Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-Qasas 28:52–88
28:52Page 392
ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِهِۦ هُم بِهِۦ يُؤۡمِنُونَ ٥٢
Those to whom We gave the Scripture before it - they1 are believers in it.
قۇرئان نازىل بولۇشتىن بۇرۇن تەۋراتقا بولغان ئىمانىدا مۇستەھكەم تۇرغانلار قۇرئانغىمۇ ئىشىنىدۇ، چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كىتابىدا قۇرئان ۋە ئۇنىڭ سۈپەتلىرى ھەققىدىكى مەلۇماتلارنى بىلىدۇ.
28:53Page 392
وَإِذَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِهِۦٓ إِنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّنَآ إِنَّا كُنَّا مِن قَبۡلِهِۦ مُسۡلِمِينَ ٥٣
And when it is recited to them, they say, "We have believed in it; indeed, it is the truth from our Lord. Indeed we were, [even] before it, Muslims [i.e., submitting to Allāh]."
ئۇلارغا قۇرئان ئوقۇپ بېرىلسە: بىز قۇرئانغا ئىشەندۇق. شۈبھىسزكى، ئۇ پەرۋەردىگارىمىز تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان، شەكسىز ھەقىقەتتۇر. بىز بۇ قۇرئان نازىل بولۇشتىن بۇرۇنمۇ مۇسۇلمان ئىدۇق، چۈنكى بىز ئۇنىڭدىن ئىلگىرى پەيغەمبەرلەر ئېلىپ كەلگەن نەرسىگە ئىمان ئېيتقان ئىدۇق، دەيدۇ.
28:54Page 392
أُوْلَٰٓئِكَ يُؤۡتَوۡنَ أَجۡرَهُم مَّرَّتَيۡنِ بِمَا صَبَرُواْ وَيَدۡرَءُونَ بِٱلۡحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ يُنفِقُونَ ٥٤
Those will be given their reward twice for what they patiently endured and [because] they avert evil through good, and from what We have provided them they spend.
ئاللاھ تائالا يۇقىرىدىكى سۈپەتلەرگە ئىگە ئاشۇ كىشىلەرنىڭ ئەمىلىنىڭ ساۋابىنى ھەسسىلەپ بېرىدۇ. چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كىتابىغا بولغان ئىمانىدىمۇ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەيغەمبەر بولۇپ كەلگەن چاغدا ئۇنىڭغا بولغان ئىمانىدىمۇ مۇستەھكەم تۇردى. ئۇلار ياخشى ئەمەللىرى ئارقىلىق قىلىپ سالغان گۇناھلىرىنى يۇيىدۇ، بىز بەرگەن رىزىقلاردىن ياخشىلىق يوللىرىغا سەرپ قىلىدۇ.
28:55Page 392
وَإِذَا سَمِعُواْ ٱللَّغۡوَ أَعۡرَضُواْ عَنۡهُ وَقَالُواْ لَنَآ أَعۡمَٰلُنَا وَلَكُمۡ أَعۡمَٰلُكُمۡ سَلَٰمٌ عَلَيۡكُمۡ لَا نَبۡتَغِي ٱلۡجَٰهِلِينَ ٥٥
And when they hear ill speech, they turn away from it and say, "For us are our deeds, and for you are your deeds. Peace will be upon you;1 we seek not the ignorant."
ئەھلى كىتابتىن بولغان بۇ مۇئمىنلەر بىھۇدە سۆزلەرنى ئاڭلىغان چاغدا پەرۋا قىلماستىن ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈپ، بۇ گەپنى دېگۈچىلەرگە: بىز ئەمەللىرىمىزنىڭ مۇكاپاتىنى ئۆزىمىز كۆرىمىز، سىلەرمۇ ئەمەللىرىڭلارنىڭ جازاسىنى تارتىسىلەر. بىز سىلەرنى تىللاپ، ئازار بەرمەيمىز. دىنىمىز ۋە دۇنيايىمىزغا زىيىنى بولغاچقا نادانلار بىلەنمۇ ھەمسۆھبەت بولمايمىز، دەيدۇ.
28:56Page 392
إِنَّكَ لَا تَهۡدِي مَنۡ أَحۡبَبۡتَ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُهۡتَدِينَ ٥٦
Indeed, [O Muḥammad], you do not guide whom you like, but Allāh guides whom He wills. And He is most knowing of the [rightly] guided.
ئەي پەيغەمبەر! شۈبھىسىزكى، سەن ئەبۇ تالىب ۋە شۇنىڭدەك ئۆزۈڭ ياخشى كۆرگەن كىشىلەرنى ئىمانغا ھىدايەت قىلالمايسەن، لېكىن يەككە - يېگانە ئاللاھ ئۆزى خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلىدۇ. ئۇ ئۆز ئىلمى ئەزەلىيسىدە كىمنىڭ توغرا يول تاپالايدىغانلىقىنى ئوبدان بىلىدۇ.
28:57Page 392
وَقَالُوٓاْ إِن نَّتَّبِعِ ٱلۡهُدَىٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفۡ مِنۡ أَرۡضِنَآۚ أَوَلَمۡ نُمَكِّن لَّهُمۡ حَرَمًا ءَامِنٗا يُجۡبَىٰٓ إِلَيۡهِ ثَمَرَٰتُ كُلِّ شَيۡءٖ رِّزۡقٗا مِّن لَّدُنَّا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ٥٧
And they [i.e., the Quraysh] say, "If we were to follow the guidance with you, we would be swept1 from our land." Have We not established for them a safe sanctuary to which are brought the fruits of all things as provision from Us? But most of them do not know.
مەككىلىك مۇشرىكلار ئىسلامغا كىرىپ، ئىمان ئېيتماسلىققا باھانە كۆرسىتىپ: ئەگەر بىز سەن ئېلىپ كەلگەن بۇ دىنغا ئەگەشسەك دۈشمەنلىرىمىز بىزدىن زېمىنىمىزنى تېزلا تارتىۋالىدۇ، دېيىشتى. بىز ئۇلارنى قان تۆكۈش ۋە زۇلۇم قىلىش چەكلەنگەن ھەرەمگە يەرلەشتۈرمىدۇقمۇ؟ ئۇلار ھەرەمدە باشقىلارنىڭ ھۇجۇمىدىن خاتىرجەم ياشاۋاتمامدۇ؟ ھەرەمگە تۈرلۈك - تۈمەن مېۋىلەر ئېلىپ كېلىنىدۇ، ئۇ مېۋىلەرنى بىز ئۆز دەرگاھىمىزدىن رىزىق قىلىپ كەلتۈرۈپ بەردۇق. لېكىن ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىگە ئاتا قىلغان نېئمەتلەرنى تونۇپ، ئۇنىڭغا شۈكرى قىلمايدۇ.
28:58Page 392
وَكَمۡ أَهۡلَكۡنَا مِن قَرۡيَةِۭ بَطِرَتۡ مَعِيشَتَهَاۖ فَتِلۡكَ مَسَٰكِنُهُمۡ لَمۡ تُسۡكَن مِّنۢ بَعۡدِهِمۡ إِلَّا قَلِيلٗاۖ وَكُنَّا نَحۡنُ ٱلۡوَٰرِثِينَ ٥٨
And how many a city have We destroyed that was insolent in its [way of] living, and those are their dwellings which have not been inhabited after them except briefly.1 And it is We who were the inheritors.
ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى ئىنكار قىلىپ، گۇناھ - مەئسىيەتلەرگە چۆمگەن يۇرت ئاھالىسى نېمىدېگەن كۆپ - ھە! بىز ئۇلارغا ئازاب ئەۋەتىپ ھالاك قىلدۇق. ئەنە ئاشۇ ئۇلارنىڭ تۇرالغۇ جايلىرى بولۇپ، ئۇنىڭدىن ئۆتىدىغان كىشىلەرنىڭ ئايىغىمۇ ئاللىبۇرۇن ئۈزۈلگەن، ئۇ يۇرتلارنىڭ ئاھالىسىدىن كېيىن بىر قىسىم يولۇچىلار ئازغىنە ۋاقىت تۇرغاندىن باشقا ھېچكىم تۇرۇپ باققىنىمۇ يوق. بىز ئاسمانلارغا، زېمىنغا ۋە ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بارلىق نەرسىلەرگە ۋارىسلىق قىلدۇق.
28:59Page 392
وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهۡلِكَ ٱلۡقُرَىٰ حَتَّىٰ يَبۡعَثَ فِيٓ أُمِّهَا رَسُولٗا يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِنَاۚ وَمَا كُنَّا مُهۡلِكِي ٱلۡقُرَىٰٓ إِلَّا وَأَهۡلُهَا ظَٰلِمُونَ ٥٩
And never would your Lord have destroyed the cities until He had sent to their mother [i.e., principal city] a messenger reciting to them Our verses. And We would not destroy the cities except while their people were wrongdoers.
ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ چوڭ يۇرتلارغا پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق يۇرت ئاھالىسىگە كەڭچىلىق قىلماي تۇرۇپ يۇرتلارنى ھالاك قىلغۇچى بولمىدى، شۇنداقلا ئۇ سېنى يۇرتلارنىڭ مەركىزى بولغان مەككىگە پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتى. بىز ھېچقانداق يۇرت ئاھالىسىنى ئۇلار ھەقىقەت ئۈستىدە تۇرغان ھالەتلىرىدە ھالاك قىلمىدۇق، پەقەت بىز ئۇلارنى كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ - مەئسىيەتلەر ئارقىلىق زالىم بولغان چاغدىلا ھالاك قىلدۇق.
28:60Page 393
وَمَآ أُوتِيتُم مِّن شَيۡءٖ فَمَتَٰعُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَزِينَتُهَاۚ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ وَأَبۡقَىٰٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ٦٠
And whatever thing you [people] have been given - it is [only for] the enjoyment of worldly life and its adornment. And what is with Allāh is better and more lasting; so will you not use reason?
ئاللاھ تائالا سىلەرگە نېمىلا بەرمىسۇن، ئۇ سىلەر دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان ۋە زىننەتلىنىدىغان نەرسىلەردۇر،ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىكى كاتتا ساۋاب - مۇكاپاتلار دۇنيانىڭ نازۇنېئمەتلىرى ۋە زىبۇزىننەتلىرىدىن كۆپ ياخشىدۇر ۋە مەڭگۈلۈكتۇر. شۇڭا سىلەر ئەقلىڭلارنى ئىشلىتىپ، ئۆتكۈنچى مەنپەئەتنى قويۇپ، مەڭگۈ يوقالمايدىغان نېئمەتنى تاللىمامسىلەر؟
28:61Page 393
أَفَمَن وَعَدۡنَٰهُ وَعۡدًا حَسَنٗا فَهُوَ لَٰقِيهِ كَمَن مَّتَّعۡنَٰهُ مَتَٰعَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا ثُمَّ هُوَ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ مِنَ ٱلۡمُحۡضَرِينَ ٦١
Then is he whom We have promised a good promise which he will meet [i.e., obtain] like he for whom We provided enjoyment of worldly life [but] then he is, on the Day of Resurrection, among those presented [for punishment in Hell]?
بىز ئاخىرەتتە جەننەتنى ۋە ئۇنىڭ ئىچىدىكى ئۈزۈلمەس نېئمەتلەرنى ۋەدە قىلغان ئادەم بىلەن، دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان مال - دۇنيا ۋە زىبۇ-زىننەتلەرنى بەرگەن، ئاندىن قىيامەت كۈنى جەھەننەمنىڭ ئازابىغا دۇچار بولىدىغان ئادەم بىلەن ئوخشاشمۇ؟.
28:62Page 393
وَيَوۡمَ يُنَادِيهِمۡ فَيَقُولُ أَيۡنَ شُرَكَآءِيَ ٱلَّذِينَ كُنتُمۡ تَزۡعُمُونَ ٦٢
And [warn of] the Day He will call them and say, "Where are My 'partners' which you used to claim?"
ئۇ كۈندە پەرۋەردىگارى ئۇلارغا: سىلەر مېنى قويۇپ چوقۇنغان ھەمدە ئۇلارنىڭ مېنىڭ شېرىكلىرىم ئىكەنلىكىنى دەۋا قىلغان شېرىكلىرىم قەيەردە؟ دەپ نىدا قىلىدۇ.
28:63Page 393
قَالَ ٱلَّذِينَ حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقَوۡلُ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَغۡوَيۡنَآ أَغۡوَيۡنَٰهُمۡ كَمَا غَوَيۡنَاۖ تَبَرَّأۡنَآ إِلَيۡكَۖ مَا كَانُوٓاْ إِيَّانَا يَعۡبُدُونَ ٦٣
Those upon whom the word1 will have come into effect will say, "Our Lord, these are the ones we led to error. We led them to error just as we were in error. We declare our disassociation [from them] to You. They did not used to worship [i.e., obey] us."2
كۇپرىغا چاقىرغۇچىلاردىن ئازابقا تېگىشلىك بولغانلار: ئەي رەببىمىز! بىز ئۆزىمىز ئازغۇن بولغاچقا ئۇلارنى ئازدۇرۇپتۇق، ئەمدى ئۇلاردىن يىراقلىشىپ ساڭا يېقىنلاشتۇق. ئۇلار بىزگە چوقۇنمايتتى، پەقەتلا شەيتانلارغا چوقۇناتتى، دېيىشىدۇ.
28:64Page 393
وَقِيلَ ٱدۡعُواْ شُرَكَآءَكُمۡ فَدَعَوۡهُمۡ فَلَمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَهُمۡ وَرَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۚ لَوۡ أَنَّهُمۡ كَانُواْ يَهۡتَدُونَ ٦٤
And it will be said, "Invoke your 'partners,'" and they will invoke them; but they will not respond to them, and they will see the punishment. If only they had followed guidance!
ئۇلارغا: شېرىكلىرىڭلارنى چاقىرىڭلار، سىلەرنى دۇچار بولغان بۇ خارلىقتىن قۇتۇلدۇرسۇن، دېيىلگىنىدە ئۇلار شېرىكلىرىنى چاقىرىدۇ، لېكىن ئۇلاردىن ھېچقانداق سادا كەلمەيدۇ. ئۇلار ئۆزلىرى ئۈچۈن تەييارلانغان ئازابنى كۆرگىنىدە دۇنيادىكى ۋاقىتلىرىدا ھىدايەت تاپقان بولۇشلىرىنى ئارزۇ قىلىدۇ.
28:65Page 393
وَيَوۡمَ يُنَادِيهِمۡ فَيَقُولُ مَاذَآ أَجَبۡتُمُ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ٦٥
And [mention] the Day He will call them and say, "What did you answer the messengers?"
ئۇ كۈندە پەرۋەردىگارى ئۇلارغا: مەن سىلەرگە ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلىرىمگە قانداق جاۋاب بەرگەن ئىدىڭلار؟ دەپ نىدا قىلىدۇ.
28:66Page 393
فَعَمِيَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَنۢبَآءُ يَوۡمَئِذٖ فَهُمۡ لَا يَتَسَآءَلُونَ ٦٦
But the information1 will be unapparent to them that Day, so they will not [be able to] ask one another.
ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن باھانە - سەۋەبلىرى ئۇلارغا مەخپىي بولۇپ، ھېچ نەرسىنى ئەسلىيەلمەيدۇ، بىر - بىرىدىنمۇ سورىشالمايدۇ، چۈنكى ئۇلار كۈتۈلمىگەن ئالاقىزادىلىك ئىچىدە بولۇپ، ئۆزلىرى دۇچار بولغان ئازابقا چىن پۈتمەيتتى.
28:67Page 393
فَأَمَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَعَسَىٰٓ أَن يَكُونَ مِنَ ٱلۡمُفۡلِحِينَ ٦٧
But as for one who had repented, believed, and done righteousness, it is expected [i.e., promised by Allāh] that he will be among the successful.
بۇ مۇشرىكلار ئىچىدىن كۇپرىسىدىن تەۋبە قىلىپ، ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ئىمان ئېيتقان، ياخشى ئەمەل قىلغانلارغا كەلسەك، بۇلار كۆزلىگەن مەقسىتىگە يېتىپ، ئەنسىز ئاقىۋەتتىن قۇتۇلغۇچىلاردىن بولۇشى ئۈمىدلىكتۇر.
28:68Page 393
وَرَبُّكَ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخۡتَارُۗ مَا كَانَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُۚ سُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ ٦٨
And your Lord creates what He wills and chooses; not for them was the choice. Exalted is Allāh and high above what they associate with Him.
ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ خالىغىنىنى يارىتىدۇ، خالىغان ئادەمنى ئۆز ئىتائىتىگە ۋە پەيغەمبەرلىكىگە تاللايدۇ. مۇشرىكلارنىڭ ئاللاھقا ئېتىراز بىلدۈرۈش ھوقۇقى يوق. ئاللا ئۇلار چوقۇنۇۋاتقان شېرىكلەردىن پاكتۇر ۋە مۇقەددەستۇر.
28:69Page 393
وَرَبُّكَ يَعۡلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمۡ وَمَا يُعۡلِنُونَ ٦٩
And your Lord knows what their breasts conceal and what they declare.
پەرۋەردىگارىڭ ئۇلارنىڭ دىللىرىدا يوشۇرغانلىرىنىمۇ، ئاشكارا قىلغانلىرىنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭغا بۇلاردىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ، شۇنداقلا ئاللاھ ئۇلارغا ئەمەللىرىگە يارىشا جازا - مۇكاپات بېرىدۇ.
28:70Page 393
وَهُوَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ لَهُ ٱلۡحَمۡدُ فِي ٱلۡأُولَىٰ وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَهُ ٱلۡحُكۡمُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ٧٠
And He is Allāh; there is no deity except Him. To Him is [due all] praise in the first [life] and the Hereafter. And His is the [final] decision, and to Him you will be returned.
ئۇ ئاللاھ تائالادۇركى، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقىي مەبۇد يوق، بۇ دۇنيادىمۇ، ئاخىرەتتىمۇ بارلىق ھەمدۇسانا يالغۇز ئاللاھقا خاستۇر، چوقۇم ئىجرا بولىدىغان، ئەمەلدىن قالمايدىغان ھۆكۈم پەقەت ئاللاھقا خاستۇر. سىلەر قىيامەت كۈنى ھېساب ۋە جازا - مۇكاپات ئۈچۈن يەككە - يېگانە ئاللاھ تەرىپىگە قايتۇرۇلىسىلەر.
28:71Page 394
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمُ ٱلَّيۡلَ سَرۡمَدًا إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَنۡ إِلَٰهٌ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَأۡتِيكُم بِضِيَآءٍۚ أَفَلَا تَسۡمَعُونَ ٧١
Say, "Have you considered:1 if Allāh should make for you the night continuous until the Day of Resurrection, what deity other than Allāh could bring you light? Then will you not hear?"
ئى پەيغەمبەر، مۇشرىكلارغا ئيتقىنكى، قېنى دەپ بېقىڭلار! ئەگەر ئاللاھ سىلەرگە كېچىنى داۋاملىق، ئىزچىل قىلىۋەتسە، تا قىيامەتكە قەدەر ئۈزلۈكسىز كېچە بولسا، سىلەرگە كۈندۈزنىڭ يورۇقىغا ئوخشاش يورۇقلۇق ئەكېلەلەيدىغان ئاللاھتىن باشقا بىرەر مەبۇد بارمۇ؟ بۇ دەلىللەرنى ئاڭلاپ، سىلەرگە بۇنى ئەكېلەلەيدىغان ئاللاھتىن باشقا ئىلاھنىڭ يوقلۇقىنى بىلمەمسىلەر؟
28:72Page 394
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمُ ٱلنَّهَارَ سَرۡمَدًا إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَنۡ إِلَٰهٌ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَأۡتِيكُم بِلَيۡلٖ تَسۡكُنُونَ فِيهِۚ أَفَلَا تُبۡصِرُونَ ٧٢
Say, "Have you considered: if Allāh should make for you the day continuous until the Day of Resurrection, what deity other than Allāh could bring you a night in which you may rest? Then will you not see?"
ئەي پەيغەمبەر! ئۇلاغا ئېيتقىنكى، ئېيتىپ بېقىڭلارچۇ؟ ئەگەر ئاللاھ سىلەرگە كۈندۈزنى تا قىيامەت كۈنىگىچە داۋاملىق سوزىدىغان بولسا، كۈندۈزدە ئىشلەپ چارچىغانلىقتىن ئارام ئېلىشىڭلار ئۈچۈن ھەرىكەتتىن توختايدىغان كېچىنى ئەكېلەلەيدىغان ئاللاھتىن باشقا مەبۇد بارمۇ؟ سىلەر شۇنچىۋالا مۆجىزىلەرنى كۆرۈپ تۇرۇپمۇ بۇلارنىڭ ھەممىسىنى سىلەرگە ئېلىپ كېلىدىغان ئاللاھتىن باشقا ئىلاھنىڭ يوقلۇقىنى ئويلاپ يېتەلمەمسىلەر؟
28:73Page 394
وَمِن رَّحۡمَتِهِۦ جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ لِتَسۡكُنُواْ فِيهِ وَلِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ٧٣
And out of His mercy He made for you the night and the day that you may rest therein and [by day] seek from His bounty and [that] perhaps you will be grateful.
ئى ئىنسانلار! كۈندۈزى ئىشلەپ چارچىغىنىڭلاردىن كېيىن ئارام ئېلىشىڭلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ سىلەرگە كېچىنى قاراڭغۇ قىلىپ بەرگەنلىكى، رىزىق ئىزدەپ تىرىكچىلىك قىلىشىڭلار ئۈچۈن كۈندۈزنى يورۇق قىلىپ بەرگەنلىكى ئۇنىڭ رەھىم - شەپقىتىدىندۇركى، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكرى ئېيتىپ، تۇزكورلۇق قىلمىغايسىلەر.
28:74Page 394
وَيَوۡمَ يُنَادِيهِمۡ فَيَقُولُ أَيۡنَ شُرَكَآءِيَ ٱلَّذِينَ كُنتُمۡ تَزۡعُمُونَ ٧٤
And [warn of] the Day He will call them and say, "Where are My 'partners' which you used to claim?"
ئۇ كۈندە پەرۋەردىگارى ئۇلارغا: سىلەر مېنى قويۇپ چوقۇنغان ھەمدە مېنىڭ شېرىكلىرىم دەپ بىلجىرلىغان شېرىكلىرىم قېنى؟ دەپ نىدا قىلىدۇ.
28:75Page 394
وَنَزَعۡنَا مِن كُلِّ أُمَّةٖ شَهِيدٗا فَقُلۡنَا هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ فَعَلِمُوٓاْ أَنَّ ٱلۡحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٧٥
And We will extract from every nation a witness and say, "Produce your proof," and they will know that the truth belongs to Allāh, and lost from them is that which they used to invent.
بىز ھەر بىر ئۈممەتتىن ئۇلارنىڭ كۇپۇرلۇقلىرى ۋە ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىشلىرىغا گۇۋاھلىق بېرىدىغان بىر پەيغەمبەرنى چىقىرىمىز، ئاندىن ئاشۇ ئۈممەتلەرنىڭ ئىنكارچىلىرىغا: كۇپۇرلۇقۇڭلار ۋە ئىنكارىڭلارغا دەلىل - پاكىتلىرىڭلارنى كەلتۈرۈپ بېقىڭلار، دەيمىز. لېكىن ئۇلارنىڭ دەلىللىرى يوق چىقىدۇ. (بۇ چاغدا) ئۇلار شەكسىز ھەقىقەتنىڭ پەقەت ئاللاھقىلا خاس ئىكەنلىكىگە چىن پۈتىدۇ، ئۇلارنىڭ ئويدۇرغان شېرىكلىرى ئاللىقاياقلارغا غايىب بولىدۇ.
28:76Page 394
۞ إِنَّ قَٰرُونَ كَانَ مِن قَوۡمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيۡهِمۡۖ وَءَاتَيۡنَٰهُ مِنَ ٱلۡكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلۡعُصۡبَةِ أُوْلِي ٱلۡقُوَّةِ إِذۡ قَالَ لَهُۥ قَوۡمُهُۥ لَا تَفۡرَحۡۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَرِحِينَ ٧٦
Indeed, Qārūn was from the people of Moses, but he tyrannized them. And We gave him of treasures whose keys would burden a band of strong men; thereupon his people said to him, "Do not exult. Indeed, Allāh does not like the exultant.
قارۇن ھەقىقەتەن مۇسانىڭ قەۋمىدىن بولۇپ، ئۆز قەۋمىگە يوغانچىلىق قىلدى. بىز قارۇنغا خەزىنىلەردىن شۇ قەدەر كۆپ بەردۇقكى، ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ ئاچقۇچلىرىنى كۆتۈرۈش كۈچلۈك بىر جامائەگىمۇ ئېغىر كېلەتتى. ئەينى ۋاقىتتا قارۇنغا قەۋمى ئېيتتى: بەك كۆرەڭلەپ كەتمىگىن. ئاللاھ ھەقىقەتەن كۆرەڭلەپ كەتكۈچىلەرنى دوست تۇتمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارغا غەزەب قىلىدۇ ۋە كۆرەڭلەپ كەتكىنىگە قارىتا ئۇلارنى جازالايدۇ.
28:77Page 394
وَٱبۡتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلۡأٓخِرَةَۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنۡيَاۖ وَأَحۡسِن كَمَآ أَحۡسَنَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَۖ وَلَا تَبۡغِ ٱلۡفَسَادَ فِي ٱلۡأَرۡضِۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِينَ ٧٧
But seek, through that which Allāh has given you, the home of the Hereafter; and [yet], do not forget your share of the world. And do good as Allāh has done good to you. And desire not corruption in the land. Indeed, Allāh does not like corrupters."
ئاللاھ ساڭا بەرگەن مال - مۈلۈكلەرنى ياخشىلىق يوللىرىغا سەرپ قىلىش ئارقىلىق ئاخىرەتتىكى ساۋابنى كۆزلىگىن، ئىسراپ قىلماستىن ۋە چوڭچىلىق قىلماستىن يەپ - ئىچىش، كىيىم - كېچەك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھۇزۇر - ھالاۋەتتىن ئىبارەت نېسىۋەڭنىمۇ ئۇنتۇمىغىن، ئاللاھ ساڭا ياخشىلىق قىلغاندەك، سەنمۇ پەرۋەردىگارىڭ ۋە ئۇنىڭ بەندىلىرىگە ياخشى مۇئامىلە قىلغىن، يەر يۈزىدە گۇناھ - مەئسىيەت ئۆتكۈزۈش ۋە تائەت - ئىبادەتلەرنى تاشلاش ئارقىلىق بۇزغۇنچىلىقنى تىلىمىگىن. ئاللاھ ھەقىقەتەن يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلغۇچىلارنى دوست تۇتمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارغا غەزەب قىلىدۇ.
28:78Page 395
قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلۡمٍ عِندِيٓۚ أَوَلَمۡ يَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ قَدۡ أَهۡلَكَ مِن قَبۡلِهِۦ مِنَ ٱلۡقُرُونِ مَنۡ هُوَ أَشَدُّ مِنۡهُ قُوَّةٗ وَأَكۡثَرُ جَمۡعٗاۚ وَلَا يُسۡـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ ٧٨
He said, "I was only given it because of knowledge I have." Did he not know that Allāh had destroyed before him of generations those who were greater than him in power and greater in accumulation [of wealth]? But the criminals, about their sins, will not be asked.1
قارۇن: مېنىڭ بىلىمىم ۋە لاياقىتىم بولغاچقا بۇ بايلىققا ئېرىشتىم، شۇڭا مەن بۇ بايلىقلارغا لايىق، دېدى. قارۇن ئۆزىدىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەردىن ئۇنىڭدىنمۇ كۈچلۈك ۋە مال - دۇنيالىرى كۆپ بولغانلارنىمۇ ئاللاھنىڭ ھالاك قىلغانلىقىنى بىلمىدىمۇ؟ قىيامەن كۈنى گۇناھكارلاردىن گۇناھلىرى ھەققىدە سوراش كەتمەيدۇ، چۈنكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى ئوبدان بىلىدۇ. ئۇلاردىن سوراش پەقەت ئۇلارنى مات قىلىش ۋە كايىش ئۈچۈندۇر.
28:79Page 395
فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوۡمِهِۦ فِي زِينَتِهِۦۖ قَالَ ٱلَّذِينَ يُرِيدُونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا يَٰلَيۡتَ لَنَا مِثۡلَ مَآ أُوتِيَ قَٰرُونُ إِنَّهُۥ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٖ ٧٩
So he came out before his people in his adornment. Those who desired the worldly life said, "Oh, would that we had like what was given to Qārūn. Indeed, he is one of great fortune."
قارۇن (قەۋمى ئالدىغا) ھەيۋە كۆرسىتىش ئۈچۈن زىننىتى بىلەن چىققىنىدا، قارۇننىڭ ھاياتىي دۇنيانىڭ زىبۇزىننەتلىرىنى كۆزلەيدىغان ھەمراھلىرى: كاشكى بىزگىمۇ قارۇنغا بېرىلگىنىگە ئوخشاش دۇنيانىڭ زىبۇزىننەتلىرىدىن بېرىلسىچۇ! ئۇ ھەقىقەتەن كاتتا نېسىۋە ئىگىسى ئىكەن، دېيىشتى.
28:80Page 395
وَقَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ وَيۡلَكُمۡ ثَوَابُ ٱللَّهِ خَيۡرٞ لِّمَنۡ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗاۚ وَلَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلصَّٰبِرُونَ ٨٠
But those who had been given knowledge said, "Woe to you! The reward of Allāh is better for he who believes and does righteousness. And none are granted it except the patient."
ئىلىملىك كىشىلەر قارۇننى زىبۇزىننىتى ئىچىدە كۆرۈپ ھەمدە قارۇننىڭ ھەمراھلىرىنىڭ ئارزۇلىرىنى ئاڭلاپ: ۋاي سىلەرگە! ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەل قىلغان كىشىگە ئاللاھنىڭ ئاخىرەتتىكى ساۋابى ۋە تەييارلىغان نېئمىتى قارۇنغا دۇنيا ھاياتىدا بېرىلگەن نەرسىدىن كۆپ ياخشىدۇر. بۇ سۆز (يەنى كەلىمە تەۋھىدتىن ئىبارەت ئىمان سۆزى) نى دېيىشكە ھەمدە شۇنىڭ تەقەززاسى بويىچە ئەمەل قىلىشقا پەقەت ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىكى ساۋاب - مۇكاپاتنى بۇ دۇنيانىڭ ئۆتكۈنچى مەنپەئەتىدىن ئۈستۈن بىلىشكە بەرداشلىق بېرەلىگەن سەۋرچان كىشىلەرلا مۇۋەپپەق قىلىنىدۇ.
28:81Page 395
فَخَسَفۡنَا بِهِۦ وَبِدَارِهِ ٱلۡأَرۡضَ فَمَا كَانَ لَهُۥ مِن فِئَةٖ يَنصُرُونَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُنتَصِرِينَ ٨١
And We caused the earth to swallow him and his home. And there was for him no company to aid him other than Allāh, nor was he of those who [could] defend themselves.
بىز قارۇندىن ھەددىدىن ئاشقانلىقىغا قارىتا ئىنتىقام ئېلىش ئۈچۈن ئۇنى تۇرالغۇسى ۋە بارلىق مۈلكى بىلەن قۇشۇپ يەرگە يۇتقۇزۇۋەتتۇق. ئاندىن ئاللاھتىن باشقا ئۇنىڭغا ياردەم بېرىدىغان بىر جامائە بولمىدى، قارۇن ئۆزىنىمۇ قوغدىيالمىدى.
28:82Page 395
وَأَصۡبَحَ ٱلَّذِينَ تَمَنَّوۡاْ مَكَانَهُۥ بِٱلۡأَمۡسِ يَقُولُونَ وَيۡكَأَنَّ ٱللَّهَ يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦ وَيَقۡدِرُۖ لَوۡلَآ أَن مَّنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا لَخَسَفَ بِنَاۖ وَيۡكَأَنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ٨٢
And those who had wished for his position the previous day began to say, "Oh, how Allāh extends provision to whom He wills of His servants and restricts it! If not that Allāh had conferred favor on us, He would have caused it to swallow us. Oh, how the disbelievers do not succeed!"
قارۇننى يەر يۇتۇشتىن بۇرۇن ئۇ ئېرىشكەن مال - دۇنيا ۋە زىبۇزىننەتلەرنى ئارزۇ قىلغان كىشىلەر ھەسرەت چېكىپ، (قارۇننىڭ ئەھۋالىدىن) ئىبرەت ئېلىپ مۇنداق دېيىشتى: ئاللاھنىڭ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلىپ، خالىغان كىشىنىڭ رىزقىنى تار قىلىدىغانلىقىنى بىلمىدۇقمۇ؟ ناۋادا ئاللاھ تائالا بىزگە ئېغىزىمىزدىن چىققان سۆزلەرگە قارىتا جازالاش ئارقىلىق مەرھەمەت قىلمىغان بولسا ئىدى، بىزنىمۇ قارۇننى يەر يۇتقانغا ئوخشاش يەر يۇتۇۋېتەتتى. كاپىرلار نە دۇنيادا، نە ئاخىرەتتە نىجات تاپالمايدۇ، ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى ھەقىقەتەن ئىككىلا دۇنيادا زىيانكارلىقتۇر.
28:83Page 395
تِلۡكَ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ نَجۡعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوّٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فَسَادٗاۚ وَٱلۡعَٰقِبَةُ لِلۡمُتَّقِينَ ٨٣
That home of the Hereafter We assign to those who do not desire exaltedness upon the earth or corruption. And the [best] outcome is for the righteous.
ئەنە شۇ ئاخىرەت يۇرتىنى بىز يەر يۈزىدە ھەقىقەتكە ئىشىنىپ، ئۇنىڭغا ئەگىشىشتىن باش تارتمايدىغان، يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلمايدىغان كىشىلەرنى ھۇزۇر - ھالاۋەتكە ئېرىشتۈرىدىغان، كۈتۈۋېلىش ماكانى قىلدۇق. جەننەتتىكى ھۇزۇر - ھالاۋەت ھەمدە ئاللاھنىڭ رازىلىقى پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئۇنىڭغا تەقۋادار بولغۇچىلارغا مەنسۇپتۇر.
28:84Page 395
مَن جَآءَ بِٱلۡحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيۡرٞ مِّنۡهَاۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجۡزَى ٱلَّذِينَ عَمِلُواْ ٱلسَّيِّـَٔاتِ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٨٤
Whoever comes [on the Day of Judgement] with a good deed will have better than it; and whoever comes with an evil deed - then those who did evil deeds will not be recompensed except [as much as] what they used to do.
كىمكى قىيامەت كۈنى ناماز، زاكات، روزا ۋە باشقا ياخشى ئەمەللەر بىلەن كېلىدىكەن، ئۇنىڭ قىلغان بىر ياخشىلىقى ئون ھەسسىگىچە كۆپەيتىلىپ، قىلغان ياخشىلىقىدىن كۆپرەك مۇكاپاتقا ئېرىشىدۇ. كىمكى قىيامەت كۈنى كۇپۇرلۇق، جازانىخورلۇق، زىناخورلۇق ۋە ئۇنىڭدىن باشقا يامانلىقلار بىلەن كېلىدىكەن، بۇ يامانلىقلارنى قىلغانلار ئۆزلىرىنىڭ قىلغىنىغا تۇشلۇق، ئېغىرلىتىلماستىن جازاغا تارتىلىدۇ.
28:85Page 396
إِنَّ ٱلَّذِي فَرَضَ عَلَيۡكَ ٱلۡقُرۡءَانَ لَرَآدُّكَ إِلَىٰ مَعَادٖۚ قُل رَّبِّيٓ أَعۡلَمُ مَن جَآءَ بِٱلۡهُدَىٰ وَمَنۡ هُوَ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ٨٥
Indeed, [O Muḥammad], He who imposed upon you the Qur’ān will take you back to a place of return.1 Say, "My Lord is most knowing of who brings guidance and who is in clear error."
ساڭا قۇرئاننى نازىل قىلغان، ئۇنى (ئىنسانلارغا) يەتكۈزۈشنى ھەم ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشىنى پەرز قىلغان زات ئەلۋەتتە سېنى مەككىگە غالىب ھالدا قايتۇرىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، پەرۋەردىگارىم كىمنىڭ توغرا يول ئېلىپ كەلگەنلىكىنى، كىمنىڭ ھىدايەت ۋە ھەقىقەتتىن ئاشكارا ئازغۇنلۇق ئىچىدە ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ.
28:86Page 396
وَمَا كُنتَ تَرۡجُوٓاْ أَن يُلۡقَىٰٓ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبُ إِلَّا رَحۡمَةٗ مِّن رَّبِّكَۖ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرٗا لِّلۡكَٰفِرِينَ ٨٦
And you were not expecting that the Book would be conveyed to you, but [it is] a mercy from your Lord. So do not be an assistant to the disbelievers.1
ئەي پەيغەمبەر! سەن -پەيغەمبەر بولۇشتىن بۇرۇن- قۇرئاننىڭ ئۆزۈڭگە ئاللاھ تەرىپىدىن ۋەھىي قىلىنىشىنى ئويلاپمۇ باقمىغان ئىدىڭ، لېكىن ئاللاھ رەھمەت قىلىپ ساڭا قۇرئاننى چۈشۈردى، كاپىرلارنىڭ ئازغۇنلۇقىغا يانتاياق بولمىغىن.
28:87Page 396
وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ بَعۡدَ إِذۡ أُنزِلَتۡ إِلَيۡكَۖ وَٱدۡعُ إِلَىٰ رَبِّكَۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ٨٧
And never let them avert you from the verses of Allāh after they have been revealed to you. And invite [people] to your Lord. And never be of those who associate others with Allāh.
بۇ مۇشرىكلار ساڭا ئاللاھنىڭ ئايەتلىرى نازىل قىلىنغاندىن كېيىن سېنى ئۇ ئايەتلەردىن توسۇپ قويمىسۇنكى، ئۇنى تىلاۋەت قىلىشنى ۋە يەتكۈزۈشنى تاشلىمىغىن، كىشىلەرنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىشقا، ئاللاھنى بىر دەپ بىلىشكە، ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىشقا چاقىرغىن. ھەرگىز ئاللاھقا باشقىلارنى قوشۇپ چوقۇنىدىغان مۇشرىكلاردىن بولمىغىن. ئەكسىچە يالغۇز ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىدىغان مۇئمىنلەردىن بولغىن.
28:88Page 396
وَلَا تَدۡعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَۘ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ كُلُّ شَيۡءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجۡهَهُۥۚ لَهُ ٱلۡحُكۡمُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ٨٨
And do not invoke with Allāh another deity. There is no deity except Him. Everything will be destroyed except His Face.1 His is the judgement, and to Him you will be returned.
ئاللاھقا قوشۇپ باشقا بىر مەبۇدقا چوقۇنما. ئاللاھتىن باشقا ھېچ مەبۇد يوق. ئاللاھنىڭ زاتىدىن باشقا بارلىق نەرسە يوقىلىدۇ. ھۆكۈم پەقەت ئاللاھقا خاستۇركى، ئۇ خالىغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ. سىلەر قىيامەت كۈنى ھېساب ۋە جازا - مۇكاپات ئۈچۈن ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىسىلەر.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences