Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Al-A'raf 7:52–98
7:52Page 157
وَلَقَدۡ جِئۡنَٰهُم بِكِتَٰبٖ فَصَّلۡنَٰهُ عَلَىٰ عِلۡمٍ هُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ ٥٢
And We had certainly brought them a Book which We detailed by knowledge - as guidance and mercy to a people who believe.
ھەقىقەتەن بىز ئۇلارغا مۇشۇ قۇرئاننى ئېلىپ كەلدۇقكى، ئۇ - مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان كىتابتۇر. بىز ئۇنى ئىلىمگە ئاساسلىنىپ شۇنداق تەپسىلىي بايان قىلدۇق. ئۇ مۇئمىنلەرنى توغرا ۋە ھەق يولغا يېتەكلىگۈچىدۇر ھەمدە دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ياخشىلىقىغا يېتەكلىگۈچى بولغانلىقى ئۈچۈن مۇئمىنلەرگە رەھمەتتۇر.
7:53Page 157
هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّا تَأۡوِيلَهُۥۚ يَوۡمَ يَأۡتِي تَأۡوِيلُهُۥ يَقُولُ ٱلَّذِينَ نَسُوهُ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلۡحَقِّ فَهَل لَّنَا مِن شُفَعَآءَ فَيَشۡفَعُواْ لَنَآ أَوۡ نُرَدُّ فَنَعۡمَلَ غَيۡرَ ٱلَّذِي كُنَّا نَعۡمَلُۚ قَدۡ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٥٣
Do they await except its result?1 The Day its result comes, those who had ignored it before will say, "The messengers of our Lord had come with the truth, so are there [now] any intercessors to intercede for us or could we be sent back to do other than what we used to do?" They will have lost themselves, and lost from them is what they used to invent.
كاپىرلار پەقەت ئۆزلىرىگە خەۋەر قىلىنغان دەرتلىك ئازابنىڭ ئاخىرەتتە يۈز بېرىشىنىلا كۈتسە بولىدۇ، بۇ كۈندە ئۇلار خەۋەر بېرىلگەن ئىشلار ۋە مۇئمىنلەر خەۋەر بېرىلگەن ساۋاب-مۇكاپاتلار چوقۇم مەيدانغا كېلىدۇ. ھاياتىي دۇنيادا قۇرئان كەرىمنى ئۇنتۇپ، ئۇنىڭ ئەھكاملىرىغا ئەمەل قىلمىغانلار: ئەزبىرايى خۇدا، ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ ئەلچىلىرى شەكسىز ھەقىقەتنى ئېلىپ كەپتىكەن، ئۇنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن كەلگەنلىكىدە قىلچە شەك يوقكەن. كاشكى بىزنى ئازابتىن قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بىزگە شاپائەت قىلالايدىدىغان شاپائەتچىلەر بولسىچۇ؟! ياكى بىز قىلغان يامان ئەمەللىرىمىزنىڭ ئورنىغا بىزنى قۇتۇلدۇرالايدىغان ياخشى ئەمەللەرنى قىلىۋېلىشىمىز ئۈچۈن دۇنياغا قايتالىغان بولساقچۇ؟! دېيىشىدۇ. بۇ كاپىرلار ئۆزلىرىنىڭ كۇپۇرلۇقى تۈپەيلىدىن ئۆزلىرىنى ھالاكەت ھاڭلىرىغا ئېلىپ كېلىش بىلەن زىيان تارتتى، ئۇلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنغان بۇتلىرى ئۇلارنى تاشلىۋەتتى ۋە ئۇلارغا ئەسقاتمىدى.
7:54Page 157
إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَ يَطۡلُبُهُۥ حَثِيثٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتِۭ بِأَمۡرِهِۦٓۗ أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٥٤
Indeed, your Lord is Allāh, who created the heavens and earth in six days and then established Himself above the Throne.1 He covers the night with the day, [another night] chasing it rapidly; and [He created] the sun, the moon, and the stars, subjected by His command. Unquestionably, His is the creation and the command; blessed is Allāh, Lord of the worlds.
ئەي ئىنسانلار! شەكسىزكى سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار ئاللاھ تائالادۇركى، ئۇ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئۆرنەكسىز ھالەتت ئالتە كۈندە ياراتتى، ئاندىن ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە ئەرش ئۈستىگە ئۆرلىدى. بىز بۇ ئۆرلەشنىڭ قانداق بولغانلىقىنى بىلمەيمىز. ئاللاھ كۈندۈزنىڭ يورۇقلۇقى ئارقىلىق كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقىنى، كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقى ئارقىلىق كۈندۈزنىڭ يورۇقلۇقىنى يوق قىلىدۇ. كېچە بىلەن كۈندۈز بىر-بىرىنى قوغلىشىپ تېز ئۆتىدۇكى، ھېچقايسى (بەلگىلگەنگەن ۋاقىتتىن) كېچىكىپ قالمايدۇ، بىرى كەتسە بىرى كېلىدۇ. ئاللاھ تائالا قۇياشنى، ئاينى ۋە يۇلتۇزلارنى ئەمرىگە بويسۇندۇرۇلغۇچى قىلىپ ياراتتى. بىلىپ قېلىڭلاركى، پۈتۈن مەخلۇقاتلار يېگانە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ياراتقۇچى بارمۇ؟ بارچە ئىشلار يالغۇز ئاللاھقا مەنسۇپتۇر، ئۇنىڭ ياخشىلىقى كاتتا، ئېھسانى كۆپتۇر. ئۇ بارچە كاتتىلىق ۋە مۇكەممەللىك سۈپەتلىرىگە ئىگىدۇر، ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر.
7:55Page 157
ٱدۡعُواْ رَبَّكُمۡ تَضَرُّعٗا وَخُفۡيَةًۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ ٥٥
Call upon your Lord in humility and privately; indeed, He does not like transgressors.1
ئەي مۇئمىنلەر! ئىنتايىن تۆۋەنچىلىك ۋە كەمتەرلىك بىلەن، مەخپىي ۋە ئاشكارا، ئىخلاس قىلغان، رىيا قىلمىغان ۋە باشقىسىنى شېرىك كەلتۈرمىگەن ھالدا پەرۋەردىگارىڭلارغا دۇئا قىلىڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن دۇئادا چەكتىن ئاشقۇچىلارنى ياقتۇرمايدۇ. مۇشرىكلار قىلغاندەك ئاللاھقا باشقىلارنىمۇ قوشۇپ دۇئا قىلىش ھاجەتنى تىلەشتىكى ئەڭ چوڭ چەكتىن ئېشىشتۇر.
7:56Page 157
وَلَا تُفۡسِدُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ بَعۡدَ إِصۡلَٰحِهَا وَٱدۡعُوهُ خَوۡفٗا وَطَمَعًاۚ إِنَّ رَحۡمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٥٦
And cause not corruption upon the earth after its reformation. And invoke Him in fear and aspiration. Indeed, the mercy of Allāh is near to the doers of good.
ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق زېمىننى تۈزەپ، ئۇنى ئۆزىنىڭلا ئىتائىتى ئارقىلىق ئاۋاتلاشتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى قىلىش بىلەن بۇزۇقچىلىق قىلماڭلار. ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇنچ ھېس قىلغان ۋە مۇكاپاتىغا ئېرىشىشكە تەلمۈرگەن ھالدا بىر ئاللاھقىلا دۇئا قىلىڭلار. ئاللاھنىڭ رەھمىتى ياخشىلىق قىلغۇچىلارغا ھەقىقەتەنمۇ يېقىندۇر، شۇڭا سىلەرمۇ شۇلارنىڭ قاتارىدىن بولۇڭلار.
7:57Page 157
وَهُوَ ٱلَّذِي يُرۡسِلُ ٱلرِّيَٰحَ بُشۡرَۢا بَيۡنَ يَدَيۡ رَحۡمَتِهِۦۖ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَقَلَّتۡ سَحَابٗا ثِقَالٗا سُقۡنَٰهُ لِبَلَدٖ مَّيِّتٖ فَأَنزَلۡنَا بِهِ ٱلۡمَآءَ فَأَخۡرَجۡنَا بِهِۦ مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِۚ كَذَٰلِكَ نُخۡرِجُ ٱلۡمَوۡتَىٰ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ ٥٧
And it is He who sends the winds as good tidings before His mercy [i.e., rainfall] until, when they have carried heavy rainclouds, We drive them to a dead land and We send down rain therein and bring forth thereby [some] of all the fruits. Thus will We bring forth the dead; perhaps you may be reminded.
ئاللاھ تائالا يامغۇر بىلەن خۇشخەۋەر بەرگۈچى شاماللارنى ئەۋەتىدۇ، نىھايەت شاماللار سۇ بىلەن ئېغىرلاشقان بۇلۇتلارنى ئېلىپ ماڭغان چاغدا بۇلۇتلارنى قۇرغاق شەھەرلەرگە ھەيدەيمىز، ئاندىن ئۇ شەھەرلەرگە يامغۇر ياغدۇرىمىز. ئاندىن بىز يامغۇر سۈيى ئارقىلىق تۈرلۈك مېۋىلەرنى چىقىرىمىز. بىز مېۋىلەرنى قانداق شەكىلدە چىقارغان بولساق، ئۆلۈكلەرنىمۇ قەبرىلىرىدىن تىرىك ھالەتتە چىقىرىمىز. ئەي ئىنسانلار! بىز بۇ ئىشلارنى سىلەرنى ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ۋە تەڭداشسىز سەنئىتىدىن ھەمدە ئۇنىڭ ئۆلۈكلەرنى تىرگۈزۈشكە قادىر ئىكەنلىكىدىن ئىبرەت ئالسۇن دەپ قىلدۇق.
7:58Page 158
وَٱلۡبَلَدُ ٱلطَّيِّبُ يَخۡرُجُ نَبَاتُهُۥ بِإِذۡنِ رَبِّهِۦۖ وَٱلَّذِي خَبُثَ لَا يَخۡرُجُ إِلَّا نَكِدٗاۚ كَذَٰلِكَ نُصَرِّفُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَشۡكُرُونَ ٥٨
And the good land - its vegetation emerges by permission of its Lord; but that which is bad - nothing emerges except sparsely, with difficulty. Thus do We diversify the signs for a people who are grateful.
مۇنبەت يەرنىڭ گىياھلىرى ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن تولۇق ئۈنىدۇ، ۋەز-نەسىھەتكە قۇلاق سېلىپ، ئۇنىڭدىن مەنپەئەتلىنىدىغان، ئاندىن ۋەز-نەسىھەتنىڭ نەتىجىسىدە ياخشى ئەمەل قىلىدىغان مۇئمىننىڭ مىسالى شۇنىڭغا ئوخشايدۇ. ساسلىق، شورلۇق زېمىننىڭ گىياھلىرى ناھايىتى تەستە ئۆسىدۇ، ئۇنىڭ ھېچقانداق پايدىسىمۇ يوق. كاپىر مانا مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بولۇپ، ۋەز-نەسىھەتلەردىن مەنپەئەت ئالالمايدۇ ھەمدە ئۇ ۋەز-نەسىھەتلەر ئۇنىڭغا پايدا ئېلىپ كېلىدىغان ياخشى ئەمەلنىمۇ ۋۇجۇدقا چىقارمايدۇ. مانا مۇشۇنداق ئاجايىپ تۈرلەرگە ئوخشاش، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىپ، تۇزكورلۇق قىلمايدىغان ۋە پەرۋەردىگارىغا ئىتائەت قىلىدىغانلارغا ھەقنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن دەلىل-پاكىتلارنى تۈرلۈك-تۈرلۈك بايان قىلىمىز.
7:59Page 158
لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوۡمِهِۦ فَقَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥٓ إِنِّيٓ أَخَافُ عَلَيۡكُمۡ عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيمٖ ٥٩
We had certainly sent Noah to his people, and he said, "O my people, worship Allāh; you have no deity other than Him. Indeed, I fear for you the punishment of a tremendous Day."
شەك-شۈبھىسىزكى، بىز نۇھنى ئۆز قەۋمىنى ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ بىلىشكە ۋە ئۇنىڭدىن باشقىغا چوقۇنۇشنى تاشلاشقا چاقىرىدىغان پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق. ئاندىن ئۇ قەۋمىگە: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئاللاھتىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدۇڭلار يوق. ئەي قەۋمىم! سىلەر كۇپۇرلۇقتا مۇشۇنداق چىڭ تۇرۇۋالىدىغانلا بولساڭلار، مەن ھەقىقەتەن بۈيۈك كۈننىڭ ئازابىغا قېلىشىڭلاردىن قورقىمەن.
7:60Page 158
قَالَ ٱلۡمَلَأُ مِن قَوۡمِهِۦٓ إِنَّا لَنَرَىٰكَ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ٦٠
Said the eminent among his people, "Indeed, we see you in clear error."
نۇھ قەۋمىنىڭ چوڭلىرى ئۇنىڭغا: ئەي نۇھ! بىز سىنى ھەقىقەتتىن ئوپئوچۇق يىراقلىقتا دەپ قارايمىز» دېدى.
7:61Page 158
قَالَ يَٰقَوۡمِ لَيۡسَ بِي ضَلَٰلَةٞ وَلَٰكِنِّي رَسُولٞ مِّن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦١
[Noah] said, "O my people, there is not error in me, but I am a messenger from the Lord of the worlds.
نۇھ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا: مەن سىلەر ئويلىغاندەك ئازغۇن ئەمەسمەن، پەقەت پەرۋەردىگارىم تەرىپىدىن كەلگەن ھىدايەت ئۈستىدە مېڭىۋاتىمەن. مەن سىلەرگە مېنىڭ، سىلەرنىڭ ۋە پۈتكۈل ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچىدۇرمەن، دېدى.
