Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-Baqarah 2:97–139
2:97Page 15
قُلۡ مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّـجِبۡرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلۡبِكَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ ٩٧
Say, "Whoever is an enemy to Gabriel - it is [none but] he who has brought it [i.e., the Qur’ān] down upon your heart, [O Muḥammad], by permission of Allāh, confirming that which was before it and as guidance and good tidings for the believers."
ئى پەيغەمبەر! يەھۇدىلاردىن: شەكسىزكى پەرىشتىلەردىن جىبرائىل بىزنىڭ دۈشمىنىمىز دېگەنلەرگە ئېيتقىنكى، كىمكى جىبرائىلنى دۈشمەن تۇتىدىكەن، ئۇ ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن مۆئمىنلەرگە ئاللاھ تەييار قىلغان نېئمەتلەر بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدىغان، ياخشىلىققا يېتەكلەيدىغان، تەۋرات ۋە ئىنجىلغا ئوخشاشلا ئىلگىرىكى ساماۋى كىتابلارنى تەستىقلايدىغان قۇرئان كەرىمنى سېنىڭ قەلبىڭگە نازىل قىلدى، مۇشۇ سۈپەتتىكى پەرىشتىنى دۈشمەن تۇتقانلار ئازغۇنلار جۈملىسىدىندۇر
2:98Page 15
مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّلَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبۡرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوّٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ ٩٨
Whoever is an enemy to Allāh and His angels and His messengers and Gabriel and Michael - then indeed, Allāh is an enemy to the disbelievers.
كىمكى ئاللاھنى، ئاللاھنىڭ پەرىشتىلىرىنى، پەيغەمبەرلىرىنى، ئاللاھغا يېقىن بولغان ئىككى پەرىشتە جىبرائىل ۋە مىكائىلنى دۈشمەن تۇتىدىكەن، ھەقىقەتەن ئاللاھ سىلەردىن ۋە سىلەرنىڭ غەيرىڭلاردىن بولغان كاپىرلارنى دۈشمەن تۇتىدۇ، ئاللاھنىڭ دۈشمىنى بولغان كىشى ئوچۇق-ئاشكارا زىيان تارتقۇچىدۇر
2:99Page 15
وَلَقَدۡ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ءَايَٰتِۭ بَيِّنَٰتٖۖ وَمَا يَكۡفُرُ بِهَآ إِلَّا ٱلۡفَٰسِقُونَ ٩٩
And We have certainly revealed to you verses [which are] clear proofs, and no one would deny them except the defiantly disobedient.
ئى پەيغەمبەر! ھەقىقەتەن ساڭا بىز پەيغەمبەرلىك ۋە ۋەھيىدىن ئىبارەت سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنى ۋە سېنى تەستىقلايدىغان روشەن ئايەتلەرنى نازىل قىلدۇق، پەقەت توغرا يولدىن چىققۇچىلار بۇ روشەن ئايەتلەرنى ئىنكار قىلىدۇ
2:100Page 15
أَوَكُلَّمَا عَٰهَدُواْ عَهۡدٗا نَّبَذَهُۥ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ ١٠٠
Is it not [true] that every time they took a covenant a party of them threw it away? But, [in fact], most of them do not believe.
يەھۇدىلارنىڭ ناچارلىقىدىن، ھەرقاچان ئۇلاردىن مۇھەممەدئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە تەۋراتتا بايان قىلىنغان سۈپەت بويىچە ئىمان ئېيتىڭلار دەپ ئەھدە ئىلىنغاندا، ئۇلارنىڭ بىر تۈركۈمى ئەھدىنى بۇزىدۇ، بەلكى يەھۇدىلارنىڭ كۆپچىلىكى ھەقىقەتتە ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابقا ئىشەنمەيدۇ، چۈنكى ھەقىقى ئىمان ئەھدىگە ۋاپا قىلىشنى تەقەززا قىلىدۇ.
2:101Page 15
وَلَمَّا جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ نَبَذَ فَرِيقٞ مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ كَأَنَّهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ١٠١
And when a messenger from Allāh came to them confirming that which was with them, a party of those who had been given the Scripture threw the Scripture of Allāh [i.e., the Torah] behind their backs as if they did not know [what it contained].
مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئەلچى بولۇپ كەلگەن ۋاقتىدا، رەسۇلۇللاھنىڭ سۈپىتى تەۋراتتا بايان قىلىنغان تۇرۇغلۇق، كىتاب بېرىلگەنلەرنىڭ بىر تۈركىمى ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان ئىسپاتلارنى بىلمەيدىغاندەك ھېچ پەرۋا قىلماستىن، ئاللاھنىڭ كىتابى تەۋراتنى ئارقىسىغا چۆرىۋەتتى. ئۇلارنىڭ ئەھۋالى بولسا، توغرا يول ۋە ھەقىقەتكە پەرۋا قىلماي، ئۇنىڭدىن ھېچ مەنپەئەتلەنمىگەن نادان-جاھىل ئىنساننىڭ ھالىغا ئوخشايدۇ
2:102Page 16
وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ١٠٢
And they followed [instead] what the devils had recited during the reign of Solomon. It was not Solomon who disbelieved, but the devils disbelieved, teaching people magic and that which was revealed to the two angels at Babylon, Hārūt and Mārūt. But they [i.e., the two angels] do not teach anyone unless they say, "We are a trial, so do not disbelieve [by practicing magic]."1 And [yet] they learn from them that by which they cause separation between a man and his wife. But they do not harm anyone through it except by permission of Allāh. And they [i.e., people] learn what harms them and does not benefit them. But they [i.e., the Children of Israel] certainly knew that whoever purchased it [i.e., magic] would not have in the Hereafter any share. And wretched is that for which they sold themselves, if they only knew.
ئۇلار ئاللاھنىڭ دىنىنى تەرك قىلغان ۋاقتىدا، سۇلايمان ئەلەيھىسسالامنىڭ پادىشاھلىق زامانىدىكى شەيتانلارنىڭ سېھىرگەرلىكىگە ئائىت سۆزلىرىگە ئەگەشتى ۋە سۇلايمان ئەلەيھىسسالامنىڭ پادىشاھلىقىنى سېھرىگەرلىك بىلەن قۇرۇلغان دەپ ئويلاشتى، يەھۇدىلار ئويلىغىنىدەك سۇلايمان سېھرىگەر بولغىنى ۋە سېھىر ئۆگىنىش بىلەن كاپىر بولغىنى يوق، لېكىن شەيتانلار كىشىلەرگە سېھىر ئۆگىتىپ كاپىر بولدى، ئۇلار ئىراقنىڭ بابىل شەھىرىدىكى ھارۇت -مارۇت دېيىلىدىغان ئىككى پەرىشتىگە كىشىلەرنى سىناق ۋە ئىمتىھان قىلىش ئۈچۈن نازىل قىلىنغان سېھىرنى ئۆگىتەتتى، بۇ ئىككى پەرىشتە بىز كىشىلەرنى سىنايمىز، كاپىر بولمىغىن، دېمىگۈچە ھېچ كىشىگە سېھىر ئۆگەتمەيتتى. بۇ ئىككى پەرىشتىنىڭ نەسىھىتىنى قوبۇل قىلمىغان كىشىلەر بۇ ئىككىسىدىن سېھرى ئۈگىنەتتى، ئۇلار بۇ ئىككىسىدىن ئەر-خوتۇننى بىر-بىرىدىن ئايرىۋېتىدىغان، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئۆچمەنلىك پەيدا قىلىدىغان نەرسىلەرنى يەنى سېھىرگەرلىكنى ئۆگىنەتتى، ئۇلار سېھىر ئارقىلىق ئاللاھنىڭ رۇخسىتىسىز ھېچ كىشىگە زىيان يەتكۈزەلمەيتتى. ھالبۇكى، ئۇلار ئۆزلىرىگە زىيىنى بار، پايدىسى يوق نەرسىنى ئۆگىنەتتى. يەھۇدىيلار تەۋراتنى تاشلاپ سېھىرنى سېتىۋالغۇچىغا ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن ۋە جەننىتىدىن ھېچ نېسىۋە يوق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلەتتى، ئۇلار جانلىرىنىڭ بەدىلىگە سېتىۋالغان نەرسىسىنىڭ يەنى ئۆزلىرى ئۈچۈن سېھىر ئۆگىنىشنى تاللىشىنىڭ، ئوچۇق ئاشكارا ئازغۇنلۇق ۋە نۇمۇسسىزلىق ئىكەنلىكىنى، شۇنداقلا بۇ ئىشقا قەدەم بېسىشنىڭ ئۆزلىرىگە مەنپەئەتى بولمايدىغان قاتتىق يامان ئىش ئىكەنلىكىنى كاشكى بىلسە ئىدى
2:103Page 16
وَلَوۡ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَمَثُوبَةٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ خَيۡرٞۚ لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ١٠٣
And if they had believed and feared Allāh, then the reward from Allāh would have been [far] better, if they only knew.
ئەگەر يەھۇدىلار ئاللاھقا ھەقىقى ئىمان ئېيتىپ، ئاسىيلىق قىلماستىن، ئۇنىڭدىن قورقۇپ ئۆزلىرىگە مەنپەئەتلىك بولغان ئەمەللەرنى قىلىش بىلەن ئاللاھقا ئىتائەت قىلغان بولسا ئىدى، ئۇلار ئۈچۈن ئۇنىڭ دەرگاھىدىكى ساۋاب ئەلۋەتتە ياخشى ئىدى.
2:104Page 16
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقُولُواْ رَٰعِنَا وَقُولُواْ ٱنظُرۡنَا وَٱسۡمَعُواْۗ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٞ ١٠٤
O you who have believed, say not [to Allāh's Messenger], "Rāʿinā" but say, "Unẓurnā"1 and listen. And for the disbelievers is a painful punishment.
ئاللاھ تائالا مۆئمىنلەرنى سۆزلەشكەندە ياخشى سۆزلەرنى تاللاش توغرىسىدا كۆرسەتمە بېرىپ مۇنداق دەيدۇ: ئى مۆمىنلەر! پەيغەمبەرگە (رائىنا) يەنى "بىزنىڭ ئەھۋالىمىزغا قارىسىلا" دەپ خىتاب قىلماڭلار، چۈنكى يەھۇدىلار بۇ سۆزنى ئۆزگەرتىپ پەيغەمبەرئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ بۇنىڭدىن دۆتلۇك دېگەندەك مەنانى مەقسەت قىلاتتى، ئاللاھ تائالا بۇ بوشلۇقنى توسۇش ئۈچۈن مۇسۇلمانلارنى بۇ سۆزنى ئېشلىتىشتىن چەكلىدى. بەندىلەرنى بۇ سۆزنىڭ ئورنىغا (ئۇنزۇرنا) "سۆزلىرىنى چۈشۈنۈپ بولغىچە بىزگە مۆھلەت بەرسە" دېگەن سۆزنى دېيىشكە بۇيرىدى، كاپىرلار ئۈچۈن دەھشەتلىك ئازاب باردۇر.
2:105Page 16
مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَلَا ٱلۡمُشۡرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ خَيۡرٖ مِّن رَّبِّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَخۡتَصُّ بِرَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ ١٠٥
Neither those who disbelieve from the People of the Scripture [i.e., the Jews and Christians] nor the polytheists wish that any good should be sent down to you from your Lord. But Allāh selects for His mercy whom He wills, and Allāh is the possessor of great bounty.
ئەھلى كىتاب ۋە مۇشرىكلاردىن بولغان كاپىرلار پەرۋەردىگارىڭلار تەرىپىدىن سىلەرگە ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن بىرەر ياخشىلىقنىڭ چۈشۈشىنى ياقتۇرمايدۇ، ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ خالىغان بەندىسىگە پەيغەمبەرلىكتىن، ۋەھيى ۋە ئىماندىن بولغان رەھمىتىنى خاس قىلىدۇ. ئاللاھ كاتتا پەزلى ئىگىسىدۇر، ئىنسانلاردىن ھەرقانداق بىر كىشى ياخشىلىققا ئېرىشىدىكەن، ئۇ ئاللاھ تەرەپتىن بولىدۇ. ئىنسانىيەتكە پەيغەمبەر ئەۋەتىش ۋە كىتاب نازىل قىلىشمۇ ئاللاھنىڭ پەزلىدىندۇر.
2:106Page 17
۞ مَا نَنسَخۡ مِنۡ ءَايَةٍ أَوۡ نُنسِهَا نَأۡتِ بِخَيۡرٖ مِّنۡهَآ أَوۡ مِثۡلِهَآۗ أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ١٠٦
We do not abrogate a verse or cause it to be forgotten except that We bring forth [one] better than it or similar to it. Do you not know that Allāh is over all things competent?
ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدىن بىرەر ئايەتنىڭ ھۆكمىنى ياكى لەپزىنى كۆتۈرۋەتكەن ۋاقىتتا ئۇنى كىشىلەرگە ئۇنتۇلدۇرىدۇ، ئاللاھ تائالا دۇنيا-ئاخىرەتتە ئۇنىڭدىنمۇ مەنپەئەتلىك بولغان ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش بولغان يەنە بىر ئايەتنى كەلتۈرىدۇ، بۇ ئاللاھنىڭ ئىلمى ۋە ھېكمىتى بىلەن بولىدۇ. ئى پەيغەمبەر! سەن ئاللاھ تائالانىڭ ھەممە نەرسىگە قادىر ئىكەنلىكىنى بىلىسەن، ئاللاھ خالىغاننى قىلىدۇ ۋە ئىرادىسى بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ
2:107Page 17
أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ ١٠٧
Do you not know that to Allāh belongs the dominion of the heavens and the earth and [that] you have not besides Allāh any protector or any helper?
ئى پەيغەمبەر! سەن، ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا مەنسۇپ ئىكەنلىكىنى بىلىسەن، ئاللاھ ئۆز ئىرادىسى بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ، بەندىلىرىنى خالىغان ئىشنى قىلىشقا بۇيرىدۇ ۋە خالىغاندىن ئىشتىن چەكلەيدۇ، شەرىئەتتىن خالىغاننى بىكىتىدۇ ۋە خالىغاننى ئەمەلدىن قالدۇرىدۇ، سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ئىشلىرىڭلارغا ئىگە بولىدىغان ھېچقانداق دوست ۋە سىلەرنى زېياننى مۇداپىئە قىلىدىغان مەدەتكار يوقتۇر، بەلكى ئاللاھ ئاشۇنىڭ ھەممىسىنىڭ ئىگىسىدۇر ۋە ئۇنىڭغا قادىردۇر
2:108Page 17
أَمۡ تُرِيدُونَ أَن تَسۡـَٔلُواْ رَسُولَكُمۡ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبۡلُۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ ١٠٨
Or do you intend to ask1 your Messenger as Moses was asked before? And whoever exchanges faith for disbelief has certainly strayed from the soundness of the way.
ئى مۆمىنلەر! ئىلگىرى مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى پەيغەمبىرىدىن ئۇنى چارىسىز قالدۇرىدىغان ۋە ئىتىراز بىلدۈرىدىغان سۇئاللارنى سورىغاندەك پەيغەمبىرىڭلاردىن سۇئال سوراش سىلەرگە يىقىشمايدۇ، ئۇلار: «ئاللاھنى بىزگە ئاشكارا كۆرسەتكىن» دەپ سورىغان، كىمكى ئىماننى كۇپىرغا تىگىشسە ئۇ ھەقىقەتەن توغرا يولدىن ئازغان بولىدۇ
2:109Page 17
وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا مِّنۡ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡحَقُّۖ فَٱعۡفُواْ وَٱصۡفَحُواْ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ١٠٩
Many of the People of the Scripture wish they could turn you back to disbelief after you have believed, out of envy from themselves [even] after the truth has become clear to them. So pardon and overlook until Allāh delivers His command. Indeed, Allāh is over all things competent.
يەھۇدى-ناسالارنىڭ كۆپچىلىكى ئۇلارغا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىلىپ كەلگەن دىنىنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان ھەق دىن ئىكەنلىكى ئاشكارا بولغاندىن كېيىن، ھەسەت قىلىش يۈزىسىدىن سىلەر ئىمان ئىيتقاندىن كېيىن سىلەرنى ئىماندىن قايتۇرۇپ كاپىر قىلىشنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئى مۆمىنلەر! ئاللاھنىڭ ئۇلار توغرىسىدا ھۆكمى كەلگەنگە قەدەر ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئەپۇ قىلىڭلار ۋە ئۇلارنىڭ نەپسىنىڭ يامانلىقى ۋە جاھىللىقى سەۋەبىدىن بولغان خاتالىقىنى كەچۈرۈڭلار، ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ بۇ توغرىدىكى بۇيرىقى ۋە ھۆكمى كەلسە، كاپىر، ئىسلامنى ياكى جىزيە تاپشۇرۇشنى ۋەياكى ئۇرۇشنى تاللايدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا ھەممە نەرسىگە قادىردۇر، ئۇلار ئاللاھنى ئاجىزلاشتۇرالمايدۇ.
2:110Page 17
وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَمَا تُقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُم مِّنۡ خَيۡرٖ تَجِدُوهُ عِندَ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ١١٠
And establish prayer and give zakāh, and whatever good you put forward for yourselves - you will find it with Allāh. Indeed Allāh, of what you do, is Seeing.
نامازنى پەرز، ۋاجىپ ۋە سۈننەتلىرى بىلەن تولۇق ئادا قىلىڭلار، ماللىرىڭلارنىڭ زاكىتىنى ھەقلىق بولغان كىشىلەرگە بېرىڭلار، ھاياتىڭلاردا ھەر قانداق ياخشى ئەمەللەرنى قىلساڭلار، ئۇنى ئۆزۇڭلار ئۈچۈن ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى قىلساڭلار، قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ ھوزۇرىدا ئۇنىڭ ساۋابىنى تاپىسىلەر، ئۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تائالا سىلەرنى مۇكاپاتلايدۇ، ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر، ھەر بىر كىشىنى قىلغان ئەمىلى بويىچە جازالايدۇ ياكى مۇكاپاتلايدۇ.
2:111Page 17
وَقَالُواْ لَن يَدۡخُلَ ٱلۡجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ تِلۡكَ أَمَانِيُّهُمۡۗ قُلۡ هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ١١١
And they say, "None will enter Paradise except one who is a Jew or a Christian." That is [merely] their wishful thinking. Say, "Produce your proof, if you should be truthful."
يەھۇدى ۋە ناسارالاردىن بولغان ھەر بىر تائىپە جەننەتنى ئۆزلىرىگە خاس دەيدۇ، يەھۇدى بولغان ئادەم: يەھۇدى بولمىغان ئادەم جەننەتكە كېرەلمەيدۇ دەيدۇ، ناسارا بولغان ئادەم: ناسارا بولمىغان ئادەم جەننەتكە كېرەلمەيدۇ دەيدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ باتىل ئارزۇ ۋە بۇزۇق خىياللىرىدۇر. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا رەت قايتۇرۇپ: ئەگەر سۆزۈڭلاردا راستچىل بولساڭلار، دەلىلىڭلارنى كەلتۈرۈڭلار، دېگىن
2:112Page 17
بَلَىٰۚ مَنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٞ فَلَهُۥٓ أَجۡرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ١١٢
Yes, [on the contrary], whoever submits his face [i.e., self] in Islām to Allāh while being a doer of good will have his reward with his Lord. And no fear will there be concerning them, nor will they grieve.
ھەقىقەتەن سەمىمىلىك بىلەن ئاللاھقا يۈزلىنىپ، ئىخلاس بىلەن ياخشى ئەمەل ۋە ئىبادەتلەرنى پەيغەمبەرگە ئەگەشىش ئارقىلىق قىلغان كىشى قايسى تائىپىدىن بولسۇن جەننەتكە كېرىدۇ. پەرۋەردىگارىنىڭ ھوزۇرىدا قىلغان ئەمەللىرىنىڭ ساۋابى بولىدۇ، ئۇلارغا ئاخىرەتتە قورقۇنچ بولمايدۇ، دۇنيادا يوقۇتۇپ قويغان نەرسىلىرىدىنمۇ غەم-ئەندىشە قىلمايدۇ. بۇ سۈپەتلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلگەندىن كېيىن پەقەت مۇسۇلمانلاردىلا ئەمەلىيلىشىدۇ
2:113Page 18
وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ لَيۡسَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ لَيۡسَتِ ٱلۡيَهُودُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَهُمۡ يَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ مِثۡلَ قَوۡلِهِمۡۚ فَٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ ١١٣
The Jews say, "The Christians have nothing [true] to stand on," and the Christians say, "The Jews have nothing to stand on," although they [both] recite the Scripture. Thus do those who know not [i.e., the polytheists] speak the same as their words. But Allāh will judge between them on the Day of Resurrection concerning that over which they used to differ.
يەھۇدىلار: ناسارالار توغرا دىندا ئەمەس دەيدۇ، ناسارالار: يەھۇدىلار توغرا دىندا ئەمەس دەيدۇ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھ تائالا ئۇلارغا نازىل قىلغان كىتابنى ئوقۇيدۇ، ئۇ كىتابتا ھېچ قانداق پەيغەمبەرنىڭ ئارىسىنى ئايرىماستىن ھەممىسىگە تەڭ ئىمان ئېيتىشقا بۇيرۇلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ بۇ قىلمىشى بىلىمسىز جاھىل ئەرەپ مۇشرىكلىرىنىڭ سۆزلىرىگە ئوخشاپ قالىدۇ، ئۇلار بارلىق پەيغەمبەرلەرنى ۋە ئۇلارغا نازىل قىلىنغان كىتابلارنىڭ ھەممىسىنى ئىنكار قىلدى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ ئۆز-ئارا ئىختىلاپ قىلىشقان نەرسىلىرى ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىدۇ. ئاللاھ ئۆزىنىڭ ئادىل ھۆكمى بىلەن بەندىلىرىگە خەۋەر بېرىپ: ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابلارنىڭ ھەممىسىگە ئىمان ئىيتقان كىشىلا ئۇتۇق قازىنالايدۇ، دەيدۇ
2:114Page 18
وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذۡكَرَ فِيهَا ٱسۡمُهُۥ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمۡ أَن يَدۡخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ ١١٤
And who are more unjust than those who prevent the name of Allāh from being mentioned [i.e., praised] in His mosques and strive toward their destruction. It is not for them to enter them except in fear. For them in this world is disgrace, and they will have in the Hereafter a great punishment.
ئاللاھنىڭ مەسچىتلىرىدە ئاللاھنىڭ نامىنىڭ ياد قىلىنىشىنى چەكلىگەن، ناماز ئوقۇش، زىكىر-تەسبىھ، قۇرئان تىلاۋەت قىلىشتىن توسقان، مەسچىتلەرنى بۇزغان ۋە ۋەيران قىلىشقا سەۋەپ بولغان ياكى ئىبادەتتىن توسقان كىشىدىنمۇ زالىم كىشى يوقتۇر. مەسچىتلەرنى خاراپ قىلىش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىۋاتقان كىشىلەرنىڭ، مەسجىدلەرگە پەقەت قورققان يۈرەكلىرى دۆپۈلدىگەن ھالدىلا كىرىشى لايىق ئىدى، ئۇلارنىڭ كاپىرلىقى ۋە ئاللاھنىڭ مەسچىتلىرىدىن توسقانلىقى ئۈچۈن، دۇنيادا مۆئمىنلەرنىڭ قولى بىلەن خار-رەسۋا بولىدۇ، ئاخىرەتتە كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ مەسچىتىدىن چەكلىگەنلىكى ئۈچۈن چوڭ ئازابقا دۇچار بولىدۇ
2:115Page 18
وَلِلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ فَأَيۡنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجۡهُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٞ ١١٥
And to Allāh belongs the east and the west. So wherever you [might] turn, there is the Face1 of Allāh. Indeed, Allāh is all-Encompassing and Knowing.
مەشرىقمۇ، مەغرىبمۇ ئۇنىڭ ئارىسىدىكى پۈتۈن يەر يۈزى ئاللاھنىڭدۇر، بەندىلىرىنى خالىغان نەرسىگە بۇيرۇيدۇ، قايسى تەرەپكە يۈزلەنسەڭلار، ئاللاھنىڭ تەرىپىگە يۈزلىنىسىلەر، بەيتۇلمۇقەددەسكە يۈزلىنىڭلار ياكى كەبىگە يۈزلىنىڭلار ياكى خاتالىشىپ باشقا تەرەپكە يۈزلىنىڭلار ياكى قىبلىنىڭ تەرىپىنى بېلىش قىيىن بولسا، بۇنىڭدا سىلەرگە قېيىنچىلىق يوق، چۈنكى ھەممە تەرەپ ئاللاھنىڭدۇر. ئاللاھنىڭ رەھمىتى-مەغپىرىتى كەڭرىدۇر. ئۇ، ئۆز رەھمىتى بىلەن ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئاسانلاشتۇرۇپ بېرىدۇ ۋە ئاشكارا-يوشۇرۇن بارلىق ئىشلىرىنى بىلگۈچىدۇر
2:116Page 18
وَقَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۖ بَل لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ كُلّٞ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ ١١٦
They say, "Allāh has taken a son." Exalted is He!1 Rather, to Him belongs whatever is in the heavens and the earth. All are devoutly obedient to Him,
يەھۇدىيلار، ناسارالار، مۇشرىكلار: «ئاللاھنىڭ بالىسى بار» دەيدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ گۇمان قىلغان نەرسىسىدىن پاكتۇر، ئۆز خەلقىدىن بىھاجەتتۇر، باشقىلارغا ئىھتىياجلىق كىشى بالىلىق بولىدۇ، ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭدۇر، خالايىقلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ قۇلىدۇر، ئاللاھقا بويسۇنغۇچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى خالىغانچە ئورۇنلاشتۇرغۇچىدۇر
2:117Page 18
بَدِيعُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ١١٧
Originator of the heavens and the earth. When He decrees a matter, He only says to it, "Be," and it is.
ئاللاھ ئاسمانلار، زېمىنلار ۋە ئۇنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنى يوقتىن بار قىلغۇچىدۇر. ئاللاھ بىر ئىشنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈشنى ئىرادە قىلسا، ئۇنىڭ ئۈچۈن «ۋۇجۇدقا كەل» دەيدۇ-دە، ئۇ ئىش ئاللاھ ئىرادە قىلغان بويىچە ۋۇجۇدقا كېلىدۇ، ئاللاھنىڭ بۇيرىقى ۋە ھۆكمىنى قايتۇرغۇچى يوقتۇر
2:118Page 18
وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ لَوۡلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوۡ تَأۡتِينَآ ءَايَةٞۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّثۡلَ قَوۡلِهِمۡۘ تَشَٰبَهَتۡ قُلُوبُهُمۡۗ قَدۡ بَيَّنَّا ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يُوقِنُونَ ١١٨
Those who do not know say, "Why does Allāh not speak to us or there come to us a sign?" Thus spoke those before them like their words. Their hearts resemble each other. We have shown clearly the signs to a people who are certain [in faith].
قۇرەيش كاپىرلىرى ۋە ئەھلى كىتابنىڭ جاھىللىرى ھەققە گەردەنكەشلىك قىلىپ: ئاللاھ نېمە ئۈچۈن بىز بىلەن بىۋاستە سۆزلەشمەيدۇ؟ ياكى بىزگە خاس بولغان بىرەر مۆجىزە كەلتۈرمەيدۇ؟ دەيدۇ، ئۇلاردىن بۇرۇن ئۆتكەن، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلارمۇ گەرچە ئۇلارنىڭ ياشىغان دەۋرى ۋە ئورنى ئوخشىمىسىمۇ پەيغەمبەرلىرىگە شۇنداق سۆزنى قىلغان ئىدى، ھەقىقەتەن بىز ئايەتلىرىمىزنى ھەقىقەتەن ئاشكارا بولغاندا گەردەنكەشلىك قىلماستىن ۋە شەك-شۈبھى قىلماستىن ئىشىنىدىغان قەۋم ئۈچۈن بايان قىلدۇق
2:119Page 18
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗاۖ وَلَا تُسۡـَٔلُ عَنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلۡجَحِيمِ ١١٩
Indeed, We have sent you, [O Muḥammad], with the truth as a bringer of good tidings and a warner, and you will not be asked about the companions of Hellfire.
ئى پەيغەمبەر! بىز سېنى مۆئمىنلەرگە جەننەت بىلەن خوشخەۋەر بەرگۈچى، كاپىرلارنى دوزاخ بىلەن ئاگاھلاندۇرغۇچى قىلىپ ھېچ قانداق شەك-شۈبھە بولمىغان ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتۇق، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت ئۇلارغا دىننى يەتكۈزۈش، سەن ئەھلى دوزاخ يەنى كاپىرلاردىن ئىمان ئېيتمىغانلار توغرىسىدا جاۋابكار ئەمەسسەن
2:120Page 19
وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡۗ قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ ١٢٠
And never will the Jews and the Christians approve of you until you follow their religion. Say, "Indeed, the guidance of Allāh is the [only] guidance." If you were to follow their desires after what has come to you of knowledge, you would have against Allāh no protector or helper.
ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ ئۇنى ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ: يەھۇدىيلار ۋە ناسارالار سەن ئىسلامنى تەرك قىلىپ ئۇلارنىڭ دىنىغا ئەگەشمىگۈچە ئۇلار سەندىن رازى بولمايدۇ، ئەگەر بۇ ئىش ئوچۇق ھەقىقەت كەلگەندىن كېيىن سەندىن ياكى سېنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىڭنىڭ بىرىدىن سادىر بولىدىكەن، سېنى ياكى ئۇلارنىڭ بىرىنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتقۇزىدىغان ياردەمچىمۇ ياكى مەدەتكارمۇ بولمايدۇ. بۇ باتىل ئەھلى بىلەن مۇۋاپىقلىشىپ ھەقنى تەرك قىلىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بايان قىلىشتۇر
2:121Page 19
ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَتۡلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُوْلَٰٓئِكَ يُؤۡمِنُونَ بِهِۦۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ ١٢١
Those to whom We have given the Book recite it with its true recital.1 They [are the ones who] believe in it. And whoever disbelieves in it - it is they who are the losers.
قۇرئان كەرىم ئەھلى كىتابتىن بولغان قوللىرىدىكى كىتابقا ئەمەل قىلىدىغان، ھەقىقەتكە ئەگىشىدىغان بىر بۆلۈك كىشىلەر توغرىسىدا مۇنداق دەيدۇ: ئۇلار كىتابلىرىدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقى پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان ئالامەتلەرنى تاپىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار ئىمان ئىيتىشقا ئالدىرايدۇ، يەنە بىر تۈركۈم كىشىلەر بولسا كۇپىرنى داۋاملاشتۇرىدۇ، ئۇلار ھەسسىلەپ زېيان تارتقۇچىلاردۇر
2:122Page 19
يَٰبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ ١٢٢
O Children of Israel, remember My favor which I have bestowed upon you and that I preferred you over the worlds.
ئى بەنى ئىسرائىل! مېنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان دىنى ۋە دۇنيالىق نېئمەتلىرىمنى ئەسلەڭلار، سىلەرنى پەيغەمبەرلىك ۋە پادىشاھلىق بىلەن شۇ زاماندىكى بارلىق جاھان ئەھلىدىن ئۈستۈن قىلغانلىقىمنى ئېسىڭلارغا ئىلىڭلار
2:123Page 19
وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡـٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ ١٢٣
And fear a Day when no soul will suffice for another soul1 at all, and no compensation will be accepted from it, nor will any intercession benefit it, nor will they be aided.
ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇپ، چەكلىمىلىرىنى تەرك قىلىش ئارقىلىق قىيامەت كۈنىنىڭ ئازابى بىلەن ئۆزۇڭلار ئارىسىدا قالقان ھاسىل قىلىڭلار، ئۇ كۈندە كىشى يەنە بىر كىشىگە ئەسقاتمايدۇ ۋە ھەر قانچە كاتتا پىداكارلىق قوبۇل قىلىنمايدۇ، ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز ھېچقانداق كىشى شاپائەت قىلالمايدۇ. ئۇ كۈندە بەندىگە ئاللاھتىن باشقا ياردەم بەرگۈچى بولمايدۇ.
2:124Page 19
۞ وَإِذِ ٱبۡتَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَٰتٖ فَأَتَمَّهُنَّۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامٗاۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِيۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهۡدِي ٱلظَّٰلِمِينَ ١٢٤
And [mention, O Muḥammad], when Abraham was tried by his Lord with words [i.e., commands] and he fulfilled them. [Allāh] said, "Indeed, I will make you a leader for the people." [Abraham] said, "And of my descendants?" [Allāh] said, "My covenant does not include the wrongdoers."
ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى شەرىئەت ئەھكاملىرى ۋە مەسئۇلىيەتلەر بىلەن سىنىغانلىقىنى زىكىر قىلغىن. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۈستىگە يۈكلەنگەن مەسئۇلىيەتنى مۇكەممەل بىر شەكىلدە تولۇق ئادا قىلدى، ئاللاھ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغا: سېنى كىشىلەر ئىش-ھەرىكەت ۋە ئەخلاقتا ئەگىشىدىغان پېشىۋا قىلىمەن دېدى. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام: ئى ئاللاھ مېنىڭ بەزى ئەۋلادىمنىمۇ كىشىلەر ئەگىشىدىغان پېشىۋا قىلساڭ دېدى، ئاللاھ تائالا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغاجاۋاپ بېرىپ: مېنىڭ سېنى دىندا پېشىۋا قىلىش ئەھدىمگە سېنىڭ ئەۋلادلىرىڭدىن بولغان زالىملار ئېرىشەلمەيدۇ، دېدى
2:125Page 19
وَإِذۡ جَعَلۡنَا ٱلۡبَيۡتَ مَثَابَةٗ لِّلنَّاسِ وَأَمۡنٗا وَٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبۡرَٰهِـۧمَ مُصَلّٗىۖ وَعَهِدۡنَآ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيۡتِيَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلۡعَٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ ١٢٥
And [mention] when We made the House [i.e., the Kaʿbah] a place of return for the people and [a place of] security. And take, [O believers], from the standing place of Abraham a place of prayer. And We charged Abraham and Ishmael, [saying], "Purify My House for those who perform ṭawāf1 and those who are staying [there] for worship and those who bow and prostrate [in prayer]."
ئۆز ۋاقتىدا بىز كەبىنى كىشىلەر جەم بولىدىغان، ھەر قاچان قايتسا قايتا كېلىشكە قەلبى تەلپۈنىدىغان، تېنچ جاي قىلىپ بەردۇق، ئۇ يەردە ئۇلارغا ھەددىدىن ئاشقۇچى بولمايدۇ. كىشىلەرگە: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام كەبىنى ياسىغاندا تۇرغان تاشنى ناماز ئوقۇيدىغان جاي قىلىڭلار دېدۇق، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام بىلەن ئوغلى ئىسمائىل ئەلەيھىسسالامغا ھەرەم-بەيتۇللاھ كەبىنى تاۋاپ قىلغۇچىلار، ئېتىكاپتا ئولتۇرغۇچىلار، رۇكۇ قىلغۇچىلار ۋە سەجدە قىلغۇچىلار ئۈچۈن پاسكىنا-مەينەت بۇتلاردىن پاك تۇتۇشقا تەۋسىيە قىلدۇق
2:126Page 19
وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِـۧمُ رَبِّ ٱجۡعَلۡ هَٰذَا بَلَدًا ءَامِنٗا وَٱرۡزُقۡ أَهۡلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنۡ ءَامَنَ مِنۡهُم بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلٗا ثُمَّ أَضۡطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ ١٢٦
And [mention] when Abraham said, "My Lord, make this a secure city and provide its people with fruits - whoever of them believes in Allāh and the Last Day." [Allāh] said, "And whoever disbelieves - I will grant him enjoyment for a little; then I will force him to the punishment of the Fire, and wretched is the destination."
ئى پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئەسلىگىن: پەرۋەردىگارىم! مەككىنى ھېچ بىركىشى يامانلىق بىلەن چېقىلالمايدىغان تىنچ شەھەر قىلىپ بەرگىن، ئاھالىسىدىن ساڭا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىمان ئىيتقانلارنى تۈرلۈك مېۋىلەر بىلەن رىزىقلاندۇرغىن دېدى، ئاللاھ تائالا: ئۇلاردىن كاپىر بولغانلىرىنىمۇ دۇنيادا رىزقتىن مەلۇم مۇددەت بەھرىمان قىلىمەن، ئاندىن كېيىن ئۇلارنى ئاخىرەتتە دوزاخقا ھەيدەيمەن، قىيامەت كۈنى ھەيدىلىدىغان دوزاخ نېمە دېگەن يامان جاي-ھە!.
2:127Page 20
وَإِذۡ يَرۡفَعُ إِبۡرَٰهِـۧمُ ٱلۡقَوَاعِدَ مِنَ ٱلۡبَيۡتِ وَإِسۡمَٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلۡ مِنَّآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ١٢٧
And [mention] when Abraham was raising the foundations of the House and [with him] Ishmael, [saying], "Our Lord, accept [this] from us. Indeed, You are the Hearing,1 the Knowing.2
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم بىلەن ئىسمائىل ئەلەيھىسسالام كەبىنىڭ ئۇلىنى قۇپۇرۇۋېتىپ، تۆۋەنچىلىك بىلەن ئاللاھغا يالۋۇرۇپ: پەرۋەردىگارىمىز! بىزنىڭ كەبىنى ياساشتىن ئىبارەت بولغان خىزمىتىمىزنى قوبۇل قىلغىن، سەن ھەقىقەتەن دۇئايىمىزنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىسەن، نىيەت ۋە ئەمەللىرىمىزنى بىلىپ تۇرغۇچىسەن دېدى
2:128Page 20
رَبَّنَا وَٱجۡعَلۡنَا مُسۡلِمَيۡنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةٗ مُّسۡلِمَةٗ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١٢٨
Our Lord, and make us Muslims [in submission] to You and from our descendants a Muslim nation [in submission] to You. And show us our rites [of worship] and accept our repentance. Indeed, You are the Accepting of Repentance, the Merciful.
پەرۋەردىگارىمىز! ئىككىمىزنى ساڭا بويسۇنغۇچىلاردىن قىلغىن، ساڭا ھېچ بىر كىشىنى شېرىك قىلمايمىز، بىزنىڭ ئەۋلادلىرىمىزدىنمۇ ئۆزۈڭگە ئىتائەتمەن ئۈممەت چىقارغىن، بىزگە ئىبادەتنىڭ قائىدىلىرىنى بىلدۈرگىن، ساڭا ئىتائەت قىلىش جەريانىدىكى خاتالىق ۋە ناچارلىقىمىزنى ئەپۇ قىلغىن، سەن بەندىلىرىڭدىن تەۋبە قىلغۇچىلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلغۇچىسەن ۋە ناھايتى مېھرىبانسەن
2:129Page 20
رَبَّنَا وَٱبۡعَثۡ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡهُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُزَكِّيهِمۡۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ١٢٩
Our Lord, and send among them a messenger from themselves who will recite to them Your verses and teach them the Book and wisdom and purify them. Indeed, You are the Exalted in Might,1 the Wise."
پەرۋەردىگارىمىز! ئىسمائىل ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادلىرى ئارىسىدىن سېنىڭ نازىل قىلغان ئايەتلىرىڭنى ئۇلارغا تىلاۋەت قىلىپ بېرىدىغان، قۇرئان-سۈننەت ئۈگىتىدىغان، شېرىك ۋە رەزىللىكتىن پاكلايدىغان بىر پەيغەمبەر ئەۋەتكىن، ھەقىقەتەن سەن غالىبسەن، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىسەن، دېدى
2:130Page 20
وَمَن يَرۡغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبۡرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفۡسَهُۥۚ وَلَقَدِ ٱصۡطَفَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ ١٣٠
And who would be averse to the religion of Abraham except one who makes a fool of himself. And We had chosen him in this world, and indeed he, in the Hereafter, will be among the righteous.
ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىدىن، باشقا دىنلارغا ئەقىلسىزلىكتىن ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان، ياخشى پىكىر قىلماستىن ھەقنى تەرك قىلىپ ئازغۇنلۇققا يۈزلەنگەن، خارلىققا رازى بولغان كىشىلەر يۈز ئۆرۈيدۇ، ھەقىقەتەن بىز ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى دۇنيادا پەيغەمبەر ۋە دوستلۇققا تاللىدۇق، ئۇ ئاخىرەتتە ئۆزىگە يۈكلەنگەن مەسئۇلىيەتنى تولۇق ئادا قىلىش بىلەن سالىھلار قاتارىدىن بولۇپ، ئالى دەرىجىگە ئېرىشىدۇ
2:131Page 20
إِذۡ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسۡلِمۡۖ قَالَ أَسۡلَمۡتُ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ١٣١
When his Lord said to him, "Submit," he said, "I have submitted [in Islām]1 to the Lord of the worlds."
ئاللاھ تائالا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى ئىسلامغا تىزدىن بويسۇنۇشقا تاللاپ، ماڭا سەمىمىلىك بىلەن ئىبادەت قىلغىن ۋە ئىتائەت قىلىش بىلەن بويسۇنغىن دېگەندە، ئۇ پەرۋەردىگارىغا جاۋاپ بېرىپ: ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى، ئۇلارغا رىزق بەرگۈچى ۋە ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرغۇچى ئاللاھقا بويسۇندۇم، دېدى
2:132Page 20
وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبۡرَٰهِـۧمُ بَنِيهِ وَيَعۡقُوبُ يَٰبَنِيَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ ١٣٢
And Abraham instructed his sons [to do the same] and [so did] Jacob, [saying], "O my sons, indeed Allāh has chosen for you this religion, so do not die except while you are Muslims."
ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۆز ئوغۇللىرىغا ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھقا بويسۇندۇم، دېگەن سۆز بىلەن ۋەسىيەت قىلدى، يەئقۇب ئەلەيھىسسالاممۇ شۇنداق ۋەسىيەت قىلدى، ئىككەيلەن پەرزەنتلىرىنى چاقىرىپ: ئاللاھ سىلەرگە ئىسلام دىنىنى تاللىدى، ئۆلۈم كەلگۈچە قەدەر دىندا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار، ئىچكى-تاشقى تەرەپتىن ئاللاھقا بويسۇنغان ھالەتتە دۇنيادىن كېتىڭلار، دېدى
2:133Page 20
أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ حَضَرَ يَعۡقُوبَ ٱلۡمَوۡتُ إِذۡ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعۡبُدُونَ مِنۢ بَعۡدِيۖ قَالُواْ نَعۡبُدُ إِلَٰهَكَ وَإِلَٰهَ ءَابَآئِكَ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗا وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ ١٣٣
Or were you witnesses when death approached Jacob, when he said to his sons, "What will you worship after me?" They said, "We will worship your God and the God of your fathers, Abraham and Ishmael and Isaac - one God.1 And we are Muslims [in submission] to Him."
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام سەكراتتا ياتقان ۋاقتىدا سىلەر يېنىدا بولغانمۇ؟ يەنى ئۇ ئوغۇللىرىدىن: مەن ۋاپات بولغاندىن كېيىن نېمىگە ئىبادەت قىلىسىلەر؟ دەپ سورىغاندا، ئۇلار: سېنىڭ ئىلاھىڭ ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭ ئىبراھىم، ئىسمائىل، ئىسھاقلارنىڭ ئىلاھى بولغان بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىمىز، بىز ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرمەيمىز. يالغۇز ئۇنىڭغىلا بويسۇنىمىز ۋە ئىتائەت قىلغۇچىمىز، دېدى
2:134Page 20
تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٣٤
That was a nation which has passed on. It will have [the consequence of] what it earned, and you will have what you have earned. And you will not be asked about what they used to do.
ئۇلار سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن ئۈممەتلەردىن بىر ئۈممەتتۇر، ئۇلارنىڭ ئىلگىرى قىلغان ياخشىلىق ۋە يامانلىقتىن ئىبارەت ئەمەللىرى ئۆزلىرى ئۈچۈندۇر، سىلەرنىڭ ئەمەلىڭلارمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، ئۇلارنىڭ قىلمىشىدىن سىلەر جاۋابكار ئەمەس، سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلاردىنمۇ ئۇلار جاۋابكار ئەمەس، بىر كىشى يەنە بىر كىشىنىڭ خاتالىقى ئۈچۈن جازالانمايدۇ، بەلكى ھەر بىرى ئۆزلىرىنىڭ قىلغان ئىشلىرىدىن جاۋاپكار بولىدۇ، ئىلگىرىكىلەرنىڭ قىلغان ئەمەللىرى سىلەرنى ئۆزۈڭلارنىڭ ئەمىلىگە قاراشتىن مەشغۇل قىلىپ قويمىسۇن، ھېچ كىشىگە ئاللاھنىڭ رەھمىتى بىلەن قىلغان ياخشى ئەمەللىرىدىن باشقا نەرسە مەنپەئەت بەرمەيدۇ
2:135Page 21
وَقَالُواْ كُونُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰ تَهۡتَدُواْۗ قُلۡ بَلۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِـۧمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ١٣٥
They say, "Be Jews or Christians [so] you will be guided." Say, "Rather, [we follow] the religion of Abraham, inclining toward truth, and he was not of the polytheists."1
يەھۇدىيلار مۇشۇ ئۈممەتكە: يەھۇدىي بولساڭلار توغرا يولدا بولىسىلەر دېدى، ناسارالار: ناسارا بولساڭلار توغرا يولدا بولىسىلەر دېدى، ئى پەيغەمبەر! سەن ئۇلارغا جاۋاپ بېرىپ: بىز ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقەتكە ئۇيغۇن بولغان ئىسلام دىنىغا ئەگىشىمىز، ئۇ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگۈچىلەردىن ئەمەس ئىدى، دېگىن
2:136Page 21
قُولُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِيَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ ١٣٦
Say, [O believers], "We have believed in Allāh and what has been revealed to us and what has been revealed to Abraham and Ishmael and Isaac and Jacob and the Descendants [al-Asbāṭ]1 and what was given to Moses and Jesus and what was given to the prophets from their Lord. We make no distinction between any of them, and we are Muslims [in submission] to Him."
ئى مۆمىنلەر! يەھۇدىي ۋە ناسارالاردىن بولغان مۇشۇ باتىل دەۋا ساھىبلىرىغا ئېيتىڭلاركى: بىز ئاللاھقا، بىزگە نازىل قىلغان قۇرئانغا، ئىبراھىمغا، ئۇنىڭ ئوغلى ئىسمائىلغا، ئىسھاققا، يەئقۇبقا ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىدىن بولغان پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان ۋەھىيگە، مۇساغا بېرىلگەن تەۋراتقا، ئىساغا بېرىلگەن ئىنجىلگە ۋە بارلىق پەيغەمبەرلەرگە پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن بېرىلگەن كىتابلارغا ئىمان ئېيتتۇق، ئۇلاردىن ھېچبىرىنى ئايرىۋەتمەيمىز، يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا ئوخشاش ئۇلارنىڭ بەزىسىگە ئىمان ئېيتىپ بەزىسىنى ئىنكار قىلمايمىز، بەلكى ھەممىسىگە ئىشىنىمىز، بىز ئاللاھقىلا بويسۇنغۇچىلارمىز
2:137Page 21
فَإِنۡ ءَامَنُواْ بِمِثۡلِ مَآ ءَامَنتُم بِهِۦ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا هُمۡ فِي شِقَاقٖۖ فَسَيَكۡفِيكَهُمُ ٱللَّهُۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ١٣٧
So if they believe in the same as you believe in, then they have been [rightly] guided; but if they turn away, they are only in dissension, and Allāh will be sufficient for you against them. And He is the Hearing, the Knowing.
ئەگەر يەھۇدىي-ناسارالار ۋە ئۇلاردىن باشقا كاپىرلار سىلەر ئىمان ئېيتقاندەك ئىمان ئېيتسا، ئەلۋەتتە ئاللاھ رازى بولىدىغان توغرا يول تاپقان بولىدۇ، ئەگەر ئۇلار ئىماندىن يۈز ئۆرىسە، پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىنى ياكى بەزىسىنى ئىنكار قىلسا، سەن بىلەن دۈشمەنلىك ۋە ئاداۋەتتە بولىدۇ، بۇنىڭغا قايغۇرما، ئۇلارنىڭ ئەزىيەتلىرىگە سەن ئۈچۈن ئاللاھ ئۆزى كۇپايە قىلىدۇ، سېنى ئۇلارنىڭ يامانلىقىدىن توسىدۇ، ئۇلارغا قارشى ساڭا ياردەم بېرىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلىغۇچى، نىيەت-مەقسىتى ۋە ئىش-ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر
2:138Page 21
صِبۡغَةَ ٱللَّهِ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبۡغَةٗۖ وَنَحۡنُ لَهُۥ عَٰبِدُونَ ١٣٨
[And say, "Ours is] the religion of Allāh. And who is better than Allāh in [ordaining] religion? And we are worshippers of Him."
ئاللاھ سىلەرنى ئىچكى-تاشقى جەھەتتىن توغرا دەپ تاللىغان دىندا چىڭ تۇرۇڭلار، ئاللاھنىڭ دىنىدىنمۇ ياخشى دىن بارمۇ؟ ئۇ مەنپەئەتنى جەلىپ قىلغۇچى ۋە بۇزۇقچىلىقنى چەكلىگۈچى ساغلام تەبىئەتكە مۇۋاپىقتۇر، ئۇلارغا: بىز يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك قىلمايمىز دەڭلار
2:139Page 21
قُلۡ أَتُحَآجُّونَنَا فِي ٱللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمۡ وَلَنَآ أَعۡمَٰلُنَا وَلَكُمۡ أَعۡمَٰلُكُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُخۡلِصُونَ ١٣٩
Say, [O Muḥammad], "Do you argue with us about Allāh while He is our Lord and your Lord? For us are our deeds, and for you are your deeds. And we are sincere [in deed and intention] to Him."
ئى پەيغەمبەر! سەن: ئەھلى كىتابلارغا: سىلەر بىز بىلەن ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ دىنى توغرىسىدا مۇنازىرىلىشەمسىلەر؟، چۈنكى سىلەرنىڭ دىنىڭلار ۋە كىتابىڭلارنىڭ ئىلگىرى نازىل بولغانلىقىنىڭ سىلەرگە پايدىسى بولمايدۇ، ئۇ ئاللاھ ھەممەيلەننىڭ پەرۋەردىگارى، سىلەرگىلا خاس ئەمەس، بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈندۇر، سىلەر ئۇنىڭدىن سورالمايسىلەر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، بىز ئۇنىڭدىن سورالمايمىز، ھەر كىم ئۆزىنىڭ قىلغان ئەمىلى بويىچە جازالىنىدۇ ياكى مۇكاپاتلىنىدۇ. بىز تائەت-ئىبادەتتە ئاللاھقا سادىقمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەيمىز
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences