Al-Mukhtasar · Tafsir · in Azerbaijani
الدخان
Ad-Dukhan
The Smoke · Meccan · 59 ayahs
﴾Ha. Mim.﴿ Bəqərə surəsinin əvvəlində buna oxşar mövzu barədə danışılmışdır.
Allah, aydın şəkildə haqq yolu göstərən Qurana and içir.
44:3Page 496
إِنَّآ أَنزَلۡنَٰهُ فِي لَيۡلَةٖ مُّبَٰرَكَةٍۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ ٣
Indeed, We sent it down during a blessed night.1 Indeed, We were to warn [mankind].
Biz Quranı qədr gecəsində nazil etdik. Bu, çoxlu xeyirlə dolu bir gecədir. Həqiqətən, Biz bu Quran vasitəsilə qorxuduruq.
44:4Page 496
فِيهَا يُفۡرَقُ كُلُّ أَمۡرٍ حَكِيمٍ ٤
Therein [i.e., on that night] is made distinct1 every precise matter -
Bu gecədə, Allahın növbəti il üçün müəyyən etdiyi ruziyə, əcələ və başqa şeylərə aid olan hər bir iş ayırd edilir.
44:5Page 496
أَمۡرٗا مِّنۡ عِندِنَآۚ إِنَّا كُنَّا مُرۡسِلِينَ ٥
[Every] matter [proceeding] from Us. Indeed, We were to send [a messenger]
Biz hər bir işi Öz hüzurumuzda ayırd edirik. Həqiqətən, elçiləri Biz göndəririk -
44:6Page 496
رَحۡمَةٗ مِّن رَّبِّكَۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ٦
As mercy from your Lord. Indeed, He is the Hearing, the Knowing,
Ey Peyğəmbər! Biz elçiləri göndərildikləri insanlara Rəbbindən mərhəmət olaraq göndəririk. Şübhəsiz ki, pak və müqəddəs Allah Öz qullarının dediklərini Eşidəndir, onların əməllərini və niyyətlərini Biləndir. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz.
44:7Page 496
رَبِّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَيۡنَهُمَآۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ ٧
Lord of the heavens and the earth and that between them, if you would be certain.
Allah göylərin, yerin və onların arasında olanların Rəbbidir. Əgər buna yəqinliklə inanırsınızsa, Rəsuluma iman gətirin.
44:8Page 496
لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ رَبُّكُمۡ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلۡأَوَّلِينَ ٨
There is no deity except Him; He gives life and causes death. [He is] your Lord and the Lord of your first forefathers.
Ondan başqa ibadətə haqqı çatan məbud yoxdur. O, həm dirildir, həm də öldürür. Ondan başqa nə dirildən, nə də öldürən var. O, həm sizin Rəbbiniz, həm də keçmişdəki atalarınızın Rəbbidir.
Müşriklər buna yəqinliklə inanmırlar, əksinə, onlar özlərinin batil düşüncələrinə əsaslanıb buna şəkk-şübhə edirlər.
44:10Page 496
فَٱرۡتَقِبۡ يَوۡمَ تَأۡتِي ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٖ مُّبِينٖ ١٠
Then watch for the Day when the sky will bring a visible smoke
Ey Peyğəmbər! Sən, qövmünü yaxalayacaq yaxın əzabın gəlməsini gözlə. O gün qöy üzünü əzabın şiddətindən öz gözləri ilə görəcəkləri açıq-aydın bir düman bürüyəcəkdir.
44:11Page 496
يَغۡشَى ٱلنَّاسَۖ هَٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٞ ١١
Covering the people; this is a painful torment.
O tüstü sənin qövmünü bürüyəcək və onda onlara deyiləcək: "Sizə üz vermiş bu əzab, ağrılı-acılı bir əzabdır.
44:12Page 496
رَّبَّنَا ٱكۡشِفۡ عَنَّا ٱلۡعَذَابَ إِنَّا مُؤۡمِنُونَ ١٢
[They will say], "Our Lord, remove from us the torment; indeed, we are believers."
Onlar Rəbbinə yalvarıb deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bizə göndərdiyin bu əzabı bizdən uzaqlaşdır. Əgər onu bizdən uzaqlaşdırsan, biz Sənə də, Sənin rəsuluna da iman gətirəcəyik”.
44:13Page 496
أَنَّىٰ لَهُمُ ٱلذِّكۡرَىٰ وَقَدۡ جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مُّبِينٞ ١٣
How will there be for them a reminder [at that time]? And there had come to them a clear Messenger.
Onlar necə öyüd-nəsihət qəbul edib Rəbbinə tərəf üz tuta bilər?! Axı onlara peyğəmbərliyi aşkar bilinən, doğru danışan və əmanətə xəyanət etməyən birisi kimi tanıdıqları bir elçi gəldi,
44:14Page 496
ثُمَّ تَوَلَّوۡاْ عَنۡهُ وَقَالُواْ مُعَلَّمٞ مَّجۡنُونٌ ١٤
Then they turned away from him and said, "[He was] taught [and is] a madman."
Sonra onun təsdiq etməkdən üz çevirib onun barəsində: "O Allahın elçisi deyil. O başqa bir kimsə tərəfindən öyrədilmiş bir dəlidir!" - dedilər.
44:15Page 496
إِنَّا كَاشِفُواْ ٱلۡعَذَابِ قَلِيلًاۚ إِنَّكُمۡ عَآئِدُونَ ١٥
Indeed, We will remove the torment for a little. Indeed, you [disbelievers] will return [to disbelief].
Biz əzabı sizdən bir az uzaqlaşdıracağıq, siz isə yenə küfrə və haqqı yalan saymağa qayıdacaqsınız.
44:16Page 496
يَوۡمَ نَبۡطِشُ ٱلۡبَطۡشَةَ ٱلۡكُبۡرَىٰٓ إِنَّا مُنتَقِمُونَ ١٦
The Day We will strike with the greatest assault, indeed, We will take retribution.
Ey Peyğəmbər! Sənin qövmünün kafirlərini böyük bir müsibətlə yaxalayacağımız günü - Bədr gününü gözlə. Onlar Allaha küfr etdiklərinə və Onun rəsulunu yalançı saydıqlarına görə, Biz onlardan intiqam alacağıq.
44:17Page 496
۞ وَلَقَدۡ فَتَنَّا قَبۡلَهُمۡ قَوۡمَ فِرۡعَوۡنَ وَجَآءَهُمۡ رَسُولٞ كَرِيمٌ ١٧
And We had already tried before them the people of Pharaoh, and there came to them a noble messenger [i.e., Moses],
Biz onlardan əvvəl Firon qövmünü imtahana çəkmişdik. Onlara Allah tərəfindən dəyərli bir elçi - Musa (aleyhissəlam) gəlib onları Allahın təkliyini qəbul etməyə və Ona ibadət etməyə dəvət etmişdi.
44:18Page 496
أَنۡ أَدُّوٓاْ إِلَيَّ عِبَادَ ٱللَّهِۖ إِنِّي لَكُمۡ رَسُولٌ أَمِينٞ ١٨
[Saying], "Render to me the servants of Allāh.1 Indeed, I am to you a trustworthy messenger,"
Musa Firona və onun qövmünə belə demişdi: “İsrail oğullarını mənə verin. Onlar Allahın qullarıdır, sizin onları qul etməyə haqqınız yoxdur. Həqiqətən, mən, Allahın sizə göndərdiyi və mənə əmr etdiyi risaləti təbliğ edəcəyimə etibar etdiyi bir elçiyəm. Mən bu risalətdən nə bir şey əskildər, nə də ona bir şey artıraram.
44:19Page 497
وَأَن لَّا تَعۡلُواْ عَلَى ٱللَّهِۖ إِنِّيٓ ءَاتِيكُم بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِينٖ ١٩
And [saying], "Be not haughty with Allāh. Indeed, I have come to you with clear evidence.
Allaha ibadət etməyi tərk etməklə və özünüzü Onun qullarından üstün tutmaqla Ona qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə açıq-aydın bir dəlil gətirmişəm.
44:20Page 497
وَإِنِّي عُذۡتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمۡ أَن تَرۡجُمُونِ ٢٠
And indeed, I have sought refuge in my Lord and your Lord, lest you stone me.1
Mən sizin məni daşqalaq edib öldürməyinizdən mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbiniz olan Allaha sığınıram.
44:21Page 497
وَإِن لَّمۡ تُؤۡمِنُواْ لِي فَٱعۡتَزِلُونِ ٢١
But if you do not believe me, then leave me alone."
Əgər mənim gətirdiyimi qəbul etmirsinizsə, məndən uzaq olun və pis niyyətlə mənə yaxınlaşmayın!”
44:22Page 497
فَدَعَا رَبَّهُۥٓ أَنَّ هَٰٓؤُلَآءِ قَوۡمٞ مُّجۡرِمُونَ ٢٢
And [finally] he called to his Lord that these were a criminal people.
Sonra Musa (aleyhissəlam) Rəbbinə dua edib dedi: “Həqiqətən, bu qövm - Firon və onun camaatı tezliklə cəzalandırılmağa layiq olan bir qövmdür!”
44:23Page 497
فَأَسۡرِ بِعِبَادِي لَيۡلًا إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ ٢٣
[Allāh said], "Then set out with My servants by night. Indeed, you are to be pursued.
Allah Musaya öz qövmü ilə birlikdə gecə ikən yola çıxmağı əmr etdi və Firon və onun qövmü onları təqib edəcəklərini ona xəbər verdi.
44:24Page 497
وَٱتۡرُكِ ٱلۡبَحۡرَ رَهۡوًاۖ إِنَّهُمۡ جُندٞ مُّغۡرَقُونَ ٢٤
And leave the sea in stillness.1 Indeed, they are an army to be drowned."
Allah Musaya İsrail oğulları ilə birlikdə dənizi keçdikdən sonra onu olduğu kimi sakit buraxmağı əmr etdi. Şübhəsiz ki, Firon və onun əsgərləri dənizdə boğularaq həlak ediləcək bir ordudur.
44:25Page 497
كَمۡ تَرَكُواْ مِن جَنَّٰتٖ وَعُيُونٖ ٢٥
How much they left behind of gardens and springs
Firon və onun qövmü özlərindən sonra neçə-neçə bağ-bağçalar və axar çeşmələr qoyub getdilər!
Onlar özlərindən sonra neçə-neçə əkinlər və gözəl yerlər qoyub getdilər!
Habelə, zövq aldıqları neçə-neçə nemətlər qoyub getdilər.
44:28Page 497
كَذَٰلِكَۖ وَأَوۡرَثۡنَٰهَا قَوۡمًا ءَاخَرِينَ ٢٨
Thus. And We caused to inherit it another people.
Beləcə, sizə bildirilən hadisələr, onların başına gəldi. Biz onların bağ-bağçalarına, çeşmələrinə, əkinlərinə və gözəl məskənlərinə başqa qövmü - İsrail oğullaını varis etdik.
44:29Page 497
فَمَا بَكَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلسَّمَآءُ وَٱلۡأَرۡضُ وَمَا كَانُواْ مُنظَرِينَ ٢٩
And the heaven and earth wept not for them, nor were they reprieved.
Firon və onun qövmü dənizdə batdıqda, nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağladı. Onlara tövbə etmək üçün möhlət də verilmədi.
44:30Page 497
وَلَقَدۡ نَجَّيۡنَا بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ مِنَ ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ ٣٠
And We certainly saved the Children of Israel from the humiliating torment -
Biz İsrail oğullarını alçaldıcı əzabdan xilas etdik. Belə ki, Firon və onun qövmü onların oğlan uşaqlarını öldür, qadınlarını da sağ buraxırdılar.
44:31Page 497
مِن فِرۡعَوۡنَۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَالِيٗا مِّنَ ٱلۡمُسۡرِفِينَ ٣١
From Pharaoh. Indeed, he was a haughty one among the transgressors.
Biz onları Fironun əzabından xilas etdik. Həqiqətən, o, Allahın əmrinə və Onun dininə qarşı çıxan təkəbbürlü bir kimsə idi.
44:32Page 497
وَلَقَدِ ٱخۡتَرۡنَٰهُمۡ عَلَىٰ عِلۡمٍ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ ٣٢
And We certainly chose them by knowledge over [all] the worlds.
Biz Öz elmimizlə İsrail oğulları arasından çoxlu peyğəmbər seçməklə onları zəmanələrindəki insanlardan üstün etdik.
44:33Page 497
وَءَاتَيۡنَٰهُم مِّنَ ٱلۡأٓيَٰتِ مَا فِيهِ بَلَٰٓؤٞاْ مُّبِينٌ ٣٣
And We gave them of signs that in which there was a clear trial.
Biz onlara möcüzələr və dəlillər - qüdrət halvası, bildirçin əti və başqa bu kimi zahiri nemətlər bəxş etməklə Musaya dəstək verdik.
Haqqı yalan sayan o müşriklər dirilməni mütləq inkar edib deyəcəklər:
44:35Page 497
إِنۡ هِيَ إِلَّا مَوۡتَتُنَا ٱلۡأُولَىٰ وَمَا نَحۡنُ بِمُنشَرِينَ ٣٥
"There is not but our first death, and we will not be resurrected.
“Bu ölüm bizim birinci (və axırıncı) ölümümüzdür və bundan sonra həyat olmayacaq. Bu ölümdən sonra biz bir daha dirildilməyəcəyik.
44:36Page 497
فَأۡتُواْ بِـَٔابَآئِنَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ٣٦
Then bring [back] our forefathers, if you should be truthful."
Ey Muhəmməd! Əgər sənin və sənin ardıcıllarının iddia etdiyi kimi Allahın ölüləri haqq-hesaba çəkmək və əməllərinin əvəzini vermək üçün diriltməsi doğrudursa, onda bizim ölmüş atalarımızı dirildib gətirin görək”
44:37Page 497
أَهُمۡ خَيۡرٌ أَمۡ قَوۡمُ تُبَّعٖ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ أَهۡلَكۡنَٰهُمۡۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ مُجۡرِمِينَ ٣٧
Are they better or the people of Tubbaʿ1 and those before them? We destroyed them, [for] indeed, they were criminals.
Ey Peyğəmbər! Güc-qüvvətə malik olmaq baxımından, səni yalançı sayan bu müşriklər üstündür, yoxsa Tubba qövmü və onlardan əvvəlki Ad və Səmud tayfaları?! Biz onların hamısını məhv etdik. Çünki onlar günahkar kimsələr idi.
44:38Page 497
وَمَا خَلَقۡنَا ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَمَا بَيۡنَهُمَا لَٰعِبِينَ ٣٨
And We did not create the heavens and earth and that between them in play.
Biz göyü, yeri və onların arasında olanları əylənmək üçün yaratmadıq.
44:39Page 497
مَا خَلَقۡنَٰهُمَآ إِلَّا بِٱلۡحَقِّ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ٣٩
We did not create them except in truth, but most of them do not know.
Biz göyləri və yeri böyük bir hikmət üçün yaratdıq, lakin müşriklərin əksəriyyəti bunu bilməz.
44:40Page 498
إِنَّ يَوۡمَ ٱلۡفَصۡلِ مِيقَٰتُهُمۡ أَجۡمَعِينَ ٤٠
Indeed, the Day of Judgement is the appointed time for them all -
Şübhəsiz ki, Allahın qulları arasında ayırd etmə günü - qiyamət günü yaradılanların hamısı üçün müəyyən olunmuş vaxtdır ki, həmin vaxt Allah onları bir yerə toplayacaqdır.
44:41Page 498
يَوۡمَ لَا يُغۡنِي مَوۡلًى عَن مَّوۡلٗى شَيۡـٔٗا وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ ٤١
The Day when no relation1 will avail a relation at all, nor will they be helped -
O gün qohum öz qohumuna, dost da öz dostuna nə fayda verə biləcək, nə də onlar Allahın əzabının qarşısını ala biləcəklər. Çünki o gün mülk yalnız Allaha məxsus olacaq və Ondan başqası buna iddialı ola bilməyəcək.
44:42Page 498
إِلَّا مَن رَّحِمَ ٱللَّهُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ ٤٢
Except those [believers] on whom Allāh has mercy. Indeed, He is the Exalted in Might, the Merciful.
Yalnız Allahın insanlardan rəhm etdiyi kimsədən başqa! Həmin kimsə dünyada etdiyi yaxşı əməllərin faydasını görəcək. Həqiqətən, Allah Qüdrətlidir, heç kəs Ona qalib gələ bilməz. Tövbə edən qullarına qarşı çox mərhəmətlidir.
Allahın Cəhənnəmin özülündə bitirdiyi zəqqum ağacı
Böyük günah sahibinin - kafirin yeməyidir. O, bu ağacın iyrənc meyvəsindən yeyəcəkdir.
Zəqqum ağacının meyvəsi, qara zeytun yağına bənzəyir. O həddən artıq qaynar olduğu üçün onların qarnında qaynayacaqdır.
Son dərəcə qaynar suyun qaynadığı kimi.
44:47Page 498
خُذُوهُ فَٱعۡتِلُوهُ إِلَىٰ سَوَآءِ ٱلۡجَحِيمِ ٤٧
[It will be commanded], "Seize him and drag him into the midst of the Hellfire,
Cəhənnəm zəbanilərinə belə buyurulacaq: "Onu tutub çox sərt və kobud şəkildə Cəhənnəmin ortasına doğru sürükləyərək aparın!
44:48Page 498
ثُمَّ صُبُّواْ فَوۡقَ رَأۡسِهِۦ مِنۡ عَذَابِ ٱلۡحَمِيمِ ٤٨
Then pour over his head from the torment of scalding water."
Sonra əzab verilən bu kimsənin başına qaynar su tökün ki, əzabı səngiməsin!"
44:49Page 498
ذُقۡ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡكَرِيمُ ٤٩
[It will be said], "Taste! Indeed, you are the honored, the noble!1
Ona lağ edilərək deyiləcək: "Dad bu ağrılı-acılı əzabı! Sən ki qüdrətli - şəninə toxunulmaz, həm də, qövmün arasında hörmətə layiq birisi idin.
Bu əzab, qiyamət günü vaqe olacağına şəkk etdiyiniz əzabdır. İndi siz onu öz gözlərinizlə görməklə artıq şübhəniz aradan qalxmışdır.
44:51Page 498
إِنَّ ٱلۡمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٖ ٥١
Indeed, the righteous will be in a secure place:
Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Allahdan qorxanlar isə başlarına gələ biləcək hər bir xətərdən xatircəm olduqları bir yerdə olacaqlar.
Bağçalarda və axar çeşmələr başında olacaqlar!
44:53Page 498
يَلۡبَسُونَ مِن سُندُسٖ وَإِسۡتَبۡرَقٖ مُّتَقَٰبِلِينَ ٥٣
Wearing [garments of] fine silk and brocade, facing each other.
Onlar Cənnətdə incə və qalın ipəkdən libaslar geyəcək və qarşı-qarşıya əyləşəcəklər. Heç biri digərinə arxasını çevirməyəcəkdir.
44:54Page 498
كَذَٰلِكَ وَزَوَّجۡنَٰهُم بِحُورٍ عِينٖ ٥٤
Thus. And We will marry them to fair women with large, [beautiful] eyes.
Bu deyilənləri onlara bəxş etməyimizlə yanaşı, hələ Cənnətdə onları, gözlərinin qarası qapqara, ağı da ağappaq olan iri gözlü gözəl qadınlarla evləndirəcəyik.
44:55Page 498
يَدۡعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَٰكِهَةٍ ءَامِنِينَ ٥٥
They will call therein for every [kind of] fruit - safe and secure.
Onlar orada istədikləri hər növ meyvədən özlərinə gətirilməsi üçün xidmətçilərini yanlarına çağıracaqlar. Özləri də, bu meyvələrin tükənməyəcəyindən və xarab olmayacağından xatircəm olacaqlar.
44:56Page 498
لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلۡمَوۡتَ إِلَّا ٱلۡمَوۡتَةَ ٱلۡأُولَىٰۖ وَوَقَىٰهُمۡ عَذَابَ ٱلۡجَحِيمِ ٥٦
They will not taste death therein except the first death, and He will have protected them from the punishment of Hellfire
Onlar orada əbədi qalacaq və dünya həyatında daddıqları ilk ölümdən başqa orada heç bir ölüm dadmayacaqlar. Rəbbi onları Cəhənnəm əzabından qorumuşdur.
44:57Page 498
فَضۡلٗا مِّن رَّبِّكَۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ٥٧
As bounty from your Lord. That is what is the great attainment.
Sənin Rəbbindən onlara bir lütf və yaxşılıq olaraq. Bu zikr edilənlər - Allahın onları Cənnətə daxil etməsi və Cəhənnəm odundan qoruması, heç bir bənzəri olmayan böyük uğurdur.
44:58Page 498
فَإِنَّمَا يَسَّرۡنَٰهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ ٥٨
And indeed, We have eased it [i.e., the Qur’ān] in your tongue that they might be reminded.
Ey Peyğəmbər! Biz Quranı sənin ana dilində nazil etməklə asanlaşdırdıq ki, bəlkə onlar öyüd-nəsihət qəbul edələr.
44:59Page 498
فَٱرۡتَقِبۡ إِنَّهُم مُّرۡتَقِبُونَ ٥٩
So watch, [O Muḥammad]; indeed, they are watching [for your end].
Sən özünün qalib gələcəyini, onların da həlak olacaqlarını gözlə! Şübhəsiz ki, onlar da, sənin həlak olacağını gözləyirlər.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences