Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
سبإ
Saba
Sheba · Meccan · 54 ayahs
34:1Page 428
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلۡحَمۡدُ فِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ وَهُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡخَبِيرُ ١
[All] praise is [due] to Allāh, to whom belongs whatever is in the heavens and whatever is in the earth, and to Him belongs [all] praise in the Hereafter. And He is the Wise, the Aware.
بارلىق ھەمدۇسانا ئاللاھقا خاستۇر، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق نەرسىلەر مەيلى يارىتىش، مەيلى ئىگىدارچىلىق قىلىش، مەيلى باشقۇرۇش جەھەتلەردە بولسۇن ھەممىسى ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاخىرەتتىمۇ ھەمدۇسانا ئاللاھقا خاستۇر. ئاللاھ يارىتىشى ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر، بەندىلىرىنىڭ ئەھۋالىدىن تولۇق خەۋەرداردۇر. ئاللاھقا ئۇلاردىن ھېچ نەرسە مەخپىي ئەمەس.
34:2Page 428
يَعۡلَمُ مَا يَلِجُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا يَخۡرُجُ مِنۡهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعۡرُجُ فِيهَاۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلۡغَفُورُ ٢
He knows what penetrates into the earth and what emerges from it and what descends from the heaven and what ascends therein. And He is the Merciful, the Forgiving.
ئاللاھ زېمىنغا كىرىپ كېتىدىغان سۇ ۋە ئۆسۈملۈكلەرنى، زېمىندىن چىقىدىغان ئۆسۈملۈك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەرنى بىلىدۇ، ئاسماندىن چۈشىدىغان يامغۇر، پەرىشتىلەر ۋە رىزىقلارنى، ئاسمانغا ئۆرلەيدىغان پەرىشتىلەر، بەندىلەرنىڭ ئەمەللىرى ۋە ئۇلارنىڭ روھلىرىنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ. ئاللاھ مۇئمىن بەندىلىرىگە ناھايىتى مېھرىباندۇر، ئۆزىگە تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر.
34:3Page 428
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَأۡتِينَا ٱلسَّاعَةُۖ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتَأۡتِيَنَّكُمۡ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِۖ لَا يَعۡزُبُ عَنۡهُ مِثۡقَالُ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَآ أَصۡغَرُ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرُ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ ٣
But those who disbelieve say, "The Hour will not come to us." Say, "Yes, by my Lord, it will surely come to you. [Allāh is] the Knower of the unseen." Not absent from Him is an atom's weight1 within the heavens or within the earth or [what is] smaller than that or greater, except that it is in a clear register -
كاپىرلار: بىزگە قىيامەت مەڭگۈ كەلمەيدۇ، دېيىشىدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، ئۇنداق ئەمەس، ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سىلەر ئىنكار قىلىۋاتقان قىيامەت سىلەرگە چوقۇم كېلىدۇ، لېكىن بۇنىڭ ۋاقتىنى پەقەت ئاللاھلا بىلىدۇ. ئاللاھ قىيامەت ۋە ئۇنىڭدىن باشقا غەيبلەرنى بىلگۈچىدۇر. ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ئەڭ كىچىك چۈمۈلە چاغلىق نەرسىمۇ ئاللاھنىڭ ئىلمىدىن چەتتە قالمايدۇ، ھەتتا ئۇنىڭدىن كىچىكرەك ۋە چوڭراق نەرسىلەرمۇ ئۇنىڭ ئىلمىدىن چەتتە قالمايدىغان بولۇپ، تاكى قىيامەتكە قەدەر يۈز بېرىدىغان بارلىق نەرسىلەر روشەن كىتابتا، يەنى لەۋھۇلمەھپۇزدا تولۇق خاتىرلەنگەندۇر.
34:4Page 428
لِّيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَرِزۡقٞ كَرِيمٞ ٤
That He may reward those who believe and do righteous deeds. Those will have forgiveness and noble provision.
ئاللاھ لەۋھۇلمەھپۇزدا خاتىرىلىگەن نەرسىلەرنى ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنى مۇكاپاتلاش ئۈچۈن خاتىرىلىگەن بولۇپ، ئەنە شۇلار ئاللاھنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىشىغا نائىل بولىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنى جازالىمايدۇ، ئۇلار قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ جەننىتىدىن ئىبارەت ئېسىل رىزىققا ئېرىشىدۇ.
34:5Page 428
وَٱلَّذِينَ سَعَوۡ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مِّن رِّجۡزٍ أَلِيمٞ ٥
But those who strive against Our verses [seeking] to cause failure1 - for them will be a painful punishment of foul nature.
ئاللاھ نازىل قىلغان ئايەتلەرنى يوق قىلىشقا ئۇرۇنغان، ئايەتلەرنى«سېھىر»، پەيغەمبىرىمىزنى«كاھىن، سېھىرگەر ۋە شائىر» دېگەنلەر قىيامەت كۈنى ئەڭ يامان ۋە ئەڭ قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ.
34:6Page 428
وَيَرَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ ٱلۡحَقَّ وَيَهۡدِيٓ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ ٦
And those who have been given knowledge see that what is revealed to you from your Lord is the truth, and it guides to the path of the Exalted in Might, the Praiseworthy.
ساھابىلەرنىڭ ئۆلىمالىرى ۋە ئەھلى كىتاب ئىچىدىن ئىمان ئېيتقانلار ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان ۋەھىينىڭ شەكسىز ھەقىقەت ئىكەنلىكىگە ھەمدە ھېچكىم يېڭەلمەيدىغان، غالىب، دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مەدھىيەگە لايىق بولغان زاتنىڭ يولىغا باشلايدىغانلىقىغا گۇۋاھلىق بېرىدۇ.
34:7Page 428
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ هَلۡ نَدُلُّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ يُنَبِّئُكُمۡ إِذَا مُزِّقۡتُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمۡ لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍ ٧
But those who disbelieve say, "Shall we direct you to a man who will inform you [that] when you have disintegrated in complete disintegration, you will [then] be [recreated] in a new creation?
ئاللاھقا كاپىر بولغانلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن نەرسىدىن ھەيرانلىق ھېس قىلىپ، ئۇنى مەسخىرە قىلىش يۈزىسىدىن بىر - بىرىگە: سىلەر ئۆلۈپ پارچە - پارچە بولۇپ كەتسەڭلارمۇ ئۆلگىنىڭلاردىن كېيىن چوقۇم قايتىدىن تىرىلىسىلەر، دەيدىغان بىر ئادەمنى كۆرسىتىپ قويايلىمۇ؟ دېيىشىدۇ.
34:8Page 429
أَفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةُۢۗ بَلِ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ فِي ٱلۡعَذَابِ وَٱلضَّلَٰلِ ٱلۡبَعِيدِ ٨
Has he invented about Allāh a lie or is there in him madness?" Rather, they who do not believe in the Hereafter will be in the punishment and [are in] extreme error.
ئۇلار: بۇ ئادەم ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇپ، بىزنى ئۆلگىنىمىزدىن كېيىن قايتا تىرىلىسىلەر، دەپ بىلجىرلاۋاتامدۇ ياكى بۇ ئاساسسىز جۆيلۈپ يۈرىدىغان ساراڭمۇ؟ دېيىشتى. ئەمەلىيەت ئۇلارنىڭ بىلجىرلىغىنىدەك ئەمەس. ئەكسىچە ئاخىرەتكە ئىشەنمەيدىغانلار قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازاب ئىچىدە، بۇ دۇنيادا ھەقتىن يىراق ئازغۇنلۇق ئىچىدە بولىدۇ.
34:9Page 429
أَفَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِن نَّشَأۡ نَخۡسِفۡ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ نُسۡقِطۡ عَلَيۡهِمۡ كِسَفٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّكُلِّ عَبۡدٖ مُّنِيبٖ ٩
Then, do they not look at what is before them and what is behind them of the heaven and earth? If We should will, We could cause the earth to swallow them or [could] let fall upon them fragments from the sky. Indeed in that is a sign for every servant turning back [to Allāh].
قايتا تىرىلىشنى ئىنكار قىلىدىغان بۇ ئادەملەر ئالدىدىكى زېمىنغا، كەينىدىكى ئاسمانغا قارىمامدۇ؟ ئەگەر ئۇلارنى ئۆزلىرى دەسسەپ تۇرغان زېمىنغا يۇتقۇزۇۋېتىشنى خالىساق يۇتقۇزۇۋېتەتتۇق. ئەگەر ئۇلارنىڭ ئۈستىگە ئاسماننى پارچە - پارچە قىلىپ چۈشۈرۈشنى خالىساق چۈشۈرەتتۇق. ھەقىقەتەن بۇنىڭدا پەرۋەردىگارىنىڭ ئىتائىتىگە قايتقۇچى ھەرقانداق بەندىگە ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان يارقىن دەلىللەر بار. دېمەك؛ مۇشۇنداق ئىشلارغا كۈچى يەتكەن زات زات سىلەرنى ئۆلۈپ كىتىپ، جەسىتىڭلار تىتما - تىتما بولۇپ كەتكەندىن كېيىن قايتا تىرىلدۈرۈشكە قادىردۇر.
34:10Page 429
۞ وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضۡلٗاۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلۡحَدِيدَ ١٠
And We certainly gave David from Us bounty. [We said], "O mountains, repeat [Our] praises with him, and the birds [as well]." And We made pliable for him iron,
بىز ھەقىقەتەن داۋۇدقا دەرگاھىمىزدىن پەيغەمبەرلىك ۋە پادىشاھلىق ئاتا قىلدۇق ھەمدە تاغلارغا: ئەي تاغلار! داۋۇد بىلەن بىرگە تەسبىھ ئېيتىڭلار! دېدۇق. قۇشلارغىمۇ شۇنداق دېدۇق. داۋۇدقا ئۆزى خالىغان سايمانلارنى ياسىشى ئۈچۈن تۆمۈرنى يۇمشاق قىلىپ بەردۇق.
34:11Page 429
أَنِ ٱعۡمَلۡ سَٰبِغَٰتٖ وَقَدِّرۡ فِي ٱلسَّرۡدِۖ وَٱعۡمَلُواْ صَٰلِحًاۖ إِنِّي بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ١١
[Commanding him], "Make full coats of mail and calculate [precisely] the links, and work [all of you] righteousness. Indeed I, of what you do, am Seeing."
ئى داۋۇد! ئەسكەرلىرىڭنى دۈشمەنلەرنىڭ ھۇجۇمىدىن قوغدايدىغان كەڭرى ساۋۇتلارنى ياسىغىن، مىخلىرىنى ھالقىلىرىغا مۇۋاپىق قىلغىنكى، ھالقىلارنى تۇرغۇزالمايدىغان دەرىجىدە ئىنچىكە، پاتمايدىغان دەرىجىدە توممۇ بوپقالمىسۇن. ياخشى ئەمەللەرنى قىلىڭلار. مەن ھەقىقەتەن قىلمىشىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىمەن. ماڭا ئەمەللىرىڭلاردىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ. مەن سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا جازا - مۇكاپات بېرىمەن.
34:12Page 429
وَلِسُلَيۡمَٰنَ ٱلرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهۡرٞ وَرَوَاحُهَا شَهۡرٞۖ وَأَسَلۡنَا لَهُۥ عَيۡنَ ٱلۡقِطۡرِۖ وَمِنَ ٱلۡجِنِّ مَن يَعۡمَلُ بَيۡنَ يَدَيۡهِ بِإِذۡنِ رَبِّهِۦۖ وَمَن يَزِغۡ مِنۡهُمۡ عَنۡ أَمۡرِنَا نُذِقۡهُ مِنۡ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ ١٢
And to Solomon [We subjected] the wind - its morning [journey was that of] a month - and its afternoon [journey was that of] a month, and We made flow for him a spring of [liquid] copper. And among the jinn were those who worked for him by the permission of his Lord. And whoever deviated among them from Our command - We will make him taste of the punishment of the Blaze.
بىز داۋۇد ئوغلى سۇلايمانغا شامالنى بويسۇندۇرۇپ بەردۇق. شامال چۈشتىن بۇرۇن بىر ئايلىق مۇساپىنى، چۈشتىن كېيىن بىر ئايلىق مۇساپىنى باسىدۇ. ئۇنىڭ مىستىن خالىغان نەرسىلەرنى ياسىشى ئۈچۈن مىس چىقىدىغان بۇلاقنى ئاققۇزۇپ بەردۇق، ئۇنىڭغا يەنە پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئىشلەيدىغان جىنلارنى بويسۇندۇرۇپ بەردۇق. جىنلاردىن بۇيرۇقىمىزغا خىلاپلىق قىلغانلارغا لاۋۇلداپ تۇرغان دوزاخ ئازابىنى تېتىتىمىز.
34:13Page 429
يَعۡمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٖ كَٱلۡجَوَابِ وَقُدُورٖ رَّاسِيَٰتٍۚ ٱعۡمَلُوٓاْ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكۡرٗاۚ وَقَلِيلٞ مِّنۡ عِبَادِيَ ٱلشَّكُورُ ١٣
They made for him what he willed of elevated chambers,1 statues,2 bowls like reservoirs, and stationary kettles. [We said], "Work, O family of David, in gratitude." And few of My servants are grateful.
بۇ جىنلار سۇلايماننىڭ خالىغىنى بويىچە ناماز ئوقۇيدىغان مەسچىتلەرنى، سارايلارنى، سۈرەتلەرنى ۋە چوڭ سۇ كۆلچەكلىرىگە ئوخشاش نەرسىلەرنى ھەمدە چوڭلۇقىدىن مىدىرلىمايدىغان پۇختا قازانلارنى ياسايدۇ. بىز ئۇلارغا: ئى داۋۇد ئائىلىسىدىكىلەر! ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىڭلار، دېدۇق. ھالبۇكى بەندىلىرىم ئىچىدىن مېنىڭ نېئمەتلىرىمگە شۈكۈر قىلىدىغانلار ناھايىتى ئاز.
34:14Page 429
فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلۡجِنُّ أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ مَا لَبِثُواْ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ ١٤
And when We decreed for him [i.e., Solomon] death, nothing indicated to them [i.e., the jinn] his death except a creature of the earth eating his staff.1 But when he fell, it became clear to the jinn that if they had known the unseen, they would not have remained in humiliating punishment.2
سۇلايماننىڭ جېنىنى ئالغىنىمىزدا ئۇ يۆلىنىپ تۇرغان ھاسىسىنى قۇرت يېمىگەن بولسا جىنلار ئۇنىڭ ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى ئۇقالمىغان ئىدى. سۇلايمان يىقىلغان چاغدا جىنلارغا ئۆزلىرىنىڭ غەيبنى بىلمەيدىغانلىقى ئايدىڭ بولدى. چۈنكى ئۇلار غەيبنى بىلىدىغان بولسا ئىدى، ھەرگىزمۇ خارلىغۇچى ئازاب ئىچىدە ئۇزۇن قالمىغان بولاتتى. ئۇ خارلىغۇچى ئازاب بولسا ئۇلار سۇلايمان ئەلەيھىسسالامنى تىرىك، ئۆزلىرىنى كۆزىتىپ تۇرىدۇ، دەپ ئويلاپ (ئۇ ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىنمۇ) ئۇنىڭ ئۈچۈن ئۈزلۈكسىز قىلغان جاپالىق ئەمگەك ئىدى.
34:15Page 430
لَقَدۡ كَانَ لِسَبَإٖ فِي مَسۡكَنِهِمۡ ءَايَةٞۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٖ وَشِمَالٖۖ كُلُواْ مِن رِّزۡقِ رَبِّكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لَهُۥۚ بَلۡدَةٞ طَيِّبَةٞ وَرَبٌّ غَفُورٞ ١٥
There was for [the tribe of] Saba’ in their dwelling place a sign: two [fields of] gardens on the right and on the left. [They were told], "Eat from the provisions of your Lord and be grateful to Him. A good land [have you], and a forgiving Lord."
شۈبھىسىزكى، سەبەئ قەبىلىسىنىڭ تۇرالغۇلىرىدا ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ۋە نېئمەتلىرىنىڭ ئاشكارا ئالامەتلىرى بار ئىدى. ئۇ ئالامەت ئىككى باغ بولۇپ، بىرى ئوڭ تەرەپتە، يەنە بىرى سول تەرەپتە ئىدى. بىز ئۇلارغا: پەرۋەردىگارىڭلار بەرگەن رىزىقتىن يەڭلار ۋە ئۇنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىڭلار. بۇ مۇبارەك شەھەردۇر ۋە بۇ ئاللاھ تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچى پەرۋەردىگاردۇر، دېدۇق.
34:16Page 430
فَأَعۡرَضُواْ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ سَيۡلَ ٱلۡعَرِمِ وَبَدَّلۡنَٰهُم بِجَنَّتَيۡهِمۡ جَنَّتَيۡنِ ذَوَاتَيۡ أُكُلٍ خَمۡطٖ وَأَثۡلٖ وَشَيۡءٖ مِّن سِدۡرٖ قَلِيلٖ ١٦
But they turned away [refusing], so We sent upon them the flood of the dam,1 and We replaced their two [fields of] gardens with gardens of bitter fruit, tamarisks and something of sparse lote trees.
ئۇلار ئاللاھقا شۈكۈر قىلىپ، ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ئىمان ئېيتىشتىن يۈز ئۆرۈدى. شۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى ئۇلارغا بېرىلگەن نېئمەتلەرنى ئازابقا ئالماشتۇرۇش ئارقىلىق جازالىدۇق، ئۇلارغا ئۇلۇغ بىر سەل ئەۋەتتۇقكى، ئۇ سەل ئۇلارنىڭ توسمىلىرىنى بۇزۇپ، ئېكىنزارلىقلىرىنى ۋەيران قىلىۋەتتى. ئۇلارنىڭ باغلىرىنى ئاچچىق مېۋىلىك باغقا ئۆزگەرتىۋەتتۇق. نەتىجىدە ئۇ باغلاردا مېۋىسىز يۇلغۇنلار بىلەن، ئاز - تولا سىدر دەرىخلا قالدى.
34:17Page 430
ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِمَا كَفَرُواْۖ وَهَلۡ نُجَٰزِيٓ إِلَّا ٱلۡكَفُورَ ١٧
[By] that We repaid them because they disbelieved. And do We [thus] repay except the ungrateful?
ئۇلارنىڭ بۇنداق پاراۋان ھالىتىنىڭ ئۆزگەرتىۋېتىلىشى ئۆزلىرىنىڭ كۇپۇرلۇقى ۋە شۈكۈر قىلىشتىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى تۈپەيلىدىن بولدى. بىز پەقەت ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭغا تۇزكورلۇق قىلغانلارنىلا مۇشۇنداق ئېغىر جازالايمز.
34:18Page 430
وَجَعَلۡنَا بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ ٱلۡقُرَى ٱلَّتِي بَٰرَكۡنَا فِيهَا قُرٗى ظَٰهِرَةٗ وَقَدَّرۡنَا فِيهَا ٱلسَّيۡرَۖ سِيرُواْ فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا ءَامِنِينَ ١٨
And We placed between them and the cities which We had blessed1 [many] visible cities. And We determined between them the [distances of] journey,2 [saying], "Travel between them by night or by day in safety."
بىز يەمەندىكى سەبەئ ئاھالىسى بىلەن بەرىكەتلىك قىلغان شام شەھەرلىرىنىڭ ئارىسىدا بىر - بىرىگە يېقىن كەنتلەرنى بەرپا قىلدۇق، ئۇلار تاكى شامغا يېتىپ بارغانغا قەدەر كەنت بىلەن كەنت ئارىسىدىكى مۇساپىنى ھېرىپ قالماي بېسىپ بولالايدىغان دەرىجىدە ئورۇنلاشتۇردۇق، بىز ئۇلارغا: ئۇ يۇرتلاردا كېچە - كۈندۈزدىن خالىغان ۋاقتىڭلاردا دۈشمەندىن، ئاچلىقتىن ۋە ئۇسسۇزلۇقتىن خاتىرجەم سەپەر قىلىڭلار، دېدۇق.
34:19Page 430
فَقَالُواْ رَبَّنَا بَٰعِدۡ بَيۡنَ أَسۡفَارِنَا وَظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَحَادِيثَ وَمَزَّقۡنَٰهُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ ١٩
But [insolently] they said, "Our Lord, lengthen the distance between our journeys," and wronged themselves, so We made them narrations1 and dispersed them in total dispersion. Indeed in that are signs for everyone patient and grateful.
ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىگە مۇساپىلەرنى يېقىنلاشتۇرۇپ بېرىش ئارقىلىق ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىگە ھاكاۋۇرلۇق قىلىپ: ئى پەرۋەردىگارىمىز! ئاشۇ كەنتلەرنى يوق قىلىۋېتىش ئارقىلىق سەپەرلىرىمىزنىڭ مۇساپىسىنى ئۇزۇن قىلغىنكى، بىز سەپەرنىڭ مۇشەققىتىنى تېتايلى، ئۇلاغلىرىمىزنىڭ ئارتۇقچىلىقىمۇ نامايان بولسۇن، دېيىشتى. ئۇلار ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى كۆزگە ئىلماي، شۈكۈر قىلىشتىن يۈز ئۆرۈپ، ئارىسىدىكى كەمبەغەللەرگە ھەسەت قىلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى كېيىنكىلەر ئارىسىدا سۆز - چۆچەك قىلدۇق، ئۇلارنى ئۆزئارا تېپىشالمايدىغان دەرىجىدە يۇرت - يۇرتلارغا چېچىۋەتتۇق. شەكسىزكى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىپ ئۆتكەن ئىشلاردا ئاللاھقا ئىتائەت قىلىشتا چىداملىق، گۇناھلاردىن ئۆزىنى تۇتۇۋالالايدىغان، خاپىلىقلارغا سەۋر قىلالايدىغان، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىدىغان ھەر قانداق كىشىگە ئىبرەت بار.
34:20Page 430
وَلَقَدۡ صَدَّقَ عَلَيۡهِمۡ إِبۡلِيسُ ظَنَّهُۥ فَٱتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقٗا مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٢٠
And Iblees had already confirmed through them1 his assumption,2 so they followed him, except for a party of believers.
ئىبلىس ئۇلارنى ئازدۇرۇپ، ھەقىقەتتىن يىراقلاشتۇرۇشتىن ئىبارەت داۋاسىنى ھەقىقەتەن ئىشقا ئاشۇردى. ئىنسانلار كۇپۇرلۇق ۋە ئازغۇنلۇقتا ئۇنىڭغا ئەگەشتى. لېكىن بىر تۈركۈم مۇئمىنلەر ئىبلىسقا ئەگەشمەسلىك بىلەن ئۇنىڭ ئۈمىدىنى كۆپۈككە ئايلاندۇردى.
34:21Page 430
وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيۡهِم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يُؤۡمِنُ بِٱلۡأٓخِرَةِ مِمَّنۡ هُوَ مِنۡهَا فِي شَكّٖۗ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٞ ٢١
And he had over them no authority except [it was decreed] that We might make evident who believes in the Hereafter from who is thereof in doubt. And your Lord, over all things, is Guardian.1
ئىبلىسنىڭ ئۇلارنى ئازدۇرۇشقا مەجبۇرلايدىغان كۈچى يوق ئىدى. ئۇ پەقەت ئۇلارغا (ئازغۇنلۇقنى) پەردازلاپ كۆرسىتىپ، ئۇلارنى ئازدۇرالايتتى. لېكىن بىز ئاخىرەتكە ۋە ئۇ جايدىكى مۇكاپاتلارغا ئىشىنىدىغانلارنى شەك قىلىدىغانلاردىن ئايرىش ئۈچۈن ئىبلىسنىڭ ئۇلارنى ئازدۇرۇشىغا رۇخسەت قىلدۇق. ئى پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ ھەممە نەرسىنى كۆزەتكۈچىدۇر، بەندىلىرىنىڭ ئەمەللىرىنى كۆزىتىپ تۇرىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ.
34:22Page 430
قُلِ ٱدۡعُواْ ٱلَّذِينَ زَعَمۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمۡلِكُونَ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا لَهُمۡ فِيهِمَا مِن شِرۡكٖ وَمَا لَهُۥ مِنۡهُم مِّن ظَهِيرٖ ٢٢
Say, [O Muḥammad], "Invoke those you claim [as deities] besides Allāh." They do not possess an atom's weight [of ability] in the heavens or on the earth, and they do not have therein any partnership [with Him], nor is there for Him from among them any assistant.
ئى پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھنى قويۇپ ئىلاھلىرىمىز دەۋالغان مەبۇدلىرىڭلارنى چاقىرىڭلار، ئۇلار سىلەرگە بىرەر پايدا كەلتۈرۈپ ياكى سىلەردىن خاپىلىقنى كۆتۈرۈۋېتىپ باقسۇن. ئۇلار ئاسمانلاردىمۇ، زېمىندىمۇ زەررىچىلىك نەرسىگە ئىگە بولالمايدۇ. ئۇلارنىڭ بۇنىڭدا ئاللاھقا شېرىكچىلىكى يوق، ئاللاھقا ياردەملىشىدىغان ياردەمچىسىمۇ يوق. چۈنكى ئاللاھ شېرىكلەردىن ۋە ياردەمچىلەردىن بىھاجەتتۇر.
34:23Page 431
وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنۡ أَذِنَ لَهُۥۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمۡ قَالُواْ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمۡۖ قَالُواْ ٱلۡحَقَّۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ ٢٣
And intercession does not benefit with Him except for one whom He permits. [And those wait] until, when terror is removed from their hearts,1 they will say [to one another], "What has your Lord said?" They will say, "The truth." And He is the Most High, the Grand.
ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا ئۇنىڭ رۇخسىتىسىز ھېچقانداق شاپائەت ئەسقاتمايدۇ. ئاللاھ تائالا پەقەت ئۆزى رازى بولغانلارنىڭلا شاپائەت قىلىشىغا رۇخسەت قىلىدۇ. ئاللاھ ئاسماندا سۆز قىلغان چاغدا پەرىشتىلەرنىڭ ئۇنىڭ سۆزىگە باش ئېگىپ قاناتلىرىنى قېقىشى ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقىدىندۇر. پەرشتىلەرنىڭ قەلبلىرىدىن قورقۇنچ كۆتۈرۈلگەن چاغدا ئۇلار جىبرىئىلغا: پەرۋەردىگارىڭلار نېمە دېدى؟ دېيىشىدۇ. جىبرىئىل: ھەقنى دېدى، ئۇ زاتىدا ۋە ھۆكۈمرانلىقتا ھەممىدىن ئۈستۈن، ھەممىدىن بۈيۈك، بارچە نەرسە ئۇنىڭدىن تۆۋەن تۇرىدىغان زاتتۇر، دەيدۇ.
34:24Page 431
۞ قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ قُلِ ٱللَّهُۖ وَإِنَّآ أَوۡ إِيَّاكُمۡ لَعَلَىٰ هُدًى أَوۡ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ٢٤
Say, "Who provides for you from the heavens and the earth?" Say, "Allāh. And indeed, we or you are either upon guidance or in clear error."
ئى پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: سىلەرگە يامغۇر ياغدۇرۇش ئارقىلىق ئاسمانلاردىن، مول ھوسۇللارنى، زىرائەتلەرنى ۋە مېۋە - چېۋىلەرنى ئۆستۈرۈپ بېرىش ئارقىلىق زېمىندىن رىزىق بېرىۋاتقىنى كىم؟ يەنە ئېيتقىنكى، سىلەرگە ئاسمانلاردىن ۋە زېمىندىن رىزىق بېرىۋاتقىنى ئاللاھتۇر. - ئەي مۇشرىكلار- چوقۇمكى بىز ياكى سىلەر ئەلۋەتتە توغرا يول ئۈستىدە ياكى روشەن ئازغۇنلۇق ئىچىدىدۇرمىز. دېمەك، بىزنىڭ بىرىمىز شەكسىز شۇنداق. ئەمەلىيەتتە توغرا يولدا بولغانلارنىڭ مۇئمىن، ئازغۇنلارنىڭ مۇشرىكلار ئىكەنلىكىدە قىلچە شەك يوق.
34:25Page 431
قُل لَّا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّآ أَجۡرَمۡنَا وَلَا نُسۡـَٔلُ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ٢٥
Say, "You will not be asked about what we committed, and we will not be asked about what you do."
ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، قىيامەت كۈنى سىلەر بىزنىڭ گۇناھلىرىمىز ھەققىدە سورالمايسىلەر، بىزمۇ سىلەرنىڭ گۇناھلىرىڭلار ھەققىدە سورالمايمىز.
34:26Page 431
قُلۡ يَجۡمَعُ بَيۡنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفۡتَحُ بَيۡنَنَا بِٱلۡحَقِّ وَهُوَ ٱلۡفَتَّاحُ ٱلۡعَلِيمُ ٢٦
Say, "Our Lord will bring us together; then He will judge between us in truth. And He is the Knowing Judge."1
يەنە ئۇلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى بىزنى ۋە سىلەرنى بىر يەرگە توپلايدۇ، ئاندىن ئارىمىزدا ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم چىقىرىپ، توغرا قىلغۇچىنى خاتا قىلغۇچىدىن ئايرىيدۇ. ئاللاھ ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلغۇچى، قانداق ھۆكۈم قىلغانلىقىنى بىلگۈچى زاتتۇر.
34:27Page 431
قُلۡ أَرُونِيَ ٱلَّذِينَ أَلۡحَقۡتُم بِهِۦ شُرَكَآءَۖ كـَلَّاۚ بَلۡ هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ٢٧
Say, "Show me those whom you have attached to Him as partners. No! Rather, He [alone] is Allāh, the Exalted in Might, the Wise."
ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر ئىبادەتتە ئاللاھقا شېرىك قىلىۋالغان نەرسىلەرنى ماڭا كۆرسىتىڭلارچۇ! ھەرگىز كۆرسىتەلمەيسىلەر. بۇ ئىش سىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ شېرىكى بار، دەپ ئويلىغىنىڭلاردەك ئەمەس. ئەكسىچە ئاللاھ تائالا ھېچكىم يېڭەلمەيدىغان، ھەممىدىن غالىب زاتتۇر، يارىتىشىدا، ئورۇنلاشتۇرۇشىدا ۋە باشقۇرۇشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.
34:28Page 431
وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ٢٨
And We have not sent you except comprehensively1 to mankind as a bringer of good tidings and a warner. But most of the people do not know.
ئى پەيغەمبەر! بىز سېنى تەقۋادارلارغا جەننەت بىلەن خۇشبېشارەت بەرگۈچى، كاپىرلار ۋە پاسىقلارنى دوزاختىن ئاگاھلاندۇرغۇچى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق. لېكىن كىشىلەرنىڭ تولىسى بۇنى بىلمەيدۇ. ئەگەر ئۇلار بۇنى بىلگەن بولسا ئىدى، سېنى ھەرگىز يالغانغا چىقارمايتتى.
34:29Page 431
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ٢٩
And they say, "When is this promise, if you should be truthful?"
مۇشرىكلار تەھدىت قىلىنغان ئازابنى ئالدىرىتىپ: ئەگەر سىلەر دەۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار ۋەدە قىلىنغان بۇ ئازاب قاچان ئىشقا ئاشىدۇ؟ دېيىشىدۇ.
34:30Page 431
قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوۡمٖ لَّا تَسۡتَـٔۡخِرُونَ عَنۡهُ سَاعَةٗ وَلَا تَسۡتَقۡدِمُونَ ٣٠
Say, "For you is the appointment of a Day [when] you will not remain thereafter an hour, nor will you precede [it]."
ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر ئۈچۈن بېكىتىلگەن بىر كۈن بار، ئۇ كۈندىن بىر دەممۇ ئىلگىرى - كېيىن بولمايسىلەر. ئۇ كۈن بولسا قىيامەت كۈنىدۇر.
34:31Page 431
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ بِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَلَا بِٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ مَوۡقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمۡ يَرۡجِعُ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ ٱلۡقَوۡلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لَوۡلَآ أَنتُمۡ لَكُنَّا مُؤۡمِنِينَ ٣١
And those who disbelieve say, "We will never believe in this Qur’ān nor in that before it." But if you could see when the wrongdoers are made to stand before their Lord, refuting each others' words...1 Those who were oppressed will say to those who were arrogant, "If not for you, we would have been believers."
ئاللاھقا كاپىر بولغانلار: بىز مۇھەممەد ئۆزىگە نازىل قىلىنغانلىقىنى دەۋا قىلغان قۇرئانغا ھەرگىز ئىشەنمەيمىز، ئىلگىرىكى ساماۋى كىتابلارغىمۇ ئىشەنمەيمىز، دېيىشتى. - ئەي پەيغەمبەر!- ئەگەر زالىملارنىڭ قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا ھېساب ئۈچۈن توختىتىپ قويۇلغان چاغدىكى ھالىتىنى كۆرگەن بولساڭ، (ئەلۋەتتە دەھشەتلىك بىر مەنزىرىنى كۆرگەن بولاتتىڭ). ئۇ چاغدا ئۇلار ئۆزئارا تاكاللىشىپ، مەسئۇلىيەتنى بىر - بىرىگە ئارتىشىپ، تاپا - مالامەت قىلىشىدۇ. بوزەك قىلىنغان ئەگەشكۈچىلەر دۇنيادا ئۆزلىرىنى ئېكسپىلاتاتسىيە قىلغان خوجايىنلىرىغا: ناۋادا سىلەر بىزنى ئازدۇرمىغان بولساڭلار، چوقۇم ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان بولاتتۇق، دەيدۇ.
34:32Page 432
قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُوٓاْ أَنَحۡنُ صَدَدۡنَٰكُمۡ عَنِ ٱلۡهُدَىٰ بَعۡدَ إِذۡ جَآءَكُمۖ بَلۡ كُنتُم مُّجۡرِمِينَ ٣٢
Those who were arrogant will say to those who were oppressed, "Did we avert you from guidance after it had come to you? Rather, you were criminals."
ھەقىقەتتىن چوڭچىلىق قىلغان يولباشچىلار، بوزەك قىلىنغان ئەگەشكۈچىلەرگە: بىز سىلەرنى مۇھەممەد ئېلىپ كەلگەن ھىدايەتتىن توستۇقمۇ؟ ئۇنداق ئىش يوق. بەلكى سىلەر ئۆزۈڭلار زالىم ۋە بۇزغۇنچى بولدۇڭلار، دەيدۇ.
34:33Page 432
وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ بَلۡ مَكۡرُ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ إِذۡ تَأۡمُرُونَنَآ أَن نَّكۡفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجۡعَلَ لَهُۥٓ أَندَادٗاۚ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۚ وَجَعَلۡنَا ٱلۡأَغۡلَٰلَ فِيٓ أَعۡنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ هَلۡ يُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٣٣
Those who were oppressed will say to those who were arrogant, "Rather, [it was your] conspiracy of night and day when you were ordering us to disbelieve in Allāh and attribute to Him equals." But they will [all] confide regret when they see the punishment; and We will put shackles on the necks of those who disbelieved. Will they be recompensed except for what they used to do?
خوجايىنلىرى بوزەك قىلغان ئەگەشكۈچىلەر ھەقتىن چوڭچىلىق قىلغان يولباشچىلىرىغا مۇنداق دەيدۇ: سىلەرنىڭ بىزگە كېچە - كۈندۈز قىلغان ھىيلە - مىكرىڭلار بىزنى توغرا يولدىن توستى. ئەينى چاغدا سىلەر بىزنى ئاللاھقا كاپىر بولۇشقا، ئۇنى قويۇپ مەخلۇقلارغا چوقۇنۇشقا بۇيرۇيتتىڭلار، دەيدۇ. ئۇلار ئازابنى كۆرۈپ، ئۆزلىرىنىڭ ئازابقا دۇچار بولىدىغانلىقىنى ئېنىق بىلگەن چاغدا دۇنيادىكى كۇپۇرلۇقلىرىغا ئىچىدە پۇشايمان قىلىدۇ. بىز كاپىرلارنىڭ بويۇنلىرىغا تاقاقلارنى سالىمىز. ئۇلارنىڭ بۇنداق جازاغا ئۇچرىشى پەقەت دۇنيادىكى ۋاقىتتا ئاللاھتىن باشقىسىغا چوقۇنغانلىقى ۋە گۇناھ - مەئسىيەتلەرنى ئۆتكۈزگەنلىكى تۈپەيلىدىندۇر.
34:34Page 432
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِي قَرۡيَةٖ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتۡرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ ٣٤
And We did not send into a city any warner except that its affluent said, "Indeed we, in that with which you were sent, are disbelievers."
بىز قانداق بىر شەھەرگە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان بىر پەيغەمبەر ئەۋەتسەكلا، شۇ شەھەردىكى دۆلەتمەنلەر، يۈز - ئابرۇيلۇق، بايلار: -ئەي پەيغەمبەرلەر!- شەكسىزكى بىز سىلەرنىڭ پەيغەمبەرلىكىڭلارغا كاپىر بولغۇچىلارمىز، دېيىشتى.
34:35Page 432
وَقَالُواْ نَحۡنُ أَكۡثَرُ أَمۡوَٰلٗا وَأَوۡلَٰدٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُعَذَّبِينَ ٣٥
And they1 said, "We are more [than the believers] in wealth and children, and we are not to be punished."
بۇ يۈز - ئابرۇيلۇق كىشىلەر يەنە كۆرەڭلەپ، پەخىرلەنگەن ھالدا: بىزنىڭ مال - ۋارانلىرىمىز ۋە بالا - چاقىلىرىمىز بەك كۆپ. سىلەرنىڭ بىزنى ئازابقا دۇچار بولىدۇ، دەپ بىلجىرلىشىڭلار يالغان. بىز بۇ دۇنيادىمۇ، ئاخىرەتتىمۇ ئازابقا دۇچار بولمايمىز، دېيىشتى.
34:36Page 432
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ٣٦
Say, "Indeed, my Lord extends provision for whom He wills and restricts [it], but most of the people do not know."
ئى پەيغەمبەر! ئېرىشكەن ھۇزۇر - ھالاۋەتتىن مەغرۇرلىنىپ كەتكەن بۇ ئادەملەرگە ئېيتقىنكى، پەرۋەردىگارىم ئۆزى خالىغان كىشىنى شۈكۈر قىلامدۇ ياكى تۇزكورلۇق قىلامدۇ؟ دەپ سىناش ئۈچۈن رىزقىنى كەڭرى قىلىدۇ، خالىغان كىشىنى سەۋر قىلامدۇ ياكى ۋايسامدۇ؟ دەپ سىناش ئۈچۈن رىزقىنى تار قىلىدۇ. لېكىن كىشىلەرنىڭ تولىسى ئاللاھنىڭ ھېكمەت بىلەن ئىش قىلىدىغانلىقىنى، ھەر قانداق ئىشنى چوقۇم مۇكەممەل ھېكمەت بىلەن ئورۇنلاشتۇرىدىغانلىقىنى بىلمەيدۇ. بۇنى بىلگەنلەر بىلدى، بىلمىگەنلەر بىلمىدى.
34:37Page 432
وَمَآ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُم بِٱلَّتِي تُقَرِّبُكُمۡ عِندَنَا زُلۡفَىٰٓ إِلَّا مَنۡ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ جَزَآءُ ٱلضِّعۡفِ بِمَا عَمِلُواْ وَهُمۡ فِي ٱلۡغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ ٣٧
And it is not your wealth or your children that bring you nearer to Us in position, but it is [by being] one who has believed and done righteousness. For them there will be the double reward for what they did, and they will be in the upper chambers [of Paradise], safe [and secure].
سىلەرنى كۆرەڭلەتكەن مال - دۇنيا ۋە بالا - چاقىلىرىڭلار ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېلىپ بارالمايدۇ. لېكىن ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەل قىلغانلار ھەسسىلەپ ئەجىرگە ئېرىشىدۇ. مال - دۇنيانى ئاللاھ يولىدا چىقىم قىلىش ئۆز ساھىبىنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرالايدۇ. پەرزەنتلىرىنىڭ ئۇنىڭغا دۇئا قىلىشى بىلەنمۇ يېقىنلىشالايدۇ. ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان ئاشۇ مۇئمىنلەرگە، قىلغان ياخشىلىقلىرى ئۈچۈن ھەسىسىلەپ مۇكاپات بېرىلىدۇ. ئۇلار جەننەتتە ئېگىز سارايلاردا ئازابتىن، ئۆلۈمدىن ۋە نېئمەتلەرنىڭ ئۈزۈلۈپ قېلىشىدىن ئەنسىرىمەي، خاتىرجەم ياشايدۇ.
34:38Page 432
وَٱلَّذِينَ يَسۡعَوۡنَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ فِي ٱلۡعَذَابِ مُحۡضَرُونَ ٣٨
And the ones who strive against Our verses to cause [them] failure1 - those will be brought into the punishment [to remain].
پۈتۈن كۈچى بىلەن ئىنسانلارنى بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزدىن توسۇپ، ئۆزلىرىنىڭ مەقسەتلىرىنى ئىشقا ئاشۇرۇشقا ئۇرۇنغان كاپىرلار بۇ دۇنيادا مەقسىتىگە يېتەلمەيدۇ، ئاخىرەتتە ئازابقا دۇچار بولىدۇ.
34:39Page 432
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦ وَيَقۡدِرُ لَهُۥۚ وَمَآ أَنفَقۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَهُوَ يُخۡلِفُهُۥۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ٣٩
Say, "Indeed, my Lord extends provision for whom He wills of His servants and restricts [it] for him. But whatever thing you spend [in His cause] - He will compensate it; and He is the best of providers."
ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، شۈبھىسىزكى پەرۋەردىگارىم بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى كەڭرى قىلىدۇ، خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى تار قىلىدۇ. سىلەر ئاللاھ يولىدا نېمە سەرپ قىلساڭلار، ئاللاھ بۇ دۇنيادا ئۇنىڭدىنمۇ ياخشىسىنى بېرىش، ئاخىرەتتە كاتتا مۇكاپات بېرىش ئارقىلىق سىلەرگە ئورنىنى تولدۇرۇپ بېرىدۇ. كىمكى رىزىق تەلەپ قىلىدىكەن، ئاللاھقا يالۋۇرسۇن.
34:40Page 433
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ يَقُولُ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ أَهَٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ٤٠
And [mention] the Day when He will gather them all and then say to the angels, "Did these [people] used to worship you?"
ئى پەيغەمبەر! سۆزلەپ بەرگىنكى، ئۇ كۈندە ئاللاھ ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى يىغىدۇ. ئاندىن مۇشرىكلارنى ئەيىبلەپ، كايىغان ھالدا پەرىشتىلەرگە دەيدۇكى: بۇلار ھاياتىي دۇنيادا ئاللاھنى قويۇپ سىلەرگە چوقۇنغانمىدى؟
34:41Page 433
قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِمۖ بَلۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ٱلۡجِنَّۖ أَكۡثَرُهُم بِهِم مُّؤۡمِنُونَ ٤١
They will say, "Exalted are You! You, [O Allāh], are our benefactor excluding [i.e., not] them. Rather, they used to worship the jinn; most of them were believers in them."
پەرىشتىلەر ئېيتىدۇ: سەن پاك ھەم مۇقەددەسسەن. بىزنىڭ ئىگىمىز ئۇلار ئەمەس، سەندۇرسەن. ئۇلار بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا دوستلۇق يوق. بەلكى بۇلار شەيتانلارغا چوقۇناتتى، شەيتانلار ئۇلار ئۈچۈن پەرىشتە سىياقىغا كىرىۋالاتتى، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئاللاھنى قويۇپ شەيتانلارغا چوقۇناتتى. ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى شەيتانلارغا ئىشىنىدۇ.
34:42Page 433
فَٱلۡيَوۡمَ لَا يَمۡلِكُ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٖ نَّفۡعٗا وَلَا ضَرّٗا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ ٤٢
But today [i.e., the Day of Judgement] you do not hold for one another [the power of] benefit or harm, and We will say to those who wronged, "Taste the punishment of the Fire, which you used to deny."
پۈتكۈل خالايىق توپلىنىپ، ھېساب بېرىدىغان كۈنىدە مەبۇدلار دۇنيادا ئاللاھنى قويۇپ ئۆزلىرىگە چوقۇنغانلارغا قىلچە پايدا - زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. بىز كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ - مەئسىيەتلەر بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارغا: دۇنيادىكى چېغىڭلاردا ئىنكار قىلغان دوزاخ ئازابىنى تېتىڭلار، دەيمىز.
34:43Page 433
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٞ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمۡ عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُكُمۡ وَقَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٞ مُّفۡتَرٗىۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ٤٣
And when Our verses are recited to them as clear evidences, they say, "This is not but a man who wishes to avert you from that which your fathers were worshipping." And they say, "This is not except a lie invented." And those who disbelieve say of the truth when it has come to them, "This is not but obvious magic."
ئەگەر سەن پەيغەمبىرىمىزگە نازىل قىلىنغان، ھېچقانداق چۈشىنىكسىزلىك بولمىغان ئايەتلىرىمىزنى ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچى مۇشرىكلارغا ئوقۇپ بەرسەڭ ئۇلار: بۇنى ئېلىپ كەلگە بۇ ئادەم پەقەت سىلەرنى ئاتا بوۋاڭلار چوقۇنۇپ كەلگەن مەبۇدلىرىڭلاردىن بۇرۇۋەتمەكچى، دېيىشىدۇ. ئۇلار يەنە: بۇ قۇرئان پەقەت مۇشۇ ئادەم ئاللاھ نامىدىن ئويدۇرۇپ چىققان يالغاندۇر، دەيدۇ. ئاللاھقا كاپىر بولغانلار ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن قۇرئان كەلگەن چاغدا: بۇ پەقەت ئوپئوچۇق سېھىردۇر. چۈنكى بۇ ئەرنى ئايالدىن، بالىنى دادىدىن ئايرىۋەتتى، دېيىشتى.
34:44Page 433
وَمَآ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّن كُتُبٖ يَدۡرُسُونَهَاۖ وَمَآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ قَبۡلَكَ مِن نَّذِيرٖ ٤٤
And We had not given them any scriptures which they could study, and We had not sent to them before you, [O Muḥammad], any warner.
بىز ئۇلارغا بۇ قۇرئاننىڭ مۇھەممەد ئويدۇرۇپ چىققان يالغان ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغانغا ئوقۇيدىغان كىتابلارنى بەرگىنىمىز يوق. ئى پەيغەمبەر! بىز سېنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىشتىن بۇرۇن ئۇلارغا ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان بىرەر پەيغەمبەر ئەۋەتكىنىمىزمۇ يوق.
34:45Page 433
وَكَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَمَا بَلَغُواْ مِعۡشَارَ مَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ فَكَذَّبُواْ رُسُلِيۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ٤٥
And those before them denied, and they [i.e., the people of Makkah] have not attained a tenth of what We had given them. But they [i.e., the former peoples] denied My messengers, so how [terrible] was My reproach.
ئاد، سەمۇد ۋە لۇت قەۋمىگە ئوخشاش ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرمۇ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغان ئىدى، سېنىڭ قەۋمىڭ ئىچىدىكى مۇشرىكلار ئىلگىرىكى ئۇممەتلەرنىڭ كۈچ - قۇۋۋىتى، مال - دۇنيالىرى ۋە ئادەم سانىنىڭ ئوندىن بىرىگىمۇ توغرا كەلمەيدۇ. ئاشۇلارنىڭ ھەممىسى پەيغەمبىرلىرىنى ئىنكار قىلغان بولۇپ، ئۇلارغا بېرىلگەن مال - دۇنيا ، كۈچ - قۇۋۋەت ۋە سانىنىڭ كۆپلۈكى قىلچە ئەسقاتمىدى، ئۇلار مېنىڭ ئازابىمغا دۇچار بولدى. ئى پەيغەمبەر! ئويلاپ باق، ئۇلار مېنى قانداق ئىنكار قىلدى؟ مەن ئۇلارنى قانداق جازالىدىم؟
34:46Page 433
۞ قُلۡ إِنَّمَآ أَعِظُكُم بِوَٰحِدَةٍۖ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثۡنَىٰ وَفُرَٰدَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُواْۚ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا نَذِيرٞ لَّكُم بَيۡنَ يَدَيۡ عَذَابٖ شَدِيدٖ ٤٦
Say, "I only advise you of one [thing] - that you stand for Allāh, [seeking truth] in pairs and individually, and then give thought." There is not in your companion any madness. He is only a warner to you before a severe punishment.
ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكارلاغا ئېيتقىنكى، مەن سىلەرگە كۆيۈنگەن ئاساستا مۇنداق بىر ئىشقا تەۋسىيە قىلاي: سىلەر ھاۋايى - ھەۋەسلىرىڭلاردىن خالىي ھالدا ئاللاھ ئۈچۈن ئىككىدىن - ئىككىدىن ياكى يالغۇز تۇرۇپ، ھەمراھىڭلار (يەنى مۇھەممەد) نىڭ ئۆتمۈشى ھەققىدە ئويلىنىپ بېقىڭلار. ئۇنىڭ ئەقىللىقلىقىنى، راستچىللىقىنى ۋە ئامانەتچانلىقىنى سىلەرمۇ بىلىسىلەر. (مۇشۇنداق قىلساڭلار) ئۇنىڭ ساراڭ ئەمەسلىكىنى چوقۇم بىلىپ قالىسىلەر. ئۇ پەقەت ئەگەر سىلەر شېرىك كەلتۈرگەنلىكىڭلاردىن ئاللاھقا تەۋبە قىلمىساڭلار، سىلەرنى قاتتىق ئازابتىن ئاگاھلاندۇرغۇچىدۇر.
34:47Page 433
قُلۡ مَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٖ فَهُوَ لَكُمۡۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٞ ٤٧
Say, "Whatever payment I might have asked of you - it is yours. My payment is only from Allāh, and He is, over all things, Witness."
ئى پەيغەمبەر! بۇ ئىنكارچى مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، مەن سىلەرگە ھىدايەت ۋە ياخشىلىق ئېلىپ كەلگىنىم ئۈچۈن سىلەردىنمۇكاپات ياكى ھەق تەلەپ قىلغىنىم يوق، - ئەمەلىيەتتە بۇ تەقدىرلەشكە تېگىشلىك ئىش-، ئۇ سىلەرنىڭ بولسۇن. مېنىڭ مۇكاپاتىمنى پەقەت يالغۇز ئاللاھ بېرىدۇ. ئاللاھ ھەر نەرسىنى كۆزىتىپ تۇرغۇچىدۇر. ئۇ مېىڭ سىلەرگە يەتكۈزگەنلىكىمنىمۇ، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنىمۇ كۆرۈپ تۇرىدۇ. ئاندىن سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارنىڭ مۇكاپاتىنى تولۇق بېرىدۇ.
34:48Page 433
قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ٤٨
Say, "Indeed, my Lord projects the truth, Knower of the unseen."
ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، شەكسىزكى پەرۋەردىگارىم ھەقنى باتىلدىن ئۈستۈن قىلىپ، باتىلنى ۋەيران قىلىۋېتىدۇ. ئۇ غەيىبلەرنى بىلگۈچىدۇركى، ئۇنىڭغا ئاسمانلاردىمۇ، زېمىندىمۇ ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ، بەندىلىرىنىڭ ئەمەللىرىمۇ مەخپىي قالمايدۇ.
34:49Page 434
قُلۡ جَآءَ ٱلۡحَقُّ وَمَا يُبۡدِئُ ٱلۡبَٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ ٤٩
Say, "The truth has come, and falsehood can neither begin [anything] nor repeat [it]."1
ئى پەيغەمبەر! ھەقىقەتنى ئىنكار قىغان مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ھەق بولغان ئىسلام كەلدى، باتىلنىڭ قىلچە ئىزى ياكى كۈچىمۇ قالماي يوقالدى. ئەمدى قايتا باش كۆتۈرەلمەيدۇ.
34:50Page 434
قُلۡ إِن ضَلَلۡتُ فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَىٰ نَفۡسِيۖ وَإِنِ ٱهۡتَدَيۡتُ فَبِمَا يُوحِيٓ إِلَيَّ رَبِّيٓۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٞ قَرِيبٞ ٥٠
Say, "If I should err, I would only err against myself. But if I am guided, it is by what my Lord reveals to me. Indeed, He is Hearing and near."
ئى پەيغەمبەر! بۇ ئىنكارچى مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئەگەر مەن سىلەرگە يەتكۈزگەنلىرىمدە ھەقتىن ئازغان بولسام، ئازغۇنلۇقۇمنىڭ ۋابالى ئۆزۈمگە، سىلەرگە ھېچقانداق زىيىنى يوق. ئەگەر توغرا قىلغان بولسام، پەرۋەردىگارىمنىڭ ماڭا ۋەھىي قىلغانلىرى سەۋەبىدىندۇر. شەكسىزكى ئۇ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر ھەم ئۇلارغا يېقىندۇر. مېنىڭ دېگەنلىرىمنى ئاڭلاش ئۇنىڭغا تەس كەلمەيدۇ.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences