Al-Mu'minun 23:70–118

یاخود دەڵێن: موحەممەد شێتە، بۆیە باوەڕیان پێنەکرد، نەخێر وانییە پێغەمبەرەکەیان لەھەموو کەس ژیرترە و ھەق و ڕاستیەکی بۆ ھێناون کە ھیچ گومان و دوو دڵییەکی تێدا نییە کە لەلایەن اللە تەعالاوەیە، بەڵام زۆربەیان لەبەر حەسوودی ناخیان و دەمارگیریان بۆ بیروباوەری پڕوپوچیان ھەق و ڕاستیان پێناخۆشە و ڕقیان لێیەتی.

ئەگەر خواى گەورە بە گوێرەی هەوا و ئارەزووی ئەوان کاروبارەکانى دونیای بەڕێوە ببردایە و بەڕێی کردایە ئەوا ئاسمانەکان و زەوی خراپ دەبوون ئەوەیشی تێیاندایە بەهۆی نەزانیان بە سەرەنجامى شتەکان و بە چاک و خراپ لە بەڕێوەبردن، بەڵكو ئێمە ئەوەمان پێیان بەخشی کە هۆکارە بۆ شکۆداری و شەرەفمەندیان، ئەویش بریتیە لە قورئانی پیرۆز بەڵام ئەوان پشتی لێدەکەن.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا تۆ داوای پاداشتت کردووە لەو بتپەرست و موشریکانە لە بەرامبەر ئەوەی بۆت ھێناون لەبەر ئەمە ئەوانیش شوێن بانگەوازەکەت ناکەون؟ نەخێر شتی وا لە تۆ ناوەشێتەوە، چونکە پاداشتی پەروەردگارت لەپاداشتی ئەوانە و جگە ئەوانیش زۆر باشتر و چاکترە، وە ئەویش - پاكی و بێگەردی بۆ ئەو - چاکترین ڕۆزیدەرانە.

بێگومان - ئەی پێغەمبەر - تۆ بانگی ئەوانە و جگە ئەوانیش دەکەیت بۆ سەر ڕێگای ڕاست، ڕێگایەک ھیچ خوار و خێچی تێدا نییە، ئەویش ڕێگای ئیسلامە.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی و لێپرسینەوە و پاداشت و سزای اللە تەعالا نییە لە ڕێگای ئیسلامەوە، ئەوە لە ڕێگای ڕاست لادەدەن بۆ ئەو ڕێگا خوار و خیچانەی کە خاوەنەکانیان دەگەیەننە ئاگری دۆزەخ.

ئەگەر ڕەحممان پێ بکردنایە و ئەو وشکە ساڵی و برسێتی و قات و قڕیەمان لەسەر ھەڵگرتنایە، ئەوا ھەر بەردەوام دەبوون لە گومڕایی و لادان لە ھەق و ڕاستی و دۆش دادەمان و سەرگەردان دەبوون.

بێگومان بە چەندەھا ناڕەحەتی و بەڵا و موسیبەت تاقیمان کردنەوە، کەچی ملکەچی پەروەردگاریان نەبوون، وە بەترس و گەردنکەچیەوە لێی نەپاڕانەوە تاوەکو بەڵا و موسیبەتەکانیان لە کاتی دابەزین لەسەر ھەڵگیرێت.

تا ئەو کاتەی دەرگای سزایەکی توندیان لێ دەکەینەوە، ئیتر کتوپر سەرسام ئەمێنن و نائومێد ئەبن لە ھەموو خێر و دەروو لێکردنەوەیەک.

- ئەی ئەو کەسانەی باوەڕتان بە زیندووبووونەوە و ھاتنی ڕۆژی دوایی نییە- ھەر اللە (سبحانە وتعالی) یە گوێی پێ داون بۆ ئەوەی پێی ببیستن، وە چاوی پێداون بۆ ئەوەی پێی ببینن، وە دڵی پێداون بۆ ئەوەی بە ھۆیەوە لە شتەکان تێبگەن، لەگەڵ ئەوەدا زۆر کەم سوپاس و شوکری اللە تەعالا دەکەن لە سەر ئەو نیعمەتانە.

- ئەی خەڵکینە - ھەر اللە تەعالایە ھەمووتانی بەدیھێناوە لەسەر زەوی، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا ھەر بۆ لای ئەو کۆ دەکرێنەوە تاوەکو لێپرسینەوەتان لەگەڵدا بکات و پاداشتی کردەوەکانتان بداتەوە و تۆڵەی گوناھ و تاوانەکانیشتان لێ بسێنێتەوە.

ھەر زاتی اللە تەعالایە کە زیندووتان دەکاتەوە، جگە لە ئەو کەسی تر مردووەکان زیندوو ناکاتەوە، وە ھەر ئەویشە خەڵکی دەمرێنێت، جگە لە ئەو کەس ناتوانێت کەس بمرێنێت، وە تەنھا ئەویشە تەقدیری جیاوازی شەو و ڕۆژ، تاریکی و ڕووناکی و کورتی و درێژیان دەکات، دەی ئیتر بۆچی بیر ناکەنەوە و تێڕانامێنن لە دەسەڵاتی ئەو، وە بیر ناکەنەوە لەوەی کە بەتەنھا ھەر خۆی ئەم گەردوونەی بەدیھێناوە و بەڕێوەیشی دەبات.

بیریان نەکردەوە و ژیر نەبوون، بەڵکو ئەمانیش ھەر ئەوەیان دەووتەوە کە باوباپیرانیان لە کوفر و بێباوەڕی دەیانووتەوە.

بەلایانەوە دوور بوو کە زیندوو بکرێنەوە و نکۆڵیان لێدەکرد و دەیانووت: ئایا ئەگەر مردین و بووین بە گڵ و ئێسکی ڕزیوو، جارێکی تر زیندوو دەکرێینەوە بۆ لێپریسنەوە لە گەڵدا کردن؟!

سوێند بە الله بەڵێنی وا بەخۆمان درا کە پاش مردن زیندوو دەکرێینەوە، وە پێشتریش ئەم بەڵێنە بە باوباپیرانیشمان درا، بەڵام ئەو بەڵێنەمان نەبینی بێتەدی، ئەم قسانە تەنھا قسەی پڕوپوچ و ئەفسانەی پێشینانە.

- ئەی پێغەمبەر - بەو بێباوەڕانە بڵێ كە نکۆڵی لە زیندووبوونەوە دەکەن: ئەم زەوییە و ئەوەیشی تێیدایە ھی کێیە ئەگەر ئێوە دەزانن و شارەزاییتان ھەیە ؟

لە وەڵامدا دەڵێن: زەوی و ئەوەشی لە زەویدایە ھەر ھەمووی موڵکی اللە تەعالایە و ئەو خاوەنیەتی، دەی تۆیش پێیان بڵێ: کەوابێت ئیتر بۆ بیر ناکەنەوە لە زاتێک خاوەنی زەوی و ھەرچی لەزەویشدایە، بە دەسەڵاتە پاش مردن زیندوویشتان بکاتەوە؟

پێیان بڵێ: کێ پەروەردگار و بەدیھێنەری ھەر حەوت ئاسمانەکەیە؟ وە کێ پەروەردگار و بەدیھێنەری عەرشی گەورە و مەزنە، ئەو عەرشەی ھیچ بەدیھێنراوێک نییە ھێندەی ئەو گەورە و مەزن بێت؟

لە وەڵامدا دەڵێن: ھەر حەوت ئاسمانەکە و عەرشی گەورەیش موڵکی اللە تەعالایە، تۆیش پێیان بڵێ: دەی ئیتر بۆ لەو زاتە ناترسن؟ فەرمانەکانی بەجێ بھێنن و دووریش بکەونەوە لەڕێگری و سەرپێچیەکانی تاوەکو ڕزگارتان ببێت لە سزای سەختی ئەو ؟

پێیان بڵێ: ئایا موڵک و دەسەڵاتی گشت بوونەوەر بەدەست کێیە؟ وە کێیە ھیچی لە موڵک و دەسەڵاتی لێی ون نابێت؟ وە کێیە دێت بەھانای ھەر کەسێک لە بەندەکانی ئەگەر بیەوێت، وە ھیچ کەسێکیش نییە بتوانێت پەنای کەسێک بدات ئەگەر ئەو سزای بدات، ئەگەر ئێوە دەزانن کێیە ئادەی پێم بڵێن ؟

لە وەڵامدا دەڵێن: موڵک و دەسەڵاتی گشت بوونەوەر ھەموو بە دەستی اللە تەعالایە، تۆیش پێیان بڵێ: ئیتر چۆن فریوو دەخۆن و عەقڵتان نامێنێت؟ لەگەڵ ئەوەدا دان دەنێن بەو ڕاستیانەدا کەچی جگە لە اللە تەعالادا شتی تر دەپەرستن؟!

کارەکە بەو شێوەیە نییە وەک بانگەشەی بۆ دەکەن، بەڵکو ئێمە ھەق و ڕاستیمان بۆ ھێناون کە ھیچ گومان و دوو دڵی تێدا نییە، وە بە دڵنیاییەوە درۆزنن لەوەی بانگەشەی بۆ دەکەن گوایە اللە تەعالا ھاوەڵ و شەریک و مناڵی ھەبێت، پاکو بێگەردی و بەرزی و بڵندی و گەورەیی بۆ ئەو زاتە لەوەی بۆی ھەڵدەبەستن.

اللە تەعالا مناڵی بۆ خۆی بڕیار نەداوە وەک بێباوەڕان وای دەزانن، ھیچ پەرستراو و خوایەکی تری بەھەق جگە لەو بوونی نییە، خۆ گریمان ئەگەر پەرستراوێک و خوایەکی تری بەھەق لەگەڵ ئەودا ھەبێت، ئەوا ھەر خوا و پەرستراوێک دەچوو بەلای مەخلوق و بەدھێنراوەکانی خۆیەوە، وە یەکێکیان زاڵ دەبوو بەسەر ئەوی تردا، ئەو کاتە یاسا و ڕێسای بوونەوەر تێکدەچوو، لە ڕاستیشدا شتێکی لەو شێوەیە بوونی نییە و ڕوو نادات کە دوو خوا ھەبێت، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی پەرستراوی بەھەق تەنھا ھەر یەک پەرستراوە، ئەویش زاتی اللە تەعالایە، پاکو بێگەردە لەو شتانەی بتپەرست و موشریکەکان وەسفی ئەوی پێدەکەن، گوایە مناڵ و ھاوبەش و شەریکی ھەبێت.

ئەو زانایە بەنھێنی و ئاشکراکان، زانایە بەوەی نھێنی و نادیارە لای بەدیھێنراوەکانی، وە زانایشە بەوەی دەبینرێت و بەیەکێک لە ھەستەوەرەکان ھەستی پێدەکرێت، ھیچ شتێکی لا شاراوە و نھێنی نییە، بەرز و بڵندە زاتی گەورەی اللە لەوەی ھاوەڵ و شەریکی ھەبێت.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: ئەی پەروەردگارم ئەو ھەڕەشانەی لە بتپەرست و موشریکەکانی دەکەیت بەسزادانیان ئەگەر ھەر نیشانم دەدەیت، بەو سزایە لەناو نەبەیت کە ئەوانی پێ لەناو دەبەیت.

ئەی پەروەردگارم ئەگەر سزای ئەوانتدا، وە منیش ئامادەی ئەو سزایە بووم و تەماشام دەکرد، ئەوا مەمخەرە ڕیزی گەلی ستەمکارانەوە، بمپارێزە لەو بەڵا و موسیبەت و سزایەی دووچاری ئەوان دەبێت.

بێگومان دەتوانین ئەو بەڵێنی سزایەی بەوانمان داوە نیشانی تۆیشی بدەین، لە ئەنجامدانی وەھا کارێک و ھاوشێوەکانی دەسەوسان و بێدەسەڵات نین.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر نەیارانت بە خراپە ھەڵسوکەوتیان لەگەڵ کردیت، تۆ بەچاکترین ڕەوشت و کرداری جوان وەڵامیان بدەرەوە، بەوەی چاوپۆشیان لێ بکەیت، وە ئارام بگریت لەسەر ئەزیەت و ناڕەحەتیەکانیان، بێگومان ئێمە زاناترین بەوەی ئەوان وەسفی دەکەن لە شیرک و ھاوەڵ بڕیاردان و بێباوەڕی، وە بەوەیش کە تۆی پێ وەسف دەکەن کە شایستەی تۆ نییە، وەک ئەوەی پێت دەڵێن موحەممەد جادووگەرە، یان شێت بووە و دەستی لێوەشێنراوە.

وە بڵێ: ئەی پەروەردگارم پەنات پێدەگرم لە وەسوەسە و خەتەرەی شەیتانەکان.

وە پەنات پێدەگرم لەوەی شەیتانەکان ئامادەی ھیچ شتێک لە کاروبار و فەرمانەکانم ببن.

تا ئەو کاتەی مردن یەخە بەیەکێک لەو بتەپەرست و موشریکانە دەگرێت، وە بەچاوی خۆی ئەو سزایە دەبینێت دائەبەزێتە سەری و ئەحواڵی دواڕۆژی بۆ ئاشکرا دەبێت، پەشیمانی دایئەگرێت بۆ ئەو تەمەنەی لەدەستی چووە، وە بۆ ئەو کەمتەرخەمییەی لەبەرامبەر اللە تەعالای کردی، ئەڵێت: ئەی پەروەردگارم جارێکی تر بمگێڕەرەوە بۆ ژیانی دونیا.

بۆ ئەوەی ئەگەر گەڕامەوە بۆ ئەوێ کار و کردەوەی چاکە بکەم، اللە تەعالایش دەفەرموێت: نەخێر ھەرگیز ئەوەی داوای دەکەیت نایەتەدی، بەڵکو ئەوە تەنھا وشە و قسەیەکە ئەو دەیڵێت، چونکە ئەگەر بیشگەڕێنرێنەوە بۆ ژیانی دونیا خاوەنی وەفا و بەڵێنی خۆیان نابن، ھەروەک جاران خەریکی بێباوەڕی و گوناھ و تاوان دەبن، ئەوانەی دەمرن تا ڕۆژی زیندووبوونەوە لەو بەربەستەی نێوان ژیانی دونیا و ژیانی دواڕۆژدا دەمێننەوە، وە ناگەڕێنەوە بۆ دونیا و دەرچوونیان نییە لەو جێگە تاوەکو ئەوەی لە کیسیان چووە ئەنجامی بدەن، وە ئەوەی خراپیان کردووە چاکی بکەنەوە.

کاتێک ئەو فریشتەی ڕاسپێرراوە بە فووکردن بە کەڕەنا و شەیپوردا، فووی دووەمی پێدا کرد کە مۆڵەتی ھاتنی ڕۆژی قیامەتە، ئەو کاتە لەبەر ناڕەحەتی و ناخۆشی دیمەنەکانی ڕۆژی دوایی ئەو نەسەبە و خزمایەتیەی شانازیان پێوە دەکرد ھیچ نامێنێت، وە لەبەر سەرقاڵی و مەشغوڵ بوونی بەوەی مەبەستیەتی کەس لە کەس ناپرسێتەوە.

ھەر کەسێک تای تەرازووی چاکەکانی قورستر بێت لە تای تەرازووی خراپەکانی، ئەوە ئەو کەسانەن ڕزگاریان بووە و سەرکەوتون لەوەی خواست و مەبەستیان بوو، وە ڕزگاریان بوو لەوەی لێی دەترسان.

وە ھەر کەسێکیش تای تەرازووی چاکەکانی سووكتر بوو لە تای تەرازووی خراپەکانی، ئەوە ئەو کەسانەن بەئەنجامدانی تاوان و گوناھ و وازھێنان لەوەی سوودی ھەیە بۆیان لە باوەڕ و کردەوەی چاکە خۆیان زایە کردووە، ئەوانە بەھەمیشەیی لەناو ئاگری دۆزەخدا دەمێننەوە لێی دەرناچن.

ئاگر ڕوخسار و ڕوومەتیان دەسوتێنێت، وە لێوی سەر و خواریان ھەڵدەقرچێ و دەچێتەوەیەک و دانەکانیان لەتاو گرژی ڕوویان دەردەکەون و چیڕ دەکەنەوە.

بەلۆمەوە و سەرزەنشتەوە پێیان دەوترێت: ئایا لە دونیا ئایەتەکانی منتان (ئایەتەکانی قورئانتان) بەسەردا نەخوێنراوەتەوە، بەڵام ئێوە بەدرۆتان زانی و باوەڕتان پێنەکردن؟!

ئەڵێن: ئەی پەروەردگارمان ئەوەی پێشتر خۆت زانیوتە خراپی و بەدبەختی خۆمان زاڵ بوو بەسەرماندا، وە ئێمەیش گەلێکی سەرلێشێواو بووین و لەھەق و ڕاستی لاماندا و گومڕا بووین.

پەروەردگارمان لەم ئاگرە دەرمانبھێنە، ئەگەر جارێکی تر گەڕاینەوە بۆ بێباوەڕی و گومڕایی، ئەوە بێگومان ئێمە کەسانێکی ستەمکارین، ستەممان لە خۆمان کردووە، ئیتر ئەو کاتە ھیچ بیانوویەکمان نامێنێت.

اللە تەعالا پێیان دەفەرموێت: بەسووک و ڕیسوایی لە ئاگردا بمێننەوە، وە ھیچ قسەم لەگەڵ مەکەن.

بە دڵنیاییەوە لە دونیادا دەستەیەك لە بەندەکانم ئەوانەی باوەڕیان پێ ھێنابووم دەیانووت: ئەی پەروەردگارمان باوەڕمان بەتۆ ھێنا، دەی تۆیش لە گوناھەکانمان خۆشبە، وە بەڕەحم و میھرەبانی خۆت ڕەحممان پێ بکە و میھرەبانبە لە گەڵماندا، چونکە تۆ چاکترین میھرەبانانی.

ئەی بێباوەڕان کەچی ئێوە ئەو باوەڕدارانەی لەپەروەردگاریان دەپاڕانەوە گاڵتەتان پێدەکردن، ھێندە خەریک بوون بەڕابواردن و گاڵتەکردن بەوانەوە زیکر و یادی من (اللە) تان لەبیر چووەوە، ئێوە گاڵتەتان بەوان دەکرد و بەوان پێدەکەنین.

بەدڵنیاییەوە من ئەمڕۆ پاداشتی ئەو باوەڕدارانە بەسەرکەوتن و چوونە بەھەشتیان لە ڕۆژی قیامەتدا دەدەمەوە، ئەویش بەھۆی ئەوەی ئارامیان گرت لەسەر تاعەت و گوێڕایەڵی اللە تەعالا، وە خۆگربوون لەسەر ئەو ئەزیەت و ئازارەی ئێوە دەتاندان.

پێیان دەوترێت: چەند ساڵ لەسەر زەوی مانەوە و ژیان؟ وە چەندێک کاتتان تێیدا بەسەر برد؟

وەڵام دەدەنەوە و دەڵێن: تەنھا ڕۆژێک یان کەمتر لە ڕۆژێک ماینەوە، لەوانە بپرسە کە گرنگیان بە ژماردنی ڕۆژ و مانگەکان دەدا، (مەبەست پێی فریشتەکانە).

اللە تەعالا دەفەرموێت: لە ڕاستیدا تەنھا کاتێکی کەم لە دونیادا ماونەتەوە، زۆر ئاسان بوو ئارام گرتن لەسەر تاعەت و گوێڕایەڵی اللە تەعالا، ئەگەر بتانزانیایە چەندێک لە دونیادا دەمێننەوە.

- ئەی خەڵکینە - ئایا پێتان وابوو ئێمە ئێوەمان ھەروا بێ ھوودە و بێ حیکمەت و دانایی بەدیھێناوە، ھیچ لێپرسینەوە و پاداشت و سزایەک وەک ئاژەڵەکان بۆ ئێوەیش بوونی نییە، وە واتان دەزانی ھەرگیز لە ڕۆژی قیامەتدا ناگەڕێنەوە بۆ لامان بۆ لێپرسینەوە و پاداشت و سزا و تۆڵە لێ سەندنەوە؟!

پاکوبێگەردی بۆ اللە تەعالا، پاشا و خاوەنی دونیا و دواڕۆژ کە بە ویستی خۆی ھەڵسوکەوت بە بەدیھێنراوەکانیەوە دەکات، ھەر خۆی ھەق و ڕاستە، وە بەڵێن و گوفتاری ڕاست و دروستن، ھیچ پەرستراوێکی بە ھەق نییە جگە لەو، ئەو پەروەردگاری عەرشی بەرز و پیرۆزە کە گەورەترین مەخلوق و بەدیھێنراوی اللە تەعالایە، ھەر کەسێک پەروەردگاری گەورەترین بەدیھێنراو بێت بێگومان پەروەردگاری ھەموو شتێکیشە.

ھەر کەسێک لەگەڵ اللە تەعالادا ھاوار بکاتە پەرستراوێکی تر، کە شایستەی پەرستن نەبێت (ئەمەش بەشی ھەموو پەرستراوێکە جگە لە اللە)، ئەوە بێگومان سزای ئەو کارە خراپەی لای پەروەردگاریەتی (سبحانە وتعالی)، ئەو تۆڵە و سزای ئەو کارەی لێ دەسێنێت، بە دڵنیاییەوە بێباوەڕان لە ڕۆژی قیامەتدا سەرفراز نابن و ڕزگاریان نابێت لەسزای سەختی ئەو ڕۆژە.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: ئەی پەروەردگارم لە گوناھەکانم خۆشبە، وە بەڕەحم و میھرەبانی خۆت ڕەحمم پێ بکە و بەزەییت پێمدا بێتەوە، چونکە تۆ چاکترین میھرەبانانی، تەوبەی گوناھباران وەردەگریت و لە گوناھەکانیشیان خۆش دەبیت.