Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-Hajj 22:50–78
22:50Page 338
فَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَرِزۡقٞ كَرِيمٞ ٥٠
And those who have believed and done righteous deeds - for them is forgiveness and noble provision.
ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنىڭ گۇناھىنى پەرۋەردىگارى مەغپىرەت قىلىدۇ، ئۇلار ئۈچۈن جەننەتتە ئۈزۈلۈپ قالمايدىغان ئېسىل نېئمەتلەر بار.
22:51Page 338
وَٱلَّذِينَ سَعَوۡاْ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ٥١
But the ones who strove against Our verses, [seeking] to cause failure1 - those are the companions of Hellfire.
ئۆزىچە ئاللاھنى ئاجىز قىلىپ، ئۇنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلۇپ قالىمىز دەپ خام خىيال قىلىپ بىزىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىشقا ھەرىكەت قىلىدىغانلار دوزاخ ئەھلى بولۇپ، ئۇلار خۇددى بىراۋ ئۆز ھەمراھىدىن ئايرىلمىغاندەك دوزاختىن ئايرىلمايدۇ.
22:52Page 338
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ مِن رَّسُولٖ وَلَا نَبِيٍّ إِلَّآ إِذَا تَمَنَّىٰٓ أَلۡقَى ٱلشَّيۡطَٰنُ فِيٓ أُمۡنِيَّتِهِۦ فَيَنسَخُ ٱللَّهُ مَا يُلۡقِي ٱلشَّيۡطَٰنُ ثُمَّ يُحۡكِمُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ٥٢
And We did not send before you any messenger or prophet except that when he spoke [or recited], Satan threw into it [some misunderstanding]. But Allāh abolishes that which Satan throws in; then Allāh makes precise His verses.1 And Allāh is Knowing and Wise.
ئەي پەيغەمبەر! بىز سەندىن ئىلگىرى ئەۋەتكەن ھەر قانداق بىر ئەلچى ۋە پەيغەمبەر قاچان ئاللاھنىڭ كىتابىنى ئوقۇسا، شەيتان ئۇنىڭ قىرائىتىگە ئىنسانلار ۋەھىي دەپ ئويلاپ قالىدىغان شۈبھىنى تاشلايدۇ. ئاندىن ئاللاھ شەيتان تاشلىغان شۈبھىنى يوق قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئايەتلىرىنى قالدۇرىدۇ. ئاللاھ ھەر نەرسىنى بىلگۈچىدۇر، ئۇنىڭغا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ، ئۇ يارىتىشى، ئورۇنلاشتۇرۇشى ۋە پىلانلىشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.
22:53Page 338
لِّيَجۡعَلَ مَا يُلۡقِي ٱلشَّيۡطَٰنُ فِتۡنَةٗ لِّلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ وَٱلۡقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمۡۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَفِي شِقَاقِۭ بَعِيدٖ ٥٣
[That is] so He may make what Satan throws in [i.e., asserts] a trial for those within whose hearts is disease1 and those hard of heart. And indeed, the wrongdoers are in extreme dissension.
شەيتان پەيغەمبەرنىڭ قىرائىتىگە شۈبھە تاشلايدۇ، ئاللاھ شەيتاننىڭ شۈبھىسى بىلەن مۇناپىقلارنى ۋە دىلى قاساۋەتلىشىپ كەتكەن مۇشرىكلارنى سىنايدۇ. ھەقىقەتەن مۇناپىقلار ۋە مۇشرىكلاردىن بولغان زالىملار ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە دۈشمەنلىك ئىچىدە بولۇپ، ھەقتىن ۋە توغرا يولدىن تولىمۇ يىراقتىدۇر.
22:54Page 338
وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤۡمِنُواْ بِهِۦ فَتُخۡبِتَ لَهُۥ قُلُوبُهُمۡۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهَادِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ٥٤
And so those who were given knowledge may know that it is the truth from your Lord and [therefore] believe in it, and their hearts humbly submit to it. And indeed is Allāh the Guide of those who have believed to a straight path.
ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ئىلىم ئاتا قىلغان كىشىلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان قۇرئان كەرىمنىڭ ئاللاھ ساڭا ۋەھىي قىلغان ھەقىقەت ئىكەنلىكىگە چىن پۈتۈپ، بۇ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئىمانى تېخىمۇ زىيادە بولۇشى، قەلبلىرى ئاللاھقا بويسۇنۇپ، ئەيمىنىشى ئۈچۈندۇر. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا قۇرئانغا ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەرنى ئۆزىگە باش ئەگكەنلىكىنىڭ مۇكاپاتى قىلىپ قىلچە ئەگرىلىك بولمىغان تۈپتۈز، ھەق يولغا باشلايدۇ.
22:55Page 338
وَلَا يَزَالُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي مِرۡيَةٖ مِّنۡهُ حَتَّىٰ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةً أَوۡ يَأۡتِيَهُمۡ عَذَابُ يَوۡمٍ عَقِيمٍ ٥٥
But those who disbelieve will not cease to be in doubt of it until the Hour comes upon them unexpectedly or there comes to them the punishment of a barren Day.1
ئاللاھقا كاپىر بولغان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغان بەدبەختلەر تاكى قىيامەت ئۇشتۇمتۇت كەلگەنگە قەدەر ياكى ئۇلارغا قىلچە ئىچ ئاغرىتىش ۋە ياخشىلىق بولمىغان كۈننىڭ، ئەمەلىيەتتە بۇ كۈن ئۇلارغا نىسبەتەن قىيامەت كۈنى بولۇپ، مۇشۇ كۈننىڭ ئازابى كەلگەنگە قەدەر ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاندىن گۇماندا بولىدۇ.
22:56Page 339
ٱلۡمُلۡكُ يَوۡمَئِذٖ لِّلَّهِ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡۚ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فِي جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ ٥٦
[All] sovereignty that Day is for Allāh;1 He will judge between them. So they who believed and did righteous deeds will be in the Gardens of Pleasure.
قىيامەت كۈنى -يەنى مۇشرىكلارغا ۋەدە قىلىنغان ئازاب كېلىدىغان كۈنى- پادىشاھلىق يالغۇز ئاللاھنىڭ قولىدا بولۇپ، بۇنىڭدا قىلچە دەتالاش يوق. ئاللاھ تائالا مۇئمىنلەر بىلەن كاپىرلارنىڭ ئوتتۇرىسىدا ھۆكۈم قىلىپ، ئۇلاردىن ھەر بىرىگە تېگىشلىك بولغاننى بېرىدۇ. ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان مۇئمىنلەرگە كاتتا ساۋاب بار بولۇپ، ئۇ ئۈزۈلۈپ قالمايدىغان، دائىملىق نېئمەتلەرگە تولغان جەننەتلەردۇر.
22:57Page 339
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَا فَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ ٥٧
And they who disbelieved and denied Our signs - for those there will be a humiliating punishment.
ئاللاھقا كاپىر بولغان ۋە پەيغەمبىرىمىزگە نازىل قىلىنغان ئايەتلىرىمىزنى يالغانغا چىقارغان بەدبەختلەر ئۈچۈن خار قىلغۇچى ئازاب باركى، ئاللاھ ئۇلارنى جەھەننەمدە خار قىلىدۇ.
22:58Page 339
وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوٓاْ أَوۡ مَاتُواْ لَيَرۡزُقَنَّهُمُ ٱللَّهُ رِزۡقًا حَسَنٗاۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ٥٨
And those who emigrated for the cause of Allāh and then were killed or died - Allāh will surely provide for them a good provision. And indeed, it is Allāh who is the best of providers.
ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىش ۋە ئاللاھنىڭ دىنىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن يۇرت، ۋەتەنلىرىنى تاشلاپ ھىجرەت قىلىپ چىققانلار، ئاندىن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىپ ئۆلتۈرۈلگەن ياكى ئۆلگەنلەرگە ئاللاھ جەننەتتە ئۈزۈلمەيدىغان دائىملىق گۈزەل نېئمەتلەرنى رىزىق قىلىپ بېرىدۇ. رىزىق بەرگۈچىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىسى ھەقىقەتەن يالغۇز ئاللاھتۇر.
22:59Page 339
لَيُدۡخِلَنَّهُم مُّدۡخَلٗا يَرۡضَوۡنَهُۥۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٞ ٥٩
He will surely cause them to enter an entrance with which they will be pleased, and indeed, Allāh is Knowing and Forbearing.
ئاللاھ ئۇلارنى ئەلۋەتتە ئۇلار مەمنۇن بولىدىغان جاي جەننەتكە كىرگۈزىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ ئىش - ھەرىكەتلىرىنى ۋە نىيەتلىرىنى بىلگۈچىدۇر ۋە ھەلىمدۇركى، ئۇلارنى چېكىدىن ئاشقانلىقى تۈپەيلىدىن ئازابلاشقا ئالدىراپ كەتمەيدۇ.
22:60Page 339
۞ ذَٰلِكَۖ وَمَنۡ عَاقَبَ بِمِثۡلِ مَا عُوقِبَ بِهِۦ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيۡهِ لَيَنصُرَنَّهُ ٱللَّهُۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٞ ٦٠
That [is so]. And whoever responds [to injustice] with the equivalent of that with which he was harmed and then is tyrannized - Allāh will surely aid him. Indeed, Allāh is Pardoning and Forgiving.1
ئاللاھ يولىدا ھىجرەت قىلغانلارنى جەننەتكە كىرگۈزۈش، زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىنىڭ زۇلۇم قىلغۇچىغا تېگىشلىك جاۋابنى بېرىشكە رۇخسەت قىلىنغانلىقى ۋە ئۇ بۇنداق قىلغانلىقىغا قارىتا گۇناھكار بولمايدىغانلىقىدىن ئىبارەت بۇ ئىش يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغاندەكتۇر. باشقىلارغا چېقىلغۇچى ناۋادا بۇ قىلمىشىنى يەنە تەكرارلىسا، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىغا ياردەم بېرىدۇ. ئاللاھ شەكسىز مۇئمىنلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر.
22:61Page 339
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعُۢ بَصِيرٞ ٦١
That1 is because Allāh causes the night to enter the day and causes the day to enter the night and because Allāh is Hearing and Seeing.
بۇ ياردەم زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىغا بېرىلىدۇ، چۈنكى ئاللاھ ئۆزى خالىغان ئىشنى قىلىشقا قادىردۇر. كېچىنى كۈندۈزگە كىرگۈزۈش، كۈندۈزنى كېچىگە كىرگۈزۈش، ئىككىسىنىڭ بىرىنى يەنە بىرىدىن ئۇزۇن قىلىش ئاللاھنىڭ قۇدرىتىدىن، شۇنداقلا ئۇنىڭ بەندىلىرىنىڭ بارچە گەپ - سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، ئىش - ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنىڭ ئالامىتىدىندۇركى، ئۇنىڭغا بەندىلەرنىڭ ئەمەللىرىدىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ ھەمدە ئۇلارغا ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ.
22:62Page 339
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ ٦٢
That is because Allāh is the True Reality, and that which they call upon other than Him is falsehood, and because Allāh is the Most High, the Grand.
ئاللاھنىڭ كېچىنى كۈندۈزگە، كۈندۈزنى كېچىگە كىرگۈزۈشىدىن ئىبارەت يۇقىرىدا تىلغا ئېلىغان ئىشلار شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، ئاللاھ ھەقتۇر، ئاللاھنىڭ دىنى ھەقتۇر، ۋەدىسى ھەقتۇر، مۇئمىنلەرگە ياردەم بېرىشى ھەقتۇر. مۇشرىكلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنۇۋاتقان بۇتلىرى قىلچە ئاساسى يوق باتىلدۇر، ئاللاھ تائالا زاتىدا، قۇدرىتىدە ۋە ھۆكۈمرانلىقىدا مەخلۇقاتلىرىدىن ھەقىقەتەن ئۈستۈندۇر، كاتتىلىق، بۈيۈكلۈك ۋە ئۇلۇغلۇق يالغۇز ئاللاھقا مەنسۇپتۇر.
22:63Page 339
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَتُصۡبِحُ ٱلۡأَرۡضُ مُخۡضَرَّةًۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٞ ٦٣
Do you not see that Allāh has sent down rain from the sky and the earth becomes green? Indeed, Allāh is Subtle1 and Aware.2
ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھنىڭ ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدىغانلىقىنى، يامغۇردىن كېيىن يەر يۈزىنى ئۆسۈملۈكلەر بىلەن يېشىللىققا پۈركەيدىغانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ شەكسىزكى ئاللاھ بەندىلىرىگە كۆيۈمچاندۇركى، ئۇلارغا يامغۇر ياغدۇرۇپ، زېمىندا ئۆسۈملۈكلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى. ئۇ بەندىلىرىنىڭ ياخشى ئەمەللىرىدىن خەۋەرداردۇركى، ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىدىن ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ.
22:64Page 339
لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ ٦٤
To Him belongs what is in the heavens and what is on the earth. And indeed, Allāh is the Free of need, the Praiseworthy.
ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى يالغۇز ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ھەقىقەتەن ئاللاھ ھەممىدىن بىھاجەتتۇركى، مەخلۇقاتلىرىدىن ھېچ بىرىگە ئېھتىياجى چۈشمەيدۇ، ھەر قانداق ھالەتتە مەدھىيەلەنگۈچىدۇر.
22:65Page 340
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَٱلۡفُلۡكَ تَجۡرِي فِي ٱلۡبَحۡرِ بِأَمۡرِهِۦ وَيُمۡسِكُ ٱلسَّمَآءَ أَن تَقَعَ عَلَى ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ ٦٥
Do you not see that Allāh has subjected to you whatever is on the earth and the ships which run through the sea by His command? And He restrains the sky from falling upon the earth, unless by His permission. Indeed Allāh, to the people, is Kind and Merciful.
ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ تائالانىڭ زېمىندىكى جانلىق ۋە جانسىز بارلىق نەرسىلەرنى سېنىڭ ۋە باشقا بارلىق ئىنسانلارنىڭ مەنپەئەتلىرى ۋە ئېھتىياجلىرى ئۈچۈن بويسۇندۇرپ بەرگەنلىكىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئۇ يەنە ئۆز ئەمرى بىلەن دېڭىزدا كېمىلەرنى يۇرت كېزىپ قاتنايدىغان قىلىپ بويسۇرندۇرۇپ بەردى. ئاللاھ ئاسماننى رۇخسىتىسىز زېمىنغا چۈشۈپ كېتىشتىن تۇتۇپ تۇرىدۇ. ئەگەر ئاللاھ ئاسماننىڭ زېمىنغا چۈشۈشىگە رۇخسەت قىلغان بولسا ئەلۋەتتە چۈشۈپ كېتەتتى. شەكسىزكى ئاللاھ ئىنسانلارغا تولىمۇ كۆيۈمچان ۋە مېھرىباندۇركى، ئىنسانلار شۇنچە زۇلۇم قىلىپ تۇرسىمۇ ئۇ يەنىلا مۇشۇنچىۋالا نەرسىلەرنى ئۇلارنىڭ خىزمىتىگە سېلىپ بەردى.
22:66Page 340
وَهُوَ ٱلَّذِيٓ أَحۡيَاكُمۡ ثُمَّ يُمِيتُكُمۡ ثُمَّ يُحۡيِيكُمۡۗ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَكَفُورٞ ٦٦
And He is the one who gave you life; then He causes you to die and then will [again] give you life. Indeed, mankind is ungrateful.
ئاللاھ سىلەرنى يوقتىن بار قىلغاندىن كېيىن سىلەرگە ھاياتلىق ئاتا قىلدى، ئاندىن ئۆمرۈڭلار تۈگىگەندە جېنىڭلارنى ئالىدۇ، ئاندىن كېيىن ئەمەللىرىڭلاردىن ھېساب ئېلىپ، سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىش ئۈچۈن ئۆلۈپ كەتكىنىڭلاردىن كېيىن سىلەرنى تىرگۈزىدۇ. شەكسىزكى ئىنسان ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرى شۇنچىۋالا ئاشكارا تۇرسىمۇ ئاللاھ بىلەن قوشۇپ باشقىلارغا قۇلچىلىق قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە كۆپ تۇزكورلۇق قىلغۇچىدۇر.
22:67Page 340
لِّكُلِّ أُمَّةٖ جَعَلۡنَا مَنسَكًا هُمۡ نَاسِكُوهُۖ فَلَا يُنَٰزِعُنَّكَ فِي ٱلۡأَمۡرِۚ وَٱدۡعُ إِلَىٰ رَبِّكَۖ إِنَّكَ لَعَلَىٰ هُدٗى مُّسۡتَقِيمٖ ٦٧
For every [religious] community We have appointed rites which they perform. So, [O Muḥammad], let them [i.e., the disbelievers] not contend with you over the matter but invite [them] to your Lord. Indeed, you are upon straight guidance.
ھەر بىر مىللەت ئۈچۈن بىر شەرىئەت بېكىتتۇق، ئۇلار شۇ شەرىئەت بويىچە ئەمەل قىلىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! مۇشرىكلار ۋە باشقا دىندىكىلەر سەن بىلەن شەرىئەت توغرىسىدا دەتالاش قىلمىسۇن. سەن ئۇلاردىن بەكرەك ھەقىقەتكە لايىق. چۈنكى ئۇلار خاتالىق تەرەپدارلىرىدۇر. ئىنسانلارنى تەۋھىدنى ئاللاھقا خالىس قىلىشقا چاقىرغىن. شەكسىزكى سەن قىلچە ئەگرىلىك بولمىغان توغرا يول ئۈستىدىدۇرسەن.
22:68Page 340
وَإِن جَٰدَلُوكَ فَقُلِ ٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَعۡمَلُونَ ٦٨
And if they dispute with you, then say, "Allāh is most knowing of what you do.
دەلىل - پاكىتلار ئوتتۇرىغا چىقىپ بولغاندىن كېيىنمۇ ئۇلار يەنىلا سەن بىلەن جىدەللىشىمىز دەپ تۇرۇۋالسا تەھدىت ئۇسلۇبىدا: ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلارنى ئوبدان بىلىدۇ، ئۇنىڭغا ئەمەللىرىڭلاردىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ ۋە سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ، دەپ ئۇلارنىڭ ئىشىنى ئاللاھقا تاپشۇرغىن.
22:69Page 340
ٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ٦٩
Allāh will judge between you on the Day of Resurrection concerning that over which you used to differ."
ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى بۇ دۇنيا ۋە دىن ئىشىدا ئىختىلاپلىشىپ قالغان مۇئمىن ۋە كاپىر بەندىلىرى ئارىسىدا ھۆكۈم چىقىرىدۇ.
22:70Page 340
أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ ٧٠
Do you not know that Allāh knows what is in the heaven and earth? Indeed, that is in a Record.1 Indeed that, for Allāh, is easy.
ئەي پەيغەمبەر! بىلمەمسەنكى، ئاللاھ ھەقىقەتەن ئاسماندىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسىنى بىلىپ تۇرىدۇ، ئاسمان بىلەن زېمىن ئارىسىدىكى ھېچ نەرسە ئۇنىڭغا مەخپىي قالمايدۇ، بۇنىڭ ئىلمى ھەقىقەتەن لەۋھۇلمەھپۇزدا پۈتۈلگەن بولۇپ، بۇنىڭ ھەممىسىنى بىلىش ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالاغا ئاساندۇر.
22:71Page 340
وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَمۡ يُنَزِّلۡ بِهِۦ سُلۡطَٰنٗا وَمَا لَيۡسَ لَهُم بِهِۦ عِلۡمٞۗ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِن نَّصِيرٖ ٧١
And they worship besides Allāh that for which He has not sent down authority and that of which they have no knowledge. And there will not be for the wrongdoers any helper.