7:62Page 158
أُبَلِّغُكُمۡ رِسَٰلَٰتِ رَبِّي وَأَنصَحُ لَكُمۡ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ٦٢
I convey to you the messages of my Lord and advise you; and I know from Allāh what you do not know.
مەن سىلەرگە ئاللاھ مېنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىش ئارقىلىق ۋەھىي قىلغاننى يەتكۈزىمەن، سىلەرنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈشكە ۋە ئۇنىڭغا بېرىلىدىغان مۇكاپاتقا قىزىقتۇرۇش، گۇناھ-مەئسىيەتلەر ۋە ئۇنىڭ جازاسىدىن قورقۇتۇش ئارقىلىق سىلەرگە ياخشى بولسىكەن دەيمەن. ئاللاھنىڭ ماڭا ۋەھىي ئارقىلىق ئۆگەتكەنلىرىدىن سىلەر بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى بىلىمەن.
7:63Page 158
أَوَعَجِبۡتُمۡ أَن جَآءَكُمۡ ذِكۡرٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ مِّنكُمۡ لِيُنذِرَكُمۡ وَلِتَتَّقُواْ وَلَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ٦٣
Then do you wonder that there has come to you a reminder from your Lord through a man from among you, that he may warn you and that you may fear Allāh so you might receive mercy?"
ئاراڭلاردىكى سىلەر تونۇيدىغان بىرىنىڭ تىلى ئارقىلىق سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپتىن ۋەھىي ۋە پەند-نەسىھەت كەلگەنلىكىدىن ھەيران قالدىڭلارما؟ ئۇ سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا ئۆسۈپ يېتىلگەن تۇرسا، يالغانچى ۋە يولدىن چىققان بىرى بولمىسا، ياكى باشقا بىر مەخلۇق بولمىسا؟ ئۇ ئەگەر سىلەر ئىنكار قىلىپ، ئاسىيلىق قىلساڭلار، سىلەرنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادار بولۇشۇڭلار ئۈچۈن كەلدى. ئەگەر ئىمان ئېيتساڭلار ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈمىدلىكتۇر.
7:64Page 158
فَكَذَّبُوهُ فَأَنجَيۡنَٰهُ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥ فِي ٱلۡفُلۡكِ وَأَغۡرَقۡنَا ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَوۡمًا عَمِينَ ٦٤
But they denied him, so We saved him and those who were with him in the ship. And We drowned those who denied Our signs. Indeed, they were a blind people.1
ئاندىن قەۋمى نۇھنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭغا ئىشەنمىدى، ئەكسىچە كۇپۇرلۇقىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇردى. شۇنىڭ بىلەن نۇھ ئاللاھنىڭ ئۇلارنى ھالاك قىلىۋېتىشىنى (تىلەپ) ئۇلارغا بەددۇئا قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىز نۇھنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن كىمىگە چىققان مۇئمىنلەرنى غەرق بوپكېتىشتىن قۇتۇلدۇردۇق، ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان ۋە ئىنكار قىلىشنى داۋاملاشتۇرغانلارنى جازالاش ئۈچۈن چۈشۈرۈلگەن توپان بالاسىغا غەرق قىلدۇق. ئۇلارنىڭ قەلبلىرى ھەقىقەتەن ھەقتىن كور ئىدى.
7:65Page 158
۞ وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمۡ هُودٗاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥٓۚ أَفَلَا تَتَّقُونَ ٦٥
And to the ʿAad [We sent] their brother Hūd. He said, "O my people, worship Allāh; you have no deity other than Him. Then will you not fear Him?"
بىز ئاد قەبىلىسىگە ئۇلارنىڭ ئىچىدىن ھۇدنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، ھۇد ئېيتتى: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئاللاھتىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدۇڭلار يوق. ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلۇشۇڭلار ئۈچۈن ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولمامسىلەر؟
7:66Page 158
قَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦٓ إِنَّا لَنَرَىٰكَ فِي سَفَاهَةٖ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ ٱلۡكَٰذِبِينَ ٦٦
Said the eminent ones who disbelieved among his people, "Indeed, we see you in foolishness, and indeed, we think you are of the liars."
ھۇدنىڭ قەۋمى ئىچىدىن ئاللاھنى ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغان چوڭلىرى ئېيتتى: ئەي ھۇد! سەن بىزنى بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشقا، بۇتلارغا چوقۇنۇشنى تاشلاشقا چاقىرغىنىڭدا بىز سېنى نادان ۋە تەنتەك دەپ بىلىمىز، ئۆزۈڭنى پەيغەمبەر دەۋېلىشىڭدا سېنى چوقۇم يالغانچى دەپ قارايمىز.
7:67Page 158
قَالَ يَٰقَوۡمِ لَيۡسَ بِي سَفَاهَةٞ وَلَٰكِنِّي رَسُولٞ مِّن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٧
[Hūd] said, "O my people, there is not foolishness in me, but I am a messenger from the Lord of the worlds.
ھۇد قەۋمىگە رەددىيە قايتۇرۇپ: ئەي قەۋمىم! مەن نادان ۋە تەنتەك ئەمەسمەن، ئەكسىچە ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرمەن، دېدى.
7:68Page 159
أُبَلِّغُكُمۡ رِسَٰلَٰتِ رَبِّي وَأَنَا۠ لَكُمۡ نَاصِحٌ أَمِينٌ ٦٨
I convey to you the messages of my Lord, and I am to you a trustworthy adviser.
مەن سىلەرگە پەرۋەردىگارىم يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغان تەۋھىد ۋە شەرىئەتنى يەتكۈزىمەن، سىلەرگە يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان نەرسىدە كەم-زىيادە قىلمايدىغان ئىشەنچلىك نەسىھەت قىلغۇچىدۇرمەن.
7:69Page 159
أَوَعَجِبۡتُمۡ أَن جَآءَكُمۡ ذِكۡرٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ مِّنكُمۡ لِيُنذِرَكُمۡۚ وَٱذۡكُرُوٓاْ إِذۡ جَعَلَكُمۡ خُلَفَآءَ مِنۢ بَعۡدِ قَوۡمِ نُوحٖ وَزَادَكُمۡ فِي ٱلۡخَلۡقِ بَصۜۡطَةٗۖ فَٱذۡكُرُوٓاْ ءَالَآءَ ٱللَّهِ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ٦٩
Then do you wonder that there has come to you a reminder from your Lord through a man from among you, that he may warn you? And remember when He made you successors after the people of Noah and increased you in stature extensively. So remember the favors of Allāh that you might succeed."
سىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن پەرىشتە ياكى جىنلاردىن ئەمەس، بەلكى ئۆز ئىچىڭلاردىن بىرىنىڭ تىلى ئارقىلىق پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپتىن نەسىھەت كەلگەنلىكىگە ھەيران قالدىڭلارما؟ ئاللاھنىڭ سىلەرگە زېمىندا قۇدرەت ئاتا قىلىپ، كۇپرىلىقى تۈپەيلى ھالاك قىلغان نۇھنىڭ قەۋمىگە ئورۇنباسار قىلغانلىقىغا قارىتا پەرۋەردىگارىڭلارغا ھەمدۇسانا ئېيتىڭلار، شۈكرى قىلىڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرنى بەستىلىك، كۈچ-قۇۋۋەتلىك قىلغانلىقىغا شۈكرى قىلىڭلار، مەقسىتىڭلارغا يېتىپ، ئەنسىرىگىنىڭلاردىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان چەكسىز نېئمەتلىرىنى ياد ئېتىڭلار.
7:70Page 159
قَالُوٓاْ أَجِئۡتَنَا لِنَعۡبُدَ ٱللَّهَ وَحۡدَهُۥ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأۡتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ ٧٠
They said, "Have you come to us that we should worship Allāh alone and leave what our fathers have worshipped? Then bring us what you promise us,1 if you should be of the truthful."
ھۇدنىڭ قەۋمى ئۇنىڭغا: ئەي ھۇد! بىزنى ئاتا-بوۋىلىرىمىز چوقۇنۇپ كەلگەن ئىلاھلىرىمىزنى تاشلاپ، يالغۇز ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشىمىزغا چاقىرغىلى كەلدىڭمۇ؟ ئەگەر سەن دەۋايىڭدا راستچىل بولساڭ، بىزگە ۋەدە قىلغان ئازابنى كەلتۈرۈپ باققىن، دېدى.
7:71Page 159
قَالَ قَدۡ وَقَعَ عَلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡ رِجۡسٞ وَغَضَبٌۖ أَتُجَٰدِلُونَنِي فِيٓ أَسۡمَآءٖ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّا نَزَّلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٖۚ فَٱنتَظِرُوٓاْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ ٱلۡمُنتَظِرِينَ ٧١
[Hūd] said, "Already have defilement and anger fallen upon you from your Lord. Do you dispute with me concerning [mere] names you have named them,1 you and your fathers, for which Allāh has not sent down any authority? Then wait; indeed, I am with you among those who wait."
ھۇد قەۋمىگە جاۋابەن ئېيتتى: سىلەر ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ ئازابى ۋە غەزىپىگە لايىق بولدۇڭلار. ئاللاھنىڭ ئازابى ۋە غەزىپى سىلەرگە چوقۇم كېلىدۇ. سىلەر ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭلار ئىلاھ دەۋالغان، ئەمەلىيەتتە ئىلاھ ئەمەس بۇتلار ھەققىدە مەن بىلەن دەتالاش قىلىۋاتامسىلەر؟ ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاتالمىش ئىلاھلىرىڭلارغا بىرەر پاكىت چۈشۈرگىنى يوق. شۇڭا سىلەر تېز كېلىشىنى تەلەپ قىلغان ئازابنى كۈتۈڭلار، مەنمۇ سىلەر بىلەن بىرگە كۈتىمەن. ئۇ ئازاب چوقۇم كېلىدۇ.
7:72Page 159
فَأَنجَيۡنَٰهُ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥ بِرَحۡمَةٖ مِّنَّا وَقَطَعۡنَا دَابِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَاۖ وَمَا كَانُواْ مُؤۡمِنِينَ ٧٢
So We saved him and those with him by mercy from Us. And We eliminated those who denied Our signs, and they were not [at all] believers.
بىز ھۇدنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرگە بولغان مۇئمىنلەرنى رەھمىتىمىز بىلەن خاتىرجەملىككە ئېرىشتۈردۇق، ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانلارنى تۈپ يىلتىزىدىن ھالاك قىلدۇق. ئۇلار مۇئمىن ئەمەس، ئەكسىچە ئىنكار قىلغۇچىلار ئىدى. شۇڭا ئازابقا لايىق بولدى.
7:73Page 159
وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمۡ صَٰلِحٗاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥۖ قَدۡ جَآءَتۡكُم بَيِّنَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡۖ هَٰذِهِۦ نَاقَةُ ٱللَّهِ لَكُمۡ ءَايَةٗۖ فَذَرُوهَا تَأۡكُلۡ فِيٓ أَرۡضِ ٱللَّهِۖ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٖ فَيَأۡخُذَكُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ٧٣
And to the Thamūd [We sent] their brother Ṣāliḥ. He said, "O my people, worship Allāh; you have no deity other than Him. There has come to you clear evidence from your Lord. This is the she-camel of Allāh [sent] to you as a sign. So leave her to eat within Allāh's land and do not touch her with harm, lest there seize you a painful punishment.
شۈبھىسىزكى بىز سەمۇد قەۋمىگە قېرىندىشى سالىھنى ئاللاھنى بىر دەپ بىلىشكە ۋە ئۇنىڭغا قۇلچىلىق قىلىشقا دەۋەت قىلىدىغان پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق. سالىھ ئۇلارغا ئېيتتى: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا ئىبادەت قىلىشقا لايىق مەبۇدۇڭلار يوق، ھەقىقەتەن سىلەرگە مەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىنى ئۇقتۇرىدىغان روشەن مۆجىزە كەلدى. ئۇ مۆجىزە قورام تاشنىڭ ئىچىدىن چىققان تۆگىدە ئەكىس ئېتىدۇ. ئۇ تۆگىنىڭ سۇ ئىچىدىغان مەلۇم ۋاقتى بار، سىلەرنىڭمۇ سۇ ئىچىدىغان مۇئەييەن كۈنۈڭلار بار. سىلەر تۆگىنى ئاللاھنىڭ زېمىنىدا ئوتلىغىلى قويۇڭلار. تۆگىنىڭ چىقىمىدىن سىلەرگە ھېچ نەرسە يۈكلەنمەيدۇ. ئۇنىڭغا ئەزىيەت بەرمەڭلار. بولمىسا ئۇنىڭغا ئەزىيەت بەرگىنىڭلار ئۈچۈن قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىسىلەر.
7:74Page 160
وَٱذۡكُرُوٓاْ إِذۡ جَعَلَكُمۡ خُلَفَآءَ مِنۢ بَعۡدِ عَادٖ وَبَوَّأَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِهَا قُصُورٗا وَتَنۡحِتُونَ ٱلۡجِبَالَ بُيُوتٗاۖ فَٱذۡكُرُوٓاْ ءَالَآءَ ٱللَّهِ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ ٧٤
And remember when He made you successors after the ʿAad and settled you in the land, [and] you take for yourselves palaces from its plains and carve from the mountains, homes. Then remember the favors of Allāh and do not commit abuse on the earth, spreading corruption."
ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمىتىنى ئەسلەڭلاركى، ئۆز ۋاقتىدا سىلەر ئاد قەۋمىگە ئورۇنباسار بولدۇڭلار، ئاللاھ سىلەرنى ئۆز زېمىنىڭلارغا يەرلەشتۈردى، ئۇ يەردە ھۇزۇرغا ئېرىشىپ، مەقسىتىڭلارغا يەتتىڭلار. بۇ ئىشلار ئاد قەۋمى كۇپرى ۋە ئىنكارچىلىقتا بارغانسېرى ئەزۋەيلىگەنلىكى تۈپەيلى ھالاك قىلىنغاندىن كېيىن يۈز بەردى. سىلەر تۈزلەڭلىكلەرگە سارايلارنى سالدىڭلار، ئۆي قىلىش ئۈچۈن تاغلارنى كۇكۇم-تالقان قىلدىڭلار. ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىنى ئەسلەڭلاركى، ئاللاھنىڭ شۇ نېئمەتلەرنى بەرگەنلىكىنىڭ شۈكرانىسى بولسۇن، يەر يۈزىدە بۇزۇقچىلىق قىلىشنى تاشلاڭلاركى، بۇ ئىش ئاللاھقا كاپىر بولۇش ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى تاشلاش بىلەن بولىدۇ.
7:75Page 160
قَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦ لِلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِمَنۡ ءَامَنَ مِنۡهُمۡ أَتَعۡلَمُونَ أَنَّ صَٰلِحٗا مُّرۡسَلٞ مِّن رَّبِّهِۦۚ قَالُوٓاْ إِنَّا بِمَآ أُرۡسِلَ بِهِۦ مُؤۡمِنُونَ ٧٥
Said the eminent ones who were arrogant among his people to those who were oppressed - to those who believed among them, "Do you [actually] know that Ṣāliḥ is sent from his Lord?" They said, "Indeed we, in that with which he was sent, are believers."
سالىھ قەۋمىنىڭ تەكەببۇرلىرى ئىچىدىن ئاقسۆڭەك كاتتىباشلىرى ئۆزلىرى ئانىي تېپىپ كېلىۋاتقان مۇئمىنلەرگە: ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر سالىھنى زادى ئاللاھ تەرەپتىن ئەۋەتىلگەن راست پەيغەمبەر دەپ قارامسىلەر؟ دېدى. بوزەك قىلىنغان مۇئمىنلەر: بىز سالىھنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە ئىشەنگۈچىلەر، ئېتىراپ قىلغۇچىلار، بويسۇنغۇچىلار ۋە ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغۇچىلارمىز، دېدى.
7:76Page 160
قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُوٓاْ إِنَّا بِٱلَّذِيٓ ءَامَنتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ ٧٦
Said those who were arrogant, "Indeed we, in that which you have believed, are disbelievers."
سالىھنىڭ قەۋمى ئىچىدىكى تەكەببۇرلار: ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر ئىشەنگەنگە شەكسىزكى بىز ئىشەنمەيمىز، بىز سالىھقا ئىمان ئېيتمايمىز، ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەلمۇ قىلمايمىز، دېدى.
7:77Page 160
فَعَقَرُواْ ٱلنَّاقَةَ وَعَتَوۡاْ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهِمۡ وَقَالُواْ يَٰصَٰلِحُ ٱئۡتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ٧٧
So they hamstrung the she-camel and were insolent toward the command of their Lord and said, "O Ṣāliḥ, bring us what you promise us, if you should be of the messengers."
ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇشتىن باش تارتىپ ئاللاھ ھەتتا ئەزىيەت بېرىشنىمۇ چەكلىگەن تۆگىنى بوغۇزلىدى ھەمدە سالىھ ئۇلارنى تەھدىت قىلغان ئازابنى يىراق ساناپ مەسخىرە قىلغان ھالدا: ئەي سالىھ، ئەگەر سەن ئاللاھنىڭ راست پەيغەمبەرلىرىدىن بولساڭ بىزگە ۋەدە قىلغان دەرتلىك ئازابنى كەلتۈرۈپ باققىن، دېدى.
7:78Page 160
فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلرَّجۡفَةُ فَأَصۡبَحُواْ فِي دَارِهِمۡ جَٰثِمِينَ ٧٨
So the earthquake seized them, and they became within their home [corpses] fallen prone.
كاپىرلار ئالدىراتقان ئازاب ئاخىرى كەلدى ۋە قاتتىق يەر تەۋرەشكە باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار دۈم چۈشكەن پېتى ئۆلدى، ئۇلاردىن ھېچكىم ھالاكەتتىن قۇتۇلالمىدى.
7:79Page 160
فَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَٰقَوۡمِ لَقَدۡ أَبۡلَغۡتُكُمۡ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحۡتُ لَكُمۡ وَلَٰكِن لَّا تُحِبُّونَ ٱلنَّٰصِحِينَ ٧٩
And he [i.e., Ṣāliḥ] turned away from them and said, "O my people, I had certainly conveyed to you the message of my Lord and advised you, but you do not like advisors."
سالىھ قەۋمىنىڭ ئۆز چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇشىدىن ئۈمىدىنى ئۈزگەندىن كېيىن ئۇلاردىن يۈز ئۆرۈپ ئۇلارغا: ئەي قەۋمىم! مەن سىلەرگە ئاللاھ يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزدۈم، مەن سىلەرنى (ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە) قىزىقتۇرۇپ، (ئازابىدىن) قورقۇتۇپ نەسىھەت قىلدىم. لېكىن سىلەر ئۆزۈڭلارنى ياخشىلىققا باشلاپ، يامانلىقتىن يىراقلاشتۇرۇشنىڭ كويىدا يۈرىدىغان كۈيۈمچان كىشىلەرنى ياقتۇرمايدىغان كىشىلەر سىلەر.
7:80Page 160
وَلُوطًا إِذۡ قَالَ لِقَوۡمِهِۦٓ أَتَأۡتُونَ ٱلۡفَٰحِشَةَ مَا سَبَقَكُم بِهَا مِنۡ أَحَدٖ مِّنَ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٨٠
And [We had sent] Lot when he said to his people, "Do you commit such immorality as no one has preceded you with from among the worlds [i.e., peoples]?
لۇتنى ئەسلىگىن، ئۇ ئۆز ۋاقتىدا قەۋمىنى ئەيىبلەپ: سىلەر ئەرلەر بىلەن جىنسىي ئالاقە قىلىشتىن ئىبارەت ئىنتايىن قەبىھ قىلمىشنى قىلامسىلەر؟ سىلەر پەيدا قىلغان بۇ قىلمىشنى سىلەردىن ئىلگىرى ھېچكىم قىلىپ باقمىغان، دېدى.
7:81Page 160
إِنَّكُمۡ لَتَأۡتُونَ ٱلرِّجَالَ شَهۡوَةٗ مِّن دُونِ ٱلنِّسَآءِۚ بَلۡ أَنتُمۡ قَوۡمٞ مُّسۡرِفُونَ ٨١
Indeed, you approach men with desire, instead of women. Rather, you are a transgressing people."
سىلەر شەھۋىتىڭلارنى قاندۇرۇش ئۈچۈن يارىتىلغان ئاياللارنى قويۇپ ئەرلەر بىلەن جىنسىي ئالاقىدە بولىسىلەر. بۇ قىلمىشىڭلاردا نە ئەقىلگە، نە نەقىلگە، نە پىترەتكە ئۇيغۇن ئىش قىلمىدىڭلار، ئەكسىچە نورمال ئىنسانىي چەكتىن چىقىپ كېتىش، ساغلام ئەقىل ۋە ئېسىل خاراكتېرنىڭ تەقەززاسىدىن چەتنەش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئېشىپ كەتتىڭلار.
7:82Page 161
وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوۡمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوٓاْ أَخۡرِجُوهُم مِّن قَرۡيَتِكُمۡۖ إِنَّهُمۡ أُنَاسٞ يَتَطَهَّرُونَ ٨٢
But the answer of his people was only that they said, "Evict them from your city! Indeed, they are men who keep themselves pure."
لۇت توسقان مۇشۇ قەبىھ قىلمىشنى قىلغان قەۋمىنىڭ جاۋابى پەقەت ھەقتىن يۈز ئۆرۈگەن ھالدا: لۇتنى ۋە ئائىلىسىنى يۇرتۇڭلاردىن چىقىرىۋېتىڭلار، چۈنكى ئۇلار بىزنىڭ بۇ ئىشىمىزدىن ئۆزىنى پاك چاغلايدىغان كىشىلەردۇر. شۇڭا ئۇلار ئارىمىزدا تۇرۇشقا لايىق ئەمەس، دېيىشتىن ئىبارەت بولدى.
7:83Page 161
فَأَنجَيۡنَٰهُ وَأَهۡلَهُۥٓ إِلَّا ٱمۡرَأَتَهُۥ كَانَتۡ مِنَ ٱلۡغَٰبِرِينَ ٨٣
So We saved him and his family, except for his wife; she was of those who remained [with the evildoers].
بىز لۇتنى ۋە ئۇنىڭ تەۋەلىرىنى ئازاب چۈشىدىغان شەھەردىن كېچىچە چىقىپ كېتىشكە بۇيرۇش ئارقىلىق قۇتقۇزدۇق، لېكىن لۇتنىڭ ئايالى قەۋمى بىلەن بىرگە قېپقالغاچقا، شۇلار بىلەن ئوخشاش ئازابقا دۇچار بولدى.
7:84Page 161
وَأَمۡطَرۡنَا عَلَيۡهِم مَّطَرٗاۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُجۡرِمِينَ ٨٤
And We rained upon them a rain [of stones]. Then see how was the end of the criminals.
بىز ئۇلارغا شۇنداق قاتتىق بىر يامغۇر ياغدۇردۇقكى، ئۇلارنى لايدىن پىشۇرۇلغان تاشلار بىلەن ئاتتۇق، يېزىنى پۈتۈنلەي دۈم كۆمتۈرۈپ، ئاستىن-ئۈستۈن قىلىۋەتتۇق. ئەي پەيغەمبەر! لۇتنىڭ جىنايەتچى قەۋمىنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقىنى ئويلىنىپ باققىن. ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى ھالاكەت ۋە ئەبەدىي رەسۋاچىلىق بولدى.
7:85Page 161
وَإِلَىٰ مَدۡيَنَ أَخَاهُمۡ شُعَيۡبٗاۚ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُۥۖ قَدۡ جَآءَتۡكُم بَيِّنَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡۖ فَأَوۡفُواْ ٱلۡكَيۡلَ وَٱلۡمِيزَانَ وَلَا تَبۡخَسُواْ ٱلنَّاسَ أَشۡيَآءَهُمۡ وَلَا تُفۡسِدُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ بَعۡدَ إِصۡلَٰحِهَاۚ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ٨٥
And to [the people of] Madyan [We sent] their brother Shuʿayb. He said, "O my people, worship Allāh; you have no deity other than Him. There has come to you clear evidence from your Lord. So fulfill the measure and weight and do not deprive people of their due and cause not corruption upon the earth after its reformation. That is better for you, if you should be believers.
شۈبھىسىزكى، بىز مەديەن ئاھالىسىگە قېرىندىشى شۇئەيبنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، شۇئەيب ئۇلارغا: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا ئىبادەت قىلشقا لايىق مەبۇدۇڭلار يوق. سىلەرگە مەن پەرۋەردىگارىمنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىغا ئاللاھ تەرەپتىن روشەن دەلىل-پاكىتلار كەلدى. ئۆلچەم ۋە تارازىلارنى توغرا قىلىش ئارقىلىق باشقىلارنىڭ ھەقلىرىنى جايىدا بېرىڭلار، باشقىلارنىڭ ماللىرىنى ئەيىبلەپ، باشقىلارنى ئۇنىڭدىن بەزدۈرۈش ئارقىلىق كەم سۇندۇرماڭلار ياكى مال ئىگىلىرى بىلەن تىل بىرىكتۈرمەڭلار، يەر يۈزىنى پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق ئىسلاھ قىلىپ بولغاندىن كېيىن كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلەرگە ئۇرۇنۇش ئارقىلىق بۇزۇقچىلىق قىلماڭلار. ئەگەر مۇئمىن بولساڭلار، يۇقىرىقى ئىشلار ئۆزۈڭلار ئۈچۈن ئەڭ ياخشى ۋە پايدىلىقتۇر. چۈنكى بۇنىڭدا ئاللاھنىڭ چەكلىمىسىدىن ساقلىنىش يۈزىسىدىن گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى تاشلاش ھەمدە ئاللاھنىڭ بۇيرۇغىنىنى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا يېقىنلىشىش بار.
7:86Page 161
وَلَا تَقۡعُدُواْ بِكُلِّ صِرَٰطٖ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ مَنۡ ءَامَنَ بِهِۦ وَتَبۡغُونَهَا عِوَجٗاۚ وَٱذۡكُرُوٓاْ إِذۡ كُنتُمۡ قَلِيلٗا فَكَثَّرَكُمۡۖ وَٱنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُفۡسِدِينَ ٨٦
And do not sit on every path, threatening and averting from the way of Allāh those who believe in Him, seeking to make it [seem] deviant. And remember when you were few and He increased you. And see how was the end of the corrupters.
باشقىلارنى ئاللاھنىڭ يولىدا مېڭىپ قالمىسۇن دەپ ئۇنىڭ ئەگرى بولۇشىنى كۆزلەپ يولدىن ئۆتكەن-كەچكەنلەرنىڭ مال-مۈلۈكلىرىنى بۇلاش ۋە توغرا يولدا ماڭماقچى بولغانلارنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن توسۇش مەقسىتىدە يولۇچىلارغا تەھدىت سالماڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىنى ئەسلەڭلاركى، ئۇنىڭ مۇشۇ نېئمەتلەرنى بەرگەنلىكىنىڭ شۈكرانىسى بولسۇن. ئەسلىدە سانىڭلار ئاز ئىدى، ئاللاھ سانىڭلارنى كۆپەيتتى. سىلەردىن ئىلگىرى زېمىندا بۇزغۇنچىلىق قىلغانلارنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقىنى ئويلىنىپ بېقىڭلار. شۈبھىسىزكى ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى ھالاكەت ۋە ۋەيرانچىلىق بولغان ئىدى.
7:87Page 161
وَإِن كَانَ طَآئِفَةٞ مِّنكُمۡ ءَامَنُواْ بِٱلَّذِيٓ أُرۡسِلۡتُ بِهِۦ وَطَآئِفَةٞ لَّمۡ يُؤۡمِنُواْ فَٱصۡبِرُواْ حَتَّىٰ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ بَيۡنَنَاۚ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ ٨٧
And if there should be a group among you who has believed in that with which I have been sent and a group that has not believed, then be patient until Allāh judges between us. And He is the best of judges."
ئەگەر سىلەردىن بىر بۆلۈك كىشىلەر مەن رەببىمدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىمان ئېيتىپ، يەنە بىر بۆلۈكى ئىمان ئېيتمىسا، -ئەي ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچىلار- ئاللاھ ئاراڭلاردا ھۆكۈم چىقارغۇچە كۈتۈڭلار. ئۇ ئەڭ ياخشى ئايرىغۇچى ۋە ئەڭ ئادىل ھۆكۈم چىقارغۇچىدۇر.
7:88Page 162
۞ قَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦ لَنُخۡرِجَنَّكَ يَٰشُعَيۡبُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَكَ مِن قَرۡيَتِنَآ أَوۡ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَاۚ قَالَ أَوَلَوۡ كُنَّا كَٰرِهِينَ ٨٨
Said the eminent ones who were arrogant among his people, "We will surely evict you, O Shuʿayb, and those who have believed with you from our city, or you must return to our religion." He said, "Even if we were unwilling?
شۇئەيىب قەۋمىدىن ھەقىقەتتىن باش تارتقان چوڭلىرى ۋە باشلىقلىرى: ئى شۇئەيىب چوقۇم بىز سىنى ساڭا ئىشەنگەن ئەگەشكۈچىلىرىڭ بىلەن قوشۇپ شەھرىمىزدىن ھەيدەپ چىقىرىمىز ياكى سىلەر چوقۇم بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتىشىڭلار كېرەك، دېدى. شۇئەيىب ئويلۇنۇپ ھەيران بولۇپ: بىز دىنىڭلارنىڭ باتىللىقىنى بىلگىنىمىز ئۈچۈن ئۇنى يامان كۆرىدىغان تۇرساق بىز (يەنە ) سىلەرنىڭ دىنىڭلارغا ئەگىشەمدۇق؟!، دېدى.
7:89Page 162
قَدِ ٱفۡتَرَيۡنَا عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا إِنۡ عُدۡنَا فِي مِلَّتِكُم بَعۡدَ إِذۡ نَجَّىٰنَا ٱللَّهُ مِنۡهَاۚ وَمَا يَكُونُ لَنَآ أَن نَّعُودَ فِيهَآ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّنَاۚ وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيۡءٍ عِلۡمًاۚ عَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلۡنَاۚ رَبَّنَا ٱفۡتَحۡ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَ قَوۡمِنَا بِٱلۡحَقِّ وَأَنتَ خَيۡرُ ٱلۡفَٰتِحِينَ ٨٩
We would have invented against Allāh a lie if we returned to your religion after Allāh had saved us from it. And it is not for us to return to it except that Allāh, our Lord, should will. Our Lord has encompassed all things in knowledge. Upon Allāh we have relied. Our Lord, decide between us and our people in truth, and You are the best of those who give decision."
شۇئەيىب ئېيتتى: ئاللاھ بىزنى ئۆز پەزلى بىلەن دىنىڭلاردىن قۇتۇلدۇرغاندىن كېيىن ئەگەر بىز سىلەرنىڭ شېرىك كەلتۈرۈشىڭلار ۋە كۇپۇرلىقىڭلارغا ئىشەنسەك بىز ئەلۋەتتە ئاللاھقا يالغاننى چاپلىغان بولىمىز. بارچە مەخلۇقاتلار ئاللاھنىڭ ئىرادىسىگە بويسۇنىدۇ. ئاللاھ خالىسىلا بىز سىلەرنىڭ باتىل دىنىڭلارغا قايتمايمىز. پەرۋەردىگارىمىز ھەر نەرسىنىڭ ئىلمىنى قورشاپ تۇرىدۇ، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس، ئاللاھ بىزنى توغرا يول ئۈستىدە مۇستەھكەم قىلىشى ۋە دەۋزەخنىڭ يولىدىن ساقلىشى ئۈچۈن بىز ئۇنىڭغىلا تەۋەككۇل قىلدۇق. ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىز بىلەن كاپىر قەۋمىمىز ئارىسىدا ھەق بىلەن ھۆكۈم چىقارغىن، مەزلۇم ھەق ئىگىسىگە بۇيۇنتاۋ زالىمغا قارشى نۇسرەت ئاتا قىلغىن. ئى پەرۋەردىگارىمىز! سەن ھۆكۈم چىقارغۇچىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىدۇرسەن.
7:90Page 162
وَقَالَ ٱلۡمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوۡمِهِۦ لَئِنِ ٱتَّبَعۡتُمۡ شُعَيۡبًا إِنَّكُمۡ إِذٗا لَّخَٰسِرُونَ ٩٠
Said the eminent ones who disbelieved among his people, "If you should follow Shuʿayb, indeed, you would then be losers."
تەۋھىد چاقىرىقىنى ئىنكار قىلغۇچى شۇئەيىب قەۋمىنىڭ كاپىر چوڭلىرى ئىنسانلارنى شۇئەيىب ۋە ئۇنىڭ دىنىدىن ئاگاھلاندۇرۇپ: ئى قەۋمىمىز ئەگەر سىلەر ئاتا بوۋاڭلارنىڭ دىنىنى تەرك ئېتىپ شۇئەيىبنىڭ دىنىغا كىرسەڭلار شۈبھىسىزكى چوقۇم ھالاك بولىسىلەر، دېدى.
7:91Page 162
فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلرَّجۡفَةُ فَأَصۡبَحُواْ فِي دَارِهِمۡ جَٰثِمِينَ ٩١
So the earthquake seized them, and they became within their home [corpses] fallen prone.
زېمىننىڭ شىددەتلىك تەۋرىشى بىلەن، ئۇلار يۇرتلىرىدا ھالاك بولغان بولۇپ، ئۆيلىرىدە دۈم چۈشكەن پېتى قېتىپ قالدى.
7:92Page 162
ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ شُعَيۡبٗا كَأَن لَّمۡ يَغۡنَوۡاْ فِيهَاۚ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ شُعَيۡبٗا كَانُواْ هُمُ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٩٢
Those who denied Shuʿayb - it was as though they had never resided there. Those who denied Shuʿayb - it was they who were the losers.
شۇئەيىبنى ئىنكار قىلغانلارنىڭ ھەممىسى ھالاك بولدى، ئۇلار خۇددى ئۆيلىرىدە تۇرۇپ ھۇزۇرلىنىپ باقمىغاندەك بولۇپ قالدى، شۇئەيىبنى ئىنكار قىلغانلار زىيان تارتقۇچىلاردىن بولدى، چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنى ۋە ئىگىدارچىلىقىدىكى نەرسىلەرنى زىيانغا ئۇچىراتتى. شۇئەيىب قەۋمى ئىچىدىكى مۆئمىنلەر كاپىرلار داۋا قىلغىنىدەك زىيان تارتقۇچىلاردىن بولمىغان ئىدى.
7:93Page 162
فَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَٰقَوۡمِ لَقَدۡ أَبۡلَغۡتُكُمۡ رِسَٰلَٰتِ رَبِّي وَنَصَحۡتُ لَكُمۡۖ فَكَيۡفَ ءَاسَىٰ عَلَىٰ قَوۡمٖ كَٰفِرِينَ ٩٣
And he [i.e., Shuʿayb] turned away from them and said, "O my people, I had certainly conveyed to you the messages of my Lord and advised you, so how could I grieve for a disbelieving people?"
ئۇلار ھالاك بولغان چاغدا پەيغەمبىرى شۇئەيىب ئۇلاردىن يۈز ئۆرۈپ ئۇلارغا: ئى قەۋمىم! ھەقىقەتەن مەن پەرۋەردىگارىم مېنى يەتكۈزۈشكە بۇيرىغان نەرسىلەرنى سىلەرگە يەتكۈزدۈم ۋە نەسىھەت قىلدىم. سىلەر نەسىھېتىمنى قۇبۇل قىلمىدىڭلار، يوليورۇقىمغا بويسۇنمىدىڭلار. كۇپىرلىقىدا چىڭ تۇرۇپ ئاللاھقا كاپىر بولغان قەۋىمگە مەن قانداقمۇ قايغۇراي؟!، دېدى.
7:94Page 162
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِي قَرۡيَةٖ مِّن نَّبِيٍّ إِلَّآ أَخَذۡنَآ أَهۡلَهَا بِٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمۡ يَضَّرَّعُونَ ٩٤
And We sent to no city a prophet [who was denied] except that We seized its people with poverty and hardship that they might humble themselves [to Allāh].
بىز قايسى بىر شەھەرگە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىدىن بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتسەك شەھەر ئەھلى ئۇنى ئىنكار قىلىپ ئاللاھقا كاپىر بولسا، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇپ كۇپىرلىق، تەكەببۇرلىقلىرىنى تەرك ئېتىشى ئۈچۈن ئۇلارنى نامراتلىق ۋە كېسەللىككە گىرىپتار قىلدۇق. بۇ ئاللاھنىڭ ھەقنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەر ھەققىدىكى قانۇنىيىتى بولۇپ، قۇرەيش ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھەقنى ئىنكار قىلغان كىشىلەرگە بېرىلگەن ئاگاھلاندۇرۇشتۇر.
7:95Page 162
ثُمَّ بَدَّلۡنَا مَكَانَ ٱلسَّيِّئَةِ ٱلۡحَسَنَةَ حَتَّىٰ عَفَواْ وَّقَالُواْ قَدۡ مَسَّ ءَابَآءَنَا ٱلضَّرَّآءُ وَٱلسَّرَّآءُ فَأَخَذۡنَٰهُم بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ ٩٥
Then We exchanged in place of the bad [condition], good, until they increased [and prospered] and said, "Our fathers [also] were touched with hardship and ease."1 So We seized them suddenly while they did not perceive.2
ئاندىن بىز ئۇلارنى گىرىپتار قىلغان كەمبەغەللىك ۋە كېسەللىكنى، ياخشىلىق، باياشاتچىلىق ۋە ئەمىنلىككە ئايلاندۇردۇق، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ سانى كۆپىيىپ كەتتى، مال-دۇنياسى كۆپىيىپ كەتتى. ئۇلار: بىزگە يەتكەن ياخشىلىق ۋە يامانلىق بۇنىڭدىن ئىلگىرى بىزنىڭ ئاتا -بوۋىللىرىمىزغا يەتكەن زاماننىڭ ئادىتىدۇر، دېدى. ئۇلار ئۆزلىرىگە يەتكەن ئازابتىن ئىبرەت ئېلىش مەقسەت قىلىنغانلىقىنى، شۇنداقلا نېئمەت ئاتا قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ تەدرىجى جازالاشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى بىلمىدى، شۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى ئۇلارغا ئازابنى ھېس قىلدۇرماستىن ۋە ئۇلار ئازابنى كۈتۈپ تۇرمىغان ھالەتتە تۇيۇقسىز جازالىدۇق.
7:96Page 163
وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡقُرَىٰٓ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَفَتَحۡنَا عَلَيۡهِم بَرَكَٰتٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ وَلَٰكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذۡنَٰهُم بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ٩٦
And if only the people of the cities had believed and feared Allāh, We would have opened [i.e., bestowed] upon them blessings from the heaven and the earth; but they denied [the messengers], so We seized them for what they were earning.1
ئەگەر بىز پەيغەمبەرلىرىمىزنى ئەۋەتكەن شەھەر ئاھالىسى پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىشەنگەن بولسا، كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتنى تەرك ئېتىش ۋە پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ئارقىلىق پەرۋەردىگارىغا تەقۋادار بولغان بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە ئۇلارغا ھەر تەرەپتىن ياخشىلىق ئىشىكلىرىنى ئېچىۋەتكەن بولاتتۇق، لېكىن ئۇلار پەيغەمبەرلىرىگە ئىشەنمىدى ۋە ئاللاھتىن قورقمىدى، بەلكى پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرنى ئىنكار قىلدى، شۇڭا ئۇلارنى گۇناھ-مەئسىيەتلىرى تۈپەيلى تۇيۇقسىز جازالىدۇق.
7:97Page 163
أَفَأَمِنَ أَهۡلُ ٱلۡقُرَىٰٓ أَن يَأۡتِيَهُم بَأۡسُنَا بَيَٰتٗا وَهُمۡ نَآئِمُونَ ٩٧
Then, did the people of the cities feel secure from Our punishment coming to them at night while they were asleep?
پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان شەھەر ئاھالىسى ئازابىمىزنىڭ ئۆزلىرىگە كېچىسى ئۇخلاۋاتقانلىرىدا تۇيۇقسىز كېلىشىدىن خاتىرجەم بولالامدۇ؟
7:98Page 163
أَوَأَمِنَ أَهۡلُ ٱلۡقُرَىٰٓ أَن يَأۡتِيَهُم بَأۡسُنَا ضُحٗى وَهُمۡ يَلۡعَبُونَ ٩٨
Or did the people of the cities feel secure from Our punishment coming to them in the morning while they were at play?1
شەھەرلەر ئاھالىسى ئازابىمىزنىڭ ئەتتىگەندە ئۇلار دۇنيا بىلەن مەشغۇل بولۇپ، غەپلەتتە تۇرغانلىرىدا كېلىشىدىن خاتىرجەم بولالامدۇ؟.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences