Al-Qasas

﴾Ta. Sin. Mim.﴿ Bu xüsusda bənzər bir açıqlama Bəqərə surəsinin əvvəlində zikir edilmişdir.

Bunlar açıq-aydın Quranın ayələridir.

Biz iman gətirən bir toplum üçün sənə, Musa ilə Fironun bəzi xəbərlərini ol­duğu kimi oxuya­cağıq. Çünki belə xəbərlərdən məhz onlar öyüd-nəsihət alarlar.

Həqiqətən Firon, Misir torpaqlarında tüğyan edərək, onun əha­li­sini öz aralarında ayrı-ayrı tayfalara bölmüş, onlar içində İsrail oğullarını zəif görüb, on­ların oğlan uşaqları­nı öldürüb, onları Misirdə zəlil bir hala salmaq məqsədi ilə qadınlarını isə özlərinə xidmət etmək üçün sağ buraxırdı. Hə­qi­qətən, o, yer üzündə zülm və tüğyan edərək fitnə-fəsad törədənlərdən idi.

Biz, Fironun Misir torpaqlarında gücsüz və zəif gördüyü İsrail oğullarına, düşmənlərini həlak edərək, onların üzərindənki bu zəifliyi qaldıraraq, onları haqq yolda öndə gedən imamlar edərək və Fironu həlak edikdən sonra onları mübarək Şam torpaqlarına varislər edərək onlara lütf etmək istədik. Uca Allah bu barədə, "əl-Əraf" surəsinin 137-ci ayəsində belə buyurur: "(Musa ilə olan) zəif qövmü (İsrail oğullarını) yer üzünün xeyir-bərəkət verdiyimiz şərq və qərb tərəflərinə (Şam diyarına) varislər təyin etdik".

Biz onları yer üzündə hökm, mülk və qüdrət sahibi etmək, Firona və taxt-tacında qalması üçün bu işdə ona ən böyük dayaq olan Hamana və hər ikisinə yardımçı olan əsgərlərinə, hökm­ranlıqlarının İsrail oğullarından doğulan bir oğlan uşağının əli ilə məhv olması ilə qor­xub çəkindikləri şeyi gös­tərmək istədik.

Biz Musanın anasına ilham edərək belə buyurduq: "Firon və qövmünün onu öldürməsindən qorxduğun müddətə qədər onu əmizdir, onun həyatı üçün bir təhlükə hiss etdikdən isə onu sandığa qoyub Nil çayına burax, onun suda boğulmasından, Firon və ya onun qövmüdən qorxma, həmçinin, ondan ayrıldığına görə kədərlənmə, qəm-qüssə etmə. Çünki Biz onu sə­nə sağ-salamat qay­ta­­racaq və onu insanlara göndərdiyimiz elçi­lə­rdən biri edəcəyik!"

Musanın anası onu sandığa qoyub, çaya buraxmasına dair ona etdiyimiz ilhamı yerinə yetirdi. Nəhayət, Fironun ailəsi onu tapıb gö­tür­dü. Beləliklə də uca Allahın, Musanın Firona qarşı düşməni olacağına, Musanın əli ilə Fironun hökmranlığına son qoymasına və onların qəm-qüssə içində boğulmasına dair istəyi gerçəkləşəcəkdir. Hə­qiqətən, Firon, vəziri Haman və on­la­rın əs­gər­ləri: küfrləri, günahları və yer üzündə fitnə-fəsad yaymaları səbəbindən günahkar kimsələr idi­lər.

Firon onu öldürmək istədiyi zaman zövcəsi (Asiyə) ona belə dedi: "Qoy bu uşaq həm mənim, həm də sə­nin üçün gözümüzə sevinc olsun. Onu öl­dürməyin. Bəlkə o, gələcəkdə bizə xidmət edərək bir fay­da verər, yaxud da onu oğulluğa götürərik". Onlar hökmranlıqlarının o uşağın əli ilə sona çatacağını bilmirdilər.

Musanın - aleyhissəlam - anasının ürəyi bütün dünya işlərindən boş qalmışdı. O, övladının dərdindən baş­qa heç bir şey haqda dü­şün­mürdü. Əgər Biz onu Rəbbinə təvəkkül edən və Allahın yazdığı qədərə səbir edən mömin kimsələrdən etməsəydik, övladına olan sevgidən dolayı az qala bu uşağın onun övladı olduğunu açıb üzə çıxaracaqdı.

Musanın anası onu çaya buraxdıqdan sonra, Musanın bacısına belə dedi: "Ona nə ediləcəyini bilmək üçün onu təqib et!" O da heç ki­msənin bilib hiss et­məməsi üçün kə­nardan durub Musaya göz qoydu. Firon və onun qövmü o qadının çaydan tapdıqları uşağın bacısı olduğunu və bu qadının həmin uşaq barədə xəbər toplamağa gəldiyini hiss etmədilər.

Musa, Allahın qədəri ilə Biz onu anasına qaytarmazdan əvvəl qadınlardan süd əmməyi qəbul etmədi. Musanın bacısı, Firon ailəsinin onu əmizdirməyə qadın axtardığını gördükdə onlara yaxınlaşıb dedi: "Sizə bu uşağı əmizdirəcək, onun qay­ğı­sına qalacaq və ona qarşı çox səmimi və xe­yirxah ola­caq bir ailəni göstərimmi?"

Beləliklə, Biz Musanı yaxından görərək gözü aydın olsun, ondan ayrıldığına görə qəm-qüssə yeyib kədər­lən­məsin və Uca Alla­hın, övladını ona qaytaracağına dair verdiyi vədinin haqq və bu barədə heç bir şəkk-şübhə olmadığını bilsin deyə, onu öz anasına qaytardıq. Onlardan heç kəs o qadının həmin uşağın anası olduğunu bilmirdi.

Musa - aleyhissəlam - bədəninin güvvətləndiyi yaşa çatıb, güc-qüvvətinə hakim olduqda peyğəmbərlik bəxş etməzdən öncə ona İsrail oğullarının dinləri haqqında anlayış və elm verdik. Biz Musanı Allahın əmrinə iraət etməsindən ötrü mükafatlandırdığımız kimi, yaxşı əməl sahiblərini də hər zaman və hər yerdə belə mükafatlandırırıq!

Musa, insanların evlərində dincəldikləri vaxt şəhərə daxil oldu. O, bu zaman orada mübahisə edən iki kişi gördü. Onlardan biri İsrail oğullarından olan qövmündən idi, o biri isə Musanın düşməni, Fironun qövmündən olan qibtilərdən biri idi. Qövmündən olan kimsə Musadan, düşməni olan qibtiyə qarşı ona yardım etməsini istədi. Musa da onu yumruqla vurdu və qibti də Musanın vurduğu yumruğun zərbəsinə tab gətirə bilməyib yerindəcə öldu. Bu hala şahid olan Musa: "Bu, şeytanın insana günahı gözəl göstərməsi və aldatıb onu yoldan çıxarmasıdır. Həqi­qə­tən, şeytan, ona tabe olan kimsələri haqq yoldan az­dı­ran və açıq-aydın bir düş­mən­dir. Etdiyim bu əməl də, onun düşmənçiliyindən və məni azdırmaq istəyən bir azdırıcı olması səbəbindən meydana gəldi!"– dedi.

Musa, Rəbbinə dua edib, etdiyi günahı etiraf edərək belə dedi: "Ey Rəbbim! Mən bu qibtini öldürməklə öz nəfsimə zülm et­dim. Mə­nim günahımı bağış­la!". Allah da onu ba­ğış­ladığını bəyan etdi. Həqi­qətən O, Ona tövbə edən qullarını bağışlayandır və onlara qarşı çox mərhəmətlidir.

Sonra Musa uca Allaha dua edərək belə dedi: "Ey Rəbbim! Mənə nemət olaraq bəxş etdiyin: qüvvət, hikmət və elmlə əsla günahkarlara yardım edən birisi olmayacağam!"

Musa o qibtini öldürdükdən sonra qorxu içində, nələr olacağını gözləyərək, ətrafa göz qoya-qoya şəhərə çıx­dı. Bir­ də gördü ki, dü­nən qibtilərdən olan düşməninə qarşı ondan yardım istəyən kimsə, bu gün başqa bir qibtiyə qarşı ona yardım etməyə çağırır. Bunu görən Musa ona: "Şübhəsiz ki sən, açıq-aşkar yo­lunu az­mışın biri­sən!" – dedi.

Musa - aleyhissəlam - özünə və İsrail oğullarından olan kişiyə düşmən olan qibtini ya­xa­la­maq is­tə­diyi zaman, İsrail oğullarından olan kişi Musanın: "Doğrudan da sən, açıq-aşkar bir azğınsan"- dediyini eşidib, Musanın onu yaxalamaq istədiyini zənn edərək Musaya belə dedi: "Ey Mu­sa! Dünən bir kişini vu­rub öl­dürdüyün ki­mi, bu gün də məni elə öl­dür­mək­ istəyirsən? Sən heç də düşmən olan insanlar arasında islah edən kimsələrdən biri deyilsən. Sən ancaq yer üzün­də insanları öldürən və onlara zülüm edən zalım bir kimsə ol­maq is­təyirsən!"

Musanın qibtini öldürməsi xəbəri bütün şəhərə yayıldıqda, şəhərin kənarından bir kişi, Musanın düşmənləri tərəfindən ələ keçməsindən qorxaraq tələm-tələsik Musanın yanına gəlib ona belə dedi: "Ey Musa! Firon qövmünün za­dəganları hal-hazırda səni öldür­mək üçün məşvərət edir­­lər. Tez bu şəhəri tərk edib, buradan çıx get! İnan ki, mən sənin yaxşı­lı­ğını istəyənlərdən və səni tutub öldürmələri üçün sənə nəsihət edənlərdənəm!"

Musa, ona nəsihət edən kişinin sözünə qulaq asıb, qorxu içində, ətrafa göz qoya-qoya şəhərə çıx­dı və başına nə gələcəyini gözləyərək Rəbbinə dua etdib belə dedi: "Ey Rəb­bim! Məni zalım qövmün əlindən qurtar və mənə onların bir pisliyi toxunmasın!"

Musa, Mədyən tərəfə üzünü tutub getdiyi zaman dedi: "Bəlkə Rəbbim mə­ni ən xeyirli yola yönəldər və məndə o yoldan azmaram!"

Musa, insanların su götürdükləri Mədyən su quyusunun yanına gə­lib çatan­da, quyunun yanında hey­van­larına su verən bir insan toplusu ilə qarşılaşdı. Onların yaxın­lı­ğında insanlar qo­yun­la­rını suvarıb qurtarana qədər qoyunlarını suvarmayıb, o biri heyvanlar­dan geri çə­kib, onlardan uzaqda duran iki qızı gördü. Musa o qızlardan: "Siz nə üçün insanlarla bərabər hevyanlarınızı sulamırsınız?"– de­yə soruşdu. Onlar da Musaya: "Ço­banların arasına girib onlara qarışmamaq üçün çobanlar heyvanlarını sulayıb oradan çıxana qədər səbir edib gözləmək bizim adətimizdir. Ata­mız isə bura gəlib heyvanlara su verməyə gücü yetməyən çox yaşlı bir qoca­dır. Elə bu üzdən də qoyunlarımızı sulamağa biz məcbur qaldıq" - deyərək cavab verdilər.

Musa o iki qıza acıyaraq onların yerinə qo­yunlara su verdi, sonra onlardan ayrılaraq köl­gəyə çə­kilib orada dincəldi. Sonra da öz ehtiyacını Rəbbinə ərz edərək Ona dua edib belə dedi: "Ey Rəbbim! Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xey­rə eh­ti­ya­cım var!"

O iki qız gedib atalarına onun barədə xəbər verdilər. Ataları da onu yanına dəvət etməsi üçün onlardan birini göndərdi. Qız utana-utana onun yanına gə­lib de­di: "Atam, qoyunlarımızı sulamağına görə haq­qını ödə­mək­ üçün səni yanına ça­ğı­rır". Mu­sa da onun yanına gəlib başına gələn əh­va­­la­tı ona danış­dıqda, qadınları atası Musanı sakitləşdirib ona təskinlik vermək üçün ona belə dedi: "Qorxma! Artıq sən za­lım bir qövm olan, Firon və onun camaatının əlin­dən xilas ol­mu­san. Onun Mədyən torpaqları üzərində heç bir hökmüranlığı yoxdur. Onlar burada sənə heç bir əziyyət verə bilməzlər!"

Qızlardan biri belə dedi: "Ata­can! Qoyunlarımızı otarmaq üçün onu muzdla işə götür, o, güclü və etibarlı bir insan olduğu üçün muzd­la işə götür­dük­lərinin ən yaxşısıdır. Çünki çətin işlər güc-qüvvətlə yerinə yetirilər və əmanətlər də eti­barla qorunar!"

Qızların atası Musaya - aleyhissəlam - xitab edərək belə dedi: "Mən, mehir olaraq, bu qoyunlarıma səkkiz il çobanlıq etmən qarşılığında, bu iki qızımdan biri ilə səni evləndirmək istəyirəm. Əgər sən bu müddəti on ilə çat­dır­san, bu, sənin tərə­findən bir lütf olar. Sən bunu etməkdə məcbur deyilsən. Çünki aramızdakı anlaşma səkkiz ildir. Bu müddətdən əlavə çobanlıq etməyin isə könüllü olan bir iş olacaqdır. Mən sənə məşəqqət olacaq bir işi görməyə məcbur etmək istəmirəm. Sən İnşallah məni, səninlə etdiyim bu anlaşmanı pozmayan və ona əməl edən əməlisa­leh­lərdən ol­duğumu gö­rə­cək­sən!"

Musa - aleyhissəlam - dedi: "Bu, ikimi­zin ara­sın­da razılığa gəldiyimiz bir anlaşmadır. Sənin üçün səkkiz və ya on il olan bu anlaşmadan hansını tamamlaya bilsəm artıq sənə verdiyim sözü yerinə yetirmiş olacam. Bundan sonra bu müddətin arılmasını məndən tələb etmə. Uca Allah da aramızda razılığa gəldiyimiz bu anlaşmaya vəkildir və nə etdiyimizə şahiddir!"

Musa onillik xidmət müddətini başa vu­rub ailəsi ilə bərabər Mədyəndən Misirə doğru yola çıx­dı­ğı za­man Tur dağının ya­nında bir od gördü və ailəsinə dedi: "Da­ya­nın! Mən bir od gör­düm. Bəlkə mən, ondan sizə bir xəbər və ya od qalamanız üçün sizə bir köz gə­ti­rə­rəm ki, sizdə od qalayıb soyuqdan qızına­sınız!"

Musa gördüyü odun yanına gəldikdə, Rəbbi olan uca Allah, Allahın bərəkətli etdiyi o yerdəki vadinin sağ tərə­fində olan ağac tərəfdən Musa ilə danışaraq ona belə nida gəl­di: "Ey Mu­sa! Mən bütün məxluqatın Rəbbi olan Allaham!

Əlindəki əsanı yerə at!" Musa da Rəbbinin əmrinə tabe olaraq əsanı yerə atdı. Musa, onun ilan ki­mi qıvrılıb hərəkət etdiyini görüncə, ondan qorxaraq ge­ri­yə belə bax­ma­dan dönüb sürətlə qaç­mağa başladı və qorxudan heç geriyə də qayıtmadı. Bu zaman Allah ona səslənərək belə dedi: "Ey Musa! Ya­xın gəl, ondan qorx­ma! Şübhəsiz ki, sən, ondan və ondan başqa qorxunc şeylərdən əmin-amanlıqda olanlardan­san!

"Sağ əlini köynəyinin boyun hissəsindən qoynuna sal ki, əlin oradan ləkəsiz, ağappaq və parlaq bir halda çıxsın!" Musa əlini qoynuna saldı və əli oradan qar kimi, ağappaq və parlaq bir halda çıxdı. "Qor­xu keçib get­sin deyə əlini özünə sıx!" Musa da əlini özünə sıxdı və beləliklə, qorxusu keçib getdi. "Sənə verilən bu iki əlamət: əsa və əl - Firona və onun əyan­la­rına qarşı sənin Rəb­bin­dən olan iki tutarlı də­lildir. Həqiqətən, on­lar küfür və günahlar etməklə Rəbbinin itaətindən uzaq olan bir qövümdür!"

Musa Rəbbinə təvəssül edərək belə dedi: "Mən on­lardan birini öldürmü­şəm. Göndərdiyin şeyi onlara təbliğ etmək üçün yanlarına getsəm, bu səbəbdən məni öldürəcəklərindən qor­xuram".

Qardaşım Harun məndən daha bəlağətli danışır. Firon və qövmü məni yalançı hesab etdikləri zaman de­dik­lərimi təsdiqləyən mənə bir köməkçi kimi qardaşım Harunu da mənlə birgə göndər. Mən, keçmiş ümmətlərin özlərinə göndərilən peyğəmbərləri yalançı saydıqları kimi, on­ların da məni yalançı sayacaq­larından qor­xu­ram!"

Uca Allah, Musanın duasın qəbul edərək belə buyurdu: "Ey Musa! Qardaşın Harunu, səninlə bərabər, sənə yardım edən bir peyğəmbər olaraq göndərəcək, səni onunla qüv­vətləndirəcək və hər iki­nizə tutarlı dəlillər və dəstək verə­cəyik. Onlar sizə heç bir pislik to­xun­du­ra bil­mə­yə­cək­lər. Sizinlə göndərdiyimiz möcüzələri­mizin sa­yə­sin­də siz və sizə tabe olan­lar möminlər mütləq qalib gə­ləcəksiniz!"

Musa - aleyhissəlam - açıq-aydın dəlillərimizlə onların yanına gəl­dikdə, on­lar: "Bu Musanın uydurub, özündən düzüb-qoşduğu yalandan başqa bir şey deyildir. Biz bunları heç ulu ata-ba­baları­mızdan be­lə eşitmə­mi­şik"– dedilər.

Musa Firona xitab edərək belə dedi: "Rəbbim, uca Allah yanından kimin doğru yolu gös­tə­rən rəhbər gətirdiyini və axi­rətdə də gözəl sonluğun kimə nə­sib olaca­ğını da­ha yaxşı bilir. Şüb­həsiz ki, zalımlar muradlarına yetişməzlər və qorxub qaçdıqlarından da canlarını qurtara bilməzlər!"

Firon üzünü qövmünün kübar təbəqəsindən olanlara tutaraq belə dedi: "Ey zadəğan və hörmətli insanlar! Mən si­zin üçün özümdən baş­qa bir mə­bud tanı­mıram. Ey Ha­man! Mənim üçün daşlaşıb biri-birini möhkəm yapışana qədər palçı­ğın üzə­rində od qa­layıb və bununla mənə yüksək bir qüllə düzəlt ki, bəlkə bununla Musanın məbudu­nun yanı­na qal­xıb, Onu gördüm. Çünki həqiqətən də mən, Musanın, Allahın mənə və qövmümə göndərdiyi bir peyğəmbər olduğuna dair iddiasında bir yalançı olduğunu hesab edirəm!"

Firon və onun əsgərləri Misir torpaqlarında haqsız yerə təkəb­bür gös­tərdilər, öldükdən sonra yenidən dirilməyi inkar etdilər və Qiyamət günü haqq-hesab edilib, etdikləri əməllərin əvəzini almaq üçün hüzurumuza qay­ta­rıl­ma­ya­caq­larını zənn etdilər!

Biz də bu səbəbdən onu və onun əs­gər­lərini tu­tub dənizə atdıq və beləliklə, onların hamısı dənizdə boğularaq məhv oldu. Ey Peyğəmbər! Bax gör, za­lım­ların aqi­bəti necə oldu. Onların sonu və aqibətləri həlak olmaq oldu.

Biz onları, etdikləri küfr və günahlar səbəbi ilə atəşə dəvət edən azğın və zəlalətə düşən kimsələrə rəhbərlər etdik. Qiyamət günü onlara Cəhənnəm əzabından xilas olmaları üçün bir kö­­mək edilməyəcəkdir. Əksinə, dünyada pis əməllər etdiklərinə və başqalarında bu əməllərə dəvət etdiklərinə görə onların əzabı qat-qat artacaqdır. Onlara, etdikləri əməllərin günahları yazıldığı kimi, onların ardınca gəlib o əməlləri edənləin günahları da onların boynuna yazılcaqdır!

Biz onları, bu dünyadakı cəzalarının üstünə əlavə cəza olaraq, zəlilliyə və lənə­tə düçar etdik. Qiyamət günü isə on­lar Allahın rəhmətindən qovulmuş və rüsvay edilmiş kimsələrdən ola­caqlar.

Biz, keçmiş ümmətlərə peyğəmbərlərimizi göndərdik, onlar isə özlərinə göndərilən peyğəmbərləri yalan saydılar. Biz də onların peyğəmbərlərimizi yalan sayma səbəbindən hamısını məhv etdik­ və bunun ardından Musaya İsrail oğullarının yaxşı işlər görüb, pis işlərdən uzaq durmaları üçün onlara doğru yolu göstərən, dünay və axirət xeyirlərini özündə cəm edən Tövratı verdik ki, bəlkə onlar, bununla Uca Allahın onlara bəxş etdiyi nemətlərini xatırlasınlar və buna görə Allaha şükür edib, iman etsinlər!

Ey Peyğəmbər! Biz Musaya - aleyhisəlam - peyğəmbərlik bəxş edib, ona, Firon və onun qövmünün yanına getməsini tapşırdığımız zaman sən Musaya nisbətdə da­ğın qərb tərəfində deyildin. Sən bu­na şahid olanlardan da de­yil­din ki, orada olan hadisəni olduğu kimi bilib və bunu insanlara xəbər verəsən. Sənin insanlara bu haqda söylədiklərin yalnız Allahdan sənə nazil olan vəhy sayəsindədir!

Lakin Biz Musadan sonra neçə-neçə ümmətlər və nəsillər yarat­dıq. Ancaq aradan üzün müddət keçmə səbəbi ilə Allahın şəriəti unuduldu. Sən Mədyən xalqı ilə birgə yaşamırdın ki, onların başlarına gələn əhvalatı bilib və bunu olduğu kimi Məkkə əhlinə xəbər verəsən. Lakin Biz səni öz dərgahımızdan peyğəmbər olaraq göndərib, sənə Musanın xəbərini və onun Mədyəndə yaşamasını vəhy etdik. Beləliklə də, sən, bu barədə Uca Allahın sənə vəhy etdiklərini insanlara xəbər verdin!

Biz Musanı çağırdığımız və ona vəhy etdiyimiz zaman da sən Tur dağının yanında de­yil­din ki, orada olan hadisəni bilib və bunu olduğu kimi Məkkə əhlinə xəbər verəsən. Lakin Biz səndən əvvəl öz­lərinə xəbərdar edən pey­ğəm­bər gəl­mə­miş bir tayfanı, onlara söylədiklərindən öyüd-nəsihət alib və Allah qatından onlara gətirdiklərinə iman edib sənə tabe olmaları üçün onun xəbər­ini sənə vəhy etdik!

Etdikləri küfr və günahlara görə onlara ilahi bir əzab üz ver­dik­də, onlar dərhal özlərinə bir peyğəmbər göndərilmədiyini dəlil gətirərək belə deyəcəkdilər: "Ey Rəbbimiz! Kaş, bizə bir peyğəmbər gön­dərəydin, biz də Sənin ayə­lərinə tabe olub, əməl edərdik və beləliklə də Rəbbimizin əmrlərinə əməl edən möminlərdən olardıq!" Əgər belə olmasaydı, Biz onları cəzalandırmağa tələsərdik. Lakin Biz onların, özlərinə bəhanə gətirməmələri üçün onalara peyğəmbər göndərilən müddətə qədər əzabı gecikdirdik.

Peyğəmbərimiz Muhəmməd (sallallahu aleyhi və səlləm) Qureyşə Rəbbinin elçisi olaraq gəldiyi zaman Qureyş yəhudilərin yanına gəlib onlardan Muhəmməd (sallallahu aleyhi və səlləm) barədə soruşdular. Yəhudilər də Muhəmmədin (sallallahu aleyhi və səlləm) dəvətinin qarşısını almaq məqsədi ilə onlara hüccət öyrətərək belə dedilər: "Muhəmmədin, Rəbbinin elçisi olduğuna dəlalət edən, Musaya verilən: parlaq əl və əsa kimi möcüzələr verildimi?" Ey Peyğəmbər! Onlara cavab olaraq belə de: "Məgər elə yəhudilər daha öncə Musaya verilən möcüzələri inkar etmədilərmi?!" Məğər onlar Tövrat və Quran barədə: "O ikisi də bir-bi­rini dəs­təkləyən iki sehrdən başqa bir şey deyil, biz nə Qurana, nə də Tövrata inanrıq deməmişdilərmi?!"

Ey Peyğəmbər! Onlara belə de: "Əgər Tövrat və Quranın sehir olduğuna dair iddanız doğrudursa, Allah tərəfindən endirilmiş Tövrat və Qurandan da daha doğru olan bir kitab gətirin. Əgər siz, elə bir kitab gətirsəniz, bu zaman mən ona tabe olaram!"

Əgər Qureyş, Tövrat və Qurandan da daha doğru olan bir kitab gətirmələrinə dair, sənin bu təklifinə cavab verməsələr, o zaman əmin ol ki, onların Tövrat və Quranı yalan sayıb və onları sehr adlandırmaları heç də hər hansı bir dəlilə əsaslanaraq deyil, əksinə, onların bu iddaları öz havalarından qaynaqlanmışdır. Allah­dan bir doğru yol göstəricisi gəl­məyincə öz nəf­sinin is­təyinə uyan­dan daha çox azmış kim ola bilər?! Şübhəsiz ki, uca Allah, etdikləri küfrlər səbəbi ilə öz nəfslərinə zülm edən bir qövmü doğru yola müvəffəq etməz!

Biz, müşriklərə və İsrail oğullarından olan yəhudilərə, keçmiş ümmətlərin başın gələnlər onlarında başına gəlməsin deyə onlara keçmiş ümmətlərin hekayələrini və elçilərimizi yalan saydıqları zaman onlara göndərdiyimiz əzaba dair sözü onlara çatdır­dıq ki, dü­şünüb, bütün bunlardan ibrət alıb iman, gətirsinlər!

Quranın nazil edilməsindən öncə Tövrata iman etməkdə sabit qalanlar, öz kitablarında Quran barədə verilən xəbərləri və onun sifətlərini görüb, oxuduqları üçün ona da iman edərlər.

Onlara Quran oxundu­ğu zaman: "Biz ona iman gətir­dik. Şübhəsiz ki, o, içində heç bir şəkk-şübhə olmayan, Rəbbimizdən endirilən bir haqdır. Biz bu Qurandan öncə də, əvvəlki peyğəmbərlərin gətirdiklərinə inanıb, iman gətirdiyimizə görə mü­səl­man idik!"– deyir­lər.

Sadalanan sifətlərə sahid olan bu kimsələrə uca Alla, öz kitablarına imanlarında səbir etdiklərinə və həmçinin Muhəmmədin (sallallahu aleyhi və səlləm) peyğəmbər olaraq göndərildiyi zaman ona iman etdiklərinə görə on­lara əməllərinin mü­kafatları ikiqat veri­lə­cəkdir. On­lar, etdikləri günahları saleh əməllərin savabı ilə yuyar və özlərinə ver­di­yi­miz ru­zi­dən xeyirli işlərə xərclə­yir­lər.

O möminlər, kitab əhlindən batil sözlər eşitdikləri zaman ona fikir vermədən üz çevirər və bunu söyləyən kimsələrə səslənərək deyirlər: "Bi­zim əməl­lərimizin mükafatı bizə, sizin də əməllərinizin mükafatı sizə veriləcəkdir. Siz bizdən hər hansı pis bir söz eşitməyəcəksiz və ya hər hansı bir əziyyət görməyəcəksiz! Cahillərlə çənə-boğaz olmaq dinimizə və dünya həyatına zərər verdiyi üçün biz sizinlə bir yerdə olmaq istəmirik!"

Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz ki, sən, Əbu Talib və s. başqa sevdiklərini iman gətirməyə müvəffəq edib, onları doğru yola yönəldə bil­məz­sən. Lakin Uca Allah, istədi­yi kimsələri doğ­ru yola yönəldir. O, əzəli elmi ilə kimin doğ­ru yolda olacağını daha yaxşı bilir.

Məkkə müşrikləri, İslam dinini qəbul edib, ona iman etməkdən qoyun qaçıraraq özlərinə üzr gətirib belə dedilər: "Əgər biz sənin­ gətirdiyin bu dinə tabe olsaq, bu zaman düşmənlərimiz bizi yur­du­muzdan qo­vu­b çıxarar". Məgər Biz o müşrikləri, başqalarının onlara basqın etməsindən əmin-aman edib və onları qan tökülməsi və zülüm edilməsi haram edilən, onlara Özü­müzdən bir ru­zi olaraq hər cür meyvənin gətirildiyi qorxusuz və təhlü­kəsiz haram torpağında yer­ləşdirmədikmi? La­kin onların çoxu Allahın onlara verdiyi nemətləri bilməzlər və bunlara qarşılıq olaraq Allaha şükür etməzlər!

Allahın nemətlərini inkar edən, küfr və günahlar etməklə həddi aşan neçə-neçə şəhər vardır ki, biz onlara əzab göndərib hamısını məhv etdik. Bu­ onların, əhalisi məhv olub getdikdən sonra bə­zi yolçular müstəsna olmaqla ora­da heç kəsin yaşamadığı, uçub dağılmış yurdlarıdır. Göylərdə, yerdə və bu ikisinin arasında olanlara da varis olan Bizik.

Ey Peyğəmbər! Sənin Rəbbin, səni şəhərlər anası olan Məkkəyə peyğəmbər göndərdiyi kimi, hər hansı böyük bir şəhərin əhalisi bəhanə gətirməməsi üçün onlara ayə­lə­ri­­mizi oxu­yan bir peyğəmbər göndərib onları Allahın əzabı ilə xəbərdar etmədən əsla məhv etmədi. Biz haqq üzərində sabit qalan bir şəhəri əsla məhv etmədik. Biz yal­­nız əhalisi küfr və günahlar etməklə özlərinə zülm edən şəhərləri məhv edərik.

Rəbbinizin sizə verdiyi, sizin dünya həyatında faydalanıb və bəzəndiyiniz zinət əşyaları bir gün yox olub gedəcəkdir. Uca Allah ya­nında olan axirət həyatındakı böyük savab isə dünya həyatında olan bər-bəzəkdən daha xeyirli və daha əbədidir. Məgər onlar bunu düşünüb, axirətin əbədi olanı nemətlərini, dünyanın fani olan bər-bəzəyindən üstün tutmayacaqlarmı?

Axirət həyatında, Cənnət və oradakı əbədi nemətləri və sonda ora daxil olacağını vəd etdiyimiz kimsə, dün­ya həya­tının keçici zövqünü və naz-nemətini bəxş etdiyimiz sonra da qiyamət günü Cəhənnəmə varid ediləcək kimsə ilə eyni ola bilərmi?!

O gün Uca Allah onlara səslənərək belə deyə­cəkdir: "Məndən başqa ibadət etdikləriniz və Mənim şə­rik­lərim olduğunu iddia etdi­yi­niz tanrılarınız ha­radadırlar?"

O gün əzaba layiq olan küfr dəvətçiləri belə deyəcək­lər: "Ey Rəb­bimiz! Bunlar bizim, özümüz az­dı­ğı­mız kimi, azdırdığımız kimsələrdir. Biz onlardan uzaq­laşıb Sənə üz tu­tu­ruq. Doğ­ru­su, onlar bizə ibadət et­mir­di­lər. Əksinə, onlar şeytanlara ibadət edirdilər!"

Qiyamət günü müşriklərə: "Haydı şərikləri­nizi çağı­rın onlar sizi düşdüyünüz bu rəzalətdən xilas etsinlər!" – deyiləcək. Müş­riklər də on­la­rı çağı­ra­caq, lakin şərikləri onlara cavab ver­mə­yəcəklər. Onlar orada özləri üçün hazırlanmış əza­bı gö­rüncə, dünya da olub, doğru yol tutub get­milərini arzu edəcəklər.

O gün uca Rəbbi onlara səslənmərək belə deyəcəkdir: "Sizələrə göndərdiyim El­çi­lərimə nə cavab verdi­niz?".

Qiyamət gün özlərinə hüccət gətirmək istədikləri dəlilləri onlara gizli qa­lacaq və o dəlillərdən heç bir şey xatırlaya bilbəyəcəklər. Onlar əzaba düçar olduqlarını yəqinliklə bildiklərinə görə Qiyamətin heybətindən bir-bi­rin­dən heç bir şey soruşa bil­məyəcəklər.

Amma o müşriklərdən, etdikləri küfr əməllərdən tövbə edərək Allaha və Onun peyğəmbərlərinə iman gətirən və saleh əməllər edən kimsəyə gə­lin­cə, ola bilsin ki, o, istədiyinə nayil olub və qorxduğu şeydən nicat ta­panlardan olsun.