Al-Mukhtasar · Tafsir · in Uyghur
Yusuf 12:54–104
12:54Page 242
وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦٓ أَسۡتَخۡلِصۡهُ لِنَفۡسِيۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلۡيَوۡمَ لَدَيۡنَا مَكِينٌ أَمِينٞ ٥٤
And the king said, "Bring him to me; I will appoint him exclusively for myself." And when he spoke to him, he said, "Indeed, you are today established [in position] and trusted."
يۇسۇفنىڭ پاكلىقى ئاشكارىلىنىپ، پادىشاھ ئۇنىڭ گۇناھسىزلىقىنى بىلگەندىن كېيىن ھۇزۇرىدىكىلەرگە: يۇسۇفنى يېنىمغا ئەكېلىڭلار، ئۇنى ئۆزۈمنىڭ خاس ئادىمى قىلىمەن، دېدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار يۇسۇفنى ئەكېلىشتى. پادىشاھ يۇسۇف بىلەن پاراڭلىشىپ، ئۇنىڭ ئىلمى ۋە ئەقىل - پاراسىتىنى بىلگەندىن كېيىن ئۇنىڭغا: ئەي يۇسۇف! شەكسىزكى سەن ئەمدى ھۇزۇرىمىزدا مەرتىۋىلىك، ئابرويلۇق ۋە ئىشەنچلىك ئادەمگە ئايلاندىڭ، دېدى.
12:55Page 242
قَالَ ٱجۡعَلۡنِي عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلۡأَرۡضِۖ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٞ ٥٥
[Joseph] said, "Appoint me over the storehouses of the land. Indeed, I will be a knowing guardian."
يۇسۇف پادىشاھقا: مېنى مىسىرنىڭ خەزىنىلىرى ۋە ئاشلىق - تەمىناتلىرىنى باشقۇرۇشقا قويغىن، چۈنكى مەن ھەقىقەتەن ئىشەنچلىك خەزىنىدار بولۇپ، ئۆز ئۈستۈمگە ئالغان بۇ ئىشنىڭ ماھىيىتىنى ئوبدان بىلىمەن، دېدى.
12:56Page 242
وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ يَتَبَوَّأُ مِنۡهَا حَيۡثُ يَشَآءُۚ نُصِيبُ بِرَحۡمَتِنَا مَن نَّشَآءُۖ وَلَا نُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٥٦
And thus We established Joseph in the land to settle therein wherever he willed. We touch with Our mercy whom We will, and We do not allow to be lost the reward of those who do good.
بىز يۇسۇفنى ئاقلاپ، زىنداندىن قۇتۇلدۇرۇش ئارقىلىق ياخشىلىق قىلغىنىمىزدەك، مىسىردا ھوقۇقدار قىلىش ئارقىلىقمۇ ياخشىلىق قىلدۇق. ئۇ ئۆزى خالىغان يەردە تۇرالايدۇ. بىز دۇنيادا بەندىلىرىمىزدىن ئۆزىمىز خالىغان كىشىگە رەھمىتىمىزدىن ئاتا قىلىمىز، ياخشى ئىش قىلغۇچىلارنىڭ مۇكاپاتىنى بىكار قىلىۋەتمەيمىز ھەمدە كېمەيتمەستىن تولۇق بېرىمىز.
12:57Page 242
وَلَأَجۡرُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ ٥٧
And the reward of the Hereafter is better for those who believed and were fearing Allāh.
ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق تەقۋادار بولغانلار ئۈچۈن ئاللاھ تائالا ئاخىرەتتە تەييارلىغان ساۋاب دۇنيادىكى مۇكاپاتتىن ئەلۋەتتە ياخشىدۇر.
12:58Page 242
وَجَآءَ إِخۡوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَعَرَفَهُمۡ وَهُمۡ لَهُۥ مُنكِرُونَ ٥٨
And the brothers of Joseph came [seeking food], and they entered upon him; and he recognized them, but he was to them unknown.1
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى مىسىرغا مال - ماتالىرىنى ئېلىپ كەلدى. ئۇلار يۇسۇفنىڭ يېنىغا كىرگىنىدە يۇسۇف ئۇلارنىڭ ئۆز قېرىنداشلىرى ئىكەنلىكىنى بىلدى، ئەمما ئۇلار يۇسۇفنىڭ ئۆزلىرىنىڭ قېرىندىشى ئىكەنلىكىنى بىلەلمىدى. چۈنكى ئارىدىن ئۇزۇن ۋاقىت ئۆتۈپ كەتكەن ھەمدە ئۇلار يۇسۇفنى قۇدۇققا تاشلىۋەتكەن ۋاقىتتا ئۇ تېخى كىچىك بالا بولۇپ، تەقى - تۇرقى خېلىلا ئۆزگىرىپ كەتكەن ئىدى.
12:59Page 242
وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ قَالَ ٱئۡتُونِي بِأَخٖ لَّكُم مِّنۡ أَبِيكُمۡۚ أَلَا تَرَوۡنَ أَنِّيٓ أُوفِي ٱلۡكَيۡلَ وَأَنَا۠ خَيۡرُ ٱلۡمُنزِلِينَ ٥٩
And when he had furnished them with their supplies, he said, "Bring me a brother of yours from your father.1 Do you not see that I give full measure and that I am the best of accommodators?
يۇسۇف ئۇلارغا تەلەپ قىلغان ئاش - ئوزۇقلارنى بەرگەندىن كېيىن ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ يەنە قانداش بىر تۇغقىنىدىنمۇ بىرى بارلىقىنى، ئۇنى دادىسىنىڭ يېنىدا قالدۇرۇپ كەلگەنلىكىنى ئېيتقىنىدا ئۇلارغا: (كېلەر قېتىم) قانداش بىر تۇغقىنىڭلارنىمۇ ئالغاچ كېلىڭلار، ئۇنىڭغىمۇ ئاشلىق يۈكلەپ بېرەي. ئۆزۈڭلارمۇ كۆرۈپ تۇرۇۋاتىسىلەر، مەن ئۆلچەمنى تولۇق قىلىمەن، باشقىلارنىڭ ھەققىنى قىسىۋالمايمەن ھەمدە مېھمانلارنى ئەڭ ياخشى كۈتىمەن.
12:60Page 242
فَإِن لَّمۡ تَأۡتُونِي بِهِۦ فَلَا كَيۡلَ لَكُمۡ عِندِي وَلَا تَقۡرَبُونِ ٦٠
But if you do not bring him to me, no measure will there be [hereafter] for you from me, nor will you approach me."
ئەگەر ئۇ قېرىندىشىڭلارنى ئەكەلمىسەڭلار، سىلەرنىڭ قانداش بىر تۇغقىنىمىز بار دېگەن سۆزۈڭلار يالغان بولىدۇ، ئۇ چاغدا مەن سىلەرگە قەتئىي ئاشلىق بەرمەيمەن، مېنىڭ دۆلىتىمگە يېقىن يولىغۇچى بولماڭلار، دېدى.
12:61Page 242
قَالُواْ سَنُرَٰوِدُ عَنۡهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَٰعِلُونَ ٦١
They said, "We will attempt to dissuade his father from [keeping] him, and indeed, we will do [it]."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇنىڭغا جاۋابەن: بىز چوقۇم ئۇنى دادىسىدىن سوراپ، ئېلىپ كېلىشكە تىرىشىمىز، ئەمرىڭىزنى كەم - كۈتسىز بەجا كەلتۈرىمىز، دېيىشتى.
12:62Page 242
وَقَالَ لِفِتۡيَٰنِهِ ٱجۡعَلُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ فِي رِحَالِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَعۡرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓاْ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ ٦٢
And [Joseph] said to his servants, "Put their merchandise1 into their saddlebags so they might recognize it when they have gone back to their people that perhaps they will [again] return."
يۇسۇف قول ئاستىدىكىلەرگە: بۇلارنىڭ مال - ماتالىرىنى قايتۇرۇپ بېرىڭلار، يۇرتلىرىغا قايتقانلىرىدا ئۇلارنىڭ تاۋارلىرىنى سېتىۋالمىغانلىقىمىزنى بىلىپ قالسۇن. بۇ ئىش ئۇلارنىڭ يۇسۇفكە بولغان سەمىمىيىتىنى ئىسپاتلاپ، ئۇنىڭ ئۆزلىرى ئېلىپ كەلگەن مال - ماتالىرىنى قوبۇل قىلىشى ئۈچۈن قېرىندىشىنىمۇ ئېلىپ قايتا كېلىشىگە تۈرتكە بولىدۇ.
12:63Page 242
فَلَمَّا رَجَعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيهِمۡ قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلۡكَيۡلُ فَأَرۡسِلۡ مَعَنَآ أَخَانَا نَكۡتَلۡ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ ٦٣
So when they returned to their father, they said, "O our father, [further] measure has been denied to us, so send with us our brother [that] we will be given measure. And indeed, we will be his guardians."
ئۇلار دادىسىنىڭ يېنىغا بارغىنىدا ئۇنىڭغا يۇسۇفنىڭ ئۆزلىرىگە قىلغان ئىززەت - ئىكراملىرىنى سۆزلەپ بېرىپ: ئەي ئاتا! مۇبادا ئۇكىمىز بۇنيامىننىمۇ بىرگە ئېلىپ بارمىساق بىزدىن ئاشلىق مەنئىي قىلىندى، شۇڭا ئۇنى بىزگە قوشۇپ قويغىن. ئەگەر ئۇنى بىز بىلەن بىرگە ئەۋەتسەڭ تولۇق ئاشلىق ئالالايمىز. بىز ساڭا ئۇكىمىزنى ساق - سالامەت قايتۇرۇپ كەلگەنگە قەدەر ئۇنى قوغدايدىغانغا ۋەدە بېرەيلى، دېيىشتى.
12:64Page 243
قَالَ هَلۡ ءَامَنُكُمۡ عَلَيۡهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمۡ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبۡلُ فَٱللَّهُ خَيۡرٌ حَٰفِظٗاۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ ٦٤
He said, "Should I entrust you with him except [under coercion] as I entrusted you with his brother before? But Allāh is the best guardian, and He is the most merciful of the merciful."
دادىسى ئۇلارغا ئېيتتى: مەن بۇنىڭ ئىشىدىمۇ سىلەرگە خۇددى بۇندىن بۇرۇن قېرىندىشى يۇسۇفنىڭ ئىشىدا ئىشەنگەندەك ئىشىنەمدىم؟ ئۆز ۋاقتىدا يۇسۇفنىڭ ئىشىدا سىلەرگە ئىشەنگەن ئىدىم، سىلەرمۇ ئۇنى قوغدايدىغانلىقىڭلار توغرىسىدا ۋەدە بەرگەن ئىدىڭلار، ئەمما ۋەدەڭلاردا تۇرمىدىڭلار. شۇڭا ئەمدى سىلەرنىڭ بۇنى قوغدايدىغانلىقىڭلار توغرىسىدا بەرگەن ۋەدەڭلارغا ئىشەنمەيمەن، پەقەت ئاللاھ تائالاغىلا ئىشىنىمەن، چۈنكى ئۇ ئۆزى قوغدىماقچى بولغان كىشىنى ئەڭ ياخشى قوغدىغۇچىدۇر ھەمدە رەھىم قىلىشنى خالىغان كىشىگە ئەڭ رەھىملىكدۇر.
12:65Page 243
وَلَمَّا فَتَحُواْ مَتَٰعَهُمۡ وَجَدُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ رُدَّتۡ إِلَيۡهِمۡۖ قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا مَا نَبۡغِيۖ هَٰذِهِۦ بِضَٰعَتُنَا رُدَّتۡ إِلَيۡنَاۖ وَنَمِيرُ أَهۡلَنَا وَنَحۡفَظُ أَخَانَا وَنَزۡدَادُ كَيۡلَ بَعِيرٖۖ ذَٰلِكَ كَيۡلٞ يَسِيرٞ ٦٥
And when they opened their baggage, they found their merchandise returned to them. They said, "O our father, what [more] could we desire? This is our merchandise returned to us. And we will obtain supplies [i.e., food] for our family and protect our brother and obtain an increase of a camel's load; that is an easy measurement."1
ئۇلار ئەكەلگەن ئاشلىق تاغارلىرىنىڭ ئېغىزىنى ئاچقاندا ماللىرىنىڭ ئۆزلىرىگە قايتۇرۇپ بېرىلگەنلىكىنى بىلدى - دە، دادىسىغا: بىز بۇ ئېسىل كىشىنىڭ مۇشۇنچىۋالا ئىززەت - ئىكراملىرىغا نائىل بوپ تۇرۇپ يەنە ئۇنىڭدىن نېمىنى كۈتىمىز. ئاشلىقلار ئۈچۈن تۆلىگەن پۇللىرىمىز مانا، ئۇ ئېسىل كىشى بىزگە ئىلتىپات قىلىپ قايتۇرۇپ بېرىپتۇ. بىز ئائىلىمىزگە ئوزۇق - تۈلۈكمۇ ئەكېلىمىز، قېرىندىشىمىزنىمۇ سەن ئەنسىرىگەن خەتەردىن قوغدايمىز، شۇنداقلا ئۇنى يېنىمىزغا ئېلىۋالساق بىر تۆگە ئاشلىقنى ئارتۇق ئالالايمىز. چۈنكى بىرەر تۆگە ئاشلىقنى ئارتۇق بېرىش ئۇ ئېسىل كىشىگە نىسبەتەن ھېچقانچە ئىش ئەمەس، دېيىشتى.
12:66Page 243
قَالَ لَنۡ أُرۡسِلَهُۥ مَعَكُمۡ حَتَّىٰ تُؤۡتُونِ مَوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأۡتُنَّنِي بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمۡۖ فَلَمَّآ ءَاتَوۡهُ مَوۡثِقَهُمۡ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٞ ٦٦
[Jacob] said, "Never will I send him with you until you give me a promise [i.e., oath] by Allāh that you will bring him [back] to me, unless you should be surrounded [i.e., overcome by enemies]." And when they had given their promise, he said, "Allāh, over what we say, is Entrusted."1
دادىسى ئۇلارغا: سىلەر تەلتۆكۈس ھالاك بولۇپ، ئاراڭلاردىن ھېچكىم قالمىغانلىقتىن ئۇنى قوغداپ، قايتۇرۇپ كېلەلمەيدىغان ھالغا چۈشۈپ قالمىساڭلارلا ماڭا بۇنيامىننى قايتۇرۇپ ئەكېلىپ بېرىدىغانغا چىن ۋەدە بەرمىگۈچە مەن ئۇنى ھەرگىزمۇ سىلەر بىلەن بىرگە ئەۋەتمەيمەن، دېدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار يەئقۇبقا چوقۇم شۇنداق قىلىدىغانلىقى ھەققىدە چىن ۋەدە بېرىۋېدى، يەئقۇب: بىزنىڭ دېيىشكەنلىرىمىزگە ئاللاھ گۇۋاھ، ئۇنىڭ گۇۋاھلىقى بىزگە كۇپايە، دېدى.
12:67Page 243
وَقَالَ يَٰبَنِيَّ لَا تَدۡخُلُواْ مِنۢ بَابٖ وَٰحِدٖ وَٱدۡخُلُواْ مِنۡ أَبۡوَٰبٖ مُّتَفَرِّقَةٖۖ وَمَآ أُغۡنِي عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍۖ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَعَلَيۡهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ ٦٧
And he said, "O my sons, do not enter from one gate but enter from different gates; and I cannot avail you against [the decree of] Allāh at all. The decision is only for Allāh; upon Him I have relied, and upon Him let those who would rely [indeed] rely."
دادىسى ئۇلارغا ئالاھىدە تاپىلاپ: مىسىرغا ھەممىڭلار بىر دەرۋازىدىن كىرمەي، بۆلۈنۈپ باشقا - باشقا دەرۋازىدىن كىرىڭلار، بۇ بىراۋنىڭ ھەممىڭلارغا بىراقلا زىيانكەشلىك قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئەڭ ساغلام تەدبىردۇر. مەن بۇ گەپلەرنى ئاللاھ سىلەرگە ئىرادە قىلغان بىرەر زىياننىڭ ئالدىنى ئالالايمەن ياكى ئاللاھ ئىرادە قىلمىغان بىرەر پايدىنى قولغا كەلتۈرەلەيمەن دېگەن مەقسەتتە دېمەيۋاتىمەن. ھۆكۈم پەقەت ئاللاھقا خاستۇر، بارچە ئىش پەقەت ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر. مەن بارچە ئىشلىرىمدا يالغۇز ئاللاھقىلا تەۋەككۈل قىلدىم. شۇڭا پۈتۈن تەۋەككۈل قىلغۇچىلار ئۆز ئىشلىرىدا پەقەت ئۇنىڭغىلا تەۋەككۈل قىلسۇن.
12:68Page 243
وَلَمَّا دَخَلُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَمَرَهُمۡ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغۡنِي عَنۡهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍ إِلَّا حَاجَةٗ فِي نَفۡسِ يَعۡقُوبَ قَضَىٰهَاۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلۡمٖ لِّمَا عَلَّمۡنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ٦٨
And when they entered from where their father had ordered them, it did not avail them against Allāh at all except [it was] a need [i.e., concern] within the soul of Jacob, which he satisfied. And indeed, he was a possessor of knowledge because of what We had taught him, but most of the people do not know.
ئۇلار قېرىندىشىنى ئېلىپ يولغا چىقتى. دادىسىنىڭ تاپىلىغىنى بويىچە شەھەرگە باشقا - باشقا دەرۋازىدىن كىردى. لېكىن ئۇلارنىڭ باشقا - باشقا دەرۋازىدىن كىرگەنلىكى ئاللاھ ئۇلارغا پۈتۈۋەتكەن ئىشتىن ھېچ نەرسىنى توسۇپ قالالمىدى. بۇ پەقەت يەئقۇبنىڭ پەرزەنتلىرىگە ئىزھار قىلغان مېھىر - شەپقىتى بولۇپ، ئۇ ئاللاھنىڭ تەقدىرىسىز قىل تەۋرىمەيدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ ئۇلارغا شۇنداق قىلىشنى تاپىلىغان ئىدى. ئۇ بىزنىڭ بىلدۈرۈشىمىز ئارقىلىق تەقدىرگە ئىمان ئېيتىش بىلەن بىرگە سەۋەب قىلىشنى ياخشى بىلەتتى. لېكىن كۆپىنچە كىشىلەر بۇنى بىلمەيدۇ.
12:69Page 243
وَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَخَاهُۖ قَالَ إِنِّيٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٦٩
And when they entered upon Joseph, he took his brother to himself; he said, "Indeed, I am your brother, so do not despair over what they used to do [to me]."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇكىسى بۇنيامىننى ئېلىپ يۇسۇفنىڭ يېنىغا كىرگەندە يۇسۇف ئۇنى قۇچاقلاپ تۇرۇپ قۇلىقىغا: مەن سېنىڭ قېرىندىشىڭ يۇسۇف بولىمەن، شۇڭا قېرىنداشلىرىڭنىڭ قىلغان يولسىز ئەزىيەتلىرىگە ۋە بىزگە ئۆچمەنلىك قىلىپ، مېنى قۇدۇققا تاشلىۋەتكەنلىكىگە قايغۇرمىغىن، دەپ پىچىرلىدى.
12:70Page 244
فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِي رَحۡلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلۡعِيرُ إِنَّكُمۡ لَسَٰرِقُونَ ٧٠
So when he had furnished them with their supplies, he put the [gold measuring] bowl into the bag of his brother. Then an announcer called out, "O caravan, indeed you are thieves."
يۇسۇف قول ئاستىدىكىلەرنى قېرىنداشلىرىنىڭ تۆگىلىرىگە ئاشلىق يۈكلەپ بېرىشكە بۇيرۇغان ۋاقىتتا ئۇكىسى بۇنيامىننى يېنىدا ئېلىپ قېلىشقا باھانە تېپىش ئۈچۈن قېرىنداشلىرىغا تۇيدۇرماستىن پادىشاھنىڭ ھاجەتمەنلەرگە ئاشلىق ئۆلچەپ بېرىدىغان قاچىسىنى بۇنيامىننىڭ تاغىرىغا تىقىپ قويدى. يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى يۇرتىغا قايتىش ئۈچۈن يولغا چىققاندا كەينىدىن بىر جاكارچى قوغلاپ كېلىپ: ئەي ئاشلىق يۈكلەپ ماڭغان تۆگىچىلەر! سىلەر چوقۇم ئوغرى ئىكەنسىلەر، دەپ ۋارقىرىدى.
12:71Page 244
قَالُواْ وَأَقۡبَلُواْ عَلَيۡهِم مَّاذَا تَفۡقِدُونَ ٧١
They said while approaching them, "What is it you are missing?"
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى كەينىدىن قوغلاپ كەلگەن جاكارچى بىلەن ھەمراھلىرىغا قاراپ: بىزنى ئوغرى تۇتقۇدەك نېمەڭلار يوقاپ كەتتى؟ دېدى.
12:72Page 244
قَالُواْ نَفۡقِدُ صُوَاعَ ٱلۡمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمۡلُ بَعِيرٖ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٞ ٧٢
They said, "We are missing the measure of the king. And for he who produces it is [the reward of] a camel's load, and I am responsible for it."
جاكارچى بىلەن ھەمراھلىرى يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرىغا: پادىشاھىمىزنىڭ ئاشلىق ئۆلچەپ بېرىدىغان قاچىسى يوقاپ كەتتى. بىز ئاختۇرۇشتىن بۇرۇن پادىشاھنىڭ قاچىسىنى ئەكېلىپ بەرگەن كىشىگە بىر تۆگە ئاشلىق سۆيۈنچە بېرىلىدۇ، مەن بۇنىڭغا كېپىل، دېدى.
12:73Page 244
قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ عَلِمۡتُم مَّا جِئۡنَا لِنُفۡسِدَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا كُنَّا سَٰرِقِينَ ٧٣
They said, "By Allāh, you have certainly known that we did not come to cause corruption in the land, and we have not been thieves."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى: ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، بىزنىڭ گۇناھسىزلىقىمىزنى، ئوغرى ئەمەسلىكىمىزنى سىلەرمۇ بىلىسىلەر، چۈنكى ئەھۋالىمىز سىلەرگە ئايان. بىز مىسىرغا بۇزۇقچىلىق قىلىش ئۈچۈن كەلمىدۇق، ئۇنىڭ ئۈستىگە بىز ئۆمرىمىزدە ئوغرىلىق قىلىپ باقمىغان، دېيىشتى.
12:74Page 244
قَالُواْ فَمَا جَزَٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمۡ كَٰذِبِينَ ٧٤
They [the accusers] said, "Then what would be its recompense1 if you should be liars?"
جاكارچى بىلەن ھەمراھلىرى: ناۋادا سىلەر «بىز ئوغرى ئەمەس» دېگەن دەۋايىڭلاردا يالغانچى بوپقالساڭلار، سىلەرنىڭ شەرىئىتىڭلاردا ئوغرىغا قانداق جازا بېرىلىدۇ؟ دېدى.
12:75Page 244
قَالُواْ جَزَٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِي رَحۡلِهِۦ فَهُوَ جَزَٰٓؤُهُۥۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلظَّٰلِمِينَ ٧٥
[The brothers] said, "Its recompense is that he in whose bag it is found - he [himself] will be its recompense.1 Thus do we recompense the wrongdoers."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇلارغا: بىزنىڭ شەرىئىتىمىزدە ئوغرىلانغان نەرسە كىمنىڭ يۈكىدىن تېپىلسا، ئوغرىلىق قىلغۇچى مېلى ئوغرىلانغان كىشىگە قۇللۇققا تۇتۇپ بېرىلىدۇ. بىز ئوغرىلارغا مۇشۇنداق قۇل قىلىش جازاسى بېرىمىز، دېدى.
12:76Page 244
فَبَدَأَ بِأَوۡعِيَتِهِمۡ قَبۡلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسۡتَخۡرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِۚ كَذَٰلِكَ كِدۡنَا لِيُوسُفَۖ مَا كَانَ لِيَأۡخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ ٱلۡمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُۚ نَرۡفَعُ دَرَجَٰتٖ مَّن نَّشَآءُۗ وَفَوۡقَ كُلِّ ذِي عِلۡمٍ عَلِيمٞ ٧٦
So he began [the search] with their bags before the bag of his brother; then he extracted it from the bag of his brother. Thus did We plan for Joseph. He could not have taken his brother within the religion [i.e., law] of the king except that Allāh willed. We raise in degrees whom We will, but over every possessor of knowledge is one [more] knowing.1
يۇسۇفنىڭ ئادەملىرى ئۇنىڭ قېرىنداشلىرىنىڭ يۈك - تاقلىرىنى ئاختۇرۇش ئۈچۈن ئۇلارنى يۇسۇفنىڭ ئالدىغا ئېلىپ كېلىشتى. يۇسۇف تەدبىرىنى مەخپىي تۇتۇش ئۈچۈن قان قېرىندىشى بۇنيامىننىڭ يۈك - تاقلىرىنى ئاختۇرۇشتىن بۇرۇن باشقا قېرىنداشلىرىنىڭ يۈك - تاقلىرىنى ئاختۇرۇشقا باشلىدى. ئەڭ ئاخىرىدا قان قېرىندىشى بۇنيامىننىڭ يۈكىنى ئاختۇرۇپ، پادىشاھنىڭ يۈتكەن قاچىسىنى ئۇنىڭ يۈك - تاقلىرى ئىچىدىن تاپتى. بىز يۇسۇفكە قېرىندىشىنىڭ يۈك - تاقلىرى ئارىسىغا پادىشاھنىڭ قاچىسىنى يوشۇرۇپ قويۇش تەدبىرىنى كۆرسەتكىنىمىزدەك، قېرىنداشلىرىنىڭ يۇرتىدىكى ئوغرىنى قۇل قىلىپ جازالاش ئادىتىدىن پايدىلىنىپ قېرىندىشىنى يېنىدا ئېلىپ قېلىشتىن ئىبارەت باشقا بىر تەدبىرنىمۇ كۆرسەتتۇق. چۈنكى يۇسۇف مۇبادا ئۆز پادىشاھىنىڭ ئوغرىنى دۇمبالاش ۋە ئوغرىلانغان نەرسىنى تۆلىتىش قانۇنى بويىچە مۇئامىلە قىلغان بولسا بۇ پىلان ئەمەلگە ئاشمىغان بولاتتى. لېكىن ئاللاھ تائالا باشقىچە يول تۇتۇشنى خالىغان بولۇپ، ئۇ شۇنداق قىلىشقا ئەلۋەتتە قادىردۇر. بىز يۇسۇفنىڭ مەرتىۋىسىنى يۇقىرى كۆتۈرگىنىمىزدەك، بەندىلىمىزدىن خالىغان كىشىنىڭ مەرتىۋىسىنى يۇقىرى كۆتىرىمىز. ھەر قانداق ئىلىم ئىگىسى ئۈستىدە ئۇنىڭدىنمۇ ياخشىراق بىلگۈچى زات باردۇر. ھەممەيلەننىڭ ئىلمى ئۈستىدە ئاللاھنىڭ ئىلمى باردۇركى، ئۇ ھەر نەرسىنى ياخشى بىلىپ تۇرىدۇ.
12:77Page 244
۞ قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٞ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرّٞ مَّكَانٗاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ ٧٧
They said, "If he steals - a brother of his has stolen before." But Joseph kept it within himself and did not reveal it to them.1 He said, "You are worse in position, and Allāh is most knowing of what you describe."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى: ئەگەر بۇنيامىن ئوغرىلىق قىلغان بولسا، بۇ ھەيران قالغۇدەك ئىش ئەمەس. چۈنكى بۇندىن بۇرۇن ئۇنىڭ قان قېرىندىشى يۇسۇفمۇ ئوغرىلىق قىلغان ئىدى، دېيىشتى. يۇسۇف ئۇلارنىڭ بۇ گەپدانلىقىدىن ئاغرىنغانلىقىنى يوشۇرۇپ، ئۇلارغا بىلدۈرمىدى ھەمدە كۆڭلىدە ئۇلارغا: بۇ سىلەرنىڭ بۇرۇندىن تارتىپ بار بولغان ھەسەتخورلۇقۇڭلار ۋە ناچارلىقىڭلاردۇركى، مۇشۇ يەردىمۇ شۇ ناچارلىقنىڭ ئۆزىنى تەكرار سادىر قىلىۋاتىسىلەر. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ بۇ بوھتانىڭلارنى ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر، دېدى.
12:78Page 244
قَالُواْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبٗا شَيۡخٗا كَبِيرٗا فَخُذۡ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٧٨
They said, "O ʿAzeez,1 indeed he has a father [who is] an old man, so take one of us in place of him. Indeed, we see you as a doer of good."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى يۇسۇفكە: جانابلىرى! ئۇنىڭ دادىسى ياشىنىپ قالغان بىر مويىسپىت كىشى بولۇپ، ئۇنى تولىمۇ ياخشى كۆرىدۇ. شۇڭا ئۇنىڭ ئورنىغا ئارىمىزدىن باشقا بىرىنى تۇتۇپ قالغان بولسىلا. بىز سىلىنى بىزگە ۋە باشقىلارغا قىلغان مۇئامىلىلىرىگە قاراپ ياخشىلاردىن دەپ بىلىمىز. شۇڭا بىزگە بۇ ئىشتىمۇ ياخشىلىق قىلغان بولسىلا، دېدى.
12:79Page 245
قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذٗا لَّظَٰلِمُونَ ٧٩
He said, "[I seek] the refuge of Allāh [to prevent] that we take except him with whom we found our possession. Indeed, we would then be unjust."
يۇسۇف: گۇناھسىز كىشىگە جىنايەت ئارتىپ، پادىشاھنىڭ قاچىسىنى يېنىدىن تېپىۋالغان كىشىدىن باشقا بىرىنى تۇتۇپ قېلىش ئارقىلىق زۇلۇم قىلىشتىن ئاللاھ ساقلىسۇن. ئەگەر بىز ئۇنداق قىلساق، گۇناھسىز كىشىنى جازالاپ، ھەقىقىي جىنايەتچىنى قويۇۋەتكەنلىكىمىز ئۈچۈن ئەلۋەتتە زالىملاردىن بولىمىز، دېدى.
12:80Page 245
فَلَمَّا ٱسۡتَيۡـَٔسُواْ مِنۡهُ خَلَصُواْ نَجِيّٗاۖ قَالَ كَبِيرُهُمۡ أَلَمۡ تَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ أَبَاكُمۡ قَدۡ أَخَذَ عَلَيۡكُم مَّوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبۡلُ مَا فَرَّطتُمۡ فِي يُوسُفَۖ فَلَنۡ أَبۡرَحَ ٱلۡأَرۡضَ حَتَّىٰ يَأۡذَنَ لِيٓ أَبِيٓ أَوۡ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ لِيۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ ٨٠
So when they had despaired of him, they secluded themselves in private consultation. The eldest of them said, "Do you not know that your father has taken upon you an oath by Allāh and [that] before you failed in [your duty to] Joseph? So I will never leave [this] land until my father permits me or Allāh decides for me,1 and He is the best of judges.
ئۇلار يۇسۇفنىڭ ئۆزلىرىنىڭ تەلىپىگە قوشۇلۇشىدىن ئۈمىد ئۈزگەندىن كېيىن ئۆز-ئارا مەسلىھەتلىشىش ئۈچۈن باشقىلاردىن چەترەك بىر يەرگە كەلدى. ئۇلارنىڭ ئەڭ چوڭ ئاكىسى: مەن سىلەرگە دادىمىزنىڭ قوغداشقا كۈچۈڭلار يەتمەيدىغان ھالغا چۈشۈپ قالمىساڭلارلا ئۇنى قايتۇرۇپ كېلىش ھەققىدە ئاللاھنىڭ نامى بىلەن سىلەردىن چىن ئەھدە ئالغانلىقىنى ئەسلىتىمەن. بۇندىن بۇرۇن يۇسۇفنىڭ ئىشىدىمۇ خاتالىق سادىر قىلىپ، ئۇنىڭ ھەققىدە داداڭلارغا بەرگەن ۋەدەڭلاردا تۇرمىغان ئىدىڭلار. شۇڭا مەن تاكى دادام يېنىغا قايتىپ كېلىشكە رۇخسەت قىلغانغا قەدەر ياكى ئاللاھ تائالا ماڭا قېرىندىشىمنى ئېلىپ كېتىشنى مۇيەسسەر قىلغانغا قەدەر مىسىردىن ئايرىلمايمەن. ئاللاھ ئەڭ ياخشى ھۆكۈم قىلغۇچىدۇركى، ئۇ ھەق ۋە ئادالەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ.
12:81Page 245
ٱرۡجِعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيكُمۡ فَقُولُواْ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبۡنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدۡنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمۡنَا وَمَا كُنَّا لِلۡغَيۡبِ حَٰفِظِينَ ٨١
Return to your father and say, 'O our father, indeed your son has stolen, and we did not testify except to what we knew. And we were not witnesses of the unseen.1
ئۇلارنىڭ چوڭ ئاكىسى مۇنداق دېدى: سىلەر دادىمىزنىڭ يېنىغا بېرىپ ئۇنىڭغا: ئوغلۇڭ ئوغرىلىق قىلدى، شۇنىڭ بىلەن مىسىر پادىشاھى ئۇنى ئوغرىلىقىنىڭ جازاسى ئۈچۈن قۇللۇققا تۇتۇۋالدى. بىز پەقەت ئۆز كۆزىمىز بىلەن كۆرگەننى دەۋاتىمىز، پادىشاھنىڭ قاچىسىنىڭ ئۇنىڭ يۈك - تاقلىرى ئارىسىدىن چىققىنى راست. بىز ئۇنىڭ ئوغرىلىق قىلىدىغانلىقىنى بىلمەيتتۇق، ئەگەر بۇنى بىلگەن بولساق ئۇنى قايتۇرۇپ كېلىش ھەققىدە ساڭا ۋەدە بەرمەسكەنمىز، دەڭلار.
12:82Page 245
وَسۡـَٔلِ ٱلۡقَرۡيَةَ ٱلَّتِي كُنَّا فِيهَا وَٱلۡعِيرَ ٱلَّتِيٓ أَقۡبَلۡنَا فِيهَاۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ ٨٢
And ask the city in which we were and the caravan in which we came - and indeed, we are truthful.'"
ئەي ئاتا! دېگەنلىرىمىزنىڭ راستلىقىنى بىلىش ئۈچۈن بىز ئارىسىدا تۇرۇپ باققان مىسىرلىقلاردىن ھەمدە بىز بىلەن بىرگە ماڭغان كارۋاندىكىلەردىن سوراپ باققىن، ئۇلارمۇ بىزگە ئوخشاش جاۋاب بېرىدۇ. بىز ئۇنىڭ ئوغرىلىق قىلغانلىقى ھەققىدە ساڭا دېگەنلىرىمىزدە ھەقىقەتەن راست ئېيتتۇق.
12:83Page 245
قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ ٨٣
[Jacob] said, "Rather, your souls have enticed you to something, so patience is most fitting. Perhaps Allāh will bring them to me all together. Indeed, it is He who is the Knowing, the Wise."
ئۇلارغا دادىسى مۇنداق دېدى: ھەقىقىي ئەھۋال سىلەرنىڭ دېگىنىڭلاردەك ئۇنىڭ ئوغرىلىق قىلغانلىقىدىن بولغان ئەمەس، بەلكى سىلەر بۇندىن ئىلگىرىمۇ ئۇنىڭ ئاكىسى يۇسۇفكە ئورا كولىغىنىڭلاردەك بۇنىڭغىمۇ ئورا كولاشنى نەپسىڭلار سىلەرگە پەردازلاپ كۆرسەتكەن گەپ. شۇڭا مەن چىرايلىقچە سەۋر قىلىمەن، ھەمدە بۇ ھەقتە ئاللاھتىن باشقا ھېچكىمگە دەرت تۆكمەيمەن. چوقۇمكى ئاللاھ ماڭا يۇسۇفنى ھەمدە ئۇنىڭ ئۇكىسى ۋە ئاكىسىنى بىراقلا قايتۇرۇپ بېرىدۇ. شەكسىزكى ئۇ مېنىڭ ھالىمنى ياخشى بىلگۈچىدۇر، مېنىڭ ئىشىمنى ئورۇنلاشتۇرۇشتا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.
12:84Page 245
وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٞ ٨٤
And he turned away from them and said, "Oh, my sorrow over Joseph," and his eyes became white1 from grief, for he was [of that] a suppressor.2
يەئقۇب ئۇلارنىڭ يېنىدىن يىراقلىشىپ: ئاھ يۇسۇف! دېدى. ئۇ يۇسۇفنىڭ دەردىدە تولا يىغلاپ كۆزىنىڭ قارىچۇقى ئاپئاق بوپكەتكەن بولۇپ، شۇنچىۋالا قايغۇ - ھەسرەت ئىچىدە تۇرۇپمۇ، قايغۇسىنى باشقىلاردىن يوشۇراتتى.
12:85Page 245
قَالُواْ تَٱللَّهِ تَفۡتَؤُاْ تَذۡكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوۡ تَكُونَ مِنَ ٱلۡهَٰلِكِينَ ٨٥
They said, "By Allāh, you will not cease remembering Joseph until you become fatally ill or become of those who perish."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى دادىسىغا: ئەي ئاتا! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، يۇسۇفنى ئەسلەپ، ئۇنىڭ ئۈچۈن قايغۇرۇۋېرىپ كېسىلىڭمۇ ئېغىرلىشىپ كېتىدۇ ياكى تۈگىشىپ كېتىسەن، دېيىشتى.
12:86Page 245
قَالَ إِنَّمَآ أَشۡكُواْ بَثِّي وَحُزۡنِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ٨٦
He said, "I only complain of my suffering and my grief to Allāh, and I know from Allāh that which you do not know.
دادىسى ئۇلارغا: بېشىمغا كەلگەن بۇ دەرت - ئەلەملەرنى پەقەت يېگانە ئاللاھقىلا شىكايەت قىلىمەن. مەن ئۇنىڭ سىلەر بىلمەيدىغان شەپقىتىنى، ئېھسانىنى ۋە چارىسىزلارنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدىغانلىقىنى ھەمدە مۇسىبەتكە ئۇچرىغۇچىغا مۇكاپات بېرىدىغانلىقىنى بىلىمەن، دېدى.
12:87Page 246
يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ٨٧
O my sons, go and find out about Joseph and his brother and despair not of relief from Allāh. Indeed, no one despairs of relief from Allāh except the disbelieving people."
ئۇلارغا دادىسى مۇنداق دېدى: ئەي ئوغۇللىرىم! بېرىپ، يۇسۇفنىڭ ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشىنىڭ دېرىكىنى قىلىپ بېقىڭلار، ئاللاھنىڭ چوقۇم بەندىلىرىنىڭ بېشىغا كەلگەن خاپىلىقلارنى كۆتۈرۈۋېتىدىغانلىقىدىن ئۈمىدسىزلەنمەڭلار. شەكسىزكى ئۇنىڭ ئاسانچىلىق بېرىشىدىن پەقەت كاپىرلارلا ئۈمىدسىزلىنىدۇ.
12:88Page 246
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيۡهِ قَالُواْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهۡلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئۡنَا بِبِضَٰعَةٖ مُّزۡجَىٰةٖ فَأَوۡفِ لَنَا ٱلۡكَيۡلَ وَتَصَدَّقۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجۡزِي ٱلۡمُتَصَدِّقِينَ ٨٨
So when they entered upon him [i.e., Joseph], they said, "O ʿAzeez, adversity has touched us and our family, and we have come with goods poor in quality, but give us full measure and be charitable to us. Indeed, Allāh rewards the charitable."
ئۇلار دادىسىنىڭ بۇيرۇقى بويىچە يۇسۇف ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشىنىڭ دېرىكىنى قىلىش ئۈچۈن يولغا چىقتى. ئۇلار يۇسۇفنىڭ يېنىغا كىرىپ ئۇنىڭغا: بىز نامراتلىشىپ ئېغىر كۈنگە قالدۇق، شۇڭا تىلغا ئېلىشقىمۇ ئەرزىمەيدىغان ماتالار بىلەن كەپقالدۇق. شۇنداقتىمۇ بىزگە ئىلگىرى ئاشلىق بەرگىنىڭىزدەك يەنە تولۇق ئاشلىق بېرىشىڭىزنى، ئۇنىڭغا قوشۇپ سەدىقە قىلىشىڭىزنى ياكى ھېچبولمىسا ماتالىرىمىزنىڭ ناچارلىقىنى كۆرمەسكە سېلىشىڭىزنى سورايمىز. شەكسىزكى ئاللاھ سەدىقە قىلغۇچىلارغا ئەڭ ياخشى مۇكاپات بېرىدۇ، دېدى.
12:89Page 246
قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ ٨٩
He said, "Do you know what you did with Joseph and his brother when you were ignorant?"
يۇسۇف ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ ئۇلارغا ئىچ ئاغرىتىپ، دىلى يۇمشىدى ھەمدە ئۇلارغا تونۇشلۇق بېرىپ: نادان ۋاقتىڭلاردا يۇسۇفكە ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشىغا نېمىلەرنى قىلغانلىقىڭلارنى ھەمدە قىلمىشلىرىڭلارنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى بىلىسىلەرغۇ؟! دېدى.
12:90Page 246
قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٩٠
They said, "Are you indeed Joseph?" He said, "I am Joseph, and this is my brother. Allāh has certainly favored us. Indeed, he who fears Allāh and is patient, then indeed, Allāh does not allow to be lost the reward of those who do good."
ئۇلار ئالاقىزادە بولۇپ: سەن زادى يۇسۇفمۇ؟ دېيىشتى. يۇسۇف ئۇلارغا: ھەئە، مەن يۇسۇف، سىلەر يېنىمدا كۆرۈۋاتقان بۇ كىشى مېنىڭ قان - قېرىنداش ئىنىم. ئاللاھ تائالا بىزنى بېشىمىزغا كەلگەن خاپىلىقتىن قۇتۇلدۇرۇپ، مەرتىۋىمىزنى يۇقىرى قىلىش ئارقىلىق مەرھەمەت قىلدى. كىمكى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئۇنىڭغا تەقۋادارلىق قىلىپ، بېشىغا كەلگەن خاپىلىقلارغا سەۋر قىلىدىكەن، بۇنداق ئادەمنىڭ قىلغانلىرى ئېھساننىڭ جۈملىسىدىن بولىدۇ. ئاللاھ ئېھسان قىلغۇچىلارنىڭ ئەجرىنى زايە قىلىۋەتمەيدۇ، ئەكسىچە ئۇلارغا ساقلاپ قويىدۇ، دېدى.
12:91Page 246
قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ ٩١
They said, "By Allāh, certainly has Allāh preferred you over us, and indeed, we have been sinners."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇنىڭغا قىلغانلىرى ئۈچۈن ئۆزرىخاھلىق ئېيتىشىپ: ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئاللاھ ساڭا مۇكەممەل خىسلەتلەرنى ئاتا قىلىش ئارقىلىق سېنى بىزدىن ئارتۇق قىپتۇ. بىز ساڭا قىلغانلىرىمىزدا ناچارلىق قىلىپ، زالىملاردىن بوپتىمىز، دېيىشتى.
12:92Page 246
قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَۖ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ ٩٢
He said, "No blame will there be upon you today. May Allāh forgive you; and He is the most merciful of the merciful.
يۇسۇف ئۇلارنىڭ ئۆزرىلىرىنى قوبۇل قىلىپ: بۈگۈن سىلەرنى جازالاپ، كايىپ ئولتۇرمايمەن، پەقەت ئاللاھتىن سىلەر ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەيمەن. ئۇ ئەڭ رەھىمدىل زاتتۇر، دېدى.
12:93Page 246
ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرٗا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ ٩٣
Take this, my shirt, and cast it over the face of my father; he will become seeing. And bring me your family, all together."
يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇنىڭغا دادىسىنىڭ كۆزى تۇتۇلۇپ قالغىنىنى ئېيتقاندا يۇسۇف كۆڭلىكىنى قېرىنداشلىرىغا بېرىپ: مېنىڭ بۇ كۆڭلىكىمنى ئاپىرىپ دادامنىڭ يۈزىگە قويۇڭلار، ئۇنىڭ كۆزى ئەسلىگە كېلىدۇ، ئاندىن پۈتۈن ئائىلە - تاۋابىئاتلىرىڭلارنى ئېلىپ يېنىمغا كېلىڭلار، دېدى.
12:94Page 246
وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلۡعِيرُ قَالَ أَبُوهُمۡ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَۖ لَوۡلَآ أَن تُفَنِّدُونِ ٩٤
And when the caravan departed [from Egypt], their father said,1 "Indeed, I find the smell of Joseph [and would say that he was alive] if you did not think me weakened in mind."
كارۋان مىسىرغا قاراپ يولغا چىقىپ، شەھەردىن ئۇزاقلاشقان چاغدا يەئقۇب ئوغۇللىرىغا ۋە يېنىدىكى باشقا يۇرتداشلىرىغا: شەكسىزكى مەن يۇسۇفنىڭ ھىدىنى ئېلىۋاتىمەن. ئەگەر سىلەر مېنى قېرىپ ئالجىپ قالغان، ئۆزىنىڭ نېمە دەۋاتقىنىنى ئۇقمايدۇ، دېمەيدىغان بولساڭلار، (مەن يۇسۇفنى ھايات دەيتتىم) دېدى.
12:95Page 246
قَالُواْ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَٰلِكَ ٱلۡقَدِيمِ ٩٥
They said, "By Allāh, indeed you are in your [same] old error."
يەئقۇبنىڭ يېنىدىكى بالىلىرى: ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سىز يۇسۇفنىڭ يېنىڭىزدا بولۇپ، ئۇنىڭ بىلەن قايتا يۈز كۆرۈشۈش ئىشىدا ھېلىھەم ئىلگىرىكى قۇرۇق خىياللىرىڭىز ئىچىدىكەنسىز، دېدى.
12:96Page 247
فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرٗاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ٩٦
And when the bearer of good tidings1 arrived, he cast it over his face, and he returned [once again] seeing. He said, "Did I not tell you that I know from Allāh that which you do not know?"
يەئقۇبنى خۇرسەن قىلىدىغان خۇشخەۋەرنى ئېلىپ كەلگەن كىشى يۇسۇفنىڭ كۆڭلىكىنى ئۇنىڭ يۈزىگە تاشلىۋېدى، كۆزى دەرھال ئېچىلدى. بۇ چاغدا يەئقۇب ئوغۇللىرىغا: مەن سىلەرگە ئاللاھنىڭ لۇتفى ۋە ئېھسانىدىن سىلەر بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى بىلىدىغانلىقىمنى ئېيتمىغانمىدىم؟ دېدى.
12:97Page 247
قَالُواْ يَٰٓأَبَانَا ٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ ٩٧
They said, "O our father, ask for us forgiveness of our sins; indeed, we have been sinners."
يەئقۇبنىڭ ئوغۇللىرى ئىلگىرى ئۆزلىرىنىڭ يۇسۇف ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشىغا قىلغان - ئەتكەنلىرى ئۈچۈن دادىسىغا ئۆزرىخاھلىق ئېيتىپ: ئەي ئاتا! بىزنىڭ ئىلگىرىكى گۇناھلىرىمىز ئۈچۈن ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىسىڭىز. شەكسىزكى بىز يۇسۇفكە ۋە ئۇنىڭ قان - قېرىندىشىغا ئەسكىلىك قىلىپ ھەقىقەتەن خاتا قىپتۇق، دېيىشتى.
12:98Page 247
قَالَ سَوۡفَ أَسۡتَغۡفِرُ لَكُمۡ رَبِّيٓۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ ٩٨
He said, "I will ask forgiveness for you from my Lord. Indeed, it is He who is the Forgiving, the Merciful."
دادىسى ئۇلارغا: مەن چوقۇم پەرۋەردىگارىمدىن سىلەر ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەيمەن. شەكسىزكى ئۇ بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغۇچىلارنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا رەھىمدىلدۇر، دېدى.
12:99Page 247
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَبَوَيۡهِ وَقَالَ ٱدۡخُلُواْ مِصۡرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ ٩٩
And when they entered upon Joseph, he took his parents to himself [i.e., embraced them] and said, "Enter Egypt, Allāh willing, safe [and secure]."
يەئقۇب بالا - چاقىلىرىنى ئېلىپ مىسىردىكى ئوغلى يۇسۇف تەرەپكە قاراپ يولغا چىقتى. ئۇلار يۇسۇفنىڭ يېنىغا كىرگەندە يۇسۇف دادىسى ۋە ئانىسىنى باغرىغا باستى ھەمدە قېرىنداشلىرىغا ۋە ئائىلىسىدىكىلەرگە: مىسىرغا ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن خاتىرجەم كىرىڭلار، بۇ يەردە سىلەرگە ھېچقانداق يامانلىق كەلمەيدۇ، دېدى.
12:100Page 247
وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدٗاۖ وَقَالَ يَٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّٗاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٞ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ ١٠٠
And he raised his parents upon the throne, and they bowed to him in prostration.1 And he said, "O my father, this is the explanation of my vision of before. My Lord has made it reality. And He was certainly good to me when He took me out of prison and brought you [here] from bedouin life after Satan had induced [estrangement] between me and my brothers. Indeed, my Lord is Subtle2 in what He wills. Indeed, it is He who is the Knowing, the Wise.
يۇسۇف ئاتا - ئانىسىنى ئۆز تەختىدە ئولتۇرغۇزدى، ئاتا - ئانىسى ۋە قېرىنداشلىرى بولۇپ جەمئىي ئون بىر كىشى يۇسۇفكە سەجدە قىلىش ئارقىلىق سالام قىلدى. بۇ قۇلچىلىق سەجدىسى ئەمەس، بەلكى ھۆرمەت سەجدىسى بولۇپ، بۇ سەجدە يۇسۇف چۈشىدە كۆرگەندەك ئاللاھنىڭ ئۆز ئەمرىنى ئىشقا ئاشۇرغانلىقى ئىدى. شۇنىڭ ئۈچۈن يۇسۇف دادىسىغا: سىلەرنىڭ ماڭا سەجدە قىلىش ئارقىلىق ھۆرمەت بىلدۈرۈشۈڭلار مەن ئىلگىرى كۆرگەن ھەمدە سىزگە ئېيتىپ بەرگەن چۈشۈمنىڭ تەبىرىدۇر، رەببىم ئۇنى ئىشقا ئاشۇردى، ئۇ مېنى زىنداندىن چىقىرىپ، شەيتان مەن بىلەن قېرىنداشلىرىمنىڭ ئارىسىنى بۇزۇۋەتكەندىن كېيىن سىلەرنى سەھرادىن يېنىمغا كەلتۈرۈپ ماڭا ھەقىقەتەنمۇ كۆپ ياخشىلىق قىلىدى. شەكسىزكى رەببىم ئۆزى خالىغان ئىشنى ئىنچىكە پىلانلىغۇچىدۇر، شەكسىزكى ئۇ بەندىلىرىنىڭ ئەھۋالىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، پىلانىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، دېدى.
12:101Page 247
۞ رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمٗا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّٰلِحِينَ ١٠١
My Lord, You have given me [something] of sovereignty and taught me of the interpretation of dreams. Creator of the heavens and earth, You are my protector in this world and the Hereafter. Cause me to die a Muslim and join me with the righteous."
ئاندىن يۇسۇف پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ: ئەي پەرۋەردىگارىم! ماڭا مىسرنىڭ پادىشاھلىقىنى بەردىڭ ھەمدە چۈش تەبىرىنى ئۆگەتتىڭ. ئەي ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئۆرنەكسىز ياراتقۇچى زات! سەن مېنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتلىك بارلىق ئىشلىرىمغا ئىگە بولغۇچى سەن، ئەجىلىم توشقاندا مېنى مۇسۇلغان پېتى ۋاپات تاپقۇزغىن، پىردەۋس جەننىتىدىكى ئاتا-بوۋىلىرىم ۋە باشقىلاردىن ئىبارەت سالىھ پەيغەمبەرلەرنىڭ قاتارىدا قىلغىن.
12:102Page 247
ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۖ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ أَجۡمَعُوٓاْ أَمۡرَهُمۡ وَهُمۡ يَمۡكُرُونَ ١٠٢
That is from the news of the unseen which We reveal, [O Muḥammad], to you. And you were not with them when they put together their plan while they conspired.
ئەي پەيغەمبەر! يۇقىرىدا زىكىر قىلىنغىنى يۇسۇف ۋە ئۇنىڭ قېرىنداشلىرى ھەققىدە بىز ساڭا ۋەھىي قىلغان ۋەقەلەر بولۇپ، ئىلگىرى سېنىڭ بۇ ھەقتە ھېچقانداق مەلۇماتىڭ يوق ئىدى. چۈنكى سەن ئەينى چاغدا يۇسۇفنىڭ قېرىنداشلىرى ئۇنى قۇدۇققا تاشلىۋەتمەكچى بولۇپ پىلان تۈزۈشكەن ۋاقىتتا ئۇلارنىڭ يېنىدا يوق ئىدىڭ. لېكىن بىز ساڭا ئۇنى ۋەھىي ئارقىلىق ئۇقتۇردۇق.
12:103Page 247
وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ ١٠٣
And most of the people, although you strive [for it], are not believers.
ئەي پەيغەمبەر! سەن باشقىلارنىڭ ئىمان ئېيتىشى ئۈچۈن ھەر قانچە قىلساڭمۇ ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى ئىمان ئېيتمايدۇ. شۇڭا ئۇلارغا ئارتۇقچە قايغۇرۇپ كەتمىگىن.
12:104Page 248
وَمَا تَسۡـَٔلُهُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ لِّلۡعَٰلَمِينَ ١٠٤
And you do not ask of them for it any payment. It is not except a reminder to the worlds.
ئەگەر ئۇلار ئەقلىنى ئىشلەتكەن بولسا ئەلۋەتتە ساڭا ئىمان ئېيتقان بولاتتى. ئەي پەيغەمبەر! سەن ئۇلارنى نە قۇرئانغا، نە دىنغا دەۋەت قىلغىنىڭ ئۈچۈن ئۇلاردىن مۇكاپات كۈتمەيسەن. چۈنكى قۇرئان بارلىق كىشىلەرگە پەند - نەسىھەتتىن باشقا نەرسە ئەمەس.
Text: Quranic Universal Library (Tarteel), via spa5k/tafsir_api (MIT), at a fixed version. The ayahs: Quran Foundation. Sources and licences