dənizdə boğaraq həlak etdik.

Biz Firon və onun əsgərlərini suda qərq etdikdən sonra İsrail oğul­larına: "Siz Şam torpaqlarında yaşayın! Qiyamət günü gəlib yetişdiyi za­man sizin hamınızı haqq-hesab üçün məhşərə gə­tirə­cəyik!" – de­dik.

Biz Quranı Muhəmmədə (sallallahu aleyhi və səlləm) haqq ola­raq nazil et­dik, o da dəyişdirilmədən və təhrif edilmədən nazil oldu. Ey Peyğəmbər! Səni də ancaq təqva əhlinə Cənnətlə müj­də verən, küfür əhlini və günahkarları də cəhənnəm əzabı ilə qorxudan bir elçi kimi gön­dərdik.

Biz Quranı, insanlara yavaş-yavaş, aramla oxuyasan deyə onu bölümlər halında, qisimlərə ayıraraq nazil etdik. Çünki Quranın belə nazil edilməsi onu başa düşüb, dərk edilməsi üçün daha uyğundur. Biz onu müəyyən olaylarda və zamanlara his­sə­lərə ayırıb təd­riclə nazil et­dik.

Ey Peyğəmbər! De ki: "İstər Qurana inanın, is­tərsə də inanmayın. Onsuz da sizin Qurana iman etməniz ona heç bir şey artırmaz, onu inkar etməniz də ondan heç bir şeyi əksildib, azaltmaz. Həqiqətən də, Qurandan əvvəl nazil edilən səmavi kitabları oxuyanlar vəhyin və peyğəmbərliyin nə olduğunu yaxşı bilirlər. Onlara Quran ayələr oxundu­ğu za­man onlar Allaha şükür etmək üçün dərhal üzüstə səc­də­yə qapa­narlar".

Onlar səcdədə ikən: "Rəbbimiz vədinə müxalif olmaqdan pak və ucadır! Onun Muhəmmədi (sallallahu aleyhi və səlləm) peyğəmbər olaraq göndərmə vədi haqqdır. Rəbbimizin bu və bundan başqa verdiyi və­dlər müt­ləq yerinə yetəcəkdir!" – deyərlər.

Onlar Allah qorxusundan ağlayaraq üzüqoylu yerə qapanıb Allah üçün səcdə edərlər. Quranı dinləmələri və onun ayələrinin mənaları barədə düşünmələri onların Allaha ita­ətini və Ondan qorxmalarını bir daha da artırar.

Ey Peyğəmbər! Sənin "Ya Allah, Ya Rəhman!" deyərək dua etməni inkar edənlərə belə de: "Allah da, Rəhman da bütün nöqsanlardan uzaq olan Allahın iki adıdır. Siz istər bu iki adla, istərsə də Allahın bundan başqa olan adları ilə Ona dua edə bilərsiz. Uca Allahın gözəl adları vardır. Bu iki adda həmin adlardandır. Uca Allaha bu iki adla və ya bundan başqa olan gözəl adlarla dua edin. Müşriklər səni eşitməsin deyə namazda səsini çox yüksəyə qaldırma. Möminlər də səni eşitməyəcəyi qədər səsini aşağı salma. Bu ikisinin ara­sında or­ta bir yol tut!

Ey Peyğəmbər! De: "Bütün həmd-sənalar və tərifləf Özünə heç bir öv­lad gö­tür­məyən, heç bir şəriki olmayan uca Allaha aiddir. Onun mülkündə heç bir şə­ri­ki, ortağı yoxdur. Ona əsla acizlik və ya zəyiflik toxunmaz. Uca Allahın Özünə kö­mək edə­cək heç bir dos­ta və ya yardımçıya da ehtiyacı yoxdur. Elə isə sən daima Onu tərif­lə­yərək Onun şənini uca tut və mülkündə Ona övlad, şərik və hər hansı bir yardımçı nisbət etmə!"