Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-Baqarah 2:140–181
2:140Page 21
أَمۡ تَقُولُونَ إِنَّ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطَ كَانُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ قُلۡ ءَأَنتُمۡ أَعۡلَمُ أَمِ ٱللَّهُۗ وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَٰدَةً عِندَهُۥ مِنَ ٱللَّهِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ١٤٠
Or do you say that Abraham and Ishmael and Isaac and Jacob and the Descendants were Jews or Christians? Say, "Are you more knowing or is Allāh?" And who is more unjust than one who conceals a testimony1 he has from Allāh? And Allāh is not unaware of what you do.
ئى ئەھلى كىتاب! سىلەر: ئىبراھىم، ئىسمائىل، ئىسھاق، يەئقۇب ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىدىن بولغان پەيغەمبەرلەر يەھۇدىي ئىدى ياكى ناسارا مىللىتى ئىدى دەمسىلەر؟. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا جاۋاپ بېرىپ ئېيتقىنكى، ئۇلارنىڭ قايسى دىندا ئىكەنلىكىنى سىلەر ئوبدان بىلەمسىلەر؟ ياكى ئاللاھ ئوبدان بىلەمدۇ؟، ئەگەر ئۇلار ئۆزلىرىنى ئىبراھىمنىڭ مىللىتىدە دەپ قارىسا ھەقىقەتەن يالغانچىدۇر، چۈنكى ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلىشى ۋە ۋاپات بولىشى تەۋرات ۋە ئىنجىل نازىل بولۇشتىن بۇرۇن بولغان، بۇنىڭدىن ئۇلارنىڭ ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا يالغان سۆزلىگەنلىكى بىلىنىدۇ، ئۆزلىرىگە نازىل قىلىنغان ھەقىقەتنى يوشۇردى، ئەھلى كىتابقا ئوخشاش ئۆزلىرىنىڭ قولىدا ئاللاھ تەرەپتىن بىكىتىلگەن گۇۋاھلىقنى يوشۇرغان كىشىدىنمۇ زالىم كىشى بولامدۇ؟، ئاللاھ سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلاردىن غاپىل ئەمەس، شۇنىڭغا ئاساسەن سىلەرنى جازالايدۇ ياكى مۇكاپاتلايدۇ.
2:141Page 21
تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٤١
That is a nation which has passed on. It will have [the consequence of] what it earned, and you will have what you have earned. And you will not be asked about what they used to do.
ئۇلار سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن ئۈممەتلەردىن بىر ئۈممەتتۇر، ئۇلارنىڭ ئىلگىرى قىلغان ياخشىلىق ۋە يامانلىقتىن ئىبارەت ئەمەللىرى ئۆزلىرى ئۈچۈندۇر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، ئۇلارنىڭ قىلمىشىدىن سىلەر جاۋابكار ئەمەس، سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلاردىنمۇ ئۇلار جاۋابكار ئەمەس، بىر كىشى يەنە بىر كىشىنىڭ خاتالىقى ئۈچۈن جازالانمايدۇ، باشقىلارنىڭ ئەمىلىنىڭ پايدىسى بولمايدۇ، بەلكى ھەر بىرى ئۆزىنىڭ ئىلگىرى قىلغان ئەمەللىرىگە يارىشا جازالىنىدۇ ياكى مۇكاپاتلىنىدۇ.
2:142Page 22
۞ سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمۡ عَن قِبۡلَتِهِمُ ٱلَّتِي كَانُواْ عَلَيۡهَاۚ قُل لِّلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ١٤٢
The foolish among the people will say, "What has turned them away from their qiblah,1 which they used to face?"2 Say, "To Allāh belongs the east and the west. He guides whom He wills to a straight path."
ئەقىلسىز نادان يەھۇدىلار ۋە ئۇلارغا ئوخشاش مۇناپىقلار: مۇسۇلمانلارنى ئىلگىرىكى قىبلىسى بەيتۇلمۇقەددەسنى قىبلە قىلىشتىن نېمە توسۇپ قالدى؟!، دەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېگىن: مەشرىق، مەغرىب ۋە باشقا تەرەپلەر يەككە-يېگانە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاللاھ تائالا ئۆز بەندىلىرى ئارىسىدىن خالىغان كىشىنى خالىغان تەرەپكە يۈزلەندۈرىدۇ. بەندىلىرى ئارىسىدىن خالىغان كىشىنى قۇسۇرسىز توغرا يولغا باشلايدۇ.
2:143Page 22
وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةٗ وَسَطٗا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدٗاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ ١٤٣
And thus We have made you a median [i.e., just] community that you will be witnesses over the people and the Messenger will be a witness over you. And We did not make the qiblah which you used to face except that We might make evident who would follow the Messenger from who would turn back on his heels.1 And indeed, it is difficult except for those whom Allāh has guided. And never would Allāh have caused you to lose your faith [i.e., your previous prayers]. Indeed Allāh is, to the people, Kind and Merciful.
قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ ئاللاھ ئۇلارنى ئۆز ئۈممەتلىرىگە يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغان بۇيرۇقلارنى يەتكۈزگەنلىكىگە گۇۋاھچى بولىشىڭلار ئۈچۈن، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام سىلەرگە يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان بۇيرۇقلارنى يەتكۈزگەنلىكىگە گۇۋاھچى بولىشى ئۈچۈن سىلەرگە ئۆزىمىز رازى بولغان قىبلىنى بەلگىلىگىنىمىزدەك، بىز ئەقىدە، ئىبادەت ۋە مۇئامىلە مەسىلىلىرىدە پۈتۈن ئۈممەتلەر ئارىسىدىن سىلەرنى ھەق يولدىكى ياخشى ئۈممەت قىلدۇق. سەن يۈز كەلتۈرۈپ كېلىۋاتقان قىبلە بەيتۇلمۇقەددەسنى ئۆزگەرتىشىمىز پەقەت ئاللاھ يولغا قويغان ھۆكۈملەرگە رازى بولۇپ ۋە بۇيسۇنۇپ پەيغەمبەرگە ئەگەشكەن ئادەم بىلەن دىنىدىن يېنىپ ھاۋايى-ھەۋىسىگە ئەگەشكەن، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنمىغان ئادەمنى ئايرىشىمىز ئۈچۈندۇر. تۇنجى قىبلىنىڭ ئۆزگەرتىلىشى ئاللاھ ئىمانغا مۇۋەپپەق قىلغان، ئاللاھ بەندىلىرى ئۈچۈن نېمە ھۆكۈمنى يولغا قويسا مەلۇم ھىكمەت سەۋەبىدىن يولغا قويىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن كىشىلەردىن باشقىلارغا ئېغىر كېلىدۇ. ئاللاھ سىلەرنىڭ ئىمانىڭلارنى زايە قىلىۋەتمەيدۇ. قىبلە ئۆزگەرتىلىشتىن بۇرۇن ئوقۇغان نامىزىڭلارنى بىكار قىلىۋەتمەيدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلەرگە مېھرىبان ۋە كۆيۈمچاندۇر. ئۇلارغا مۇشەققەت سالمايدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ئەمىلىنىڭ ساۋابىنى زايە قىلىۋەتمەيدۇ.
2:144Page 22
قَدۡ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجۡهِكَ فِي ٱلسَّمَآءِۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبۡلَةٗ تَرۡضَىٰهَاۚ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ ١٤٤
We have certainly seen the turning of your face, [O Muḥammad], toward the heaven, and We will surely turn you to a qiblah with which you will be pleased. So turn your face [i.e., yourself] toward al-Masjid al-Ḥarām.1 And wherever you [believers] are, turn your faces [i.e., yourselves] toward it [in prayer]. Indeed, those who have been given the Scripture [i.e., the Jews and the Christians] well know that it is the truth from their Lord. And Allāh is not unaware of what they do.
ئى پەيغەمبەر! بىز سېنىڭ قىبلىنىڭ سەن ياخشى كۆرگەن تەرەپكە ئۆزگەرتىلىش مەسىلىسىدە ۋەھيى چۈشۈشنى كۈتۈپ ئاسمانغا قارىغانلىقىڭنى كۆردۇق. سېنى چۇقۇم ھازىرقى بەيتۇلمۇقەددەسنىڭ ئورنىغا، سەن ياخشى كۆرىدىغان ۋە رازى بولىدىغان قىبلە بەيتۇللاھقا يۈزلەندۈرىمىز. سەن يۈزۈڭنى مەككە مۇكەررەمىدىكى بەيتۇللاھقا يۈزلەندۈرگىن. ئى مۆمىنلەر! سىلەر قەيەردە بولماڭلار ناماز ئوقۇغان چاغدا بەيتۇللاھقا يۈزلىنىڭلار. كىتاب بېرىلگەن يەھۇدى ۋە ناسارالار قىبلىنىڭ ئۆزگەرتىلىشىنىڭ ئۇلارنىڭ كىتابلىرىدا ئىسپاتلانغانلىقى ئۈچۈن، ياراتقۇچى ۋە ئىشلارنى ئۇرۇنلاشتۇرغۇچى زات تەرىپىدىن چۈشۈرۈلگەن ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى ئۇلار ئوبدان بىلىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتتىن يۈز ئۆرىگەنلەرنىڭ قىلمىشلىرىدىن غاپىل ئەمەس، بەلكى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر ۋە ئۇلارنىڭ ئەمىلىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.
2:145Page 22
وَلَئِنۡ أَتَيۡتَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٖ مَّا تَبِعُواْ قِبۡلَتَكَۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٖ قِبۡلَتَهُمۡۚ وَمَا بَعۡضُهُم بِتَابِعٖ قِبۡلَةَ بَعۡضٖۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ إِنَّكَ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ ١٤٥
And if you brought to those who were given the Scripture every sign, they would not follow your qiblah. Nor will you be a follower of their qiblah. Nor would they be followers of one another's qiblah. So if you were to follow their desires after what has come to you of knowledge, indeed, you would then be among the wrongdoers.
ئى پەيغەمبەر! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، كىتاب بېرىلگەن يەھۇدى ناسارالارغا قىبلىنىڭ ئۆزگەرتىلىشنىڭ ھەق ئىكەنلىكىگە ھۆججەت ۋە ئىسپاتلارنى كەلتۈرسەڭمۇ، ئۇلار ھەقىقەتكە ئەگىشىشتىن تەكەببۇرلۇق ۋە بۇيۇنتاۋلىق قىلغاچقا سېنىڭ قىبلەڭگە يۈز كەلتۈرمەيدۇ. سەنمۇ ئاللاھ چەكلىگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ قىبلىسىگە يۈز كەلتۈرمەيسەن. ئۇلارمۇ ھەم ئۆز-ئارا بىر-بىرىنىڭ قىبلىسىگە يۈز كەلتۈرمەيدۇ. چۈنكى ئۇلاردىن ھەربىر پىرقە يەنە بىر پىرقىنى كاپىر دەپ قارايدۇ. ئەگەر سەن شەكسىز توغرا ئىلىم كەلگىنىدىن كېيىن قىبلىنىڭ ئۆزگەرتىلىشى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھۆكۈملەردە ئۇلارنىڭ نەپسى-خاھىشلىرىغا ئەگەشسەڭ، ئۇ چاغدا سەن شۈبھىسىزكى ھىدايەتنى تەرك ئېتىپ، ھاۋايى-ھەۋەسكە ئەگەشكەنلىك سەۋەبىدىن زۇلۇم قىلغانلاردىن بولىسەن. بۇ ئۇلارغا ئەگىشىشنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا قىلىنغان خىتاب. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بۇ خىل شەكىلدە خىتاب قىلىنمىغان تەقدىردىمۇ ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا ئۆز پەيغەمبىرىنى ئۇلارغا ئەگىشىشتىن ساقلايتتى. دېمەك بۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۆزىدىن كىيىنكى ئۈممىتىگە ئاگاھلاندۇرۇشتۇر.
2:146Page 23
ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَعۡرِفُونَهُۥ كَمَا يَعۡرِفُونَ أَبۡنَآءَهُمۡۖ وَإِنَّ فَرِيقٗا مِّنۡهُمۡ لَيَكۡتُمُونَ ٱلۡحَقَّ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ ١٤٦
Those to whom We gave the Scripture know him [i.e., Prophet Muḥammad (ﷺ)] as they know their own sons. But indeed, a party of them conceal the truth while they know [it].
بىز كىتاب بەرگەن يەھۇدى ۋە ناسارا ئۆلىمالىرى ئۇلارنىڭ قارىشىدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىك بەلگىسى بولغان قىبلىنىڭ ئۆزگەرتىلىش بۇيرۇقىنى خۇددى ئۆز بالىلىرىنى بىلگەندەكلا ياخشى بىلىدۇ. شۇنداق بولسىمۇ ئۇلاردىن بىر بۆلۈك كىشىلەر ھەسەد قىلغاچقا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتنى يۇشۇرىدۇ. ئۇلار بۇنىڭ ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ قىلىدۇ.
2:147Page 23
ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ ١٤٧
The truth is from your Lord, so never be among the doubters.
بۇ رەببىڭ تەرىپىدىن كەلگەن ھەقىقەتتۇر. ئى پەيغەمبەر! بۇ ھەقىقەتنىڭ توغرىلىقى ھەققىدە شەك قىلغۇچىلاردىن بولمىغىن.
2:148Page 23
وَلِكُلّٖ وِجۡهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَاۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ أَيۡنَ مَا تَكُونُواْ يَأۡتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ١٤٨
For each [religious following] is a [prayer] direction toward which it faces. So race to [all that is] good. Wherever you may be, Allāh will bring you forth [for judgement] all together. Indeed, Allāh is over all things competent.
ھەر بىر ئۈممەتنىڭ ھېسسى بولسۇن ياكى مەنىۋى بولسۇن يۈز كەلتۈرىدىغان تەرىپى(يەنى قىبلىسى) بار. قىبلە مەسىلىسى ۋە ئاللاھ يولغا قويغان ھۆكۈملەردە ئۈممەتلەرنىڭ ئىختىلاپلىشىشى بۇنىڭ جۈملىسىدىندۇر. بۇلارنىڭ ئىختىلاپىنىڭ ئاللاھنىڭ ئەمرى ۋە شەرىئىتى بويىچە بولسا ھېچ زەرەرى يوق. ئى مۆئمىنلەر! قىلىشقا بۇيرۇلغان ياخشىلىقلارنى قىلىشتا ئۆز-ئارا مۇسابىقىلىشىڭلار. ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئەمىلىڭلارغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىش ئۈچۈن قەيەردە بولماڭلار سىلەرنى جەملەيدۇ. ئاللاھ شۈبھىسىزكى ھەر شەيئىگە قادىردۇر. ئاللاھنىڭ سىلەرنى جەملەپ جازا-مۇكاپات بېرىشدىن ھېچنەرسە ئۇنى توساپ قالالمايدۇ.
2:149Page 23
وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۖ وَإِنَّهُۥ لَلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ١٤٩
So from wherever you go out [for prayer, O Muḥammad], turn your face toward al-Masjid al-Ḥarām, and indeed, it is the truth from your Lord. And Allāh is not unaware of what you do.
ئى پەيغەمبەر! سەن ۋە ئەگەشكۈچىلىرىڭ قەيەردىن چىقساڭ، قەيەردە تۇرۇپ ناماز ئوقۇماقچى بولساڭ مەسجىدى ھەرەم تەرەپكە يۈزۈڭنى قىلغىن. ھەقىقەتەن ئۇ ساڭا رەببىڭ تەرىپىدىن ۋەھيى قىلىنغان ھەقىقەتتۇر. ئاللاھ سىلەر قىلىۋاتقان ئىشلاردىن غاپىل ئەمەس بەلكى خەۋەر تېپىپ تۇرغۇچىدۇر ۋە سىلەرگە ئەمىلىڭلەرگە كۆرە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.
2:150Page 23
وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيۡكُمۡ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنۡهُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِي وَلِأُتِمَّ نِعۡمَتِي عَلَيۡكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ١٥٠
And from wherever you go out [for prayer], turn your face toward al-Masjid al-Ḥarām. And wherever you [believers] may be, turn your faces toward it in order that the people will not have any argument against you, except for those of them who commit wrong; so fear them not but fear Me. And [it is] so I may complete My favor upon you and that you may be guided,
ئى پەيغەمبەر! قەيەردىن چىقمىغىن ناماز ئوقۇماقچى بولساڭ يۈزۈڭنى مەسجىدى ھەرەم تەرەپكە قىل. ئى مۆئمىنلەر! كىشىلەر ئۈچۈن سىلەرگە قارشى ھۆججەت بولۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن قەيەردە بولماڭلار ناماز ئوقۇماقچى بولساڭلار يۈزۈڭلارنى مەسجىدى ھەرەم تەرەپكە قىلىڭلار. پەقەت ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى زۇلۇم قىلغۇچىلارلا (قىبلىنىڭ ئۆزگەرگەنلىكىنى سىلەرگە قارشى دەلىل قىلىۋالىدۇ) شۇڭلاشقا ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ سەركەشلىكىدە قېلىپ قالىدۇ ۋە سىلەرگە قارشى ئەڭ ئاجىز دەلىللەر بىلەن ھۆججەت كەلتۈرىدۇ. سىلەر ئۇلاردىن قورقماڭلار، بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش، چەكلىمىىرىدىن يېنىش ئارقىلىق يەككە يېگانە رەببىڭلاردىن قورقۇڭلار. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ باشقا ئۈممەتلەر ئارىسىدىن سىلەرنى تاللاپ چىقىپ ئۆز نېئمىتىنى تۇلۇق بېرىش ئۈچۈن، ئىنسانىيەتنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ قىبلىسى بولغان كەئبە تەرەپكە يۈز كەلتۈرۈشىڭلارنى بېكىتتى.
2:151Page 23
كَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِيكُمۡ رَسُولٗا مِّنكُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِنَا وَيُزَكِّيكُمۡ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمۡ تَكُونُواْ تَعۡلَمُونَ ١٥١
Just as We have sent among you a messenger from yourselves reciting to you Our verses and purifying you and teaching you the Book and wisdom1 and teaching you that which you did not know.
سىلەرگە باشقا نېئمەتلەرنى بەرگىنىمىزدەك ئۆز ئىچىڭلاردىن سىلەرگە ئايەتلىرىمىزنى ئوقۇپ بېرىدىغان، بۇيرۇقلىرى بىلەن پەزىلەت ۋە ياخشىلىققا ئۈندەيدىغان، رەزىللىك ۋە يامان ئىشلاردىن پاكلايدىغان، سىلەرگە قۇرئان ۋە سۈننەتنى ئۆگىتىدىغان، دىن ۋە دۇنيالىق ئىشلىرىڭلاردىن بىلمەيدىغانلىرىڭلارنى تەلىم بېرىدىغان بىر پەيغەمبەر ئەۋەتتۇق.
2:152Page 23
فَٱذۡكُرُونِيٓ أَذۡكُرۡكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِي وَلَا تَكۡفُرُونِ ١٥٢
So remember Me; I will remember you. And be grateful to Me and do not deny Me.
قەلبلىىڭلار ۋە ھېسسى ئەزالىىرڭلار بىلەن مېنى ياد ئېتىڭلار، مەنمۇ سىلەرنى مەدھىلەش ۋە قوغداش ئارقىلىق ياد ئېتىمەن. ئەمەل قانداق بولسا مۇكاپاتمۇ شۇنداق بولىدۇ. مېنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىمگە شۈكۈر قىلىڭلار، نېئمەتكە تېنىش، ئۇنى ھارام ئىشلارغا ئىشلىتىش بىلەن تۇزكورلۇق قىلماڭلار.
2:153Page 23
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَعِينُواْ بِٱلصَّبۡرِ وَٱلصَّلَوٰةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ ١٥٣
O you who have believed, seek help through patience and prayer. Indeed, Allāh is with the patient.
ئى مۆمىنلەر! ماڭا ئىتائەت قىلغان، بۇيرۇقۇمغا بويسۇنغان ھالدا سەۋر ۋە ناماز ئارقىلىق ياردەم تىلەڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن سەۋر قىلغۇچىلار بىلەن بىرگىدۇر. ئۇلارغا ياردەم ۋە مۇۋەپپىقىيەت ئاتا قىلىدۇ
2:154Page 24
وَلَا تَقُولُواْ لِمَن يُقۡتَلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتُۢۚ بَلۡ أَحۡيَآءٞ وَلَٰكِن لَّا تَشۡعُرُونَ ١٥٤
And do not say about those who are killed in the way of Allāh, "They are dead." Rather, they are alive, but you perceive [it] not.
:ئى مۆمىنلەر! ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىپ ئۆلتۈرۈلگەن كىشىلەر ھەققىدە ھەقىقەتەن ئۇلار باشقىلار ئۆلۈپ كەتكەندەك ئۆلۈپ كەتكەن ئۆلۈكلەردۇر دېمەڭلار، بەلكى ئۇلار رەببىنىڭ دەرگاھىدا ھاياتتۇر، لېكىن سىلەر ئۇلارنىڭ ھاياتلىقىنى بىلمەيسىلەر، چۈنكى ئاللاھ تەرەپتىن كەلگەن ۋەھيى ئارقىلىقلا بىلگىلى بولىدىغان ئالاھىدە بىر ھاياتلىقدۇر.
2:155Page 24
وَلَنَبۡلُوَنَّكُم بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلۡخَوۡفِ وَٱلۡجُوعِ وَنَقۡصٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡوَٰلِ وَٱلۡأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ ١٥٥
And We will surely test you with something of fear and hunger and a loss of wealth and lives and fruits, but give good tidings to the patient,
چوقۇم بىز سىلەرنى دۈشمىنىڭلاردىن كېلىدىغان بىر ئاز قورقۇنچ، يېمەكلىكنىڭ ئازلىقى سەۋەبلىك ئاچلىق، مالغا ئېرىشىشنىڭ قىيىنلىقى ياكى ئۇچرىغان زىيان سەۋەبلىك مالنىڭ ئازلىقى، ئىنسانلارنى ھالاك قىلىدىغان ئاپەت ياكى ئاللاھ يولىدا شېھىت بولۇش سەۋەبلىك جانغا يېتىدىغان بىر ئاز زىيان، زېمىندىن ئۈنۈپ چىققان مېۋىلەر ئۇچرىغان بىر ئاز زىياندىن ئىبارەت خىلمۇ-خىل مۇسىبەتلەر بىلەن سىنايمىز. ئى پەيغەمبەر! شۇ مۇسىبەتلەرگە سەۋىر قىلغۇچىلارغا دۇنيا-ئاخىرەتتە ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان بېشارەتلەرنى بەرگىن.
2:156Page 24
ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ ١٥٦
Who, when disaster strikes them, say, "Indeed we belong to Allāh, and indeed to Him we will return."
ئۇلارغا يۇقىرىدىكى مۇسىبەتلەردىن بىرەر مۇسىبەت كەلگەن چاغدا رازىمەنلىك ۋە بويسۇنۇش ئىلكىدە: بىز ئەلۋەتتە ئاللاھنىڭ ئىگىدارچىلىقىدىمىز، ئاللاھ بىزنى خالىغانچە باشقۇرىدۇ، ھەقىقەتەن بىز قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتقۇچىمىز. ئاللاھ بىزنى ياراتتى، بىزگە خىلمۇ-خىل نېئمەتلەر بىلەن مەرھەمەت قىلدى. بىزنىڭ ئىشىمىزنىڭ ئاخىرى ۋە قايتىدىغان جايىمىز ئاللاھنىڭ دەرگاھىدۇر، دەيدۇ.
2:157Page 24
أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ ١٥٧
Those are the ones upon whom are blessings from their Lord and mercy. And it is those who are the [rightly] guided.
بۇ سۈپەتلەرگە ئىگە بولغانلارغا پەرىشتىلەر ئارىسىدا ئاللاھ تەرەپتىن مەدھىيلەش ۋە ئۇنىڭغا چۈشىدىغان رەھمەت بار. ئەنە شۇلار ھەقىقەت يولىغا ماڭغۇچىلاردۇر.
2:158Page 24
۞ إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِۖ فَمَنۡ حَجَّ ٱلۡبَيۡتَ أَوِ ٱعۡتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَاۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ١٥٨
Indeed, aṣ-Ṣafā and al-Marwah are among the symbols1 of Allāh. So whoever makes ḥajj [pilgrimage] to the House or performs ʿumrah - there is no blame upon him for walking between them.2 And whoever volunteers good - then indeed, Allāh is Appreciative3 and Knowing.
مەككىگە يېقىن سافا ۋە مەرۋە نامى بىلەن تۇنۇلغان ئىككى تاغ شەرىئەتنىڭ ئۇچۇق-ئاشكارا ئالامەتلىرىنىڭ قاتارىدىندۇر. ھەج ياكى ئۆمرە ئىبادىتىنى ئادا قىلىش ئۈچۈن بەيتۇللاھقا كەلگەن ئادەم ئۇلارنىڭ ئارىسىدا سەئيى قىلسا ھېچ گۇناھ يوق. بۇ يەردىكى گۇناھ يوق دېيىشتىكى مەقسەت: سەئيى قىلىشنى جاھىلىيەتنىڭ ئىشى دەپ قارىغاچقا مۇسۇلمانلار ئارىسىدا سەئيى قىلىشتىن سىقىلىپ قالغان كىشىلەرنى خاتىرجەم قىلىشتۇر. ھالبۇكى ئاللاھ تائالا سەئيىنىڭ ھەج ئىبادىتىنىڭ قاتارىدىن ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى. كىمكى ئىخلاس بىلەن نەپلە ئەمەللەرنى قىلىدىكەن ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلىدۇ، ئاللاھ ئۇ كىشىدىن قۇبۇل قىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا مۇكاپات بېرىدۇ. ياخشىلىق قىلغان ۋە ساۋابقا ھەقلىق بولغان كىشىنى ئاللاھ بىلىپ تۇرغۇچىدۇر.
2:159Page 24
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّٰعِنُونَ ١٥٩
Indeed, those who conceal what We sent down of clear proofs and guidance after We made it clear for the people in the Scripture - those are cursed by Allāh and cursed by those who curse,1
يەھۇدى، ناسارالار ۋە باشقىلارنىڭ كىتابلىرىدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ راست پەيغەمبەر ۋە ئۇ ئىلىپ كەلگەن شەرىئەتنىڭ راستلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئىسپاتلارنى كىشىلەرگە ئاشكارىلىغىنىمىزدىن كىيىن، بۇنى يوشۇرغان كىشىلەرنى ئاللاھ رەھمىتىدىن يىراق قىلىدۇ. پەرىشتىلەر، پەيغەمبەرلەر ۋە بارلىق كىشىلەر ئاللاھنىڭ ئۇلارنى ئۆز رەھمىتىدىن يىراق قىلىشى ئۈچۈن بەددۇئا قىلىدۇ.
2:160Page 24
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١٦٠
Except for those who repent and correct themselves and make evident [what they concealed]. Those - I will accept their repentance, and I am the Accepting of Repentance,1 the Merciful.
پەقەت ئاشكارا مۆجىزىلەرنى يۇشۇرغانلىقىغا پۇشايمان قىلىپ ئاللاھ تەرەپكە قايتقان، ئاشكارا-يوشۇرۇن ئەمەللىرىنى ئىسلاھ قىلغان، يۇشۇرغان ھەقىقەت ۋە ھىدايەتنى بايان قىلغانلار بۇنىڭدىن مۇستەسنا. ئەنە شۇلار مېنىڭ تائىتىمگە قايتقانلاردۇر. ھالبۇكى مەن بەندىلەر ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ تەۋبىسىنى بەك قۇبۇل قىلغۇچىمەن ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇرمەن.
2:161Page 24
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٌ أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةُ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ ١٦١
Indeed, those who disbelieve and die while they are disbelievers - upon them will be the curse of Allāh and of the angels and the people, all together,
شۈبھىسىزكى كاپىر بولۇپ كۇپرىدىن تەۋبە قىلىشتىن ئىلگىرى كاپىر پېتى ئۆلگەنلەرگە، ئاللاھ ئۇلارنى ئۆز رەھمىتىدىن مەھرۇم قىلىش بىلەن بىرگە لەنەت قىلىدۇ. ئۇلارغا پەرىشتىلەر ۋە بارلىق كىشىلەر ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن مەھرۇم بولۇشىغا بەددۇئا قىلىدۇ.
2:162Page 24
خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ ١٦٢
Abiding eternally therein. The punishment will not be lightened for them, nor will they be reprieved.
ئۇلار بۇ لەنەتتە مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلاردىن ئازاپ بىر كۈنمۇ يەڭگىللىتىلمەيدۇ، قىيامەت كۈنى ئۇلارغا مۆھلەت بېرىلمەيدۇ.
2:163Page 24
وَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ ١٦٣
And your god is one God. There is no deity [worthy of worship] except Him, the Entirely Merciful, the Especially Merciful.
ئى كىشىلەر! سىلەرنىڭ ھەقىقى ئىلاھىڭلار بىردۇر. زاتى ۋە سۈپەتلىرىدە يەككە-يېگانىدۇر. ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقى مەبۇد بەرھەق يوقتۇر. ئۇ ئۆز بەندىلىرىگە ناھايىتى مەرھەمەتلىك، كۆيۈمچان ۋە دائىمىي مېھرىباندۇر. بەندىلىرىگە چەكسىز نېئمەتلەرنى ئاتا قىلىدۇ.
2:164Page 25
إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱلۡفُلۡكِ ٱلَّتِي تَجۡرِي فِي ٱلۡبَحۡرِ بِمَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن مَّآءٖ فَأَحۡيَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٖ وَتَصۡرِيفِ ٱلرِّيَٰحِ وَٱلسَّحَابِ ٱلۡمُسَخَّرِ بَيۡنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ ١٦٤
Indeed, in the creation of the heavens and the earth, and the alternation of the night and the day, and the [great] ships which sail through the sea with that which benefits people, and what Allāh has sent down from the heavens of rain, giving life thereby to the earth after its lifelessness and dispersing therein every [kind of] moving creature, and [His] directing of the winds and the clouds controlled between the heaven and earth are signs for a people who use reason.
ئاسمانلار ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشىدا، ئۇ ئىككىسىنىڭ ئىچىدىكى ئاجايىپ مەخلۇقاتلاردا، كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ نۆۋەتلىشىشىدە، تىجارەت، كىيىم-كىچەك، يېمەك-ئىچمەك قاتارلىق مەنپەئەتلىك نەرسىلەرنى، ئۇنىڭدىن باشقا كىشىلەر موھتاج بولىدىغان نەرسىلەرنى كۆتۈرۈپ دېڭىز سۈيىدە ماڭىدىغان كىمىلەردە، ئاللاھنىڭ زېمىننى تىرىلدۇرۇش ئۈچۈن ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇرۇپ، زىرائەت ۋە ئوت-چۆپ ئۈسۈملۈكلەرنى ئۆستۈرۈشىدە، زېمىننىڭ ھەرتەرىپىدە ياشايدىغان جانلىقلاردا، شامالنىڭ بىر يۆلىنىشتىن يەنە بىر يۆلىنىشكە ئۆزگىرىپ تۇرىشىدا، ئاسمان-زېمىن ئارىسىدا بويسۇندۇرۇلغان بۇلۇت قاتارلىقلاردا ھۆججەت، دەلىل ۋە ئىسپاتلارنى چۈشۈنىدىغان كىشى ئۈچۈن ئاللاھنىڭ بىرلىكىگە روشەن دەلىللەر باردۇر.
2:165Page 25
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادٗا يُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ وَلَوۡ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِذۡ يَرَوۡنَ ٱلۡعَذَابَ أَنَّ ٱلۡقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعَذَابِ ١٦٥
And [yet], among the people are those who take other than Allāh as equals [to Him]. They love them as they [should] love Allāh. But those who believe are stronger in love for Allāh. And if only they who have wronged would consider [that] when they see the punishment, [they will be certain] that all power belongs to Allāh and that Allāh is severe in punishment.
ئەنە شۇنىڭدەك روشەن دەلىللەر تۇرسىمۇ بەزى كىشىلەر ئاللاھتىن باشقا ئىلاھلارنى قىلىۋېلىپ ئۇلارنى ئاللاھ بىلەن ئوخشاش كۆرىدۇ. ئۇلارنى مۆئمىنلەر ئاللاھنى دوست تۇتقاندەك دوست تۇتىدۇ. مۆئمىنلەر ئۇلارنىڭ مەبۇدلىرىنى دوست تۇتقىنىدىنمۇ بەكرەك ئاللاھنى دوست تۇتىدۇ. چۈنكى ئۇلار ئاللاھقا ھېچ بىراۋنى شېرىك قىلمايدۇ. ئۇلار خۇشاللىق ۋە قىيىنچىلىق ۋاقىتلىرىدىمۇ ئاللاھنى دوست تۇتىدۇ. ئەمما ئۇلارغا كەلسەك ئىلاھلىرىنى خۇشاللىق ۋاقىتلىرىدا دوست تۇتىدۇ، ئەمما قىيىنچىلىق ۋاقىتلىرىدا پەقەت ئاللاھقىلا دۇئا قىلىدۇ. شېرىك ۋە يامان ئەمەللەرنى قىلىش ئارقىلىق زۇلۇم قىلغۇچىلار ئازابنى كۆرگەن چاغدا ئۆزلىرىنىڭ ئاخىرەتتىكى ئەھۋالىنى بىلگەن بولسا، پۈتۈن كۈچ-قۇۋۋەتنىڭ يەككە- يېگانە ئاللاھقىلا مەنسۇپ ئىكەنلىكىنى، ئاللاھنىڭ ئاسىيلارنى قاتتىق جازالايدىغانلىقىنى بىلگەن بولاتتى. مۇبادا ئۇلار شۇنى بىلگەن بولسا ئېدى، ئاللاھقا ھېچبىر شېرىك كەلتۈرمەيتتى.
2:166Page 25
إِذۡ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُواْ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَ وَتَقَطَّعَتۡ بِهِمُ ٱلۡأَسۡبَابُ ١٦٦
[And they should consider that] when those who have been followed disassociate themselves from those who followed [them], and they [all] see the punishment, and cut off from them are the ties [of relationship],
ئەينى ۋاقىتتا باشلىقلار قىيامەت كۈنىنىڭ قورقۇنچىسى ۋە قىيىنچىلىقىنى كۆرگەندە ئاجىزانە ئەگەشكۈچىلىرىدىن ئادا-جۇدا بولىدۇ. ئۇلاردىن نىجاتلىق ۋاستىلىرىنىڭ ھەممىسى ئۈزۈلىدۇ.
2:167Page 25
وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ لَوۡ أَنَّ لَنَا كَرَّةٗ فَنَتَبَرَّأَ مِنۡهُمۡ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّاۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعۡمَٰلَهُمۡ حَسَرَٰتٍ عَلَيۡهِمۡۖ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ ١٦٧
Those who followed will say, "If only we had another turn [at worldly life] so we could disassociate ourselves from them as they have disassociated themselves from us." Thus will Allāh show them their deeds as regrets upon them. And they are never to emerge from the Fire.
ئاجىزانە ئەگەشكۈچىلەر: كاشكى دۇنياغا قايتىش مۇمكىن بولسا ئىدى، باشلىقلىرىمىز بىزدىن ئادا-جۇدا بولغاندەك بىزمۇ ئۇلاردىن ئادا-جۇدا بولاتتۇق، دەيدۇ. ئاللاھ ئۇلارنى باتىلغا ئەگەشكەنلىكلىرى ئۈچۈن ئاخىرەتتە قاتتىق ئازابنى كۆرسەتكىنىدەك، ئۇلارنىڭمۇ ئاقىۋىتىنىڭ نادامەت، غەم-قايغۇ بولىدىغانلىقىنى كۆرسەتتى. ئۇلار دەۋزەختىن مەڭگۈ چىقالمايدۇ.
2:168Page 25
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ حَلَٰلٗا طَيِّبٗا وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٌ ١٦٨
O mankind, eat from whatever is on earth [that is] lawful and good and do not follow the footsteps of Satan. Indeed, he is to you a clear enemy.
ئى ئىنسانلار! زېمىندىكى ھالال، نىجاسەتتىن خالى پاكىز ھايۋانلار، ئۆسۈملۈكلەر ۋە دەل-دەرەخلەردىن يەڭلار. سىلەر شەيتاننىڭ تەدرىجى باشلاپ ماڭىدىغان يوللىرىغا ئەگەشمەڭلار. شەيتان سىلەرگە ئۇچۇق-ئاشكارا دۈشمەندۇر. ئەقىللىق ئادەمنىڭ ئۆزىنى ئازدۇرۇشقا ۋە ئەزىيەت بېرىشكە ھېرىسمەن دۈشمىنىىگە ئەگىشىشى توغرا ئەمەس.
2:169Page 25
إِنَّمَا يَأۡمُرُكُم بِٱلسُّوٓءِ وَٱلۡفَحۡشَآءِ وَأَن تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ١٦٩
He only orders you to evil and immorality and to say about Allāh what you do not know.
شەيتان سىلەرنى يامان ئىش ۋە چوڭ گۇناھلارغا، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلى توغرىسىدا، ئەقىدە ۋە شەرىئەت ھەققىدە بىلمەي تۇرۇپ ئاللاھقا قارشى گەپ قىلىشقا بۇيرۇيدۇ.
2:170Page 26
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَآ أَلۡفَيۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ ١٧٠
And when it is said to them, "Follow what Allāh has revealed," they say, "Rather, we will follow that which we found our fathers doing." Even though their fathers understood nothing, nor were they guided?
ھەرقاچان ئۇ كاپىرلارغا: ئاللاھ نازىل قىلغان ھىدايەت ۋە نۇرغا ئەگىشىڭلار دىيىلسە، ئۇلار سەركەشلىك قىلغان ھالدا: ياق ئاتا بوۋىمىزدىن قالغان ئېتىقاد ۋە ئەنئەنىگە ئەگىشىمىز، دەيدۇ. ئۇلار ھىدايەت ۋە نۇردىن ھېچ شەيئىنى چۈشەنمىەيدىغان، ئاللاھ رازى بولىدىغان ھەقىقەتنى تاپالمىغان ئاتا-بوۋىلىرىغا ئەگىشەمدۇ؟
2:171Page 26
وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِي يَنۡعِقُ بِمَا لَا يَسۡمَعُ إِلَّا دُعَآءٗ وَنِدَآءٗۚ صُمُّۢ بُكۡمٌ عُمۡيٞ فَهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ ١٧١
The example of those who disbelieve is like that of one who shouts at what hears nothing but calls and cries [i.e., cattle or sheep] - deaf, dumb and blind, so they do not understand.
كاپىرلار ئاتا-بوۋىلىرىغا ئەگىشىشتە ۋاقىراپ چارۋىلىرىنى چاقىرغان، چارۋىلار ئۇنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ سۆزىنى چۈشەنمىگەن پادىچىغا ئوخشايدۇ. ئۇلار ھەقىقەتنى پايدىلىق شەكىلدە ئاڭلاشتىن پاڭدۇر. تىللىرى ھەقىقەتنى سۆزلەشتىن گاچىدۇر. كۆزلىرى ھەقىقەتنى كۆرۈشتىن قارغۇدۇر. شۇڭلاشقا ئۇلار سەن چاقىرىۋاتقان ھىدايەتنى چۈشەنمەيدۇ.
2:172Page 26
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ ١٧٢
O you who have believed, eat from the good [i.e., lawful] things which We have provided for you and be grateful to Allāh if it is [indeed] Him that you worship.
ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن كىشىلەر! ئاللاھ سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن مۇباھ ۋە پاك نەرسىلەردىن يەڭلار. ئەگەر سىلەر يەككە-يېگانە ئاللاھقا ھەقىقى ئىبادەت قىلىدىغان بولساڭلار، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەيدىغان بولساڭلار، ئاللاھ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلەرگە ئاشكارا ۋە يۇشۇرۇن ھالەتتە شۈكرى قىلىڭلار. ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش، ئاسىي بولۇشتىن يىراق تۇرۇش ئاللاھقا شۈكرى قىلىشنىڭ قاتارىدىندۇر.
2:173Page 26
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحۡمَ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيۡرِ ٱللَّهِۖ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ ١٧٣
He has only forbidden to you dead animals,1 blood, the flesh of swine, and that which has been dedicated to other than Allāh. But whoever is forced [by necessity], neither desiring [it] nor transgressing [its limit], there is no sin upon him. Indeed, Allāh is Forgiving and Merciful.
ئاللاھ سىلەرگە يېمەكلىكلەردىن شەرىئەت بويىچە بوغۇزلانماستىن ئۆزى ئۆلۈپ قالغان ھايۋاننى، ئېتىلىپ چىققان قاننى، چوشقا گۆشىنى، بوغۇزلىغاندا ئاللاھنىڭ غەيرىنىڭ نامى تىلغا ئېلىنغان ھايۋانلارنى ھارام قىلدى. ئەگەر ئىنسان زۆرۈرىيەت دائىرىسىدىن ھالقىپ كەتمەستىن بىر نەرسىنى يېيىشكە مەجبۇر بولۇپ قالسا، ئۇ كىشىگە ھېچ قانداق گۇناھ بولمايدۇ ۋە جازامۇ يوق. شۈبھىسىزكى ئاللاھ بەندىلىرىدىن تەۋبە قىلغان كىشىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۈيۈمچاندۇر. مەجبۇر بولۇپ قالغان چاغدا بۇ ھارام قىلىنغان نەرسىلەردىن يېيىشنىڭ گۇناھىنى كەچۈرۈۋېتىش ئاللاھنىڭ رەھمىتىنىڭ قاتارىدىندۇر.
2:174Page 26
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَشۡتَرُونَ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَٰٓئِكَ مَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ إِلَّا ٱلنَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ ١٧٤
Indeed, they who conceal what Allāh has sent down of the Book and exchange it for a small price - those consume not into their bellies except the Fire. And Allāh will not speak to them on the Day of Resurrection, nor will He purify them. And they will have a painful punishment.
شۈبھىسىزكى، ئاللاھ نازىل قىلغان كىتابلار ۋە ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى ھەقىقەت، شۇنداقلا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە دالالەت قىلىدىغان مەزمۇنلارنى يوشۇرغانلار خۇددى يەھۇدى ۋە ناسارالار قىلغىنىدەك، ھەقىقەتنى يۇشۇرۇپ باشلىقلىق، يۈز-ئابروي ۋە مال-دۇنياغا ئوخشاش ئازغىنا نەرسىگە سېتىلغان كىشىلەردۇر، ئۇلار قارنىغا پەقەتلا ئۆزلىرىنى دەۋزەختە ئازابلاشقا سەۋەپ بولىدىغان نەرسىلەرنىلا يېيەلەيدۇ. ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇلارغا، ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان سۆز قىلماستىن بەلكى خاپا قىلىدىغان سۆز قىلىدۇ، ئۇلارنى پاكلىمايدۇ ۋە مەدھىيەلىمەيدۇ، ئۇلار دەرتلىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ.
2:175Page 26
أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلضَّلَٰلَةَ بِٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡعَذَابَ بِٱلۡمَغۡفِرَةِۚ فَمَآ أَصۡبَرَهُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ ١٧٥
Those are the ones who have exchanged guidance for error and forgiveness for punishment. How patient they are for [i.e., in pursuit of] the Fire!
كىشىلەر موھتاج بولىدىغان ئىلىمنى يۇشۇرۇش بىلەن سۈپەتلەنگەن ئەنە شۇ كىشىلەر، ھەق ئىلىمنى يۇشۇرۇپ ھىدايەتنى گۇمراھلىققا، ئاللاھنىڭ مەغپىرىتىنى ئازاپقا تىگىشتى. خۇددى ئۇلار چىدامچانلىقىدىن دەۋزەختىكى ئازابقا پەرۋا قىلمايدىغاندەكلا ئۆزلىرىنىڭ دەۋزەخكە كېرىشىگە سەۋەپ بولىدىغان ئىشلارنى قىلىشتا نېمىدېگەن چىدامچان ھە!
2:176Page 26
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ نَزَّلَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِي ٱلۡكِتَٰبِ لَفِي شِقَاقِۭ بَعِيدٖ ١٧٦
That is [deserved by them] because Allāh has sent down the Book in truth. And indeed, those who differ over the Book are in extreme dissension.
ئىلىم ۋە ھىدايەتنى يوشۇرغانلىق سەۋەبىدىن دۇچار بولىدىغان بۇ ئازاب شۇنىڭ ئۈچۈنكى، ئاللاھ ئىلاھى كىتابلارنى ھەقىقەت بىلەن نازىل قىلدى. بۇ ئىلاھى كىتابلاردىن ھېچنەرسە يوشۇرۇلماستىن بايان قىلىنىشى كېرەكلىكى تەقەززا قىلىنىدۇ. ئىلاھى كىتابلار ھەققىدە ئىختىلاپ قىلغۇچىلار، ئۇلار ئۇنىڭ بەزىسىگە ئىمان ئېيتىپ بەزىسىنى يوشۇرغانلىق سەۋەبىدىن ھەقىقەتتىن يىراق تۈگىمەس ئىختىلاپ ئىچىدىدۇر.
2:177Page 27
۞ لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلۡمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينَ وَٱبۡنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِي ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلۡمُوفُونَ بِعَهۡدِهِمۡ إِذَا عَٰهَدُواْۖ وَٱلصَّٰبِرِينَ فِي ٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلۡبَأۡسِۗ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُتَّقُونَ ١٧٧
Righteousness is not that you turn your faces toward the east or the west, but [true] righteousness is [in] one who believes in Allāh, the Last Day, the angels, the Book, and the prophets and gives wealth, in spite of love for it, to relatives, orphans, the needy, the traveler, those who ask [for help], and for freeing slaves; [and who] establishes prayer and gives zakāh; [those who] fulfill their promise when they promise; and [those who] are patient in poverty and hardship and during battle. Those are the ones who have been true, and it is those who are the righteous.
كۈن چىققان ۋە كۈن پاتقان تەرەپكە يۈز كەلتۈرۈشنىڭ ئۆزىلا ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا رازىلىققا ئېرىشىدىغان ياخشىلىققا ياتمايدۇ بەلكى بارلىق ياخشىلىق ئاللاھنى بىر دەپ بىلگەن، قىيامەت كۈنىگە، بارلىق پەرىشتىلەرگە، نازىل قىلىنغان بارلىق كىتابلارغا، بارلىق پەيغەمبەرلەرگە ئىمان كەلتۈرگەن، پۇل-مېلىنى ئۆزى ياخشى كۆرسىمۇ خىش-ئەقرىبالىرىغا، بالاغەت يېشىغا يەتمىگەن يېتىملەرگە، ھاجەتمەنلەرگە، سەپەر سەۋەبلىك ۋەتىنى ۋە ئائىلىسىدىن ئايرىلىپ قالغان مۇساپىرلارغا، كىشىلەردىن سورىغۇدەك ھالغا كېلىپ قالغان يوقسۇللارغا چىقىم قىلغان، مېلىنى قۇل ياكى ئەسىرلەرنى قۇللۇقتىن ئازات قىلىشقا خەجلىگەن، نامازنى ئاللاھ بۇيرۇغان بويىچە تۇلۇق ئادا قىلغان، پەرز زاكاتنى ئادا قىلغان، ئەھدە قىلسا ئەھدىسىگە ۋاپا قىلغان، يوقسۇللۇق، قىيىنچىلىق ۋە كېسەلگە سەۋر قىلغان، جەڭ مەيدانىدىكى مۇشەققەتتىن قاچمىغان قاتارلىق كىشىلەر، ئاللاھ بۇيرۇغان ئەمەللەرنى ئورۇندىغان، ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلاردىن يانغان، ئىماندا راستچىل تەقۋادار كىشىلەردۇر.
2:178Page 27
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِصَاصُ فِي ٱلۡقَتۡلَىۖ ٱلۡحُرُّ بِٱلۡحُرِّ وَٱلۡعَبۡدُ بِٱلۡعَبۡدِ وَٱلۡأُنثَىٰ بِٱلۡأُنثَىٰۚ فَمَنۡ عُفِيَ لَهُۥ مِنۡ أَخِيهِ شَيۡءٞ فَٱتِّبَاعُۢ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيۡهِ بِإِحۡسَٰنٖۗ ذَٰلِكَ تَخۡفِيفٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَرَحۡمَةٞۗ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ ١٧٨
O you who have believed, prescribed for you is legal retribution for those murdered - the free for the free, the slave for the slave, and the female for the female.1 But whoever overlooks from his brother [i.e., the killer] anything,2 then there should be a suitable follow-up and payment to him [i.e., the deceased's heir or legal representative] with good conduct. This is an alleviation from your Lord and a mercy. But whoever transgresses after that3 will have a painful punishment.
ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن، ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن كىشىلەر! باشقىلارنى قەستەن ۋە دۈشمەنلىك بىلەن ئۆلتۈرگەن كىشىلەر ئۈچۈن، ئۆتكۈزگەن جىنايىتىنىڭ ئوخشىشى بىلەن جازالاش سىلەرگە پەرز قىلىندى. ھۆر ئادەم ئۈچۈن ھۆر ئادەمدىن، قۇل ئۈچۈن قۇلدىن، ئايال ئۈچۈن ئايالدىن قىساس ئېلىنىدۇ. قاتىلنى ئۆلتۈرۈلگۈچى ئۆلۈشتىن ئىلگىرى ياكى ئۆلتۈرۈلگۈچىنىڭ ئىگىسى دىيەت ئېلىشقا رازى بولۇپ كەچۈرۈۋەتسە، كەچۈرۈۋەتكەن كىشى ئەزىيەت بەرمەستىن چىرايلىقچە قاتىلدىن دىيەتنى تەلەپ قىلىشى لازىم. قاتىلمۇ دىيەتنى سوزىۋەتمەستىن، كىچىكتۈرۈۋەتمەستىن چىرايلىقچە ئادا قىلىشى لازىم. (قاتىلنى) كەچۈرۈۋېتىپ دىيەت ئېلىش رەببىڭلار تەرىپىدىن سىلەرگە بېرىلگەن يېنىكلىتىشتۇر ۋە بۇ ئۈممەتكە رەھمەتتۇر. كىمكى قاتىلنى كەچۈرۈپ دىيەت ئېلىپ بولغاندىن كىيىن قاتىلغا ھۇجۇم قىلسا، ئاللاھ ئۇ كىشىنى قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلىدۇ.
2:179Page 27
وَلَكُمۡ فِي ٱلۡقِصَاصِ حَيَوٰةٞ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ١٧٩
And there is for you in legal retribution [saving of] life, O you [people] of understanding, that you may become righteous.1
ئاللاھ يولغا قويغان قىساستا قانلىرىڭلارنى ساقلاش، ئۆز-ئارا دۈشمەنلىكنى يوقىتىش ئارقىلىق سىلەرگە ھاياتلىق بار. ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنۇش، بۇيرۇقىغا ئەمەل قىلىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورققان ئەقىل ئىگىلىرى بۇنى ھېس قىلالايدۇ.
2:180Page 27
كُتِبَ عَلَيۡكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ إِن تَرَكَ خَيۡرًا ٱلۡوَصِيَّةُ لِلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَ بِٱلۡمَعۡرُوفِۖ حَقًّا عَلَى ٱلۡمُتَّقِينَ ١٨٠
Prescribed for you when death approaches [any] one of you if he leaves wealth [is that he should make] a bequest for the parents and near relatives according to what is acceptable - a duty upon the righteous.1
ئەگەر سىلەردىن بىرەيلەن ئۆلۈش ئالدىدا كۆپ مال قالدۇرسا، شەرىئەت بەلگىلىگىنى بويىچە پۈتۈن مالنىڭ ئۈچتىن بىرىدىن ئاشۇرۇۋەتمەستىن ئاتا-ئانىسىغا، خىش-ئەقرىبالىرىغا، ۋەسىيەت قىلىشى پەرز قىلىندى. بۇ ئاللاھقا تەقۋادار بولغانلارغا تەكىتلەنگەن ھەقىقەتتۇر. بۇ مىراس ئايەتلىرى چۈشۈشتىن ئىلگىرىكى ھۆكۈمدۇر. ئاللاھ تائالا مىراس ئايەتلىرىنى نازىل قىلغاندىن كېيىن مېيىتتىن مىراس ئالىدىغان كىشىنى ۋە ئالىدىغان مىقدارنى تەپسىلى بايان قىلىپ بەردى.
2:181Page 27
فَمَنۢ بَدَّلَهُۥ بَعۡدَ مَا سَمِعَهُۥ فَإِنَّمَآ إِثۡمُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ١٨١
Then whoever alters it [i.e., the bequest] after he has heard it - the sin is only upon those who have altered it. Indeed, Allāh is Hearing and Knowing.
كىم ۋەسىيەتنى كەم-زىيادە قىلىپ ئۆزگەرتىۋەتسە ياكى ئۇنىڭ ۋەسىيەت ئىكەنلىكىنى بىلىپ ۋەسىيەت قىلىنغۇچىلارنىڭ ھەققىنى چەكلىسە، ئۇنى ئۆزگەرتكەنلىكنىڭ گۇناھى ۋەسىيەت قىلغۇچىغا ئەمەس ئۆزگەرتكۈچىگە بولىدۇ. شۈبھىسىزكى ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر. ئىش-ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. بەندىلەرنىڭ ئەھۋالىدىن ھېچ بىر شەيئى ئاللاھنىڭ بىلىشىدىن ساقلىنىپ قالمايدۇ.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences