Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-Ma'idah 5:78–114
5:78Page 121
لُعِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۢ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُۥدَ وَعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ ٧٨
Cursed were those who disbelieved among the Children of Israel by the tongue of David and of Jesus, the son of Mary. That was because they disobeyed and [habitually] transgressed.
ئاللاھ تائالا داۋۇت ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان زەبۇردا، ئىسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان ئىنجىلدا بەنى ئىسرائىلنى ئۆز رەھمىتىدىن قوغلىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ گۇناھ-مەئسىيەت سادىر قىلىپ، ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلارنى قىلىشتا ھەددىدىن ئاشقانلىقى سەۋەبىدىن ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ.
5:79Page 121
كَانُواْ لَا يَتَنَاهَوۡنَ عَن مُّنكَرٖ فَعَلُوهُۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ٧٩
They used not to prevent one another from wrongdoing that they did. How wretched was that which they were doing.
ئۇلارنىڭ بەزىسى بەزىسىنى گۇناھ-مەسىيەت قىلىشتىن چەكلىمەيتتى، بەلكى ئۇلاردىن بولغان ئاسىيلار گۇناھ-مەسىيەتلەرنى ئاشكارا قىلاتتى، چۈنكى ئۇلارغا ھېچ قانداق مۇنكەر ئىنكار قىلىنمايتتى، ئۇلارنىڭ يامانلىقنى چەكلەشنى تەرك قىلىشىدىن ئىبارەت بولغان قىلمىشى .نېمىدېگەن يامان
5:80Page 121
تَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يَتَوَلَّوۡنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ لَبِئۡسَ مَا قَدَّمَتۡ لَهُمۡ أَنفُسُهُمۡ أَن سَخِطَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَفِي ٱلۡعَذَابِ هُمۡ خَٰلِدُونَ ٨٠
You see many of them becoming allies of those who disbelieved [i.e., the polytheists]. How wretched is that which they have put forth for themselves in that Allāh has become angry with them, and in the punishment they will abide eternally.
ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئاشۇ يەھۇدىي كاپىرلارنىڭ كۆپچىلىكى كاپىرلارنى دوست تۇتىدۇ ئۇلارغا مايىل بولىدۇ، سېنى ۋە ئاللاھنى بىر بىلگەن مۆئمىنلەرنى دۈشمەن تۇتىدۇ، ئۇلارنىڭ مۆئمىنلەرنى قويۇپ كاپىرلارنى دوست تۇتىشى نېمىدېگەن يامان، ئەنە شۇ ئاللاھنىڭ ئۇلارغا غەزەب قىلىشى ۋە ئۇلارنى ئەبەدىي دوزاخقا كىرگۈزىشىنىڭ سەۋەبىدۇر، .ئۇلار دوزاختىن مەڭگۇ چىقمايدۇ
5:81Page 121
وَلَوۡ كَانُواْ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلنَّبِيِّ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مَا ٱتَّخَذُوهُمۡ أَوۡلِيَآءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ٨١
And if they had believed in Allāh and the Prophet and in what was revealed to him, they would not have taken them as allies; but many of them are defiantly disobedient.
ئەگەر ئاشۇ يەھۇدىيلار ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ھەقىقى ئىشەنسە ئىدى، مۆئمىنلەرنى قويۇپ مۇشرىكلارنى ياخشى كۆرۈپ ئۇلارنى دوست تۇتۇشقا مايىل بولمايتتى، چۈنكى ئۇلار كاپىرلارنى دوست تۇتۇشتىن چەكلەنگەن، لېكىن يەھۇدىيلارنىڭ زور كۆپچىلىكى ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن، ياخشى كۆرۈشىدىن ۋە مۆئمىنلەرنىڭ دوستلۇق .دائىرىسىدىن چىقىپ كەتكۈچىدۇر
5:82Page 121
۞ لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقۡرَبَهُم مَّوَدَّةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنۡهُمۡ قِسِّيسِينَ وَرُهۡبَانٗا وَأَنَّهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ ٨٢
You will surely find the most intense of the people in animosity toward the believers [to be] the Jews and those who associate others with Allāh; and you will find the nearest of them in affection to the believers those who say, "We are Christians." That is because among them are priests and monks and because they are not arrogant.
ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، كىشىلەر ئىچىدە ساڭا ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھەق دىنغا ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەرگە ئەڭ قاتتىق دۈشمەنلىك قىلىدىغانلارنىڭ يەھۇدىيلار ئىكەنلىكىنى بايقايسەن. چۈنكى ئۇلاردا ئۇنىڭغا قارىتا ئۆچمەنلىك، ھەسەتخورلۇق ۋە تەكەببۇرلۇق بار. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە بۇتپەرەسلەر ۋە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرىدىغان مۇشرىكلارنىڭمۇ ئەڭ ئەشەددىي دۈشمەن ئىكەنلىكىنى بىلىپ قالىسەن. شۇنداقلا ئىنسانلاردىن ساڭا ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھەق دىنغا ئەڭ يېقىن كىشىلەرنىڭ ئۆزلىرىنى ناسارالار دەيدىغان كىشىلەر ئىكەنلىكىنىمۇ بىلىسەن. بۇلارنىڭ مۇئمىنلەرگە دوستانە ھالەتتە يېقىنلىشىشى شۇ سەۋەبتىندۇركى، ئۇلار ئىچىدە ئۆلىمالار ۋە ئابىدلار بار ھەمدە ئۇلار كەمتەر كىشىلەر بولۇپ، تەكەببۇر ئەمەستۇر. چۈنكى ياخشىلىق تەكەببۇر ئادەمنىڭ قەلبىگە يېتىپ بارمايدۇ.
5:83Page 122
وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعۡيُنَهُمۡ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمۡعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ ٱلۡحَقِّۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ ٨٣
And when they hear what has been revealed to the Messenger, you see their eyes overflowing with tears because of what they have recognized of the truth. They say, "Our Lord, we have believed, so register us among the witnesses.
نەجاشىي ۋە ئۇنىڭ ھەمراھلىرىغا ئوخشاش ناسارالارنىڭ دىللىرى شۇ دەرىجىدە يۇمشاق كىشىلەردۇركى، ئۇلار قۇرئان كەرىمدىن نازىل قىلىنغان ئايەتلەرنى ئاڭلىغان ۋاقىتلىرىدا ھەقىقەتنى تونۇغانلىقلىرى ئۈچۈن ئاللاھتىن ئەيمىنىپ يىغلىشىپ كېتىدۇ. چۈنكى ئۇلار ئىيسا ئەلەيھىسسالام مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھەققىدە ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتلەرنى بىلەتتى. ئۇلار دەيدۇكى: ئەي رەببىمىز، بىز سېنىڭ پەيغەمبىرىڭ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان قۇرئان كەرىمگە ئىمان ئېيتتۇق. شۇڭا بىزنى ئۇنىڭ ئۈممىتى بىلەن بىر سەپتە دەپ خاتىرىلەپ قويغىنكى، بۇ، قىيامەت كۈنى پۈتۈن ئىنسانلارنىڭ ئالدىدا پاكىت بولسۇن.
5:84Page 122
وَمَا لَنَا لَا نُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَا جَآءَنَا مِنَ ٱلۡحَقِّ وَنَطۡمَعُ أَن يُدۡخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلصَّٰلِحِينَ ٨٤
And why should we not believe in Allāh and what has come to us of the truth? And we aspire that our Lord will admit us [to Paradise] with the righteous people."
بىز پەيغەمبەرلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇپ ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغان ئەگەشكۈچىلىرى بىلەن بىرلىكتە جەننەتكە كىرىشىنى ئۈمىد قىلىدىغان تۇرساق، بىز بىلەن بىزنىڭ ئاللاھقا ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن، ئاللاھ نازىل قىلغان ھەقىقەتكە بولغان .ئىمانىمىز ئارىسىدا توسالغۇ بولالايدىغان قانداق سەۋەب بار؟
5:85Page 122
فَأَثَٰبَهُمُ ٱللَّهُ بِمَا قَالُواْ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٨٥
So Allāh rewarded them for what they said1 with gardens [in Paradise] beneath which rivers flow, wherein they abide eternally. And that is the reward of doers of good.
ئۇلار ئىمان ئېيتقانلىقى ۋە ھەقىقەتنى تونۇغانلىقلىرى ئۈچۈن ئاللاھ تائالا ئۇلارغا سارايلىرى ۋە دەرەخلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرنى مۇكاپات قىلىپ بەردى. ئۇلار ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. مانا بۇ ھەقىقەتكە قەيتسىز ھەم شەرتسىز ئەگەشكەن ۋە بويسۇنغان مۇھسىنلەرگە بېرىلگەن مۇكاپاتتۇر.
5:86Page 122
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ٨٦
But those who disbelieved and denied Our signs - they are the companions of Hellfire.
ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە كاپىر بولغانلار، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان ئايەتلىرىنى يالغانغا چىقارغانلار لاۋۇلداپ تۇرغان دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلار دوزاختىن مەڭگۈ چىقالمايدۇ.
5:87Page 122
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُحَرِّمُواْ طَيِّبَٰتِ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ ٨٧
O you who have believed, do not prohibit the good things which Allāh has made lawful to you and do not transgress. Indeed, Allāh does not like transgressors.
ئەي مۇئمىنلەر! تەركى دۇنيالىق يۈزىسىدىن ياكى ئىبادەت دەپ قاراپ سىلەرگە ھالال قىلىنغان يېمەك-ئىچمەك، نىكاھ-تۇرمۇش قاتارلىق كۆڭۈل ھۇزۇرلىدىنىغان نەرسىلەرنى ئۆزۈڭلارغا ھارام قىلماڭلار. ئاللاھ سىلەرگە ھارام قىلغان ئىشلاردا چەكتىن ئاشماڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن چەكتىن ئىشىپ كەتكۈچىلەرنى ياقتۇرمايدۇ، بەلكى ئۆچ كۆرىدۇ.
5:88Page 122
وَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلٗا طَيِّبٗاۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ أَنتُم بِهِۦ مُؤۡمِنُونَ ٨٨
And eat of what Allāh has provided for you [which is] lawful and good. And fear Allāh, in whom you are believers.
ئاللاھ تائالا سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەرنى ھالال، پاكلا بولىدىكەن يەۋېرىڭلار، ئەمما بۇلاپ ئېلىنغان ياكى نىجىس نەرسىلەرنى يېمەڭلار. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقۇڭلار. چۈنكى سىلەر ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتقان، سىلەرنىڭ ئۇنىڭغا بولغان ئىمانىڭلار ئۇنىڭغا تەقۋادار بولۇشۇڭلارنى تەلەپ قىلىدۇ.
5:89Page 122
لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلۡأَيۡمَٰنَۖ فَكَفَّٰرَتُهُۥٓ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِيكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِيرُ رَقَبَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖۚ ذَٰلِكَ كَفَّٰرَةُ أَيۡمَٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡۚ وَٱحۡفَظُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ٨٩
Allāh will not impose blame upon you for what is meaningless1 in your oaths, but He will impose blame upon you for [breaking] what you intended of oaths. So its expiation2 is the feeding of ten needy people from the average of that which you feed your [own] families or clothing them or the freeing of a slave. But whoever cannot find [or afford it] - then a fast of three days [is required]. That is the expiation for oaths when you have sworn. But guard your oaths.3 Thus does Allāh make clear to you His verses [i.e., revealed law] that you may be grateful.
ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا مەقسەتسىز ھالدا ئېغىزىڭلاردىن چىقىپ كېتىپ قالغان قەسىمىڭلار تۈپەيلىدىن سىلەرنى جاۋابكارلىققا تارتمايدۇ. ئەمما سىلەر كۆڭلۈڭلاردا نىيەت قىلىپ، كەسكىن قارارىڭلار بىلەن قىلغان قەسىمىڭلارنى بۇزساڭلار، ئاللاھ تائالا بۇنىڭغا قارىتا سىلەردىن ھېساب ئالىدۇ. سىلەر ئۆز قارارىڭلار بىلەن ئېغىزىڭلاردىن چىقارغان قەسىمىڭلارنى بۇزغىنىڭلاردا يۇرتداشلىرىڭلارنىڭ ئوتتۇراھال يېمەكلىكىنى ئاساس قىلىپ ئون مىسكىننىڭ ھەربىرىگە يېرىم سادىن بىر ۋاخ يېمەك بېرىش ياكى ئۇلارغا نورمالدا كىيىم دەپ قارىلىدىغان كىيىملەردىن بىر قۇردىن كىيدۈرۈش ۋە ياكى بىر مۇئمىنە دېدەكنى ئازات قىلىشتىن ئىبارەت ئۈچ ئىشتىن قايسىبىرىنى قىلساڭلار، ئاللاھ گۇناھىڭلارنى كەچۈرۈم قىلىدۇ. قەسىمىگە كەففارەت بەرگۈچى ناۋادا بۇ ئۈچ ئىشنىڭ ھېچبىرىنى قىلالمىسا، بۇ ئىشلارنىڭ ئورنىدا ئۈچ كۈن روزا تۇتۇش ئارقىلىق كەففارەت بېرىدۇ. ئەي مۇئمىنلەر! بۇ مەزكۇر ھۆكۈم سىلەر ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلغىنىڭلاردىن كېيىن بۇزغان قەسىمىڭلارنىڭ كەففارىتىدۇر. ئاللاھنىڭ نامى بىلەن يالغاندىن قەسەم قىلىشتىن، شۇنداقلا ئاللاھنىڭ نامى بىلەن كۆپ قەسەم قىلىۋېرىشتىن، مۇبادا قەسىمىڭلاردا تۇرماسلىق ياخشىراق بولماي قالسىلا قەسىمىڭلارنى بۇزۇشتىن ساقلىنىڭلار. ئەگەر قەسىمىڭلاردا تۇرماسلىق ياخشىراق بوپقالسا، ئاللاھ سىلەرگە قەسەمنىڭ كەففارىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان پېتى قىلغان قەسىمىڭلارغا كەففارەت بېرىۋېتىپ، ياخشى بولغاننى قىلىڭلار. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ بىلمىگەنلىرىڭلارنى بىلدۈرگەنلىكىگە قارىتا شۈكرى ئېيتسۇن دەپ سىلەرگە ھالالنى ۋە ھارامنى ئېنىق ئايرىيدىغان ئەھكاملىرىنى بايان قىلىدۇ.
5:90Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡخَمۡرُ وَٱلۡمَيۡسِرُ وَٱلۡأَنصَابُ وَٱلۡأَزۡلَٰمُ رِجۡسٞ مِّنۡ عَمَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ فَٱجۡتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ٩٠
O you who have believed, indeed, intoxicants, gambling, [sacrificing on] stone alters [to other than Allāh], and divining arrows are but defilement from the work of Satan, so avoid1 it that you may be successful.
ئەي مۇئمىنلەر! شەكسىزكى ئىنساننىڭ ھۇشىنى يوقىتىدىغان مەس قىلغۇچى نەرسە، ئىككىلا تەرەپنى مەلۇم دەرىجىدە بەدەل تۆلەتكۈزىدىغان دو تىكىش، مۇشرىكلار ھۆرمەت يۈزىسىدىن يېنىدا ماللارنى بوغۇزلايدىغان ياكى چوقۇنۇش ئۈچۈن تىكلىگەن تاش، ئۆزلىرى ئۈچۈن غەيىبتىن نېمىنىڭ تەقسىم قىلىنغانلىقىنى بىلىشنى ئۈمىد قىلىپ تاشلايدىغان پال ئوقلىرى، بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى شەيتان پەردازلاپ كۆرسەتكەن گۇناھ ئىشلاردۇر. بۇ دۇنيادا بەختلىك تۇرمۇشقا، ئاخىرەتتە جەننەتنىڭ نېئمەتلىرىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن بۇ ئشىلاردىن يىراق تۇرۇڭلار.
5:91Page 123
إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ فِي ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِ وَيَصُدَّكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّنتَهُونَ ٩١
Satan only wants to cause between you animosity and hatred through intoxicants and gambling and to avert you from the remembrance of Allāh and from prayer. So will you not desist?
ھەقىقەتەن شەيتان مەس قىلغۇچى نەرسىلەرنى ۋە قىمارنى چىرايلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ئاراڭلاردا دۈشمەنلىك ۋە ئۆچ-ئاداۋەت پەيدا قىلىش ھەمدە سىلەرنى ئاللاھنىڭ زىكرىدىن ۋە نامازدىن دىققىتىڭلارنى بۇرۇۋېتىشنىڭ كويىدا. ئەي مۇئمىنلەر! بۇ مۇنكەر ئىشلاردىن ئەمدى قول ئۈزەمسىلەر؟ شەكسىزكى، مۇشۇنداق قىلىش سىلەرگە لايىقتۇر. شۇڭا بۇ ئىشلاردىن يېنىڭلار.
5:92Page 123
وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَٱحۡذَرُواْۚ فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ٩٢
And obey Allāh and obey the Messenger and beware. And if you turn away - then know that upon Our Messenger is only [the responsibility for] clear notification.
شەرىئەتنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىگەنلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق ئاللاھقا ۋە پەيغەمبەرگە ئىتائەت قىلىڭلار، ئۇلارنىڭ ئەمىر-پەرمانلىرىغا خىلاپلىق قىلىشتىن ساقلىنىڭلار. ئەگەر سىلەر بۇنداق قىلىشتىن يۈز ئۆرۈسەڭلار، بىلىڭلاركى، پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋەزىپىسى ئاللاھ يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزۈشتۇر. ئۇ ئەمەلىيەتتە يەتكۈزدى. ئەگەر توغرا يولدا بولساڭلار، ئۆز مەنپەئەتىڭلار ئۈچۈندۇر، يامانلىق قىلساڭلارمۇ ۋابالى ئۆزۈڭلارغىدۇر.
5:93Page 123
لَيۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جُنَاحٞ فِيمَا طَعِمُوٓاْ إِذَا مَا ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّأَحۡسَنُواْۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٩٣
There is not upon those who believe and do righteousness [any] blame concerning what they have eaten [in the past] if they [now] fear Allāh and believe and do righteous deeds, and then fear Allāh and believe, and then fear Allāh and do good; and Allāh loves the doers of good.
ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭغا يېقىنلىشىش مەقسىتىدە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەر ئەگەر ھاراق ھارام قىلىنغاندىن كېيىن ئاللاھنىڭ غەزىبىدىن قورقۇپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلىپ، ھارام ئىشلاردىن ساقلانغان بولسا، ئاندىن تاكى ئاللاھنى كۆرۈپ تۇرغاندەك ئىبادەت قىلىدىغان ھالەتكە كەلگەنگە قەدەر ئۇنى ئۆزلىرىگە كۆزەتچى قىلىشقا كۆڭۈل بۆلگەن بولسا، ھاراق ھارام قىلىنىشتىن ئىلگىرى ھاراق ئىچكەنلىكلىرىگە قارىتا گۇناھكار بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۆزىگە گوياكى كۆرۈپ تۇرغاندەك ئىبادەت قىلىدىغان كىشىلەرنى ياخشى كۆرىدۇ. چۈنكى بۇنداق ئىبادەتتە ھەر دائىم ئاللاھنىڭ كۆزىتىپ تۇرىدىغانلىقىدىن ئىبارەت تۇيغۇ بولىدۇ ۋە بۇ خىل تۇيغۇ مۇئمىننى ئەمەللەرنى ئېھسان بىلەن ئۆز لايىقىدا قىلىشقا ئېلىپ بارىدۇ.
5:94Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبۡلُوَنَّكُمُ ٱللَّهُ بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلصَّيۡدِ تَنَالُهُۥٓ أَيۡدِيكُمۡ وَرِمَاحُكُمۡ لِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ مَن يَخَافُهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٩٤
O you who have believed, Allāh will surely test you through something of the game that your hands and spears [can] reach, that Allāh may make evident those who fear Him unseen. And whoever transgresses after that - for him is a painful punishment.
ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا ئېھرامدىكى ھالىتىڭلاردا ئالدىڭلارغا كەلتۈرۈپ بەرگەن قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىدىن بەزىسى ئارقىلىق سىلەرنى سىنايدۇ. ئۇنىڭ كىچىكلىرىنى قۇرۇق قولمۇ تۇتۇۋالالايسىلەر، چوڭلىرىنى قىلىچ-نەيزىلىرىڭلار بىلەن ئوۋلايسىلەر. ئاللاھ تائالانىڭ بۇنداق قىلىشى، ئاللاھنىڭ ھەممىنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىغا ئىمانى كامىل بولغانلىقتىن ئۇنى كۆرمەي تۇرۇپمۇ قورقىدىغان، ئاندىن ئۆز ئەمىلى مەخپىي قالمايدىغان ياراتقۇچىسىدىن قورقۇپ ئوۋ ئوۋلاشتىن توختايدىغانلارنى بىلىشى ئۈچۈندۇر. كىمكى ئاللاھنىڭ چېگراسىنى ئېشىپ، ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ھالەتتە ئوۋ ئوۋلايدىكەن، ئاللاھ تائالا چەكلىگەن ئىشلارنى قىلىشقا ئۇرۇنغانلىقى ئۈچۈن قىيامەت كۈنى ئۇنىڭغا دەرتلىك ئازاب بار.
5:95Page 123
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡتُلُواْ ٱلصَّيۡدَ وَأَنتُمۡ حُرُمٞۚ وَمَن قَتَلَهُۥ مِنكُم مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآءٞ مِّثۡلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحۡكُمُ بِهِۦ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ هَدۡيَۢا بَٰلِغَ ٱلۡكَعۡبَةِ أَوۡ كَفَّٰرَةٞ طَعَامُ مَسَٰكِينَ أَوۡ عَدۡلُ ذَٰلِكَ صِيَامٗا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمۡرِهِۦۗ عَفَا ٱللَّهُ عَمَّا سَلَفَۚ وَمَنۡ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللَّهُ مِنۡهُۚ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ ٩٥
O you who have believed, do not kill game while you are in the state of iḥrām.1 And whoever of you kills it intentionally - the penalty is an equivalent from sacrificial animals to what he killed, as judged by two just men among you as an offering [to Allāh] delivered to the Kaʿbah, or an expiation: the feeding of needy people or the equivalent of that in fasting, that he may taste the consequence of his matter [i.e., deed]. Allāh has pardoned what is past; but whoever returns [to violation], then Allāh will take retribution from him. And Allāh is Exalted in Might and Owner of Retribution.2
ئەي مۇئمىنلەر! ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ھالىتىڭلاردا قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىنى ئۆلتۈرمەڭلار. ئاراڭلاردىن كىمكى ئۇنى قەستەن ئۆلتۈرىدىكەن، ئۇنىڭغا بېرىلىدىغان جازا تۆگە ياكى كالا ۋە ياكى قويدىن ئۆزى ئۆلتۈرگەن ھايۋانغا تەڭ كېلىدىغان ھايۋاننى قۇربانلىق قىلىشى ۋاجىبتۇر. بۇنى مۇسۇلمانلار ئارىسىدىن ئادىل بولغان ئىككى كىشى بېكىتىدۇ. ئىككى كىشى بېكىتكەن بۇ ھايۋانغا مەككىگە ئەۋەتىلگەن قۇربانلىق ماللىرىغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىنىپ، ھەرەمنىڭ دائىرىسىدە بوغۇزلىنىدۇ ياكى شۇنىڭ قىممىتىدە ھەرەمنىڭ كەمبەغەللىرىدىن ھەربىرىگە يېرىم سادىن يېمەكلىك بېرىلىدۇ، ياكى ھەر يېرىم سا يېمەكلىكنىڭ بەدىلىگە بىر كۈن روزا تۇتىدۇ. بۇ جازالارنىڭ ھەممىسى شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، ئوۋ ئوۋلىغان ئادەم ئۆزى قىلغان جىنايەتنىڭ ۋابالىنى تېتىسۇن. ئېھرام باغلىغان ئادەم ھارام قىلىنىشتىن بۇرۇن ھەرەمنىڭ ئوۋ ھايۋانلىرىنى ئۆلتۈرگەن بولسا، ئاللاھ ئۇنى كەچۈرۈۋەتتى. ئەمما كىمكى ھارام قىلىنغاندىن كېيىنمۇ يەنە شۇ گۇناھنى تەكرار سادىر قىلىدىكەن، ئاللاھ تائالا ئۇنى بۇ قىلمىشىغا قارىتا ئازابلاش ئارقىلىق جازالايدۇ. ئاللاھ تائالا كۈچلۈكتۇر، قۇدرەتلىكتۇر. ئۇنىڭ كۈچلۈكلۈكىنىڭ بىر ئالامىتى شۇكى، ئۇ ئۆزىگە ئاسىيلىق قىلغانلارنى خالىسا جازالايدۇ، ئۇنى جازالاشتىن ھېچبىر كۈچ توسۇپ قالالمايدۇ.
5:96Page 124
أُحِلَّ لَكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَحۡرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِلسَّيَّارَةِۖ وَحُرِّمَ عَلَيۡكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَرِّ مَا دُمۡتُمۡ حُرُمٗاۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ٩٦
Lawful to you is game from the sea and its food as provision for you and the travelers,1 but forbidden to you is game from the land as long as you are in the state of iḥrām. And fear Allāh to whom you will be gathered.
ئاراڭلاردىن مۇقىم بولغانلارنىڭ مەنپەئەتلىنىشى ياكى سەپەر ئۈستىدىكىلەرنىڭ ئۇزۇق ئېلىۋېلىشى ئۈچۈن ئاللاھ تائالا سىلەرگە سۇ ھايۋانلىرىنى ۋە دېڭىز سىلەرگە تىرىك ياكى ئۆلۈك ھالەتتە چىقىرىپ بەرگەن ھايۋانلارنى ئوۋلاشنى ھالال قىلدى. ئەمما ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ۋاقتىڭلاردا قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىنى ئوۋلاشنى ھارام قىلدى. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن ساقلىنىش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن قورقۇڭلار. ئۇ يەككە-يېگانە زاتتۇركى، قىيامەت كۈنى چوقۇم ئۇنىڭ ئالدىغا بارىسىلەر، ئاندىن ئۇ ئەمەللىرىڭلارغا يارىشا سىلەرگە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.
5:97Page 124
۞ جَعَلَ ٱللَّهُ ٱلۡكَعۡبَةَ ٱلۡبَيۡتَ ٱلۡحَرَامَ قِيَٰمٗا لِّلنَّاسِ وَٱلشَّهۡرَ ٱلۡحَرَامَ وَٱلۡهَدۡيَ وَٱلۡقَلَٰٓئِدَۚ ذَٰلِكَ لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَأَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ ٩٧
Allāh has made the Kaʿbah, the Sacred House, standing1 for the people and [has sanctified] the sacred months and the sacrificial animals and the garlands [by which they are identified]. That is so you may know that Allāh knows what is in the heavens and what is in the earth and that Allāh is Knowing of all things.
ئاللاھ تائالا ھۆرمەتلىك قىلغان ئۆي كەبىنى مەككىلىكلەر ئۈچۈن تايانچ قىلىپ بەردى. شۇ ئۆينىڭ سەۋەبىدىن ئۇلارنىڭ ناماز، ھەج ۋە ئۆمرىدىن ئىبارەت دىنىي مەنپەئەتلىرى كاپالەتكە ئىگە بولسا، ھەرەمدە خاتىرجەملىككە ئېرىشىش ھەمدە تەرەپ-تەرەپتىن ھەرخىل مېۋە-چېۋىلەرنىڭ ئېلىپ كېلىنىشى ئارقىلىق دۇنيالىق مەنپەئەتلىرىمۇ كاپالەتكە ئىگە بولىدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارنى باشقىلارنىڭ ھۇجۇمىدىن ئەمىنلىككە ئىگە قىلىش ئۈچۈن زۇلقەئدە، زۇلھەججە، مۇھەررەم ۋە رەجەب ئايلىرىنى ھۆرمەتلىك قىلدى. قۇربانلىق ماللارنى ۋە ئىگىلىرىنىڭ يول بويى باشقىلارنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرىشىدىن ئەمىنلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن قۇربانلىق ماللار ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدىغان بەلگىلەر ئېسىلغان تۆگىلەرنىمۇ ھۆرمەتلىك قىلدى. ئاللاھ تائالانىڭ سىلەرگە بۇنچىۋالا ياخشىلىقلارنى قىلىشى، ئۇنىڭ شەكسىزكى ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسىلەرنى ئېنىق بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى، شۇنداقلا ئۇنىڭ ھەربىر ئىشنى بىلگۈچى ئىكەنلىكىنى بىلىپ قېلىشىڭلار ئۈچۈندۇر. دېمەك، ئاللاھ تائالانىڭ ئاشۇ ھۆكۈملەرنى يولغا قويۇشى سىلەرگە مەنپەئەتلەرنى كەلتۈرۈش ۋە زىيان كېلىشتىن بۇرۇن ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈندۇركى، بۇ، ئاللاھ تائالانىڭ بەندىلەرگە نېمىلەرنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى بىلىدىغانلىقىنىڭ ئىسپاتىدۇر.
5:98Page 124
ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ وَأَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ٩٨
Know that Allāh is severe in penalty and that Allāh is Forgiving and Merciful.
ئەي ئىنسانلار! بىلىڭلاركى، ھەقىقەتەن ئاسىيلىق قىلغانلارغا ئاللاھنىڭ ئازابى قاتتىقتۇر، ئۇ تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، تولىمۇ مېھرىباندۇر.
5:99Page 124
مَّا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا تَكۡتُمُونَ ٩٩
Not upon the Messenger is [responsibility] except [for] notification. And Allāh knows whatever you reveal and whatever you conceal.
پەيغەمبەرنىڭ ۋەزىپىسى پەقەت ئاللاھ تائالا يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزۈشتۇر. ئۇنىڭ كىشىلەرنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىش مەجبۇرىيىتى يوق. چۈنكى بۇنداق قىلىش يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ قولىدىدۇر. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ ھىدايەتتىن ياكى گۇمراھلىقتىن ئاشكارا قىلغىنىڭلارنىمۇ، يوشۇرۇن قىلغىنىڭلارنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ ۋە چوقۇم شۇنىڭغا قارىتا سىلەرگە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.
5:100Page 124
قُل لَّا يَسۡتَوِي ٱلۡخَبِيثُ وَٱلطَّيِّبُ وَلَوۡ أَعۡجَبَكَ كَثۡرَةُ ٱلۡخَبِيثِۚ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ١٠٠
Say, "Not equal are the evil and the good, although the abundance of evil might impress you." So fear Allāh, O you of understanding, that you may be successful.
ئەي پەيغەمبەر! نىجىس نەرسىلەرنىڭ كۆپلۈكى سېنى ئۆزىگە جەلب قىلغان تەقدىردىمۇ، ھەر قانداق نىجىس نەرسە ھېچقانداق پاكىزە نەرسىگە تەڭ بولالمايدۇ. چۈنكى نىجىس نەرسنىڭ كۆپلۈكى ئۇنىڭ ياخشىلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ. ئەي ئەقىل ئىگىلىرى! جەننەتكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن نىجىس نەرسىلەرنى تاشلاپ، پاكىزە بولغاننى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقۇڭلار.
5:101Page 124
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَسۡـَٔلُواْ عَنۡ أَشۡيَآءَ إِن تُبۡدَ لَكُمۡ تَسُؤۡكُمۡ وَإِن تَسۡـَٔلُواْ عَنۡهَا حِينَ يُنَزَّلُ ٱلۡقُرۡءَانُ تُبۡدَ لَكُمۡ عَفَا ٱللَّهُ عَنۡهَاۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٞ ١٠١
O you who have believed, do not ask about things which, if they are shown to you, will distress you. But if you ask about them while the Qur’ān is being revealed, they will be shown to you. Allāh has pardoned it [i.e., that which is past]; and Allāh is Forgiving and Forbearing.
ئەي مۇئمىنلەر! سىلەرگە زۆرۈرىيىتى بولمىغان، دىنىي ئىشىڭلارغىمۇ ياردىمى تەگمەيدىغان، ھۆكمى ئاشكارىلانسا مۇشەققەتلىك بولغانلىقى ئۈچۈن سىلەرنى خاپا قىلىپ قويىدىغان ئىشلار ھەققىدە پەيغەمبىرىڭلاردىن سوراۋەرمەڭلار. ناۋادا سىلەر پەيغەمبەرگە ۋەھىي نازىل بولۇۋاتقان ۋاقىتتا سوراشتىن چەكلەنگەن بۇ نەرسىلەر ھەققىدە سوراپ قالساڭلار، ئۇ ئىش سىلەرگە ئېنىق بايان قىلىنىدۇ. ئۇ ئىشلارنى بايان قىلىش ئاللاھ تائالاغا ئاساندۇر. قۇرئان كەرىم سۈكۈت قىلغان نەرسىلەردىن ئاللاھ تائالا ئۆتۈۋەتكەن بولۇپ، ئۇ نەرسىلەر ھەققىدە سوراپ يۈرمەڭلار. چۈنكى سىلەر ئۇ ھەقتە سوراپ قالساڭلار، سىلەرگە ئۇنىڭ ھۆكمىگە ئەمەل قىلىش تەلىپى نازىل بولىدۇ.
5:102Page 124
قَدۡ سَأَلَهَا قَوۡمٞ مِّن قَبۡلِكُمۡ ثُمَّ أَصۡبَحُواْ بِهَا كَٰفِرِينَ ١٠٢
A people asked such [questions] before you; then they became thereby disbelievers.1
سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن كىشىلەرمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش سوئاللارنى سورىغان ئىدى. ئەمما ئۇلار ئۇ ئىشلارغا تەكلىپ قىلىنغاندا ئۇنىڭغا ئەمەل قىلماي، شۇ ئىشلار تۈپەيلىدىن كاپىر بوپكەتتى.
5:103Page 124
مَا جَعَلَ ٱللَّهُ مِنۢ بَحِيرَةٖ وَلَا سَآئِبَةٖ وَلَا وَصِيلَةٖ وَلَا حَامٖ وَلَٰكِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَأَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ ١٠٣
Allāh has not appointed [such innovations as] baḥīrah or sā’ibah or waṣīlah or ḥām.1 But those who disbelieve invent falsehood about Allāh, and most of them do not reason.
ئاللاھ تائالا چاھارىپايلارنى ھالال قىلدى، مۇشرىكلار بۇتلىرىنى دەپ ئۆزلىرىگە ھارام قىلغان بەھىيرەنى ھارام قىلغىنى يوق. بەھىيرە مەلۇم ساندا بوتىلاقلىغاندىن كېيىن قۇلاقلىرى كېسىلىپ قويۇۋېتىلىدىغان تۆگىدۇر. سائىبەنىمۇ ھارام قىلغىنى يوق. سائىبە مەلۇم ياشقا كىرگەندە بۇتلىرىغا ئاتاپ قويۇۋېتىلىدىغان تۆگىدۇر. ۋەسىيلەنىمۇ ھارام قىلغىنى يوق. ۋەسىيلە بولسا ئارقا-ئارقىدىن چىشى بوتىلاقلىغان تۆگىدۇر. ھامىينىمۇ ھارام قىلمىدى. ھامىي نەسلىدىن بىر قانچە بوتىلاق توغۇلغان بۇغرا تۆگىدۇر. لېكىن كاپىرلار يالغاندىن بوھتان توقۇپ، ئاللاھ تائالا مەزكۇر ھايۋانلارنى ھارام قىلغان دېيىشتى. كاپىرلارنىڭ كۆپىنچىسى توغرا-خاتانى، ھالال-ھارامنى پەرقلەندۈرەلمەيدۇ.
5:104Page 125
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ قَالُواْ حَسۡبُنَا مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ ١٠٤
And when it is said to them, "Come to what Allāh has revealed and to the Messenger," they say, "Sufficient for us is that upon which we found our fathers." Even though their fathers knew nothing, nor were they guided?
بىر قىسىم چاھارىپايلارنى ھارام قىلىش ئارقىلىق ئاللاھ تائالاغا يالغاننى توقۇغۇچى بۇ مۇشرىكلارغا: ھالال-ھارامنى تونۇشۇڭلار ئۈچۈن ئاللاھ تائالا نازىل قىلغان قۇرئان كەرىمگە ۋە پەيغەمبەرنىڭ سۈننىتىگە ئەمەل قىلىڭلار دېيىلسە، ئۇلار: بىزگە ئىلگىرىكىلەردىن مىراس ئالغان ئېتىقادلار ۋە سۆز-ھەرىكەتلەر يېتەرلىك، دېيىشىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىلگىرىكى ئەجدادلىرى ھېچنەرسە بىلمەيدىغان ۋە توغرىنى تاپالمىغان تۇرسا، قانداقسىگە ئۇلاردىن قالغان نەرسە ئۇلارغا يەتكۈدەك؟ ئۇلار پەقەت ئۆزلىرىدىنمۇ نادان ۋە ئازغۇنراق بولغانلارغا ئەگىشىدۇ. شۇڭا ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىمۇ نادان، ئازغۇنلاردۇر.
5:105Page 125
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ عَلَيۡكُمۡ أَنفُسَكُمۡۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهۡتَدَيۡتُمۡۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ١٠٥
O you who have believed, upon you is [responsibility for] yourselves. Those who have gone astray will not harm you when you have been guided. To Allāh is your return all together; then He will inform you of what you used to do.
ئەي ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەر! ئۆزۈڭلارغا كۆڭۈل بۆلۈڭلاركى، نەپسىڭلارنى ئىسلاھ قىلىدىغان ئىشلارنى قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىڭلار. توغرا يولدىلا بولىدىكەنسىلەر، كىشىلەردىن ئېزىپ كېتىپ، چاقىرىقىڭلارغا ئاۋاز قوشمىغانلار سىلەرگە زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. باشقىلارنى ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن چەكلىگەنلىكىڭلار سىلەرنىڭ توغرا يولدا ئىكەنلىكىڭلارنىڭ ئالامىتىدۇر. قىيامەت كۈنى يالغۇز ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتىسىلەر. ئاندىن ئاللاھ سىلەرگە دۇنيادا قىلغانلىرىڭلارنى ئېيتىپ بېرىدۇ ۋە سىلەرنى شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپاتقا تارتىدۇ.
5:106Page 125
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ شَهَٰدَةُ بَيۡنِكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ حِينَ ٱلۡوَصِيَّةِ ٱثۡنَانِ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ أَوۡ ءَاخَرَانِ مِنۡ غَيۡرِكُمۡ إِنۡ أَنتُمۡ ضَرَبۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَأَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةُ ٱلۡمَوۡتِۚ تَحۡبِسُونَهُمَا مِنۢ بَعۡدِ ٱلصَّلَوٰةِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ إِنِ ٱرۡتَبۡتُمۡ لَا نَشۡتَرِي بِهِۦ ثَمَنٗا وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰ وَلَا نَكۡتُمُ شَهَٰدَةَ ٱللَّهِ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلۡأٓثِمِينَ ١٠٦
O you who have believed, testimony [should be taken] among you when death approaches one of you at the time of bequest - [that of] two just men from among you or two others from outside if you are traveling through the land and the disaster of death should strike you. Detain them after the prayer and let them both swear by Allāh if you doubt [their testimony, saying], "We will not exchange it [i.e., our oath] for a price [i.e., worldly gain], even if he should be a near relative, and we will not withhold the testimony of [i.e., ordained by] Allāh. Indeed, we would then be of the sinful."
ئەي مۇئمىنلەر! سىلەرنىڭ بىرىڭلار ئۆلۈمنىڭ بىرەر ئالامىتى كۆرۈلگەنلىكى سەۋەبتىن ئۆزىگە ئۆلۈم يېقىنلاشقانلىقىنى ھېس قىلسا، ۋەسىيىتىگە مۇسۇلمانلاردىن ئادىل ئىككى كىشىنى ياكى مۇسۇلمانلاردىن تېپىلماي قالسا، زۆرۈر بولغاندا كاپىر بولسىمۇ ئىككى ئەرنى گۇۋاھچى قىلسۇن! مۇبادا سىلەر سەپەردىكى ۋاقتىڭلار ئۆلۈم كەپقېلىپ، ئۇ ئىككەيلەننىڭ گۇۋاھلىقىدىن گۇمانلىنىپ قالساڭلار، ئۇلارنى بىرەر نامازدىن كېيىن قەسەم قىلدۇرۇڭلار. ئۇلارمۇ ئاللاھتىن كەلگەن بۇ نېسىۋىنى ھېچنەرسىگە تېگىشمەيدىغانلىقىغا، بۇ ئىشتا ھېچبىر يېقىنغا يانباسمايدىغانلىقىغا، ئۆزلىرىدىكى ئاللاھنىڭ گۇۋاھلىقىنى يوشۇرمايدىغانلىقىغا ۋە ئۆزلىرىنىڭ مۇبادا مۇشۇ ئىشلارنى قىپسالسا، ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلغان گۇناھكارلاردىن بولىدىغانلىقىغا قەسەم قىلسۇن.
5:107Page 125
فَإِنۡ عُثِرَ عَلَىٰٓ أَنَّهُمَا ٱسۡتَحَقَّآ إِثۡمٗا فَـَٔاخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَحَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَوۡلَيَٰنِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ لَشَهَٰدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَٰدَتِهِمَا وَمَا ٱعۡتَدَيۡنَآ إِنَّآ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ ١٠٧
But if it is found that those two were guilty of sin [i.e., perjury], let two others stand in their place [who are] foremost [in claim] from those who have a lawful right. And let them swear by Allāh, "Our testimony is truer than their testimony, and we have not transgressed. Indeed, we would then be of the wrongdoers."
بۇ ئىككى گۇۋاھچى قەسەم قىلىپ بولغاندىن كېيىن گۇۋاھلىقتا ياكى قەسەمدە يالغانچىلىق قىلغانلىقى ياكى خىيانەت قىلغانلىقى مەلۇم بولسا، بۇلارنىڭ ئورنىغا كىشىلەردىن مېيىتكە ئەڭ يېقىن بولغان باشقا ئىككى كىشى توغرا رەۋىشتە گۇۋاھلىق بەرسۇن ياكى قەسەم قىلسۇن. بۇ ئىككەيلەن ئىلگىرىكى ئىككەيلەننىڭ يالغانچىلىقى ۋە خىيانىتىگە بەرگەن گۇۋاھلىقىنىڭ، ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنىڭ راستچىللىقى ۋە ئامانەتچانلىقىغا بەرگەن گۇۋاھلىقىدىنمۇ توغرىراق ئىكەنلىكىگە ئاللاھنىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىپ: بىز يالغان قەسەم قىلمىدۇق، ئەگەر بىز يالغان قەسەم قىلغان بولساق، چوقۇمكى ئاللاھنىڭ چېگرالىرىدىن ئاشقان زالىملاردىن بولۇپ كېتەيلى، دېسۇن.
5:108Page 125
ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَن يَأۡتُواْ بِٱلشَّهَٰدَةِ عَلَىٰ وَجۡهِهَآ أَوۡ يَخَافُوٓاْ أَن تُرَدَّ أَيۡمَٰنُۢ بَعۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡمَعُواْۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَٰسِقِينَ ١٠٨
That is more likely that they will give testimony according to its [true] objective, or [at least] they would fear that [other] oaths might be taken after their oaths. And fear Allāh and listen [i.e., obey Him]; and Allāh does not guide the defiantly disobedient people.
بۇ ئىككەيلەننىڭ گۇۋاھلىقىدا گۇمانلىنىپ قالغان چاغدا ئۇلارنى نامازدىن كېيىن قەسەم قىلدۇرۇش ۋە ئۇلارنىڭ گۇۋاھلىقىنى رەت قىلىشتىن ئىبارەت يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان بۇ ئۇسۇل، گۇۋاھچىلارنى گۇۋاھلىقنى شەرىئەت كۆرسەتكەن رەۋىشتە بېرىدىغان قىلىشقا ئەڭ يېقىن ئۇسۇلدۇر. بۇنداق بولغاندا ئۇلار گۇۋاھلىقنى بۇرمىلىمايدۇ، ياكى ئالماشتۇرۇۋەتمەيدۇ ۋە ياكى خىيانەت قىلمايدۇ. شۇنداقلا بۇ ئۇسۇل گۇۋاھلىق بەرمەكچى بولغان ئىككى كىشىنى، ئۆزلىرىنىڭ گۇۋاھلىقىنى مىراسخورلار رەت قىلىپ، بۇلارنىڭ دەل ئەكسىچە گۇۋاھلىق بېرىشى ئارقىلىق رەسۋاچىلىققا قېلىشتىن ئەنسىرەيدىغان ھالەتكە كەلتۈرۈشكە ئەڭ يېقىنۇر. ھەممىڭلار گۇۋاھلىق بېرىشتە ۋە قەسەمدە يالغانچىلىق ۋە خىيانەتنى تاشلاپ ئاللاھتىن قورقۇڭلار، بۇيرۇلغان ئەمىر-پەرمانلارنى قوبۇل قىلىش بىلەن بىرگە ئاڭلاڭلار. ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچىلارنى مۇۋەپپىقىيەتكە ئېرىشتۈرمەيدۇ.
5:109Page 126
۞ يَوۡمَ يَجۡمَعُ ٱللَّهُ ٱلرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبۡتُمۡۖ قَالُواْ لَا عِلۡمَ لَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ١٠٩
[Be warned of] the Day when Allāh will assemble the messengers and say, "What was the response you received?" They will say, "We have no knowledge. Indeed, it is You who is Knower of the unseen" -
ئەي ئىنسانلار! ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى بارلىق پەيغەمبەرلەرنى توپلاپ ئۇلاردىن: مەن سىلەرنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەن قەۋملىرىڭلار سىلەرگە قانداق پوزىتسىيەدە بولغان ئىدى؟، دەپ سورايدۇ. ئۇلار جاۋابنى ئاللاھقا تاپشۇرۇپ: ئەي رەببىمىز! بىز بىلمەيمىز، شەكسىزكى بارچە ئىلىم ساڭا ئائىتتۇر. چوقۇمكى يالغۇز سەنلا غەيبىي ئىشلارنى بىلىدىغان زاتتۇرسەن، دەيدۇ.
5:110Page 126
إِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱذۡكُرۡ نِعۡمَتِي عَلَيۡكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذۡ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗاۖ وَإِذۡ عَلَّمۡتُكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَۖ وَإِذۡ تَخۡلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ بِإِذۡنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِيۖ وَتُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ تُخۡرِجُ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِيۖ وَإِذۡ كَفَفۡتُ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ عَنكَ إِذۡ جِئۡتَهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ١١٠
[The Day] when Allāh will say, "O Jesus, Son of Mary, remember My favor upon you and upon your mother when I supported you with the Pure Spirit [i.e., the angel Gabriel] and you spoke to the people in the cradle and in maturity; and [remember] when I taught you writing and wisdom and the Torah and the Gospel; and when you designed from clay [what was] like the form of a bird with My permission, then you breathed into it, and it became a bird with My permission; and you healed the blind [from birth] and the leper with My permission; and when you brought forth the dead with My permission; and when I restrained the Children of Israel from [killing] you when you came to them with clear proofs and those who disbelieved among them said, "This is not but obvious magic."
ئۆز ۋاقتىدىكى ئەھۋالنى ئەسلىگىنكى، ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ: ئەي مەريەم ئوغلى ئىيسا! مەن سېنى ئاتىسىز ياراتقىنىمدا ساڭا قىلغان ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىن، ئاناڭ مەريەمنى ئۆز زامانىسىدىكى ئاياللاردىن ئۈستۈن قىلغىنىمدىكى ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىن، سېنى جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام ئارقىلىق كۈچلەندۈرگىنىمدىكى نېئمىتىمنى ئەسلىگىنكى، سەن ئەمچەكتىكى بوۋاق ھالىتىڭدىمۇ كىشىلەرنى ئاللاھقا دەۋەت قىلىپ ئۇلارغا سۆزلەيتتىڭ، قۇرامىڭغا يەتكەن ۋاقىتتىمۇ مېنىڭ سېنى ئۇلارغا پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەنلىكىم، شۇنداقلا ساڭا خەت يېزىشنى ئۆگىتىش ئارقىلىق ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىم ھەققىدە سۆزلەيتتىڭ. مەن ساڭا مۇساغا نازىل قىلىنغان تەۋراتنى ۋە ئۆزۈڭگە نازىل قىلىنغان ئىنجىلنى ئۆگەتتىم، ساڭا شەرىئەتنىڭ سىرلىرىنى، پايدىلىرىنى ۋە ھېكمەتلىرىنى ئۆگەتتىم. سېنىڭ لايدىن قۇشنىڭ ئوخشىشىنى شەكىللەندۈرەلىگەنلىكىڭ، ئاندىن ئۇنىڭغا پۈۋلىگىنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ قۇشقا ئايلانغانلىقى، تۇغما كور كىشىنى داۋالاپ ساقايتالىغانلىقىڭ، ئاۋلاق كىشىنى داۋالىغىنىڭدا ئۇنىڭ سەللىمازا ساقىيىپ كەتكەنلىكى، ئۆلۈكلەرنى تىرگۈزۈپ بېرىش ھەققىدە ئاللاھقا قىلغان دۇئايىڭ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ تىرىلگەنلىكى ساڭا بەرگەن نېئمەتلىرىمدىندۇركى، بۇلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ ئەمرىم بىلەن ۋۇجۇدقا چىققان. ساڭا بەرگەن نېئمەتلىرىمدىن يەنە بىرى شۇكى، سەن بەنىي ئىسرائىلغا روشەن مۆجىزىلەرنى ئېلىپ كەلگىنىڭدە ئۇلار سېنى ئۆلتۈرمەكچى بولۇۋېدى، بىز سېنى ئۇلارنىڭ سۇيىقەستىدىن قوغداپ قالدۇق. ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلىشى ئۇ مۆجىزىلەرنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى تۈپەيلىدىن بولۇپ، ئۇلار: ئىيسا ئېلىپ كەلگەن بۇ ئىش ئوپئوچۇق سېھىردىن باشقا نەرسە ئەمەس، دېيىشتى.
5:111Page 126
وَإِذۡ أَوۡحَيۡتُ إِلَى ٱلۡحَوَارِيِّـۧنَ أَنۡ ءَامِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّنَا مُسۡلِمُونَ ١١١
And [remember] when I inspired to the disciples, "Believe in Me and in My messenger [i.e., Jesus]." They said, "We have believed, so bear witness that indeed we are Muslims [in submission to Allāh]."
ساڭا قىلغان ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىنكى، ھەۋارىيلارغا ماڭا ۋە ساڭا ئىمان ئېيتىشنى ئىلھام قىلغىنىمدا ئۇلارنى ساڭا ياردەمچى قىلىپ بەردىم. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار بۇ ئەمىرگە بويسۇنۇپ: بىز ئىمان ئېيتتۇق، ئەي رەببىمىز! بىزنىڭ ساڭا بويسۇنغان مۇسۇلمانلار ئىكەنلىكىمىزگە گۇۋاھ بولغىن، دەپ ئىنكاس بىلدۈرۈشتى.
5:112Page 126
إِذۡ قَالَ ٱلۡحَوَارِيُّونَ يَٰعِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ هَلۡ يَسۡتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِۖ قَالَ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ١١٢
[And remember] when the disciples said, "O Jesus, Son of Mary, can your Lord1 send down to us a table [spread with food] from the heaven?" [Jesus] said, "Fear Allāh, if you should be believers."
ئەينى چاغدىكى ئىشنى ئەسلىگىنكى، ھەۋارىيلار: رەببىڭگە دۇئا قىلساڭ، ئۇ ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرۈپ بېرەلەمدۇ؟ دېدى. ئىيسا بۇنىڭغا قارىتا ئۇلارنى ئاللاھتىن قورقۇشقا ۋە سورىغان ئىشنى تەلەپ قىلىشتىن يېنىشقا بۇيرۇش ئارقىلىق جاۋاب بەردى. چۈنكى بۇ تىلەك سەۋەبىدىن ئۇلارغا بىر سىناق كەپقېلىش ئېھتىمالى بار ئىدى. ئىيسا ئۇلارغا دېدىكى: ئەگەر مۇئمىن بولساڭلار، رىزىق تىلەشتە پەرۋەردىگارىڭلارغا تەۋەككۈل قىلىڭلار، دېدى.
5:113Page 126
قَالُواْ نُرِيدُ أَن نَّأۡكُلَ مِنۡهَا وَتَطۡمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعۡلَمَ أَن قَدۡ صَدَقۡتَنَا وَنَكُونَ عَلَيۡهَا مِنَ ٱلشَّٰهِدِينَ ١١٣
They said, "We wish to eat from it and let our hearts be reassured and know that you have been truthful to us and be among its witnesses."
ھەۋارىيلار ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا: بىز بۇ داستىخاننىڭ نازۇ-نېئمەتلىرىدىن يېيىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ كامالى قۇدرىتىگە ۋە سېنىڭ ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىڭگە كۆڭلىمىزنىڭ تەسكىن تېپىشىنى، شۇنىڭ بىلەن سېنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەنلىرىڭدە راستچىل ئىكەنلىكىڭنى ھەقىقىي بىلىپ، كىشىلەردىن ھېچكىم كۆرۈپ باقمىغان بۇ مۆجىزىگە شاھىت بولۇشنى خالايمىز، دېدى.
5:114Page 127
قَالَ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ ٱللَّهُمَّ رَبَّنَآ أَنزِلۡ عَلَيۡنَا مَآئِدَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ تَكُونُ لَنَا عِيدٗا لِّأَوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَايَةٗ مِّنكَۖ وَٱرۡزُقۡنَا وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ١١٤
Said Jesus, the son of Mary, "O Allāh, our Lord, send down to us a table [spread with food] from the heaven to be for us a festival for the first of us and the last of us and a sign from You. And provide for us, and You are the best of providers."
ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئۇلارنىڭ تەلىپىگە جاۋابەن ئاللاھقا مۇنداق دۇئا قىلىدۇ: پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئۈستىدە تاماق بار بىر داستىخان چۈشۈرۈپ بەرگىن، بىز ساڭا شۈكۈر ئېيتىش يۈزىسىدىن ئۇ كۈننى سېنى ئۇلۇغلايدىغان بايرام قىلىمىز، بۇ داستىخان سېنىڭ يەككە-يېگانىلىكىڭگە ۋە مەن بىلەن ئەۋەتىلگەن دىننىڭ راستلىقىغا پاكىت بوپقالىدۇ. بىزگە ساڭا قۇلچىلىق قىلىشقا ياردىمى بولىدىغان رىزىقلارنى بەرگىن. ئەي رەببىمىز! سەن رىزىقلاندۇرغۇچىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىسەن.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences