An-Nur 24:45–64

اللە تەعالا ھەموو زیندەوەرێک کە بەسەر زەویدا دەگەڕێت لە دڵۆپە ئاوێک بەدیھێناوە، جا ھەندێک لەوانە لەسەر سکیان دەڕۆن وەک مار، وە ھەندێکی تریان لەسەر دوو قاچ دەڕۆن وەک مرۆڤ و باڵندەکان، وە ھەندێکی تریان لەسەر چوار قاچ دەڕۆن وەک مەڕ و بزن و ڕەشە وڵاخ و وشتر، اللە تەعالا ھەرچییەکی بوێت بەدیدەھێنێت لەوانەی باسکران و ئەوەیشی باس نەکراون، بێگومان اللە تەعالا دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە، ھیچ شتێکی لێ دەسەوسان نابێت.

سوێند بێت بە اللە بەڕاستی ئێمە چەند ئایەت و نیشانەی ڕوون و ئاشکرامان ناردووەتە خوارەوە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) کە ھیچ ناڕوونییەکی تێدا نییە، اللە تەعالایش ھەر کەسێکی بوێت ھیدایەتی دەدات بۆ سەر ڕێگای ڕاست، کە ھیچ خوار و خێچییەکی تێدا نییە، ڕێگایەک خاوەنەکەی دەگەیەنێتە بەھەشت.

دووڕوەکان دەڵێن: باوەڕمان ھێناوە بە اللە، وە باوەڕیشمان ھێنا بە پێغەمبەرەکەی، وە گوێڕایەڵی اللە دەکەین، وە گوێڕاڵی پێغەمبەرەکەیشمان کردووە، پاشان دەستەیەکیان پشتی لێ ھەڵدەکەن و گویڕایەڵی اللە و پێغەمبەرەکەی ناکەن لە جیھاد و تێکۆشان لە ڕێگای اللە و زۆر شتی تریشدا، دوای ئەوەی وتیان باوەڕمان ھێناوە بە اللە تەعالا و بە پێغەمبەرەکەی و گوێڕایەڵیان دەکەین، لە ڕاستیدا ئەوانەی پشتیان ھەڵکرد لە تاعەت و گوێڕایەڵی اللە و پێغەمبەرەکەی باوەڕدار نین، ھەرچەند ئەو دووڕووانە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە باوەڕدارن.

ئەگەر ئەو دووڕوانە بانگ بکرێن بۆ لای اللە و پێغەمبەرەکەی بۆ ئەوەی پێغەمبەرەکەی حوکم بکات لەو ناکۆکیانەی ھەیە لە نێوانیاندا، یەکسەر کۆمەڵێک لەوانە دەبینیت لەبەر دووڕوویان پشت ھەڵدەکەن.

بەڵام ئەگەر زانیان لە حوکمدانەکەدا ھەقەکە بۆ ئەوان دەبێت، وە بڕیارەکە لە بەرژەوەندی ئەوانە، بەو پەڕی ملکەچیەوە دێن بۆ لای.

ئایا ئەمانە دڵیان نەخۆشە و لێی جیا نابێتەوە، یان گومانیان ھەیە لە پێغەمبەرایەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم)، یان دەترسن لەوەی اللە تەعالا و پێغەمبەرەکەی لە حوکم و بڕیارەکاندا ستەمیان لێ بکەن؟ نەخێر لەبەر ھیچ لەوانە نییە بەڵکو تەنھا لەبەر ئەو ھۆیەیە کە لە دڵ و دەروونی خۆیاندا ھەیە، ئەویش لەبەر ئەوەیە پشتیان ھەڵکرد لە بڕیارەکانی ئەوان و نکۆڵیان لێکرد، بەمەش ستەمیان لە خۆیان کرد، چونکە بەو کارەیان شایستەی چوونە ناو ئاگری دۆزەخ بوون.

کاتێک باوەڕداران بانگ بکرێن بۆ لای اللە تەعالا و بانگ بکرێن بۆ لای پێغەمبەرەکەی بۆ ئەوەی حوکم بکات لە نێوانیاندا تەنھا قسەیەک بیڵێن ئەمەیە دەڵێن: ئێمە وتە و فەرمایشتی اللە و پێغەمبەرەکەیمان بیست گوێڕایەڵێن بۆی، ئا ئەوانەی ئەمە سیفەتیانە ڕزگار بووی دونیا و دواڕۆژن.

ھەر کەس گوێڕایەڵی اللە تەعالا و گوێڕایەڵی پێغەمبەرەکەی بکات وە تەسلیمی حوکمیان ببێت، وە بترسێت لە سەرەنجامی تاوان و گوناھەکانی بۆ کوێ پەلکێشیان دەکات، وە بترسێت لە سزای اللە بەوەی فەرمانەکانی بەجێ بھێنێت و دوور بکەوێتەوە لە ڕێگریەکانی، بێگومان تەنھا ئەوانە براوە و سەرکەوتووی دونیا و دواڕۆژن.

دووڕوەکان بەو پەڕی سوێند خواردن سوێندیان خوارد بە اللە : ئەگەر تۆ ئەی موحەممەد فەرمانیان پێ بکەیت بۆ دەرچوون بۆ جیھاد و تێکۆشان ئەوا ئێمەیش لەگەڵتدا دەردەچین، - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: سوێند مەخۆن چونکە درۆکانتان دیارە، تاعەت و گوێڕایەڵی و ملکەچی ئێوە زانراوە، چونکە قسە و بەڵێنتان پێچەوانەی گوفتارتانە، وە بەڕاستی اللە زانا و ئاگادارە بەو کردەوانەی ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێکی لەو کارو کردەوانەی دەیشارنەوە لا نھێنی و شاراوە نییە.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ بەو دووڕوانە: لە ڕواڵەت و لە ناواخنیشدا تاعەت و گوێڕایەڵی اللە و تاعەت و گوێڕایەڵی پێغەمبەرەکەی بکەن، جا ئەگەر پشتتان ھەڵکرد لە گوێڕایەڵی کردنی ئەوەی فەرمانتان پێکراوە، ئەوا ئەو پێغەمبەرە تەنھا بەرپرسیارە لەوەی دراوە بەسەریدا لە گەیاندنی پەیامەکەی اللە، وە ئێوەیش بەرپرسن لەوەی دراوە بەسەرتاندا لەتاعەت و گوێرایەڵی کردن بۆی، وە کار وکردەوە کردن بەوەی ئەو پێغەمبەرە ھێناویەتی، جا ئەگەر گوێڕایەڵی ئەوتان کرد و ئەوەی فەرمانی پێکردوون ئەنجامتاندا و ئەوەیشی ڕێگری لێکردوون دوور کەوتنەوە لێی، ئەوا ھیدایەت دەدرێن بۆ ھەق و ڕاستی، وە پێغەمبەریش (صلی اللە علیە وسلم) ھیچی لەسەر نییە گەیاندنی ڕوون و ئاشکرای پەیامەکەی اللە تەعالا نەبێت، پێویست نییە لەسەر پێغەمبەر ناچار بەھیدایەت وەرگرتنتان بکات و بە زۆرە ملێ بتانخاتە سەری.

اللە (جل جلالە) بەڵێنی داوە بەوانەتان باوەڕیان ھێناوە بە اللە و کاروکردەوە چاکەکانیان ئەنجامداوە، کەسەریان بخات بەسەر دوژمنەکانیاندا، وە لەسەر زەویشدا بیانکاتە جێنشین و دەسەڵاتداری دونیایان تەسلیم بکات، ھەروەکو چۆن باوەڕدارانی پێشینی کردە جێنشین لەسەر زەویدا، وە بەڵێنیشی پێداون ئاینەکەیان کە خۆی بۆی پەسەند کردوون (مەبەست پێی ئاینی ئیسلامە) بەعیزەتەوە دەیچەسپێنێت و دامەزراوی دەکات، وە بەڵێنیشی پێداون ترس و بیمەکەیان بۆ بگۆڕێت بە ئارامی و ئاسایش، ئیتر ئەو کاتە ھەر من دەپەرستن بەتەنھا، وە ھیچ شتێکیش ناکەنە ھاوەڵ و شەریکم، جا ھەر کەسێک دوای ئەو ھەمووە ناز و نیعمەتە بێباوەڕ بوو، ئەوە ئەو کەسانەن لە سنووری تاعەت و گوێرایەڵی اللە (سبحانە وتعالی) دەرچوون.

نوێژەکانتان بە جوانترین و تەواوترین شێوە ئەنجام بدەن، وە زەکاتی ماڵ و سامانتان دەربکەن، وە تاعەت و گوێڕایەڵی پێغەمبەر بکەن، بەوەی فەرمانی پێکردون بەجێی بھێنن و ئەوەیشی ڕێگری لێکردون دوور بکەونەوە لێی، تاوەکو بەر ڕەحم و میھرەبانی اللە بکەون.

- ئەی پێغەمبەر - وانەزانیت ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە اللە لە دەستم دەردەچن و لە سزای من قوتاریان دەبێت ئەگەر ویستم سزا بە سەریاندا دابەزێنم، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا جێگا و ڕێگایان ئاگری دۆزەخە، ئای چی سەرەنجامێکی بەد و خراپە ھەر کەسێک جێگای دۆزەخ بێت.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بە اللە، وە کار بەشەریعەتەکەی ئەو دەکەن، با کۆیلە و کەنیزەک، وە ئەو مناڵە ئازادانەیش کە ھێشتا باڵغ نەبوون، لە سێ کاتدا مۆڵەتتان لێوەربگرن بۆ ھاتنە ناو ژووری تایبەتی خۆتان: پێش نوێژی بەیانی کاتێک جلوبەرگی خەوتان دەگۆڕن بە جلوبەرگی دوای ھەستان لە خەو، وە لە نیوەڕوانیش ئەو کاتەی جلوبەرگ لەبەر خۆتان دادەکەنن بۆ سەرخەو شکاندن، وە لە دوای نوێژی خەوتنان، چونکە ئەوە کاتی خەوتن و گۆڕینی جلوبەرگی ئاساییە بە جلوبەرگی خەوتن، ئەم سێ کاتە کاتی عەورەت و شەرمگای تایبەتی خۆتانە، بۆیە نابێت ھیچ کەسێک بەبێ وەرگرتنی مۆڵەت بێتە ژوورەوە بۆ لاتان، بەڵام جگە لەم سێ کاتە، نە بۆ ئێوە و نە بۆ ئەوان ھیچ گوناھێکتان ناگات ئەگەر مۆڵەت وەرنەگرن، چونکە ئەوان گەلێک بەدەور و بەرتاندا دێن و دەڕۆن، وە ھەندێکتان بەسەر ھەندێکی ترتاندا دێن و تێکەڵی یەکترن، بۆیە ناتوانرێت لە ھەموو کاتێکدا ڕێگریان لێ بکرێت لە ھاتنە ژوورەوە بێ مۆڵەت نەبێت، ھەروەکو چۆن اللە تەعالا داب و نەریت و حوکمەکانی مۆڵەت وەرگرتنی بۆ ڕوون کردنەوە، ھەر بەو جۆرەیش ئەو ئایەتانەی بەڵگەن لەسەر شەریعەت و یاسا و ڕێساکانی بۆ ئێوە ڕوون دەکاتەوە، اللە زۆر زانا و ئاگادارە بە بەرژەوەندی بەندەکانی، وە زۆریش دانا و کاربەجێیە لەو حوکمانەی کردوویەتی بە شەریعەت و یاسا و ڕێسا بۆتان.

ئەگەر ھاتوو مناڵەکانتان گەیشتنە تەمەنی باڵغ بوون، دەبێت لە ھەموو ئەو کاتانەی باسکران وەک گەورەکان مۆڵەت وەربگرن بۆ ھاتنە ناو ماڵەکان لە ھەموو کاتێکدا، ھەروەکو چۆن اللە (سبحانە وتعالی) حوکم و ئادابەکانی مۆڵەت وەرگرتنی بۆ ڕوونکردنەوە ئا بەو جۆرەیش ئایەتەکانی بۆ ئێوە ڕوون دەکاتەوە، وە اللە زۆر زانا و ئاگادارە بەبەرژەوەندی بەندەکانی، وە زۆریش دانا و کاربەجێ و حەکیمە لەوەی کردویەتی بە شەرع و یاسا و ڕێسا بۆیان.

وە ئەو ئافرەتە پیر و بەتەمەنانەی لەبەر گەورەییان لە سوڕی مانگانە و مناڵ بوون چوونەتەوە، وە ئومێدی شووکردنیان نییە، ئەوا ھیچ گوناھێکیان ناگات ھەندێک لە جلوبەرگ و پۆشاکەکانیان دابنێن، وەک عابا و پەچە، بەڵام زینەت و جوانی شاراوەیان کە فەرمانیان پێکراوە بشارنەوە، بەڵام ئەگەر لاینەبەن و پۆشتە و داپۆشراوبن باشتر و چاکترە بۆیان لەوەی لایبەن و لەخۆیانی بکەنەوە وەک پایەند بوون بە داپۆشراوی و داوێن پاکیەوە، وە اللە تەعالا بیسەری وتە و گوفتارەکانتانە، وە زانا و ئاگاداریشە بەکار و کردەوەکانتان، وە ھیچی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشت و سزای ھەموویشتان دەداتەوە.

ئەو کوێرەی چاوی لەدەستداوە تاوانی لەسەر نییە، یاخود ئەو کەسەی شەلە، یان نەخۆشە تاوانیان لەسەر نییە، ئەگەر ھاتوو ئەوەی توانای ئەنجامدانیان نییە وازی لێ بھێنن و ئەنجامی نەدەن لەو فەرمانانەی اللە داوای لێکردوون بیکەن، وەک جیھاد و تێکۆشان لە پێناو ئەودا، وە - ئەی باوەڕدارینە - ھیچ گوناھێکتان لەسەر نییە ئەگەر لەماڵی خۆتان بخۆن، یان لەماڵی مناڵەکانتان، یان لەماڵی باوکانتان، یان لە ماڵی دایکانتان، یان لەماڵی براکانتان، یان لەماڵی خوشەکەکانتان، یان لەماڵی مامەکانتان، یان لەماڵی پورەکانتان (خوشکی باوکتان)، یان لەماڵی خاڵەکانتان، یان لەماڵی پورەکانتان (خوشکی دایکتان) یان لەو ماڵانەی کلیلەکانیان بە ئێوەیە و کردونیان بە بریکار بەسەریەوە، وەک باخەوان و پاسەوانی ماڵەکانتان، وە ھیچ گوناھتان ناگات لەبەر دڵ و دەروون جوانی و پاکی لەماڵی ھاوڕێکەتان بخۆن، ھیچ گوناھتان لەسەر نییە بە کۆمەڵ یان بە تەنھا نان بخۆن، جا کاتێک چوونە ماڵێک لەو ماڵانەی باسکران و جگە ئەوانەیش ئەوا سەلام لەوانە بکەن لەوێن و بڵێن: (السلام علیکم= سەلام و ئاشتی و ئارامی لە منەوە لەسەر ئێوە بێت)، جا ئەگەر ئەو ماڵانە کەسی تێدا نەبوو، ئەوا سەلام لە خۆتان بکەن و بڵێن: (السلام علینا وعلی عباد اللە الصالحین= سەلام و ئاشتی و ئارامی لەسەر ئێمە و ھەموو بەندە چاکەکانی اللە) بەسەلامێک لەلایەن اللە تەعالاوە کە بۆی داناون، سەلامێکی پیرۆز و پڕ خێر و بەرەکەت و پاک و خاوێن کە دڵتان پێی خۆش ئەبێت و خۆشەویستی و ھۆگری لە نێوانتاندا بڵاو دەکاتەوە، پاکوخاوێنە دڵ و دەروونی بیسەری ئاسوودە دەکات، ئابەو شێوەیە کە پێشتر باسکرا اللە تەعالا ئایەتەکانی خۆیتان بۆ ڕوون دەکاتەوە، بە ئومێدی ئەوەی ژیریتان بخەنە کار و بیری لێ بکەنەوە و کاری پێ بکەن.

بێگومان باوەڕدارانی ڕاستگۆ لەگەڵ باوەڕەکەیاندا ھەر ئەوانەن کە باوەڕیان ھێناوە بە اللە و بە پێغەمبەرەکەی، وە کاتێک کارێکی گرنگ لەگەڵ پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) کۆیان دەکاتەوە بۆ بەرژەوەندی موسڵمانان، ئەوان لای ئەو جێ ناھێڵن ھەتاوەکو مۆڵەتی ڕۆیشتنی لێوەردەگرن، - ئەی پێغەمبەر - ئەوانەی لەکاتی ڕۆیشتندا مۆڵەتت لێوەردەگرن ئەوانە کەسانێکن باوەڕیان ھێناوە بە اللە تەعالا و پێغەمبەرەکەی بەڕاستی، جا کاتێک مۆڵەتی ڕۆیشتنیان لێوەرگرتیت بۆ ھەندێک ئیش و کاری تایبەتی خۆیان، ئەوە بۆ ھەر کامیان خۆت ویستت مۆڵەتی بدە، وە داوای لێخۆشبوونی گوناھەکانیان بۆ بکە، بێگومان اللە تەعالا لێخۆشبووی گوناھی ئەو بەندانەیەتی کە تەوبەیان کردووە لە گوناھەکانیان، وە زۆریش میھرەبانە بەرامبەریان.

- ئەی باوەڕداران - ڕێزی پێغەمبەری خودا (صلی اللە علیە وسلم) بگرن، ئەگەر بانگتان کرد بەناوی خۆیەوە بانگی مەکەن، بۆ نموونە مەڵێن: ئەی موحەممەد، یان بەناوی باوکیەوە بانگی مەکەن و بڵێن: ئەی کوڕەکەی عبد اللە، ھەروەک چۆن ھەندێکتان بانگی ھەندێکی ترتان دەکەن، بەڵکو بڵێن: ئەی ڕەسول اللە، یان ئەی نەبی اللە، وە ئەگەر پێغەمبەری خودا بانگی کردن بۆ کارێکی گشتی، ئەوا بانگ کردنەکەی ئەو وەک بانگ کردنی ھەندێکتان لەھەندێکی ترتان بۆ ھەندێک کار بێ نرخ و بێ بەھا دامەنێن، بەڵکو زۆر بە پەلە بڕۆن بەدەم بانگەکەیەوە و وەڵامی بدەنەوە، بێگومان اللە تەعالا دەزانێ و ئاگادارە بە ئەوانەتان بە دزییەوە و بەبێ مۆڵەت و ئیزنی ئەو دەچنە دەرەوە، جا با ئەو کەسانە بترسن کە سەرپێچی فەرمانی پێغەمبەری خودا (صلی اللە علیە وسلم) دەکەن، کە اللە دوچاری بەڵا و ناخۆشیەکیان بکات، یان تووشی سزایەکی سەختی بە ئازاریان بكات کە نەتوانن ئارامی لەسەر بگرن.

بەئاگا بێنەوە و بزانن ئەوەی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەیە لە خەلق و بەدیھێنان و خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی ھەر ھەمووی بۆ اللە تەعالایە، - ئەی خەڵکینە - بزانن ئەو ئەزانێت و ئاگادارە بە تەواوی ئەوەی ئێوەی لەسەرن، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا - ئەو ڕۆژەی دوای مردن کە زیندوو دەکرێنەوە و دەگەڕێنەوە بۆ لای - ئاگاداریان دەکاتەوە لەوەی لە دونیادا ئەنجامیانداوە، وە اللە تەعالا زانا و ئاگادارە بەھەموو شتێک، ھیچ شتێکی لە ئاسمانەکان و زەوی لا شاراوە و نھێنی نییە.