مۇشرىكلار ئاللاھنى قويۇپ بۇتلارغا چوقۇنىدۇ، ئاللاھ ئۆزىنىڭ كىتابىدا بۇتلارغا چوقۇنۇش ھەققىدە ھېچ قانداق دەلىل چۈشۈرمىگەن، ئۇلارنىڭمۇ بۇ ھەقتە ھېچقانداق ئىلمىي ئاساسى يوق. ئۇلارنىڭ ئاساسى پەقەت ئاتا - بوۋىلىرىغا قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىشتۇر. زالىملارنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قوغداپ قالالايدىغان ھېچ قانداق ياردەمچى بولمايدۇ.
22:72Page 340
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ تَعۡرِفُ فِي وُجُوهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلۡمُنكَرَۖ يَكَادُونَ يَسۡطُونَ بِٱلَّذِينَ يَتۡلُونَ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِنَاۗ قُلۡ أَفَأُنَبِّئُكُم بِشَرّٖ مِّن ذَٰلِكُمُۚ ٱلنَّارُ وَعَدَهَا ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ ٧٢
And when Our verses are recited to them as clear evidences, you recognize in the faces of those who disbelieve disapproval. They are almost on the verge of assaulting those who recite to them Our verses. Say, "Then shall I inform you of [what is] worse than that?1 [It is] the Fire which Allāh has promised those who disbelieve, and wretched is the destination."
ئۇلارغا قۇرئان كەرىمدىن بىزنىڭ روشەن ئايەتلىرىمىزنى ئوقۇپ بەرگەن ۋاقتىڭدا ئاللاھقا كاپىر بولغانلار ئايەتلەرنى ئاڭلاپ قاپاقلىرىنى تۈرگەنلىكتىن ئۇلارنىڭ چىرايلىرىدا يامان كۆرۈش ئالامەتلىرىنى كۆرىسەن. ئۇلار قاتتىق ئاچچىقى كەلگەنلىكتىن ئۆزلىرىگە ئايەتلىرىمىزنى ئوقۇپ بەرگەن مۇئمىنلەرگە ھۇجۇم قىلغىلى تاس قالىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتىقىنكى، مەن سىلەرگە سىلەرنىڭ ئاچچىقىڭلاردىن ۋە قوشۇمىڭلارنىڭ تۈرۈلگىنىدىنمۇ يامانراق بىر ئىشنى ئېيتىپ بېرەيمۇ؟ ئۇ ئىش بولسا ئاللاھ كاپىرلانى كىرگۈزىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلغان دوزاختۇر، ئۇلار قايتىپ بارىدىغان جاي نېمىدېگەن يامان!
22:73Page 341
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٞ فَٱسۡتَمِعُواْ لَهُۥٓۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَن يَخۡلُقُواْ ذُبَابٗا وَلَوِ ٱجۡتَمَعُواْ لَهُۥۖ وَإِن يَسۡلُبۡهُمُ ٱلذُّبَابُ شَيۡـٔٗا لَّا يَسۡتَنقِذُوهُ مِنۡهُۚ ضَعُفَ ٱلطَّالِبُ وَٱلۡمَطۡلُوبُ ٧٣
O people, an example is presented, so listen to it. Indeed, those you invoke besides Allāh will never create [as much as] a fly, even if they gathered together for it [i.e., that purpose]. And if the fly should steal from them a [tiny] thing, they could not recover it from him. Weak are the pursuer and pursued.1
ئەي ئىنسانلار! مۇنداق بىر مىسال كەلتۈرۈلىدۇ، ئۇنىڭغا قۇلاق سېلىڭلار ۋە ئىبرەت ئېلىڭلار! شۈبھىسىزكى سىلەر ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنۇۋاتقان بۇتلار ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەر ئاجىزلىقىدىن كىچىككىنە چىۋىنغا چاغلىق نەرسىنىمۇ يارىتالمايدۇ، گەرچە ئۇلارنىڭ ھەممىسى شۇنى يارىتىشقا بىرلەشكەن تەقدىردىمۇ يارىتالمايدۇ. ناۋادا چىۋىن ئۇلارغا سۈركەپ قويۇلغان خۇشپۇراق ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان نەرسىدىن بىرەرنى ئېلىپ قاچسا، ئۇلارنىڭ ئۇنى چىۋىندىن ئېلىۋېلىشقىمۇ كۈچى يەتمەيدۇ. ئۇلارنىڭ چىۋىننى يارىتىشقا ھەمدە كىچىككىنە چىۋىندىن ئۆزىنىڭ نەرسىلىرىنى ئېلىۋېلىشقىمۇ كۈچى يەتمىگەنلىكىدىن ئۇلارنىڭ ئۇنىڭدىن چوڭ ئىشنى ھەرگىز قىلالمايدىغانلىقى ئاشكارا بولدى. ئۇنداق بولغان ئىكەن، ئۇلار -شۇنداق ئاجىز تۇرۇغلۇق- قانداقسىگە ئاللاھنى قويۇپ شۇ نەرسىلەرگە چوقۇنىدۇ؟ بۇ دەۋاگەر، يەنى چوقۇنۇلغان بۇت ئاجىز بولۇپ، بۇنىڭ ھەتتا چىۋىن ئېلىپ قاچقان نەرسىنى ئېلىۋېلىشقىمۇ كۈچى يەتمەيدۇ. بۇ جاۋابكار چىۋىنمۇ ئاجىزدۇر.
22:74Page 341
مَا قَدَرُواْ ٱللَّهَ حَقَّ قَدۡرِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ٧٤
They have not appraised Allāh with true appraisal.1 Indeed, Allāh is Powerful and Exalted in Might.
ئۇلار ئاللاھقا ئۇنىڭ بىر قىسىم مەخلۇقاتلىرىنى شېرىك قىلىپ چوقۇنۇپ ئاللاھنى ئۆز لايىقىدا ئۇلۇغلىمىدى. شەكسىزكى ئاللاھ ئەلۋەتتە كۈچلۈكتۇر. ئاسمانلارنى، زېمىننى ۋە ئۇ ئىككىسىدىكى بارلىق نەرسىلەرنى يارىتىش ئاللاھنىڭ كۈچلۈكلۈكى ۋە قۇدرىتىدىندۇر. ئاللاھ ھېچكىم يېڭەلمەيدىغان غالىبتۇر، ئۇ مۇشرىكلارنىڭ بۇتلىرىغا ئوخشىمايدۇ. چۈنكى مۇشرىكلارنىڭ بۇتلىرى كىچىككىنە نەرسىنىمۇ يارىتالمايدىغان دەرىجىدە نەقەدەر ئاجىزدۇر.
22:75Page 341
ٱللَّهُ يَصۡطَفِي مِنَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ رُسُلٗا وَمِنَ ٱلنَّاسِۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعُۢ بَصِيرٞ ٧٥
Allāh chooses from the angels messengers and from the people. Indeed, Allāh is Hearing and Seeing.
ئاللاھ تائالا پەرىشتىلەردىن ئەلچىلەرنى تاللايدۇ، شۇنىڭدەك ئىنسانلاردىنمۇ ئەلچىلەرنى تاللايدۇ، مەسىلەن، جىبرىئىل ئەلەيھىسسالامغا ئوخشاش بىر قىسىم پەرىشتىلەرنى ئىنسانلار ئىچىدىن چىققان پەيغەمبەرلەرگە ئەۋەتىدۇ، ئىنسانلار ئىچىدىن پەيغەمبەرلەرنى كىشىلەرگە دىننى يەتكۈزۈشكە ئەۋەتىدۇ. ئاللاھ تائالا ھەقىقەتەن مۇشرىكلارنىڭ پەيغەمبەرلەرتوغرىسىدا دېيىشكەن سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرىدۇ، ئۆزىنىڭ ئەلچىلىكىگە تاللىغان كىشىنىمۇ كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر.
22:76Page 341
يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ٧٦
He knows what is [presently] before them and what will be after them.1 And to Allāh will be returned [all] matters.
ئاللاھ تائالا پەرىشتىلەردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان پەيغەمبەرلەرنىڭ يارىتىشتىن بۇرۇنقى ئەھۋالىنىمۇ، ئۇلار ۋاپات بولغاندىن كېيىنكى ئەھۋالىنىمۇ ياخشى بىلىدۇ، قىيامەت كۈنى ئىشلارنىڭ ھەممىسى يالغۇز ئاللاھقىلا قايتۇرۇلىدۇكى، ئۇ بەندىلەرنى تىرگۈزۈپ، ئۇلارنىڭ قىلغان ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ.
22:77Page 341
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱرۡكَعُواْ وَٱسۡجُدُواْۤ وَٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمۡ وَٱفۡعَلُواْ ٱلۡخَيۡرَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ۩ ٧٧
O you who have believed, bow and prostrate and worship your Lord and do good - that you may succeed.
ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھ يولغا قويغان شەرىئەتكە ئەمەل قىلغان مۇئمىنلەر! نامازلىرىڭلاردا يالغۇز ئاللاھقىلا رۇكۇ قىلىڭلار ۋە سەجدە قىلىڭلار، خەيرى - ئېھسان ۋە سىلە - رەھىم قاتارلىق ياخشى ئەمەللەرنى قىلىڭلاركى، كۆزلىگەن مەقسىتىڭلارغا يەتكەيسىلەر.
22:78Page 341
وَجَٰهِدُواْ فِي ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦۚ هُوَ ٱجۡتَبَىٰكُمۡ وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٖۚ مِّلَّةَ أَبِيكُمۡ إِبۡرَٰهِيمَۚ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ مِن قَبۡلُ وَفِي هَٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيۡكُمۡ وَتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِۚ فَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعۡتَصِمُواْ بِٱللَّهِ هُوَ مَوۡلَىٰكُمۡۖ فَنِعۡمَ ٱلۡمَوۡلَىٰ وَنِعۡمَ ٱلنَّصِيرُ ٧٨
And strive for Allāh with the striving due to Him. He has chosen you and has not placed upon you in the religion any difficulty. [It is] the religion of your father, Abraham. He [i.e., Allāh] named you "Muslims" before [in former scriptures] and in this [revelation] that the Messenger may be a witness over you and you may be witnesses over the people. So establish prayer and give zakāh and hold fast to Allāh. He is your protector; and excellent is the protector, and excellent is the helper.
پەقەت ئاللاھنىڭ رازىلىقىنىلا كۆزلەپ ئاللاھنىڭ يولىدا جىھاد قىلىڭلار، ئاللاھ سىلەرنى (شۇنىڭ ئۈچۈن) تاللىدى، دىنىڭلار كەڭرى قىلدى، ئۇنىڭدا تارچىلىق ۋە قىيىنچىلىق قىلمىدى. بۇ كەڭرى دىن ئاتاڭلار ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىدۇر. ئاللاھ تائالا سىلەرنى ئىلگىرىكى كىتابلاردىمۇ، قۇرئان كەرىمدىمۇ مۇسۇلمان دەپ ئاتىدى. (بۇ)، پەيغەمبەرنىڭ سىلەرنىڭ ئۈستۈڭلاردىن سىلەرگە يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان نەرسىنى يەتكۈزگەنلىكى ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىشى، سىلەرنىڭمۇ ئىلگىرىكى ئۈممەتلەر ئۈستىدىن ئۇلارنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ ۋەزىپىلىرىنى ئادا قىلغانلىقىغا گۇۋاھلىق بېرىشىڭلار ئۈچۈندۇر. بۇنىڭغا قارىتا نامازنى مۇكەممەل ئوقۇش ئارقىلىق ئاللاھقا شۈكۈر قىلىڭلار، ماللىرىڭلارنىڭ زاكىتىنى بېرىڭلار، ئاللاھقا سىغىنىڭلار، ئىشلىرىڭلاردا ئۇنىڭغا تايىنىڭلار. چۈنكى ئاللاھ مۇئمىنلەردىن ئۇنى دوست تۇتقانلارنىڭ ئەڭ ياخشى ئىگىسىدۇر، ئۇ مۇئمىنلەردىن ياردەم تىلىگەنلەرنىڭ ئەڭ ياخشى ياردەمچىسىدۇر. ئۇنداق بولغان ئىكەن، ئۇنى دوست تۇتساڭلار، ئۇ سىلەرگە ئىگە بولىدۇ. ئۇنىڭدىن ياردەم تىلىسەڭلار، ئۇ سىلەرگە ياردەم بېرىدۇ.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences