Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
الحج
Al-Hajj
The Pilgrimage · Medinan · 78 ayahs
22:1Page 332
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمۡۚ إِنَّ زَلۡزَلَةَ ٱلسَّاعَةِ شَيۡءٌ عَظِيمٞ ١
O mankind, fear your Lord. Indeed, the convulsion of the [final] Hour is a terrible thing.
ئەي ئىنسانلار! پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ بۇيرۇغانلىرىنى بەجا كەلتۈرۈش، توسقانلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئۇنىڭغا تەقۋادارلىق قىلىڭلار. قىيامەت بىلەن تەڭ مەيدانغا كېلىدىغان يەر تەۋرەش ۋە باشقا ئالامەتلەر ئىنتايىن بۈيۈك بىر ئىشتۇركى، ئۇ كۈن ئۈچۈن ئاللاھ رازى بولىدىغان ئەمەللەر بىلەن تەييارلىق قىلىش زۆرۈردۇر.
22:2Page 332
يَوۡمَ تَرَوۡنَهَا تَذۡهَلُ كُلُّ مُرۡضِعَةٍ عَمَّآ أَرۡضَعَتۡ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمۡلٍ حَمۡلَهَا وَتَرَى ٱلنَّاسَ سُكَٰرَىٰ وَمَا هُم بِسُكَٰرَىٰ وَلَٰكِنَّ عَذَابَ ٱللَّهِ شَدِيدٞ ٢
On the Day you see it every nursing mother will be distracted from that [child] she was nursing, and every pregnant woman will abort her pregnancy, and you will see the people [appearing] intoxicated while they are not intoxicated; but the punishment of Allāh is severe.
ئۇ كۈندە ھەر بىر سۈت ئېمىتكۈچى قاتتىق قورقۇنچتىن ئېمىتىۋاتقان بالىسىنى ئۇنتۇيدۇ، ھەر قانداق ھامىلدارنىڭ ھامىلىسى چۈشۈپ كېتىدۇ. بۇ ۋاقىتنىڭ دەھشىتىنىڭ ئېغىرلىقىدىن ئىنسانلارنى خۇددى مەسكە ئوخشاش ھوشىنى يوقاتقان ھالەتتە كۆرىسەن. ئۇلار ھاراق ئېچكەنلىكتىن مەس بولغىنى يوق، لېكىن ئاللاھنىڭ دەھشەتلىك ئازابىنىڭ سەۋەبى بىلەن ئەقلى - ھوشىنى يوقىتىدۇ.
22:3Page 332
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِي ٱللَّهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيۡطَٰنٖ مَّرِيدٖ ٣
And of the people is he who disputes about Allāh without knowledge and follows every rebellious devil.
ئىنسانلاردىن بەزى كىشىلەر ئاللاھ تائالانىڭ ئۆلۈكلەرنى تىرگۈزۈشتىكى قۇدرىتى ھەققىدە ھېچقانداق ئىلمىي دەلىلگە تايانماستىن دەتالاش قىلىشىدۇ، بۇنىڭدا ئۆزىنىڭ خاتا ئېتىقادى ۋە پەرۋەردىگارىغا ئاسىي بولغان سەركەش شەيتان ۋە ئازغۇن پېشىۋالارنىڭ سۆزلىرىگە ئەگىشىدۇ.
22:4Page 332
كُتِبَ عَلَيۡهِ أَنَّهُۥ مَن تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُۥ يُضِلُّهُۥ وَيَهۡدِيهِ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ ٤
It has been decreed for him [i.e., every devil] that whoever turns to him - he will misguide him and will lead him to the punishment of the Blaze.
ئىنسان ۋە جىنلارنىڭ شەيتانلىرىدىن ئاشۇ بويۇنتاۋغا شۇنداق پۈتۈۋېتىلدىكى، كىمكى ئۇنىڭ كەينىگە كىرىپ، دېگەنلىرىگە ئىشىنىدىكەن، شەيتان ئۇنى توغرا يولدىن چوقۇم ئازدۇرۇۋېتىدۇ، ئۇنى كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ - مەئسىيەتلەرگە يېتىلەش ئارقىلىق دوزاخ ئازابىغا ئېلىپ بارىدۇ.
22:5Page 332
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِن كُنتُمۡ فِي رَيۡبٖ مِّنَ ٱلۡبَعۡثِ فَإِنَّا خَلَقۡنَٰكُم مِّن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ مِنۡ عَلَقَةٖ ثُمَّ مِن مُّضۡغَةٖ مُّخَلَّقَةٖ وَغَيۡرِ مُخَلَّقَةٖ لِّنُبَيِّنَ لَكُمۡۚ وَنُقِرُّ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ مَا نَشَآءُ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى ثُمَّ نُخۡرِجُكُمۡ طِفۡلٗا ثُمَّ لِتَبۡلُغُوٓاْ أَشُدَّكُمۡۖ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرۡذَلِ ٱلۡعُمُرِ لِكَيۡلَا يَعۡلَمَ مِنۢ بَعۡدِ عِلۡمٖ شَيۡـٔٗاۚ وَتَرَى ٱلۡأَرۡضَ هَامِدَةٗ فَإِذَآ أَنزَلۡنَا عَلَيۡهَا ٱلۡمَآءَ ٱهۡتَزَّتۡ وَرَبَتۡ وَأَنۢبَتَتۡ مِن كُلِّ زَوۡجِۭ بَهِيجٖ ٥
O people, if you should be in doubt about the Resurrection, then [consider that] indeed, We created you from dust, then from a sperm-drop, then from a clinging clot, and then from a lump of flesh, formed and unformed1 - that We may show you.2 And We settle in the wombs whom We will for a specified term, then We bring you out as a child, and then [We develop you] that you may reach your [time of] maturity. And among you is he who is taken in [early] death, and among you is he who is returned to the most decrepit [old] age so that he knows, after [once having] knowledge, nothing. And you see the earth barren, but when We send down upon it rain, it quivers and swells and grows [something] of every beautiful kind.
ئەي ئىنسانلار! ئەگەر بىزنىڭ سىلەرنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلدۈرەلەيدىغانلىقىمىزدا گۇماندا بولساڭلار، ئۆزۈڭلارنىڭ يارىتىلىشى ھەققىدە ئويلىنىپ بېقىڭلار. ھەقىقەتەن بىز ئاتاڭلار ئادەمنى توپىدىن ياراتتۇق، ئاندىن ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىنى ئەرنىڭ ئايالنىڭ رەھمىگە تۆككەن ئابىمەنىيدىن ياراتتۇق، ئاندىن ئابىمەنىي ئۇيۇل قانغا ئايلىنىدۇ، ئاندىن ئۇيۇل قان چاينالغان گۆشكە ئوخشاش بىر پارچە گۆشكە ئايلىنىدۇ، ئاندىن بۇ بىر پارچە گۆش يا تىرىك بوۋاق بولۇپ، تاكى دۇنياغا كۆز ئاچقانغا قەدەر ئانىنىڭ رەھمىدە تولۇق ئىنسان شەكلىگە كىرىپ تۇرىدۇ، ياكى يارىتىلىشى مۇكەممەل بولماستىن بويدىن ئاجراپ كېتىدۇ. (بۇ ئايەتلەر) بىزنىڭ سىلەرنى باسقۇچقا بۆلۈپ يارىتىشتىكى قۇدرىتىمىزنى بايان قىلىپ بېرىشىمىز ئۈچۈندۇر. بىز ئۆزىمىز خالىغان تۆرەلمىنى بالىياتقۇدا بەلگىلەنگەن توققۇز ئاي مۇددەت توشۇپ تۇغۇلغانغا قەدەر تۇرغۇزىمىز، ئاندىن بوۋاق ھالەتتە ئاناڭلارنىڭ قورسىقىدىن چىقىرىمىز، ئاندىن كۈچ - قۇۋۋەت ۋە ئەقىل - پاراسەتكە تولىسىلەر. سىلەردىن كامالەتكە يەتمەي تۇرۇپلا ئۆلۈپ كېتىدىغانلارمۇ، كۈچ - قۇۋۋىتى ئاجىزلاپ، ئەقلى زەيىپلىشىپ تاكى قېرىلىق يېشىغا يەتكەنگە قەدەر ياشايدىغانلارمۇ بار. نەتىجىدە ئۇ بۇرۇن بىلگەنلىرىدىن ھېچنەرسە بىلمەيدىغان، بالىلىقىدىنمۇ ناچار ھالەتكە كېلىپ قالىدۇ. (ئۇ چاغدا) زېمىننى ھېچقانداق گىياھ بولمىغان، قاقاس ھالەتتە كۆرىسەن. بىز ئۇنىڭ ئۈستىگە يامغۇر ياغدۇرغىنىمىزدا يېرىلىپ، ئۆسۈملۈكلەر ئۈنۈپ چىقىدۇ، ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈشى بىلەن كۆپۈشىدۇ ۋە گۈزەل مەنزىرىلىك تۈرلۈك ئۆسۈملۈكلەر ئۈنۈپ چىقىدۇ.
22:6Page 333
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّهُۥ يُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ وَأَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ٦
That is because Allāh is the True Reality and because He gives life to the dead and because He is over all things competent
سىلەرنىڭ دەسلەپتە يارىتىلىشىڭلار، يارىتىلىش باسقۇچلىرى ھەمدە ئاراڭلاردىن تۇغۇلىدىغانلارنىڭ ئەھۋالىدىن ئىبارەت بىز سىلەرگە يۇقىرىدا تىلغا ئېلىپ ئۆتكەن ئىشلار سىلەر چوقۇنۇۋاتقان بۇتلىرىڭلاردىن پەرقلىق ھالدا سىلەرنى ياراتقان ئاللاھنىڭ شەكسىز ھەق زات ئىكەنلىكىگە ئىمان ئېيتىشىڭلار ئۈچۈن، شۇنداقلا ئۇنىڭ ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرەلەيدىغانلىقىغا ھەمدە ئۇنىڭ ھەر نەرسىگە قادىر بولۇپ، ئۇنى ھېچ نەرسە ئاجىز قىلالمايدىغانلىقىغا ئىشىنىشىڭلار ئۈچۈندۇر.
22:7Page 333
وَأَنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٞ لَّا رَيۡبَ فِيهَا وَأَنَّ ٱللَّهَ يَبۡعَثُ مَن فِي ٱلۡقُبُورِ ٧
And [that they may know] that the Hour is coming - no doubt about it - and that Allāh will resurrect those in the graves.
سىلەرنىڭ قىيامەتنىڭ شەكسىز بولىدىغانلىقىغا، ئاللاھنىڭ ئۆلۈكلەرنى قەبرىلىرىدىن تىرگۈزۈپ چىقىرىپ، ئۇلارغا ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدىغانلىقىغا ئىشىنىشىڭلار ئۈچۈندۇر.
22:8Page 333
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُجَٰدِلُ فِي ٱللَّهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَلَا هُدٗى وَلَا كِتَٰبٖ مُّنِيرٖ ٨
And of the people is he who disputes about Allāh without knowledge or guidance or an enlightening book [from Him],
كاپىرلاردىن بەزى كىشىلەر ئاللاھنىڭ بىرلىكى توغرىسىدا ئۇلارنى ھەقىقەتكە يەتكۈزىدىغان ئىلىمسىز، توغرا يولغا يېتەكلەيدىغان يېتەكچىسىز، ئاللاھنىڭ تەرىپىدىن ئۇلارنى ھىدايەتكە باشلايدىغان نۇرلۇق كىتابسىز مۇنازىرىلىشىدۇ.
22:9Page 333
ثَانِيَ عِطۡفِهِۦ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِۖ لَهُۥ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞۖ وَنُذِيقُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ عَذَابَ ٱلۡحَرِيقِ ٩
Twisting his neck [in arrogance] to mislead [people] from the way of Allāh. For him in the world is disgrace, and We will make him taste on the Day of Resurrection the punishment of the Burning Fire [while it is said],
بۇنداق ئادەم كىشىلەرنى ئىماندىن ۋە ئاللاھنىڭ دىنىغا كىرىشتىن توسۇش ئۈچۈن تەكەببۇرلۇق بىلەن گىدىيىپ يۈرىدۇ، بۇنداق سۈپەتتىكى كىشى دۇنيادا ئۇچرىغان ئازاب بىلەن خار بولىدۇ، ئاخىرەتتە ئۇنىڭغا دوزاخنىڭ كۆيدۈرگۈچى ئازابىنى تېتىتىمىز.
22:10Page 333
ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتۡ يَدَاكَ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيۡسَ بِظَلَّٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ ١٠
"That is for what your hands have put forth and because Allāh is not ever unjust to [His] servants."
ئۇنىڭغا دېيىلىدۇكى: سەن تېتىغان بۇ ئازاب ئۆزۈڭ قىلغان كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ - مەئسىيەتلەر تۈپەيلىدىندۇر. ئاللاھ تائالا مەخلۇقاتلىرىدىن ھېچكىمنى گۇناھسىز ئازابلىمايدۇ.
22:11Page 333
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَعۡبُدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ حَرۡفٖۖ فَإِنۡ أَصَابَهُۥ خَيۡرٌ ٱطۡمَأَنَّ بِهِۦۖ وَإِنۡ أَصَابَتۡهُ فِتۡنَةٌ ٱنقَلَبَ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ خَسِرَ ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةَۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡخُسۡرَانُ ٱلۡمُبِينُ ١١
And of the people is he who worships Allāh on an edge.1 If he is touched by good, he is reassured by it; but if he is struck by trial, he turns on his face [to unbelief]. He has lost [this] world and the Hereafter. That is what is the manifest loss.
بىر قىسىم كىشىلەر ئاللاھقا شەك بىلەن، تۇراقسىز ھالەتتە ئىبادەت قىلىدۇ، ئەگەر ئۇنىڭغا ساقلىق ۋە بايلىق دېگەندەك ياخشىلىق يەتسە ئىمانى ۋە ئاللاھقا بولغان ئىبادىتىنى داۋاملاشتۇرىدۇ، ئەگەر ئۇنىڭغا كېسەللىك ۋە پېقىرلىق دېگەندەك بىرەر مۇسىبەت يەتسە، ئۇنى دىنىدىن كۆرۈپ، دىندىن يېنىۋېلىپ دۇنياسىنى زىيانغا ئۇچرىتىدۇ. ئۇنىڭ كۇپرىسى دۇنيادىن ئۇنىڭ ئۈچۈن پۈتۈلمىگەن ھېچنەرسىنى زىيادە قىلالمايدۇ. ئۇ ئاللاھنىڭ ئازابىغا دۇچار بولۇش ئارقىلىق ئاخىرىتىنىمۇ زىيان تارتىدۇ، مانا بۇ ئوپئوچۇق زىياندۇر.
22:12Page 333
يَدۡعُواْ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُۥ وَمَا لَا يَنفَعُهُۥۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلۡبَعِيدُ ١٢
He invokes instead of Allāh that which neither harms him nor benefits him. That is what is the extreme error.
ئۇ ئاللاھنى قويۇپ ئاسىيلىق قىلسا زىيان يەتكۈزەلمەيدىغان، ئىتائەت قىلسا پايدا يەتكۈزەلمەيدىغان بۇتلارغا چوقۇنىدۇ، ھېچقانداق زىيانمۇ يەتكۈزەلمەيدىغان، پايدىمۇ كەلتۈرەلمەيدىغان بۇتلارغا شۇنداق دۇئا قىلىش ھەقتىن يىراق ئازغۇنلۇقتۇر.
22:13Page 333
يَدۡعُواْ لَمَن ضَرُّهُۥٓ أَقۡرَبُ مِن نَّفۡعِهِۦۚ لَبِئۡسَ ٱلۡمَوۡلَىٰ وَلَبِئۡسَ ٱلۡعَشِيرُ ١٣
He invokes one whose harm is closer than his benefit - how wretched the protector and how wretched the associate.
بۇتلارغا چوقۇنىدىغان بۇ كاپىر ئېنىق زىيىنى يوق پايدىسىدىن يېقىنراق بولغان بۇتقا سىغىنىدۇ. پايدىسىدىن زىيىنى يېقىن بولغان بۇ مەبۇدلار راستىنلا يامان مەدەتكار ۋە يامان ھەمراھتۇر.
22:14Page 333
إِنَّ ٱللَّهَ يُدۡخِلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَفۡعَلُ مَا يُرِيدُ ١٤
Indeed, Allāh will admit those who believe and do righteous deeds to gardens beneath which rivers flow. Indeed, Allāh does what He intends.
ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا ئۆزىگە ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنى سارايلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ، ھەقىقەتەن ئاللاھ خالىغان كىشىگە رەھمەت قىلىپ، خالىغان كىشىنى ئازابلايدۇ، ئۇنى مەجبۇرلىغۇچى يوق.
22:15Page 333
مَن كَانَ يَظُنُّ أَن لَّن يَنصُرَهُ ٱللَّهُ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ فَلۡيَمۡدُدۡ بِسَبَبٍ إِلَى ٱلسَّمَآءِ ثُمَّ لۡيَقۡطَعۡ فَلۡيَنظُرۡ هَلۡ يُذۡهِبَنَّ كَيۡدُهُۥ مَا يَغِيظُ ١٥
Whoever should think that Allāh will not support him [i.e., Prophet Muḥammad (ﷺ)] in this world and the Hereafter - let him extend a rope to the ceiling, then cut off [his breath],1 and let him see: will his effort remove that which enrages [him]?
كىمكى ئاللاھ پەيغەمبىرىگە دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ياردەم بەرمەيدۇ، دەپ ئويلايدىكەن، ئۆيىنىڭ ئۆگزىسىگە ئارغامچىنى ئېسىپ، بوينىغا سىرتماق سېلىپ پۇتىنى يەرگە تەگكۈزمەي تۇرۇپ باقسۇن، ئاندىن قارىسۇنكى، بۇ قىلغىنى ئۇنىڭ ئاچچىقىنى كەتكۈزەلەمدىكەن؟ چۈنكى بويۇنتاۋلار خالىسۇن ياكى خالىمىسۇن، ئاللاھ ئۆز پەيغەمبىرىگە چوقۇم ياردەم بېرىدۇ.
22:16Page 334
وَكَذَٰلِكَ أَنزَلۡنَٰهُ ءَايَٰتِۭ بَيِّنَٰتٖ وَأَنَّ ٱللَّهَ يَهۡدِي مَن يُرِيدُ ١٦
And thus have We sent it [i.e., the Qur’ān] down as verses of clear evidence and because Allāh guides whom He intends.
سىلەرگە ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىش ھەققىدىكى روشەن دەلىللەرنى بايان قىلغىنىمىزغا ئوخشاش، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئايەتلىرى روشەن بولغان قۇرئان كەرىمنى نازىل قىلدۇق. ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۆز پەزلى بىلەن خالىغان كىشىنى ھىدايەت ۋە توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىدۇ.
22:17Page 334
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلصَّٰبِـِٔينَ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلۡمَجُوسَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ يَفۡصِلُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ ١٧
Indeed, those who have believed and those who were Jews and the Sabeans and the Christians and the Magians and those who associated with Allāh - Allāh will judge between them on the Day of Resurrection. Indeed Allāh is, over all things, Witness.1
ھەقىقەتەن بۇ ئۈممەتتىن ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەر، يەھۇدىيلار، سابىئىلەر (بەزى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى)، ناسارالار، ئاتەشپەرەسلەر ۋە بۇتلارغا چوقۇنغۇچى مۇشرىكلارغا كەلسەك، قىيامەت كۈنى ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم قىلىدۇ، مۇئمىنلەرنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ، باشقىلارنى دوزاخقا كىرگۈزىدۇ. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنىڭ گەپ - سۆزلىرىنى ۋە ئىش - ھەرىكەتلىرىنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر، ئۇنىڭغا ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىدىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ، ئاللاھ ئۇلارغا ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ.
22:18Page 334
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يَسۡجُدُۤ لَهُۥۤ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ وَٱلشَّمۡسُ وَٱلۡقَمَرُ وَٱلنُّجُومُ وَٱلۡجِبَالُ وَٱلشَّجَرُ وَٱلدَّوَآبُّ وَكَثِيرٞ مِّنَ ٱلنَّاسِۖ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيۡهِ ٱلۡعَذَابُۗ وَمَن يُهِنِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن مُّكۡرِمٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ۩ ١٨
Do you not see [i.e., know] that to Allāh prostrates whoever is in the heavens and whoever is on the earth and the sun, the moon, the stars, the mountains, the trees, the moving creatures and many of the people? But upon many the punishment has been justified.1 And he whom Allāh humiliates - for him there is no bestower of honor. Indeed, Allāh does what He wills.
ئەي پەيغەمبەر! بىلمەمسەنكى، ھەقىقەتەن ئاسمانلاردىكى پەرىشتىلەر، زېمىندىكى ئىنسان ۋە جىنلارنىڭ مۇئمىنلىرى ئاللاھقا ئىتائەت سەجدىسى قىلىدۇ، قۇياشمۇ، ئايمۇ، ئاسماندىكى يۇلتۇزلارمۇ، زېمىندىكى تاغلارمۇ، دەل - دەرەخلەرمۇ، چارىپايلارمۇ ئاللاھقا بويسۇنۇپ سەجدە قىلىدۇ، ئىنسانلاردىن نۇرغۇنىمۇ ئاللاھقا بويسۇنۇپ سەجدە قىلىدۇ، يەنە نۇرغۇنلىرى ئاللاھقا ئىتائەت قىلىشتىن باش تارتىپ، سەجدە قىلغىلى ئۇنىمايدۇ. ئۇلار كاپىر بولغانلىقتىن ئاللاھنىڭ ئازابى ئۇلارغا تېگىشلىك بولدى. ئاللاھ كىمنى كۇپۇرلۇقى سەۋەبلىك خار ۋە ئېتىبارسىز قىلسا، ئۇنى ھۆرمەتكە سازاۋەر قىلالايدىغان بىرى بولمايدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھ خالىغىنىنى قىلىدۇ، ئاللاھنى مەجبۇرلىغۇچى يوقتۇر.
22:19Page 334
۞ هَٰذَانِ خَصۡمَانِ ٱخۡتَصَمُواْ فِي رَبِّهِمۡۖ فَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ قُطِّعَتۡ لَهُمۡ ثِيَابٞ مِّن نَّارٖ يُصَبُّ مِن فَوۡقِ رُءُوسِهِمُ ٱلۡحَمِيمُ ١٩
These1 are two adversaries who have disputed over their Lord. But those who disbelieved will have cut out for them garments of fire. Poured upon their heads will be scalding water
پەرۋەردىگارى توغرىسىدا دەتالاش قىلغۇچى بۇ ئىككى پىرقىدىن قايسىسى توغرا يولدا، يەنى مۇئمىنلەر پىرقىسىمۇ ياكى كاپىرلار پىرقىسىمۇ؟ كاپىرلار پىرقىسىنى خۇددى كىيىم بەدەننى ئوراپ تۇرغانغا ئوخشاش، دوزاخ ئوتى ھەممە تەرەپتىن قورشىۋالىدۇ، ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ قۇيۇلىدۇ.
22:20Page 334
يُصۡهَرُ بِهِۦ مَا فِي بُطُونِهِمۡ وَٱلۡجُلُودُ ٢٠
By which is melted that within their bellies and [their] skins.
ھارارىتىنىڭ قىززىقلىقىدىن ئۇلارنىڭ ئىچ باغرى ئېرىپ كېتىدۇ، ئۇنىڭ ھارارىتى ئۇلارنىڭ تېرىلىرىگە قەدەر يېتىپ بېرىپ، تېرىلەرنىمۇ ئېرىتىۋېتىدۇ.
ئۇلارغا دوزاختا تۆمۈر توقماقلار بولۇپ، پەرىشتىلەر توقماقلار بىلەن ئۇلارنىڭ باشلىرىغا ئۇرىدۇ.
22:22Page 334
كُلَّمَآ أَرَادُوٓاْ أَن يَخۡرُجُواْ مِنۡهَا مِنۡ غَمٍّ أُعِيدُواْ فِيهَا وَذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡحَرِيقِ ٢٢
Every time they want to get out of it [i.e., Hellfire] from anguish, they will be returned to it, and [it will be said], "Taste the punishment of the Burning Fire!"
ھەر قاچان ئۇلار دۇچار بولغان خاپىلىقنىڭ ئېغىرلىقىدىن دوزاختىن چىقىپ كەتمەكچى بولغىنىدا يەنە دوزاخقا قايتۇرۇلىدۇ ۋە ئۇلارغا: دوزاخنىڭ كۆيدۈرگۈچى ئازابىنى تېتىڭلار، دېيىلىدۇ.
22:23Page 334
إِنَّ ٱللَّهَ يُدۡخِلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ يُحَلَّوۡنَ فِيهَا مِنۡ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٖ وَلُؤۡلُؤٗاۖ وَلِبَاسُهُمۡ فِيهَا حَرِيرٞ ٢٣
Indeed, Allāh will admit those who believe and do righteous deeds to gardens beneath which rivers flow. They will be adorned therein with bracelets of gold and pearl, and their garments therein will be silk.
ئىمان ئېيتقانلارغا كەلسەك، ئۇلار ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەر بولۇپ، ئاللاھ ئۇلارنى جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ، ئۇلارنىڭ سارايلىرى ۋە باغلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنى ئالتۇن بىلەيزۈكلەر ۋە مەرۋايىتلار بىلەن زىننەتلەيدۇ، ئۇلارنىڭ جەننەتتىكى كىيىملىرى يىپەكتىن بولىدۇ.
22:24Page 335
وَهُدُوٓاْ إِلَى ٱلطَّيِّبِ مِنَ ٱلۡقَوۡلِ وَهُدُوٓاْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡحَمِيدِ ٢٤
And they had been guided [in worldly life] to good speech, and they were guided to the path of the Praiseworthy.
ئاللاھ تائالا ھاياتىي دۇنيادا ئۇلارنى «ئاللاھتىن باشقا ھېچ ئىلاھ يوق» دېگەنگە ئوخشاش ئەڭ ياخشى سۆزگە، تەكبىر ئېيتىش ۋە ھەمدى ئېيتىشقا، ئىسلامنىڭ گۈزەل يولىغا يېتەكلەيدۇ.
22:25Page 335
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ ٱلَّذِي جَعَلۡنَٰهُ لِلنَّاسِ سَوَآءً ٱلۡعَٰكِفُ فِيهِ وَٱلۡبَادِۚ وَمَن يُرِدۡ فِيهِ بِإِلۡحَادِۭ بِظُلۡمٖ نُّذِقۡهُ مِنۡ عَذَابٍ أَلِيمٖ ٢٥
Indeed, those who have disbelieved and avert [people] from the way of Allāh and [from] al-Masjid al-Ḥarām, which We made for the people - equal are the resident therein and one from outside - and [also] whoever intends [a deed] therein1 of deviation [in religion] by wrongdoing - We will make him taste of a painful punishment.
شەكسىزكى ئاللاھقا كاپىر بولغان، باشقىلارنى ئىسلامغا كىرىشتىن بۇرۇۋېتىدىغان، ھۇدەيبىيە سۈلھىسى بولغان يىلى مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ قىلغىنىغا ئوخشاش كىشىلەرنى مەسجىدى ھەرامدىن توسىدىغانلارغا دەرتلىك ئازابنى تېتىتىمىز. بىز ئىنسانلارنىڭ نامازلىرىدا يۈزلىندىغان قىبلىسى، ھەج ۋە ئۆمرە پائالىيەتلىرىنىڭ ئورنى قىلغان بۇ مەسجىدتە مەككىدە مۇقىم تۇرىدىغانلارمۇ، مەككىنىڭ سىرتىدىن كېلىدىغانلارمۇ ئوخشاشتۇر. كىمكى مەسجىدى ھەرامدا قەستەن ھەقتىن بۇرۇلۇپ گۇناھ قىلماقچى بولىدىكەن، بىز ئۇنىڭغا دەرتلىك ئازابتىن تېتىتىمىز.
22:26Page 335
وَإِذۡ بَوَّأۡنَا لِإِبۡرَٰهِيمَ مَكَانَ ٱلۡبَيۡتِ أَن لَّا تُشۡرِكۡ بِي شَيۡـٔٗا وَطَهِّرۡ بَيۡتِيَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلۡقَآئِمِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ ٢٦
And [mention, O Muḥammad], when We designated for Abraham the site of the House, [saying], "Do not associate anything with Me and purify My House for those who perform ṭawāf1 and those who stand [in prayer] and those who bow and prostrate.
ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا بىز ئىبراھىمغا بەيتۇللاھنىڭ ئىزى ئۆچۈپ كەتكەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئورنىنى ۋە دائىرسىنى كۆرسىتىپ بەردۇق، ئۇنىڭغا: ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەستىن پەقەت ماڭىلا ئىبادەت قىلغىن، مېنىڭ ئۆيۈمنى تاۋاپ قىلغۇچىلار ۋە ناماز ئوقۇغۇچىلار ئۈچۈن ماددىي ۋە مەنىۋى نىجاسەتلەردىن پاكىزلىغىن، دەپ ۋەھىي قىلدۇق.
22:27Page 335
وَأَذِّن فِي ٱلنَّاسِ بِٱلۡحَجِّ يَأۡتُوكَ رِجَالٗا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٖ يَأۡتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٖ ٢٧
And proclaim to the people the ḥajj [pilgrimage]; they will come to you on foot and on every lean camel; they will come from every distant pass -
كىشىلەرنىڭ ئارىسىدا ئۇلارنى بىز سېنى ياساشقا بۇيرۇغان مۇشۇ ئۆيگە كېلىپ ھەج قىلىشقا چاقىرىق قىلغىن. ئۇلار پىيادە ياكى مېڭىۋېرىپ ئۇرۇقلاپ كەتكەن تۆگىلەرگە مىنىپ كېلىدۇ. تۆگىلەر ئۇلارنى ئۇزاق يوللاردىن ئېلىپ كېلىدۇ.
22:28Page 335
لِّيَشۡهَدُواْ مَنَٰفِعَ لَهُمۡ وَيَذۡكُرُواْ ٱسۡمَ ٱللَّهِ فِيٓ أَيَّامٖ مَّعۡلُومَٰتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلۡأَنۡعَٰمِۖ فَكُلُواْ مِنۡهَا وَأَطۡعِمُواْ ٱلۡبَآئِسَ ٱلۡفَقِيرَ ٢٨
That they may witness [i.e., attend] benefits for themselves and mention the name of Allāh on known [i.e., specific] days over what He has provided for them of [sacrificial] animals.1 So eat of them and feed the miserable and poor.
كىشىلەر گۇناھلىرىنىڭ مەغپىرەت بولۇشى، ساۋابقا ئېرىشىش ھەمدە كەلىمە تەۋھىد ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ئىشلاردىن ئىبارەت ئۆزلىرىگە پايدىلىق ئەمەلنى قىلىشقا كەلسۇن، مەلۇم كۈنلەردە، يەنى زۇلھەججىنىڭ ئونىنچى كۈنى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئۈچ كۈندە تۆگە، كالا ۋە قويلاردىن ئىبارەت ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىگە بەرگەن رىزىقلارغا شۈكرى قىلىش يۈزىسىدىن قۇربانلىقلىرىغا ئاللاھنىڭ نامىنى ئېيتىپ بوغۇزلىسۇن. ئاندىن بۇ قۇربانلىقلاردىن ئۆزۈڭلارمۇ يەڭلار، باشقا يوقسۇللارغىمۇ بېرىڭلار.
22:29Page 335
ثُمَّ لۡيَقۡضُواْ تَفَثَهُمۡ وَلۡيُوفُواْ نُذُورَهُمۡ وَلۡيَطَّوَّفُواْ بِٱلۡبَيۡتِ ٱلۡعَتِيقِ ٢٩
Then let them end their untidiness and fulfill their vows and perform ṭawāf around the ancient House."
ئاندىن ئۇلار ھەج پائالىيەتلىرىدىن قېپقالغىنىنى ئادا قىلسۇن، چاچلىرىنى چۈشۈرۈش، تىرناقلىرىنى ئېلىش ۋە ئېھرام سەۋەبىدىن بەدەنلىرىگە ئورناپ قالغان كىرلىرىدىن تازىلىنىش ئارقىلىق ئېھرامدىن چىقسۇن،ھەج، ئۆمرە ۋە قۇربانلىق قاتارلىق ئۈستىگە ئالغان مەجبۇرىيەتلىرىنى تولۇق ئادا قىلسۇن، پەرز تاۋاپنى ئادا قىلىش ئۈچۈن ئاللاھ تائالا زالىملارنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدىن ئازات قىلغان بەيتۇللاھنى تاۋاپ قىلسۇن.
22:30Page 335
ذَٰلِكَۖ وَمَن يُعَظِّمۡ حُرُمَٰتِ ٱللَّهِ فَهُوَ خَيۡرٞ لَّهُۥ عِندَ رَبِّهِۦۗ وَأُحِلَّتۡ لَكُمُ ٱلۡأَنۡعَٰمُ إِلَّا مَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡۖ فَٱجۡتَنِبُواْ ٱلرِّجۡسَ مِنَ ٱلۡأَوۡثَٰنِ وَٱجۡتَنِبُواْ قَوۡلَ ٱلزُّورِ ٣٠
That [has been commanded], and whoever honors the sacred ordinances of Allāh - it is best for him in the sight of his Lord. And permitted to you are the grazing livestock, except what is recited to you.1 So avoid the uncleanliness of idols and avoid false statement,
چاچ ئالدۇرۇش، تىرناقلارنى ئېلىش، كىرلاردىن تازىلىنىش، نىيەت قىلغان ئەمەلنى جايىدا ئادا قىلىش ۋە بەيتۇللاھنى تاۋاپ قىلىش قاتارلىق سىلەر بۇيرۇلغان بۇ ئىشلار ئاللاھ سىلەرگە ۋاجىب قىلغان ئىشلاردۇر. ئاللاھ سىلەرگە ۋاجىب قىلغان ئەمەللەرنى ئۇلۇغلاڭلار. كىمكى ئاللاھنى ئۇلۇغلىغانلىقتىن ئۇنىڭ چەكلىمىلىرىنى قىلىپ سېلىشتىن ۋە ئۇ ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھالال ساناپ قېلىشتىن ئېھتىيات قىلىپ ئېھرامدىكى ۋاقىتىدا ئاللاھ ساقلىنىشقا بۇيرۇغان ئىشلاردىن يىراق تۇرىدىكەن، بۇنداق قىلىش ئۇنىڭ ئۈچۈن پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا بۇ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ياخشىدۇر. ئەي ئىنسانلار! سىلەرگە تۆگە، كالا ۋە قوي قاتارلىق چارىپايلار ھالال قىلىندى. ئاللاھ سىلەرگە ھام (جاھىلىيەت ئەرەبلىرىنىڭ قارىشىچە مىنىشكە ۋە يۈك ئارتىشقا بولمايدىغان بۇغرا)نى، بەھىيرە (بەشنى بوتلاقلىغاندىن كېيىن قۇلىقىغا ئەن سېلىنىپ ھېچقانداق ئىشقا ئىشلەتمەيدىغانغا قويۇۋېتىلگەن ھىڭگان)نى، ۋەسىيلە (يەتتىنى قوزىلىغان قوي)نى ھارام قىلغىنى يوق. ئۇلاردىن پەقەت ئۆزىچە ئۆلۈپ قالغان ھايۋان، قان ۋە ئۇلاردىن باشقا سىلەر قۇرئان كەرىمدە ھارام قىلىنغانلىقىنى بىلگەن ھايۋانلارلا ھارامدۇر. شۇڭا بۇتلاردىن ئىبارەت نىجاسەتتىن، شۇنداقلا ئاللاھ نامىدىن ياكى ئۇنىڭ مەخلۇقاتلىرى نامىدىن توقۇلغان ھەر قانداق يالغان - ياۋىداقتىن يىراق تۇرۇڭلار.
22:31Page 336
حُنَفَآءَ لِلَّهِ غَيۡرَ مُشۡرِكِينَ بِهِۦۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَتَخۡطَفُهُ ٱلطَّيۡرُ أَوۡ تَهۡوِي بِهِ ٱلرِّيحُ فِي مَكَانٖ سَحِيقٖ ٣١
Inclining [only] to Allāh, not associating [anything] with Him. And he who associates with Allāh - it is as though he had fallen from the sky and was snatched by the birds or the wind carried him down into a remote place.
ئاللاھ رازى بولىدىغان دىندىن باشقا ھەر قانداق دىندىن يىراق تۇرۇپ، ئىبادەتتە ئاللاھقا ھېچكىمنى شېرىك قىلمىغان ئاساستا يۇقىرىدىكى گۇناھلاردىن يىراق تۇرۇڭلار. كىمكى ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرىدىكەن، گوياكى ئۇ كىشى ئاسماندىن تاشلىنىپ، قۇشلار ئۇنىڭ گۆشىنى ۋە سۆڭىكىنى ئېلىپ قاچقاندەك ياكى بوران ئۇنى ئۇچۇرۇپ يىراق جايلارغا تاشلىۋەتكەندەك بولىدۇ.
22:32Page 336
ذَٰلِكَۖ وَمَن يُعَظِّمۡ شَعَٰٓئِرَ ٱللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقۡوَى ٱلۡقُلُوبِ ٣٢
That [is so]. And whoever honors the symbols [i.e., rites] of Allāh - indeed, it is from the piety of hearts.
ئەن ئاشۇ ئاللاھنى بىر بىلىش، ئىبادەتنى ئۇنىڭ ئۈچۈن خالىس قىلىش، بۇتلاردىن ۋە يالغان سۆزلەردىن يىراق بولۇش قاتارلىقلار ئاللاھ بۇيرۇغان ئىشلاردۇر. كىمكى قۇربانلىق قىلىش ۋە ھەج پائالىيەتلىرى دېگەندەك دىننىڭ ئالامەتلىرىنى ئۇلۇغلايدىكەن، شەكسىزكى دىننىڭ ئالامەتلىرىنى ئۇلۇغلاش دىللارنىڭ پەرۋەردىگارىغا بولغان تەقۋادارلىقىدىندۇر.
22:33Page 336
لَكُمۡ فِيهَا مَنَٰفِعُ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى ثُمَّ مَحِلُّهَآ إِلَى ٱلۡبَيۡتِ ٱلۡعَتِيقِ ٣٣
For you therein [i.e., the animals marked for sacrifice] are benefits for a specified term;1 then their place of sacrifice is at the ancient House.2
ئاللاھ زالىملارنىڭ قولىدىن ئازات قىلغان بەيتۇللاھقا يېقىن جايدىكى قۇربانلىق ئۈچۈن بېكىتىلگەن بەلگىلىك ۋاقىتقىچىلىك قۇربانلىق قىلماقچى بولۇپ ئېلىپ ماڭغان ماللارغا مىنىپ، يۇڭىنى قىرقىپ، كۆپەيتىپ ۋە سۈتىنى سېغىپ پايدىلانساڭلار بولىدۇ.
22:34Page 336
وَلِكُلِّ أُمَّةٖ جَعَلۡنَا مَنسَكٗا لِّيَذۡكُرُواْ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّنۢ بَهِيمَةِ ٱلۡأَنۡعَٰمِۗ فَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞ فَلَهُۥٓ أَسۡلِمُواْۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُخۡبِتِينَ ٣٤
And for every [religious] community We have appointed a rite [of sacrifice]1 that they may mention the name of Allāh over what He has provided for them of [sacrificial] animals. For your god is one God, so to Him submit. And, [O Muḥammad], give good tidings to the humble [before their Lord]
ئۆتكەنكى ھەر قانداق ئۈممەتكە بىز ئاللاھقا يېقىنلىشىشى ئۈچۈن قان ئېقىتىدىغان جاي ۋە ۋاقىتنى بېكىتىپ بەردۇقكى، ئۇلار تۆگە، كالا ۋە قوي قاتارلىق ئاللاھ بەرگەن رىزىققا شۈكۈر قىلىش يۈزىسىدىن ئاشۇ بەلگىلىك جاي ۋە ۋاقىتلاردا قۇربانلىق قىلغان چاغدا ئاللاھنىڭ نامىنى تىلغا ئالغاي. ئەي ئىنسانلار! سىلەرنىڭ ھەقىقىي مەبۇدىڭلار پەقەت بىرلا ئىلاھتۇركى، ئۇنىڭ ھېچ شېرىكى يوقتۇر، شۇڭا پەقەت ئۇنىڭغىلا بويسۇنۇپ، ئىتائەت قىلىڭلار. ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھتىن ھەقىقىي ئەيمىنىدىغان، ئىخلاسمەن بەندىلەرگە ئۇلارنى خۇرسەن قىلىدىغان خۇشخەۋەرنى بەرگىن.
22:35Page 336
ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتۡ قُلُوبُهُمۡ وَٱلصَّٰبِرِينَ عَلَىٰ مَآ أَصَابَهُمۡ وَٱلۡمُقِيمِي ٱلصَّلَوٰةِ وَمِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ يُنفِقُونَ ٣٥
Who, when Allāh is mentioned, their hearts are fearful, and [to] the patient over what has afflicted them, and the establishers of prayer and those who spend from what We have provided them.
بۇ بەندىلەر ئاللاھ تىلغا ئېلىنسا ئۇنىڭ ئازابىدىن قورقۇپ، ئۇنىڭ ئەمرىگە خىلاپلىق قىلىشتىن يىراق تۇرىدۇ، نامازنى تولۇق ئادا قىلىدۇ، بېشىغا كەلگەن خاپىلىقلارغا سەۋر قىلىدۇ، ئاللاھ بەرگەن رىزىقتىن ياخشىلىق يوللىرىغا سەرپ قىلىدۇ.
22:36Page 336
وَٱلۡبُدۡنَ جَعَلۡنَٰهَا لَكُم مِّن شَعَٰٓئِرِ ٱللَّهِ لَكُمۡ فِيهَا خَيۡرٞۖ فَٱذۡكُرُواْ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَيۡهَا صَوَآفَّۖ فَإِذَا وَجَبَتۡ جُنُوبُهَا فَكُلُواْ مِنۡهَا وَأَطۡعِمُواْ ٱلۡقَانِعَ وَٱلۡمُعۡتَرَّۚ كَذَٰلِكَ سَخَّرۡنَٰهَا لَكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ٣٦
And the camels and cattle We have appointed for you as among the symbols [i.e., rites] of Allāh; for you therein is good. So mention the name of Allāh upon them when lined up [for sacrifice]; and when they are [lifeless] on their sides, then eat from them and feed the needy [who does not seek aid] and the beggar. Thus have We subjected them to you that you may be grateful.
بەيتۇللاھقا ئېلىپ بېرىلىدىغان تۆگە ۋە كالىلارنى سىلەر ئۈچۈن دىننىڭ شۇئارلىرى ۋە ئالامەتلىرىدىن قىلدۇق. ئۇلاردا سىلەر ئۈچۈن دىنىي ۋە دۇنيالىق مەنپەئەتلەر بار. ئۇلارنى قاتار قىلىپ تۇرغۇزۇپ، قېچىپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن پۇت - قوللىرىنى چۈشىگىنىڭلاردىن كېيىن بوغۇزلايدىغان ۋاقتىڭلاردا ئاللاھنىڭ نامىنى ئېيتىڭلار. ئۇلار بوغۇزلىنىپ، يەرگە يېقىلغاندىن كېيىن -ئەي قۇربانلىق قىلغۇچىلار!- ئۇلارنىڭ گۆشلىرىدىن يەڭلار، تىلەمچىلىكتىن ئۆزىنى تارتىدىغان يوقسۇللارغىمۇ ۋە بىر نەرسە بېرىلىشىنى تەمە قىلىپ ئۆزىنىڭ موھتاجلىقىنى سەزدۈرمەيدىغان يوقسۇللارغىمۇ بېرىڭلار. بۇ ھايۋانلارنى سىلەرنىڭ يۈك ئارتىشىڭلار ۋە مىنىشىڭلارغا بويسۇندۇرۇپ بەرگىنىمىزدەك، ئاللاھقا يېقىنلىشىپ ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىشىڭلار ئۈچۈن ئۇلارنى بوغۇزلايدىغان جايغا ئېلىپ ماڭغىنىڭلاردىمۇ بويسۇندۇرۇپ بەردۇق.
22:37Page 336
لَن يَنَالَ ٱللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَآؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ ٱلتَّقۡوَىٰ مِنكُمۡۚ كَذَٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمۡ لِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمۡۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٣٧
Their meat will not reach Allāh, nor will their blood, but what reaches Him is piety from you. Thus have We subjected them to you that you may glorify Allāh for that [to] which He has guided you; and give good tidings to the doers of good.
سىلەر بوغۇزلىغان چارۋىلارنىڭ گۆشلىرى ۋە قانلىرى ئاللاھقا يېتىپ بارمايدۇ، بۇ ئىشلار ئۇنىڭ دەرگاھىغا ئۆرلىمەيدۇ. لېكىن ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا پەقەت سىلەرنىڭ تەقۋادارلىقىڭلار ئۆرلەيدۇ، قۇربانلىق بىلەن ئاللاھقا يېقىنلىشىشتا ئەمەللىرىڭلارنى ئاللاھقا خالىس قىلىڭلار. يەنە شۇنىڭدەك، ئاللاھ سىلەرنى ھەقىقەتكە مۇۋەپپەق قىلغانلىقىغا شۈكۈر قىلىپ ئاللاھنى ئۇلۇغلىشىڭلار ئۈچۈن ئۇلارنى بويسۇندۇرۇپ بەردى. ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىغا قىلغان ئىبادىتىنى ۋە ئۇنىڭ مەخلۇقاتلىرىغا قىلغان مۇئامىلىسىنى ئېھسان بىلەن قىلغانلارغا ئۇلارنى خۇرسەن قىلىدىغان خۇشخەۋەر بەرگىن.
22:38Page 336
۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُدَٰفِعُ عَنِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٖ كَفُورٍ ٣٨
Indeed, Allāh defends those who have believed. Indeed, Allāh does not like everyone treacherous and ungrateful.
ھەقىقەتەن ئاللاھ ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەرنى دۈشمەنلەرنىڭ يامانلىقىدىن قوغدايدۇ، شەكسىزكى ئاللاھ ئامانىتىگە خىيانەت قىلغان، نېئمەتلىرىگە تۇزكورلۇق قىلىپ، شۈكۈر قىلمىغانلارنى ياخشى كۆرمەيدۇ، بەلكى ئۆچ كۆرىدۇ.
22:39Page 337
أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَٰتَلُونَ بِأَنَّهُمۡ ظُلِمُواْۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ نَصۡرِهِمۡ لَقَدِيرٌ ٣٩
Permission [to fight] has been given to those who are being fought,1 because they were wronged. And indeed, Allāh is competent to give them victory.
مۇئمىنلەر دۈشمەنلىرىنىڭ زۇلمىغا ئۇچرىغان چاغدا ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ مۇشرىكلارغا قارشى ئۇرۇش قىلىشىغا رۇخسەت قىلدى. ئاللاھ مۇئمىنلەرگە ئۇرۇشسىزمۇ دۈشمەنلىرى ئۈستىدىن نۇسرەت ئاتا قىلىشقا شەكسىز قادىر ئىدى، لېكىن ئاللاھنىڭ ھېكمىتى مۇئمىنلەرنى كاپىرلار بىلەن ئۇرۇشقا سېلىش ئارقىلىق سىناشنى تەلەپ قىلدى.
22:40Page 337
ٱلَّذِينَ أُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِم بِغَيۡرِ حَقٍّ إِلَّآ أَن يَقُولُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُۗ وَلَوۡلَا دَفۡعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعۡضَهُم بِبَعۡضٖ لَّهُدِّمَتۡ صَوَٰمِعُ وَبِيَعٞ وَصَلَوَٰتٞ وَمَسَٰجِدُ يُذۡكَرُ فِيهَا ٱسۡمُ ٱللَّهِ كَثِيرٗاۗ وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ٤٠
[They are] those who have been evicted from their homes without right - only because they say, "Our Lord is Allāh." And were it not that Allāh checks the people, some by means of others, there would have been demolished monasteries, churches, synagogues, and mosques in which the name of Allāh is much mentioned [i.e., praised]. And Allāh will surely support those who support Him [i.e., His cause]. Indeed, Allāh is Powerful and Exalted in Might.
كاپىرلار يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقىرىۋەتكەن كىشىلەرنىڭ «رەببىمىز ئاللاھتۇر، بىزنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا رەببىمىز يوق» دېگەندىن باشقا ھېچقانداق گۇناھى يوق. ئەگەر ئاللاھ پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋە مۇئمىنلەرنىڭ دۈشمەنلىرىگە قارشى ئۇرۇش قىلىشىغا رۇخسەت قىلمىغان بولسا ئىدى، ئۇلار ئىبادەتخانىلارغا ھۇجۇم قىلىپ، راھىبلارنىڭ ئىبادەتخانىلىرىنى، خىرىسىتىيان ۋە يەھۇدىيلارنىڭ چېركاۋلىرىنى، شۇنداقلا مۇسۇلمانلار ناماز ئوقۇيدىغان، ئاللاھنى كۆپ ياد ئېتىدىغان مەسجىدلىرىنى ۋەيران قىلىۋەتكەن بولاتتى. ئاللاھ ئۆز دىنىغا ۋە پەيغەمبىرىگە ياردەم بەرگەنلەرگە چوقۇم ياردەم بېرىدۇ. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا ئۆز دىنىغا ياردەم بەرگەنلەرگە ياردەم بېرىشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر، ھېچكىم يېڭەلمەيدىغان غالىبتۇر.
22:41Page 337
ٱلَّذِينَ إِن مَّكَّنَّٰهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ أَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُاْ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَمَرُواْ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَنَهَوۡاْ عَنِ ٱلۡمُنكَرِۗ وَلِلَّهِ عَٰقِبَةُ ٱلۡأُمُورِ ٤١
[And they are] those who, if We give them authority in the land, establish prayer and give zakāh and enjoin what is right and forbid what is wrong. And to Allāh belongs the outcome of [all] matters.
ئاللاھ تائالا نۇسرەت ئاتا قىلىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلغان بۇ كىشىلەر شۇنداق كىشىلەركى، ناۋادا بىز ئۇلارنى دۈشمەنلىرى ئۈستىدىن غەلىبە قىلىشقا مۇۋەپپەق قىلىپ زېمىندا ئۈستۈنلۈككە ئىگە قىلساق، ئۇلار نامازنى مۇكەممەل رەۋىشتە ئادا قىلىدۇ، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى بېرىدۇ، شەرىئەتتە يولغا قويۇلغان ئىشلارغا بۇيرۇيدۇ، چەكلەنگەن ئىشلاردىن توسىدۇ. مۇكاپات ۋە جازا ھەققىدىكى بارچە ئىشلار يالغۇز ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر.
22:42Page 337
وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدۡ كَذَّبَتۡ قَبۡلَهُمۡ قَوۡمُ نُوحٖ وَعَادٞ وَثَمُودُ ٤٢
And if they deny you, [O Muḥammad] - so, before them, did the people of Noah and ʿAad and Thamūd deny [their prophets],
ئەي پەيغەمبەر! ئەگەر قەۋمىڭ سېنى ئىنكار قىلسا سەۋرچان بولغىن، چۈنكى سەن پەيغەمبەرلەردىن تۇنجى ئىنكار قىلىنغۇچى ئەمەسسەن. سەندىن ئىلگىرى نۇھنىڭ قەۋمى نۇھنى، ئاد قەۋمى ھۇدنى ۋە سەمۇد قەۋمى سالىھنى ئىنكار قىلغان.
ئىبراھىمنىڭ قەۋمى ئىبراھىمنى، لۇتنىڭ قەۋمى لۇتنى ئىنكار قىلغان.
22:44Page 337
وَأَصۡحَٰبُ مَدۡيَنَۖ وَكُذِّبَ مُوسَىٰۖ فَأَمۡلَيۡتُ لِلۡكَٰفِرِينَ ثُمَّ أَخَذۡتُهُمۡۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ٤٤
And the inhabitants of Madyan. And Moses was denied, so I prolonged enjoyment for the disbelievers; then I seized them, and how [terrible] was My reproach.
مەديەن ئاھالىسى شۇئەيبنى، پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمى مۇسانى ئىنكار قىلغان. مەن ئۇلارنى تۇيدۇرماي جازالاش ئۈچۈن ئۇلاردىن ئازابنى كېچىكتۈردۈم، ئاندىن ئۇلارنى جازالىدىم. مېنىڭ ئۇلارغا بەرگەن جازايىمنىڭ قانداق بولغانلىقىنى ئويلىنىپ باققىن. ئۇلارنى كۇپرىسى تۈپەيلى ھالاك قىلدىم.
22:45Page 337
فَكَأَيِّن مِّن قَرۡيَةٍ أَهۡلَكۡنَٰهَا وَهِيَ ظَالِمَةٞ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا وَبِئۡرٖ مُّعَطَّلَةٖ وَقَصۡرٖ مَّشِيدٍ ٤٥
And how many a city did We destroy while it was committing wrong - so it is [now] fallen into ruin1 - and [how many] an abandoned well and [how many] a lofty palace.2
بىز ھالاك قىلغان نۇرغۇن شەھەر ئاھالىسىنى -كۇپۇرلۇق بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلىقى- تۈپەيلىدىن تەلتۆكۈس يوق قىلدۇق. شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ يۇرتلىرى ئاھالىسىدىن خالىي خارابىلىككە ئايلىنىپ قالدى. ۋەيران بولغانلىقى ئۈچۈن كېلىپ - كېتىدىغانلاردىن خالىي قالغان قۇدۇقلار نېمىدېگەن كۆپ؟ ئاھالىسىنى ئازابتىن ساقلاپ قالالمىغان ياسىداق، ئالىي سارايلار نېمىدېگەن كۆپ؟
22:46Page 337
أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَتَكُونَ لَهُمۡ قُلُوبٞ يَعۡقِلُونَ بِهَآ أَوۡ ءَاذَانٞ يَسۡمَعُونَ بِهَاۖ فَإِنَّهَا لَا تَعۡمَى ٱلۡأَبۡصَٰرُ وَلَٰكِن تَعۡمَى ٱلۡقُلُوبُ ٱلَّتِي فِي ٱلصُّدُورِ ٤٦
So have they not traveled through the earth and have hearts by which to reason and ears by which to hear? For indeed, it is not eyes that are blinded, but blinded are the hearts which are within the breasts.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچى بۇ ئادەملەر ھالاك قىلىنغان ئاشۇ ئاھالىلەرنىڭ ئىزنالىرىنى ئۆز كۆزلىرى بىلەن كۆرۈپ، پەند - نەسىھەت ئېلىش مەقسىتىدە ئويلىنىپ كۆرۈش ئۈچۈن، ۋەز - نەسىھەت ئېلىش مەقسىتىدە ئۇلارنىڭ ۋەقەلىكلىرىگە قوبۇل قىلىدىغان تەرزدە قۇلاق سېلىش ئۈچۈن يەر يۈزىدە سەپەر قىلمىدىمۇ؟ شەكسىزكى ھەقىقىي كورلۇق كۆزنىڭ كورلۇقى ئەمەس، بەلكى ئىنساننى ھالاك قىلغۇچى، ھاڭغا ئىتتىرگۈچى ئەقىلنىڭ كورلۇقىدۇر. چۈنكى ئەقلى كور ئادەمدە پەند - نەسىھەت قوبۇل قىلىش بولمايدۇ.
22:47Page 338
وَيَسۡتَعۡجِلُونَكَ بِٱلۡعَذَابِ وَلَن يُخۡلِفَ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥۚ وَإِنَّ يَوۡمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلۡفِ سَنَةٖ مِّمَّا تَعُدُّونَ ٤٧
And they urge you to hasten the punishment. But Allāh will never fail in His promise. And indeed, a day with your Lord is like a thousand years of those which you count.
ئەي پەيغەمبەر! قەۋمىڭ ئىچىدىن كاپىر بولغانلار بۇ دۇنيادىلا بېرىلىدىغان ۋە ئاخىرەتكە كېچىكتۈرۈلىدىغان ئازابلار بىلەن ئاگاھلاندۇرۇلغان چاغدا سەندىن بۇ ئازابلارنى تېزراق كەلتۈرۈشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا قىلغان ۋەدىسىگە ھەرگىز خىلاپلىق قىلمايدۇ. بەدرى كۈنى مۇشرىكلارنىڭ بېشىغا كەلگەن تىراگېدىيەمۇ ئالدىرىتىلغان ئازابلارنىڭ بىرىدۇر. شەكسىزكى ئاخىرەتتىكى بىر كۈنلۈك ئازاب قاتتىقلىقىدىن سىلەر بۇ دۇنيادىكى يىل ھېسابىڭلاردىن مىڭ يىلغا تەڭ كېلىدۇ.
22:48Page 338
وَكَأَيِّن مِّن قَرۡيَةٍ أَمۡلَيۡتُ لَهَا وَهِيَ ظَالِمَةٞ ثُمَّ أَخَذۡتُهَا وَإِلَيَّ ٱلۡمَصِيرُ ٤٨
And for how many a city did I prolong enjoyment while it was committing wrong. Then I seized it, and to Me is the [final] destination.
نۇرغۇنلىغان شەھەر ئاھالىلىرى كۇپۇرلۇق بىلەن زۇلۇم قىلغان تۇرۇقلۇق ئۇلارغا ئازابنى كېچىكتۈرۈش ئارقىلىق مۆھلەت بەردىم، ئۇلارنى تۇيدۇرماي جازالاش ئۈچۈن ئازابلاشقا ئالدىرىمىدىم، مۆھلەت توشقاندىن كېيىن ئۇلارنى تەلتۆكۈس يوق قىلدىم. قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ قايتىدىغان يېرى يالغۇز مېنىڭ دەرگاھىمدۇر، ئۇلارنى كۇپرىسى تۈپەيلى ئۈزلۈكسىز ئازاب بىلەن جازالايمەن.
22:49Page 338
قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّمَآ أَنَا۠ لَكُمۡ نَذِيرٞ مُّبِينٞ ٤٩
Say, "O people, I am only to you a clear warner."
ئەي ئىنسانلار! مەن سىلەرنى ئاگاھلاندۇرغۇچى پەيغەمبەردۇرمەن، پەيغەمبەرلىك ۋەزىپەمنى يەتكۈزىمەن، ئاگاھلاندۇرۇشۇم ئوچۇق - ئاشكارىدۇر.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences