Al-Ma'idah 5:75–112

مەسیح عیسای کوڕی مەریەم تەنھا پێغەمبەرێکە لەناو پێغەمبەرەکانی تردا، وە لەوە زیاتر ھیچ شتێکی تر نیە، ھەروەک ئەوان چۆن مردن ئەویش دەمرێت، وە مەریەمی دایکیشی کەسێکی زۆر ڕاستگۆ وبەڕاست دانەری پەیامەکەی خوایە، ھەردووکیان کوڕ ودایک وەک ھەر مرۆڤێکی تر نان وشیویان دەخوارد، چونکە پێویستیان بەخواردن ھەبوو، دەی ئیتر چۆن دەکرێت ئەوان ھەردوووک خوابن، لەکاتێکدا پێویستیان بەخواردن ھەبێت؟! جا ئەی پێغەمبەر تێڕامێنە وسەیر بکە چۆن بەڵگە ونیشانەکانیان لەسەر تاک وتەنھایی خوا وپووچ وبەتاڵی ئەوە بیروباوەڕەی لەسەرینی بۆ ڕوون بکەینەوە کە زۆر زیادەڕۆیان کردووە لەبەخوا دانانی کەسانێک جگە لەخوای گەورە؟! لەگەڵ ئەوەشدا ئەوان باوەڕ بەو بەڵگە ونیشانانە ناکەن، پاشان سەرنج بدە وتێڕامێنە ئەوانە چۆن ئەو ھەموو بەڵگە ونیشانە ھەیە لەسەر تاک وتەنھایی خوا کەچی لەسەر ڕێگای ھەق وڕاستی لادەدەن وباوەڕی پێ ناھێنن؟!

ئەی پێغەمبەر ناڕازیبە لەبەرامبەر ئەو پەرستنەی کە ئەنجامی دەدەن بۆ جگە لەخوا وپێیان بڵێ: ئایا شتێک دەپەرستن کە ھیچ سوود وقازانجێکتان پێ ناگەیەنن؟ وە ناتوانن ھیچ زەرەر وزیانێکتان لێ دوور بخەنەوە؟ ئەو دەسەوسانە لە ئەنجامدانی وەھا کارێک، بەڵام خوای گەورە دەسەوسان نیە، تەنھا خوای گەورە بیسەری گوفتار و ووتارتانە وھیچ شتێکی لەدەست دەرناچێت، ئەو زاتە زۆر زانا وئاگادارە بەکاروکردەوەتان، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نیە، وە پاداشت وسزای ھەموو ئەوەش ئەنجامی دەدەن پێتان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئەو سنوورە مەبەزێنن کە فەرمانتان پێکراوە بە نەبەزاندنی کەشوێنکەوتنی ھەق وڕاستیە، وە ڕۆمەچن لەبەگەورە دانانی ئەوانەی کە فەرمانتان پێکراوە بەگەورەیان دابنێن، وەک پێغەمبەران، بەوەی بیانبەنە ڕیزی خواوە، ھەروەک چۆن عیسای کوڕی مەریەمتان کرد بەخوا، ئەویش بەھۆی چاولێکردنی پێشینە گومڕاکانتان کە زۆرێک لەخەڵکیان گومڕا کرد، وە لەسەر ڕێگای ھەق وڕاستی لایاندا وگومڕا بوون.

خوای گەورە لەو پەرتووکەی کە ناردوویەتیە خوارەوە بۆ داود کە زەبوورە، وە لە ئینجیلیش کە ناردویەتیە خوارەوە بۆ عیسای کوڕی مەریەم، وەلەسەر زمانی ئەوانەوە باسی ئەوەی کردووە بێباوەڕانی بەنو ئسرائیلی لەڕەحمەتی خۆی دەرکردووە بەھۆی ئەنجامدانی تاوان وگوناھو سەرپێچی کردن ودەست درێژی کردنە سەر سنوورەکانی خوای گەورەوە.

ئەوان ڕێگری یەکیان نەدەکرد لەئەنجامدانی گوناھو تاوان، بەڵکو یاخی بووەکانیان بەئاشکرا گوناھو تاوانیان دەکرد، چونکە کەسێک نەبوو ڕێگری وقەدەغەیان لێ بکات، ئای چەند خراپە ئەوەی ئەنجامیاندا، لەوازھێنان لەرێگری کردنی کەسانی تر لەتاوان وخراپە.

ئەی پێغەمبەر دەبینی زۆرێک لەو جولەکانە بێباوەڕانیان خۆش دەوێت ومەیلیان بۆیان ھەیە، وە دوژمنایەتی تۆ ویەکخواپەرستان دەکەن، سوێند بێت بەخوا دەست پێشخەریەکی خراپیان بۆ خۆیان ئەنجامداوە لەوەی بێباوەڕانیان خۆش دەوێت وپشتگیری وپشتوانیانن، بەمەش خوایان لەخۆیان توڕە کردووە، وە بووەتە ھۆی چوونە ناو دۆزەخی ھەتاھەتایی کە بەھیچ شێوەیەک ھاتنە دەرەوەیان نیە.

ئەو جولەکانە ئەگەر بھاتبا بەڕاستی باوەڕیان بەخوای گەورە وبەپێغەمبەرەکەی وئەو قورئانەیش بھێنایە کە بۆی دابەزیووە، ئەوا ھەرگیز لەبری باوەڕداران موشریک وبت پەرستەکانیان نەدەکرد بەخۆشەویست وپشتیوان وپشتگیری خۆیان، بەڵام زۆربەی زۆری ئەو جولەکانە دەرچوون لە گوێڕایەڵی خوای گەورە ویاخی وتاوانبارن وپشتیوانی خوا وباوەڕداران نین.

ئەی پێغەمبەر سوێند بێت سەرسەخترین خەڵک دەبینیت لەدوژمنایەتیدا بەرامبەر بەوانەی باوەڕیان ھێناوە کەجولەکەکانن لەبەر ڕق وکینە وحەسوودیان بۆتان، لەگەڵ ئەوانەی کە ھاوەڵیان بۆ خوا داناوە، وە دەبینیت کە نزیکترینیش کە سۆز وخۆشەویستیان ھەیە بۆ باوەڕداران ئەوانەن کە دەڵێن: ئیمە گاورین، واتا: گاورەکانن نزیکترین کەسانی ئەھلی کتابن لەباوەڕدارانەوە، ھۆکاری نزیکی وخۆشەویستی ئەوانەیش بۆ باوەڕداران ئەوەیە کەزانا وخواناسیان تێدایە، وە خاکی و خۆبەکەم زانن ولووت بەرز نین، چونکە کەسی خوبەزلزان خێر وچاکە ناگاتە ناو دڵی.

ئەوانەیش-وەک نەجاشی وھاوەڵەکانی- دڵیان نەرمە، کاتێک کە گوێیان لەقورئان دەبوو کە بۆ پێغەمبەر دابەزیووە لەترسی خوا ھۆن ھۆن فرمێسک بەچاویاندا دەھاتە خوارەوە، کاتێک کە زانیان ئەو قورئانە لەلایەن خوایەکی ھەق وڕاستەوە دابەزیووە، ئەویش بەھۆی ئەوەی ئاگاداری ئەوە بوون کە بۆ عیسی دابەزیووە، چونکە لە ئینجیلدا موژدەی ھاتنی پێغەمبەری خاتەم درابوو، ئەوان ووتیان: ئەی پەروەردگارمان باوەڕمان ھێنا بەوەی کە داتبەزاندووە بۆ پێغەمبەرەکەت کە موحەممەدە (صلی اللە علیە وسلم)، وە ئەی پەروەردگارمان دەسا تۆیش لەڕیزی ئوممەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) تۆمارمان بکە، کە بەڵگەیە بەسەر ھەموو خەڵکیەوە لەڕۆژی دواییدا.

چی ھۆکارێک ھەیە کە بکەوێتە نێوان ئێمە وباوەڕ بەخوای گەورە وە باوەڕ بەو ھەق وڕاستیەی کە دایبەزاندووە وموحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھێناویەتی؟! لەکاتێکدا ئومێدی ئەوەمان ھەیە کەپەروەردگارمان لەگەڵ پێغەمبەران وئەوانەی فەرمانبەرداری ئەون ولێی دەترسێن بمانخاتە بەھەشتەوە.

خوای گەورە لەسەر باوەڕیان ودان نانیان بەھەق پاداشتی بە چوونە بەھەشتانێک دانەوە کە ڕوبارگەلێک بەژێر کۆشک وتەلار ودرەختەکانیدا گوزەر دەکەن وە بەھەمیشەییش تێیدا دەمێننەوە، ئەوەش پاداشتی چاکەکارانە کە شوێن ھەق وڕاستی کەوتوون، وە بەبێ ھیچ کۆت ومەرجێک ملکەچ وگوێرایەڵی فەرمانەکانی خوای گەورە بوون.

ئەوانەی کە بێباوەڕیان بەخوای گەورە وپێغەمبەرەکەی نەھێنا، وە ئەو ئایەت وبەڵگە ونیشانانەش کە دایبەزاند بۆ پێغەمبەرەکەی بەدۆریان زانی، ئائەوانە ھاوەدەم وھاوەڵی ئاگری بلێسەدارن کە ھەرگیز قوتار بوونیان نیە لێی وناتوانن بچنە دەرەوە لێی.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ئەو ناز ونیعمەت وخۆشیانەی دونیا لەخواردن وخواردنەوە وژن وژنخوازی کە بۆی حەڵاڵ کردوون لەخۆتانی حەرام ویاساغ مەکەن، لەبەر زوھد وخواپەرستی حەرامیان مەکەن، وە سنووری ئەو شتانەشی خوای گەورە حەرامی کردووە مەیانبەزێنن، چونکە بێگومان خوای گەورە کەسانی لەسنوور دەرچووی خۆش ناوێت وبگرە ڕقیشی لێیان دەبێتەوە.

وە لەو ڕزق وڕۆزیە حەڵاڵ وپاکوپوختانە بخۆن کە خوای گەورە بۆی حەڵاڵ کردوون، نەک لەوانەی کە بەھۆی داگیرکردن و پیس وپۆخڵیەوە حەرام کراون، جا بۆیە لەخوا بترسن بەوەی فەرمانەکانی بەجێ بھێنن ودوور بکەونەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەو خوایەی کە باوەڕتان پێی ھێناوە، چونکە باوەڕ پێھێنانی پێویست دەکات کە لێیشی بترسیت وگوێرایەڵی فەرمانەکانی بن.

ئەی باوەڕداران خوای گەورە لێتان ناگرێت کاتێک بەبێ مەبەست وبەسادەیی سوێندێک دێت بەسەر زمانتاندا، بەڵکو لەو سوێند خواردنەتان دەپرسێتەوە کە مەبەستان بووە وبەدڵ ھۆشتان لای بووە وسوێندەکەتان خستووە، جا سڕینەوەی گوناھی شکاندنی ئەو سوێنانە بەکەفارەتی یەکێک لەم سیانە دەبێت بە ئارەزووی خۆتان: کە بریتین لە: نان پێدانی دە ھەژار لەخواردنی کەسانی مامناوەندی خەڵکی ووڵاتەکەتان، کە بۆ ھەر ھەژارێک نیو ساع بێت، یان پۆشتە کردنەوەیان بەو جلوبەرگانەی کە خەڵکی بەگشتی لەسەری ڕاھاتوون، یان ئازاد کردنی کۆیلەیەکی باوەڕدارە، جا ئەگەر ھاتوو کەسی سوێنخۆر توانای یەکێک لەو سێ کەفارەتەی نەبوو، ئەوا کەفارەتەکەی گرتنی سێ ڕۆژ ڕۆژوو گرتنە، ئەی باوەڕداران ئەوانەی کە باسکران کەفارەتی سوێنەکانتانن ئەگەر ھاتوو سوێندتان خوارد وشکاندتانن، پارێزگاری بکەن لەسوێنەکانتان بەوەی بەدرۆ سوێن بەخوا مەخۆن، وە بەوەش زۆر بەخوای گەورە سوێن مەخۆن، وە بەوەش کە وەفاتان ھەبێت بەجێ بەجێکردنیان مەگەر کاتێک نەبێت وەفا نەکردن پێی خێری تێدا بێت، لەو کاتەدا کارە خێرەکە ئەنجام بدە و پاشان کەفارەتی سوێنەکەتان بدەن، ھەروەک چۆن خوای گەورە کەفارەتی سوێنەکانتانی بۆ ڕوون کردونەتەوە، بەو شێوەیەش ئەو حوکمانەی بۆ ڕوون کردونەتەوە کە حەڵاڵ وحەرامەکانی بەووردی بۆ دەست نیشان کردوون، تاوەکو سوپاسگوزاری ئەو خوایە بن کە ئەوەی نەتاندەزانی فێری کردن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە دڵنیا بن ئەو مەیەی کە سەرخۆشکەرە وبیر وھۆش وژیری ناھێڵێت، وە ئەو قومارەش کە دوو کەس ڕێدەکەون لەسەر پێدانی شتێک ئەگەر ھاتوو ئەوی دیکەیان بردیەوە، وە ئەو بەردەش ھاوەڵ بڕیاردەرەکان (موشریکەکان) بۆ پیرۆزی ئاژەڵیان لەسەر سەر دەبڕی، یان بۆ پەرستن دایان نابوو، وە ئەو تیروپشک وزار ھەڵدانەش کە بۆ زانینی کاروبارە غەیب ونەزانراوەکان بەکاریان دەھێنا، ھەر ھەموو ئەمانە پیسن وشەیتان دەیان ڕازێنێتەوە، جا بۆیە لێی دوور بکەونەوە، تاوەکو ژیانێکی ئاسوودە وبەڕێزتان ھەبێت لەدونیادا، وە بگەنە ناز ونیعمەتەکانی بەھەشتیش لەڕۆژی دواییدا.

مەبەستی شەیتان لەڕازاندنەوەی مەی وسەرخۆشکردن وقومار دروستکردنی دوژمنایەتی وڕق وکینە دروستکردنە لەنێوان دڵەکاندا، وە لادانی خەڵکیە لەیادی خوا ونوێژکردن، جا ئەی باوەڕداران ئایا ئیتر واز دەھێنن لەو گوناھو تاوانانە؟ بێگومان وازھێنان لێیان شایستە بەئێوەیە کەواتە دەی ئیتر وازی لێ بھێنن.

گوێڕایەڵی خوا وگوێڕایەڵی پێغەمبەرەکەی بن ئەویش بە بەجێھێنانی ئەوەی شەرع فەرمانی پێکردووە وە واز ھێنان لەوەیش کە شەرع ڕێگری لێکردووە، وە ئاگاداربن نەکەن سەرپێچی لەفەرمان وڕێنوینیەکانی بکەن، جا ئەگەر ھاتوو پشتان ھەڵکرد لەمە، ئەوە بزانە پێغەمبەرەکەمان تەنھا گەیاندنی ڕوون وئاشکرای ئەوەیە کە خوا فەرمانی کردووە بەگەیاندنی، بێگومان ئەویش گەیاندنی، ئەگەر ھیدایەت وڕێنوێنیتان وەرگرت ئەوە بۆ خۆتانە وخۆتان قازانجی لێ دەکەن، خۆ ئەگەر خراپەتان کرد ئەوە دیسان خراپەکەی بۆ خۆتانە.

ئەوانەی باوەڕیان بەخوای گەورە ھێنا وکاروکردەوەی چاکەیان ئەنجامدا لەپێناو نزیک بوونەوە لەخوا، ئەوانە ھیچ گوناھو تاوانێکیان لەسەر نانوسرێت ئەگەر مەییان خواردبێتەوە پێش حەرام بوونی، ئەگەر دوور کەوتبنەوە لە حەرامکراوەکانیش، وە ترسابن وخۆیان پاراست بێت لەتووڕەیی وخەشمی خوا، وە باوەڕیشیان بەخوا ھەبوو بێت، وە کاروکردەوەی چاکیشیان کردبێت، پاشان ھەستکردن بەچاودێری خوای گەورە بەسەریانەوە زیادی کردبێت تاوەکو گەیشتبنە ئاستێک کە پەرستش وعیبادەکانی خوایان بەو شێوەیە کردبێت کە وایان زانیبێت کە خوا دەبینن، ئەویش لەبەر ئەوەی بەردەوام وایان زانیوە کە خوای گەورە چاودێریان دەکات و ئاگادارە بە تەواوی کاروکردەوەیان، ئەمەش وادەکات لەباوەڕدار کە چاکەکاری لەکاروکردەوەیدا ئەنجام بدات ودڵسۆزی تێدا بنوێنێت، چونکە خوای گەورە چاکەکارانی خۆش دەوێت.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە سوێند بێت خوای گەورە بەشتێکی کەم تاقیتان دەکاتەوە بەنێچیری کێوی کاتێک کە ئێوە لەئیحرامدابن، نێچیری بچووک دەتوانن بەدەستی خۆتان بیانگرن، وە گەورەکانیشیان بە ڕم وتیرەکانتان، تاوەکو خوای گەورە بزانێت، زانینی دەرکەوتن لەواقعیدا تاوەکو لێپرسینەوەی پێ بکات لەگەڵ بەندەکانیدا، وە بزانێت کام لەبەندەکانی لە پەنھانیدا لێی دەترسێت کە بەڵگەیە لەسەر کەمال و تەواوی باوەڕەکەی بە عیلم وزانستی خوا، ئەو کات واز دەھێنێت لە ڕاوکردن لەترسی خالیق ودروستکەری کە ھیچ شتێکی لا نھێنی وشاراوە نیە، جا ھەر کەسێک ئەو سنوورە ببەزێنێت وە لەکاتی ئیحرام بەحەج یان بە عومرە ڕاو بکات ئەوە لەڕۆژی دواییدا سزای بەسۆ وبەئازاری بۆ ھەیە، لەبەر ئەوەی ئەو کارەی کە خوای گەورە قەدەغەی کردبوو لێی ئەنجامی داوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە کاتێک لە ئیحرامی حەج یان عومرەدان ڕاوی کێوی (ووشکانی) مەکەن، جا ھەرکەسێک لەئێوە بەدەست ئەنقەست نێچیرێکی کوشت ئەوا دەبێت لەتۆڵەیدا قوربانیەکی وەک ئەو نێچیرە سەر ببڕێت لە ووشتر ومانگا ومەڕ وبزن، ئەوەش دەبێت دوو کەسی دادپەروەری شارەزا لەنێو موسڵماناندا بڕیاری لەسەر بدەن، جا ئەگەر ئەو دوو کەسە ھەر بڕیارێکیاندا ئەوا جێ بەجێ دەکرێت، وە چی بە ھەدی وفدیەی دەکرێت لە سەربڕین وناردنی بۆ حەرەمی مەککە وا لەوانیش دەکرێت، یان نرخەکەی بدرێت بە خواردن ودابەش بکرێت بەسەر ھەژاران ونەدارانی حەرەمدا، بۆ ھەموو ھەژارێک نیو ساعی بدرێتێ، یان لەبری ھەر نیو ساعێک لەو خواردنە ڕۆژێک بەڕۆژوو بێت، ھەموو ئەمانە بۆ ئەوەیە بکوژ وڕاوکەری ئەو نێچیرە تاڵاو وسزای ئەو کارەی ئەنجامیدا بچێژێت، خوای گەورە پێنوسی چاوپۆشی کرد لەو کارەی لەرابردوودا ڕوویداوە لەکوشتنی نێچیری حەرەم، وە کوشتنی نێچیری کێوی پێش حەرام بوونی لەلایەن کەسانی موحریمەوە، جا ھەرکەسێک پاش حەرام بوونی بگەڕیتەوە بۆ ڕاو کردنیان ئەوا خوای گەورە تۆڵەی لێدەکاتەوە وسزای دەدات لەسەر ئەو کارەی، بێگومان خوای گەورە زۆر بەھێز وبەڵادەستە، ھێزەکەشی لەوەدایە ھەر کەسێک لەبەندەکانی سەرپێچی بکات ئەوا ئەگەر وویستی تۆڵەی لێ دەسێنێتەوە، وە ھیچ کەسێکیش ناتوانێت ڕێگری لێ بکات.

خوای گەورە نێچیر وڕاوی زیندەوەرە دەریاییەکانی بۆ حەڵاڵ کردووون، وە ئەوەشی کە دەریا فڕێی دەداتە دەرەوە بەزیندووی یان مردووی بێت، لەبەر سوود وقازانجی ئێوە ئەگەر نیشتەجێ بن یان موسافیر وگەشتیار تاوەکو بیکەنە توێشوو وخواردنی خۆیان، وە ڕاوی زیندەوەرانی کێوی لێتان قەدەغە وحەرامە ھەتا ئەو کاتەی لەئیحرامدان بەحەج یان بەعومرە، جا لەبەر ئەوە لەخوا بترسن، بەبەجێھێنانی فەرمانەکانی وە دوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەو خوایەی کە ھەر بۆلای ئەو کۆدەکرێنەوە ودەگەڕێنرێنەوە لەڕۆژی دواییدا، وە پاداشت وسزای کاروکردەوەتان دەداتەوە.

خوای گەورە کەعبە کە پێشی دەوترێت (البیت الحرام) کردویەتی بەمایەی ھەستانەوە بۆ خەڵکی تاوەکو بەرژەوەندیە ئاینیەکانی خۆیان لەنوێژ وحەج وعومرە وبەرژوەندیە دونیاییەکانیان وەک ئەمن وئاسایشی حەرەم وە ڕاکێشانی ھەموو بەروبومێک پێ دابین بکەن، وە خوای گەورە مانگە حەرامەکانیش کە بریتین لە (ذو القعدة وذو الحجة وموحەڕەم وڕەجەب) گێراوە بەمایەی ئەمن وئاسایشیان کە کوشت وکوشتاری ئەوانی لەسەر خەڵکانی تر قەدەغەکردووە، وە ئەو ھەدی وقوربانیانەش کە بەرخۆ دەدرێن بەرەو حەرەمی مەککە کردویەتی بە مایەی ئەمن وئاسیاشی خاوەنەکانیان کە قەدەغەی کردووە ھیچ کەسێک دەست دڕیژی بکرێتە سەریان وئازار بدرێن، ئەمەش ئەوەیە کە خوای گەورە مننەتی خۆی دەکات بەسەرتاندا تاوەکو بزانن کە بێگومان خوای گەورە ئاگادارە بەھەرچی لەئاسمانەکانی وزەویدایە، وە خوای گەورە ئاگادار وشارەزایە بەھەموو شتێک، وە ئەمەش کە خوای گەورە کردویەتی بەشەریعەت ویاسا بۆ بەندەکانی بۆ بەدەستھێنانی بەرژەوەندیەکانیان ودوور خستەنەوەی زیانەکانە لێیان پێش تووش بوونیان، بەڵگەیە لەسەر عیلم وزانینی ئەو زاتە بەو شتانەی کە گونجا وشایستەیە بۆ بەندەکانی.

ئەی خەڵکینە بزانن کە بێگومان خوای گەورە توڵەسێنەرێکی توند وتیژە بۆ ئەو کەسانەی کە سەرپێچی دەکەن، وە ھەروەھا لێخۆشبوو ومیھرەبانە بەرامبەر ئەو کەسانەی کە تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆ لای.

پێغەمبەری خوا ھیچی لەسەر نیە ئەوە نەبێت کە ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێ کردووە ھەستێت بەگەیاندنی بەخەڵکی، پێغەمبەر لەسەری نیە کە خەڵکی سەرکەوتوو موەفق بکات بەرەو ھیدایەت وڕێنوێنی، چونکە ئەوە تەنھا بەدەستی خوای گەورەیە، وە خوای گەورە دەزانێت بەوەی دەریدەخەن وبەوەش کەپەنھانی دەکەن لە ھیدایەت وگومڕایی خەڵکی، وە پاداشت وسزای ھەموویشتان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: پیس وپۆخڵی ھەموو شتێک وەک پاکوخاوێنی ھەموو شتێک نیە، ھەرچەندە زۆری ئەو پیس وپۆخڵیە سەرنجی ڕاکێشا بیت، چونکە زۆری ھەموو شتێک بەڵگە نیە لەسەر فەزڵ وباشیەتی، جا کەوابوو لەخوا بترسن ئەی خاوەن بیروھۆشان ئەویش بەوازھێنان لەشتە پیس وپۆخڵەکان وئەنجامدان وبەدەستھێنانی شتە پاکوخاوێنەکان، تاوەکو سەرفرازبن وبەھەشت بەدەست بھێنن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان هێناوە پرسیار لەپێغەمبەرەکەتان مەکەن لەبارەی شت گەلێکەوە کە پێویستتان پێی نییە، وە ھیچ پەیوەستیش نییە بە کاروباری ئاینەکەتانەوە، ئەگەر بێتو ئاشکرا بکرێت و بۆتان دەرکەوێت سەغڵەتان دەکات و دووچاری ناڕەحەتیتان دەکات، وە ئەگەر ھاتوو پرسیارتان کرد لەبارەی ئەو شتانەوە کە لێتان قەدەغەکرواە پرسیاری لەبارەوە بکەن لەکاتی دابەزینی وەحی بۆ پێغەمبەری خوا بۆتان ئاشکرا دەکرێت، وە ئەمەش بۆ خوا ئاسانە و گران نییە بۆی، بێگومان خوای گەورە چاوپۆشی کردووە لە شتانێک کە قورئان لێی بێدەنگ بووە، جا لەبەر ئەوە ئێوەیش پرسیاری لەبارەوە مەکەن، چونکە ئەگەر ھاتوو پرسیارتان لێکردن، ئەوا حوکمی جێبەجێکردنی دێتە خوارەوە بۆتان - ئەو کاتەش گران وناڕەحەت دەبێت بۆتان - ، وە خوای گەورە لێخۆش بووە لە گوناهی بەندەکانى ئەگەر تەوبە بکەن و بەحیلمە و پەلە ناکات لە سزادانیان.

بێگومان گەلانی پێش ئێوە پرسیاریان لەبارەیەوە کرد، جا کاتێک داوایان لێکرا کە ئەنجامی بدەن پێی ھەڵنەسان، بەو ھۆیەشەوە بێباوەڕ بوون، دەی ئێوە وەک ئەوان مەبن.

خوای گەورە ووشتر وڕەشەوڵاخ ومەڕ وبزنی حەڵاڵ کردووە، ئەوەی موشریک وبت پەرستەکان لەسەر خۆیانیان حەرام کردبوو بۆ بتەکانیان خوای گەورە ھیچ شتێکی لەوانە حەرام نەکردووە، ئەوانیش بریتین لە بەحیرە واتا: ئەو ووشترەی کە گوێیەکانی دەقرتێنرێن ئەگەر ژمارەیەکی دیارکراو بێچووی لێ بووبێت، وە سائبە: واتا: ئەو ووشترەی کە گەیشتوەتە تەمەنێکی دیاریکراو وازی لێ دەھێنرێت بۆ بتەکان، وە وصیلە: واتا: ئە ووشترەیە کە یەک لەدوای یەک بێچووە مێنگەی دەبێت، وە الحامی: واتا:ئەو ووشترە نێرەیە کە لەپشتی ئەو چەندان نەوە لەبێچووە ووشترە لەدایک بوو بێت، بەڵام بێباوەڕان بەدرۆ ودەلەسە واگومانیان دەبرد کە خوای گەورە ئەوانەی ھەموو حەرام کردووە، وە زۆربەی بێباوەڕانیش بەو شێوەیەن کە جیاوازی ناکەن لەنێوان ڕاستی وناڕاستی و حەڵاڵ وحەرامدا.

ھەرکاتێک بوترێت بەوانەی درۆ بەدەم خواوە دەکەن کە پێیان وابوو خوای گەورە ئەو ئاژەڵانەی حەرام کردووە، وەرن بۆلای ئەوەی کە لەقورئاندا دابەزیووە، وە بۆلای سوننەتی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) تاوەکو حەڵاڵ بناسن وجیای بکەنەوە لە حەرام، کەچی لەوەڵامدا ووتیان: تەنھا ئەوەمان بەسە کە لە باوباپیرانەوە بۆمان ماوەتەوە لەبیروباوەڕ وگوفتار وکردار، ئەی چۆن ھەر ئەوەندەیان بەسە لەکاتێکدا کە باوباپیرانیان ھیچیان نەزانیوە، وە ڕێنوێنیش نەکراون بۆ ھەق وڕاستی؟! وە تەنھا ئەوانەیش شوێنیان دەکەون کە نەزان وگومڕا وسەرلێشێواون، ئەوانە ھەر خۆیان نەزان وگومڕا وسەرگەردانن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ھەمیشە سەرگەرمی بایەخدان بن بەپاککردنەوەی دەرونی خۆتان ودەستبگرن بەوەی کە بەرژەوەندی ئەوی تێدایە، ئەو کاتە ئەوانەی سەرلێشێواو وسەرگەردانن، ئەوانەی نەھاتن بەدەم بانگەوازەکەتانەوە ناتوانن زیانتان پێ بگەیەنن، ئەگەر ئێوە ڕێبازی ھیدایەت وڕێنوێنیتان گرتبێتە بەر، یەکێک لەنیشانەکانی رێبازی ھیدایەتیش ئەوەیە کە فەرمان بکەن بەچاکە وڕێگری بکەن لەخراپە، وە دڵنیابن کە گەڕانەوەتان لەڕۆژی دواییدا تەنھا ھەر بۆلای ئەوە، سەرەنجامیش خوای گەورە ھەواڵی تەواوی ئەوەتان پێ دەدا کە لەدونیادا ئەنجامتان داوە، وە پاداشت وسزایشتان لەسەر دەداتەوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە، ئەگەر ھاتوو مردنی کەسێکتان نزیک بوویەوە، ئەویش بەدەرکەوتنی یەکێک لەنیشانەکانی مردن، ئەوا بادوو کەسی دادپەروەری لەموسڵمانان ببن بەشاھید بەسەر وەسیەتەکەیەوە، یان دوو کەسی بێباوەڕ لەکاتی پێویستدا ئەگەر ھاتوو شاھیدی موسڵمان دەست نەدەکەوتن ئەگەر ئێوە لەسەفەردا بوون ومردن یەخەی گرتن، خۆ ئەگەر ھاتوو دوو دڵ بوون لەدوو شاھیدەکە ئەوا ڕایانگرن پاش یەکێک لەنوێژەکان سوێندیان بدەن بەخوای گەورە، کەبڵێن: ئێمە ڕەزامەندی خوای گەورە ناگۆڕینەوە بەھیچ شتێکی تر، ئەگەر چی سوێند بۆ خوراوەکەش کەسی نزیکی خۆیانیش بێت، وە شاھیدیەکیش کە بۆ خوا داومانە بەھیچ شێوەیەک نایشارینەوە، وە ئەگەر ھاتوو بەپێی سوێندەکەمان کارمان نەکرد ئەوا لەگوناھبار وسەرپێچی کەرانین.

جا ئەگەر ھاتوو پاش سوێند خواردنەکە دەرکەوت ئەو دوو شاھیدە درۆیان کردووە، یان دەرکەوت کە خیانەتیان کردووە، با دوو کەس لە خزمانی زۆر نزیکی مردووەکە لەبری ئەوان ئامادە بکرێن وھەستن بەوەی کە ھەق وڕاستیە، وە ئەمجا با سوێند بەخوا بخۆن وبڵێن: بەڕاستی شاھیدی ئێمە لەسەر درۆ وخیانەتی ئەوان ڕاستر ودروسترە لە شاھیدی ئەوان لەسەر ڕاستی وئەمانەتی ئەوان، وە بەدرۆ سوێندمان نەخواردووە، وە خوایە ئەگەر ئێمە بەدرۆ شاھیدیمان داوە ئەوا بزانە ئێمە لەستەمکارانین ولەو کەسانەین کە سنوورەکانی تۆ دەبەزێنن.

ئەوەی باسکرا لە سوێند دانی دوو شاھیدەکە لەدوای نوێژ، لەکاتی بوونی شک وگومان لەشاھیدیدانەکەیان، وە وەرنەگرتنی شاھیدەکەیان، ئەوە نزیکترین وشیاوترین شێوازە بۆ جێ بەجێکردنی شاھیدی بەو شێوەیەی کە شەرعی ئیسلام داوای کردووە، جا کەوابوو با شاھیدیدانەکە نەگۆڕن ودەستکاری نەکەن، وە ئەمە نزیکتریشە لەوەی کەبترسن سوێندی خاوەن بەشەکان دوای سوێند دانیان وەرنەگیرێت ئەو کاتە بەپێچەوانەی شاھیدیەکەی خۆیان سوێند بخۆن وەپاشانیش ڕسوا وفەزح ببن لەناو خەڵکیدا، کەوابوو لەخوا بترسن بەوەی واز لەدرۆ وناپاکی وخیانەت بھێنن لەشاھیدی وسوێندداندا، وە گوێ بگرن وگوێڕایەڵی ئەوەش بن کە فەرمانتان پێکراوە پێی، وە خوای گەورەش کەسانێک موەفق وسەرکەوتوو سەرفراز ناکات لەسنوورەکانی درەچووبن.

ئەی خەڵکینە بیر لەو ڕۆژە بکەنەوە (ڕۆژی دوایی) کە خوای گەورە سەرجەم پێغەمبەران کۆدەکاتەوە وپێیان دەڵێت: ئایا وەڵامی ئەو ئوممەت گەلانە چی بوو بۆتان کە رەوانە کران بۆلایان؟ ئەوانیش وەڵامەکەیان گێڕایەوە بۆلای خوای گەورە و ووتیان: ئێمە نازانین وشارەزا نین، بەڵکو ئەی پەروەردگارمان تۆ دەزانیت چونکە بێگومان ھەر تەنھا تۆ ئاگات لەھەموو کاروبارە نھێنی وشاراوەکانە.

وە ئەوە وەبیر خۆت بھێنەرەوە کاتێک کەخوای گەورە لەگەڵ عیسا دواو و فەرمووی: ئەی عیسای کوڕی مەریەم یادی ئەو ناز ونیعمەتانەی من بکەرەوە ھەر لەو ڕۆژەی بەبێ بوونی باوک دروستم کردیت، وە یادی ئەو ناز ونیعمەتانەیشم بکەرەوە کە بەسەر مەریەمی دایکتەوەیە (سەلامی خوای لێ بێت) کاتێک لەناو ھەموو ئافرەتانی سەردەمی خۆیدا ھەڵم بژارد، وەیادی ئەو نیعمەتەیش بکەرەوە کە من بەھۆی جوبرەئیلەوە (سەلامی خوای لێ بێت) پشتیوانیم لێکردیت، –کاتێک خەڵکی داوایان لەخوا کرد-تۆ لەناو لانکەدا بوویت قسەت لەگەڵ کردن، وە لەکاتی پیریشدا کاتێک ڕەوانەم کردیت بۆلایان قسەت لەگەڵ کردن، ھەورەھا کاتێک فێری نوسینم کردیت، وەفێری ئەو تەوراتەیشم کردیت کە دابەزی بۆ موسی (سەلامی خوای لێ بیت)، وە فێری ئینجلیشم کردیت کە دابەزیوە بۆ خۆت، وە فێری نھێنی وسوود وحیکمەتەکانی شەریعەتکەیشتم کردیت، وە فێری ئەوەشم کردیت کە لەگڵ وقوڕ شێوەی باڵندەت دروست دەکرد پاشان فوت پێدا دەکرد بەئیزنی من دەبوویە باڵندەیەکی ڕاست ودروست، وە بەئیزنی من شیفای ئەو کوێرەت دەدا کە بەکوێری لەدایک بوو بوو، وە نەخۆشی بەڵکەیت چاک دەکردەوە وپێستەکەی ساغ وسەلامەت دەبوویەوە، وە مردوەکانیشت زیندوو دەکردەوە کاتێک داوات لەخوا دەکرد کە زیندوویان بکاتەوە، ھەموو ئەمانە بە ئیزن وفەرمانی من بوو، وە یادی ئەو نیعمەتەیش بکەرەوە کە خراپە وشەڕی بەنو ئیسرائلیم لێ لادایت کە وویستیان بتکوژن کاتێک بەو ھەمووە موعجیزە ڕوون وئاشکرانەت بۆ ھێنان، جا ئەوانیش لەبری ئەوە باوەڕ بھێنن کەچی بێباوەڕ بوون پێی، وە ووتیان: ئەوەی عیسا ھێناویەتی جگە لەوەی جادوویەکی ڕوون وئاشکرایە ھیچی تر نیە.

وە یادی ئەوەش بکەرەوە کەنیعمەتم پێی بەسەردا ڕشت کە ھاوەڵ ویارمەتیدەرانێکم بۆ ئاسان کردیت کاتێک ئیلھامم کرد بۆ ھاوەڵە دڵسۆزەکان کەباوەڕ بەمن وبەپێغەمبەرەکەم بھێنن، ئەوانیش گوێڕایەڵی ئەوە بوون وھاتن بەدەمیەوە وە ووتیان: ئەوە باوەڕمان ھێنا، وە ئەی پەروەردگار تۆیش شاھیدبە بەڕاستی ئێمە موسڵمانین وملکەچی فەرمانی تۆین.

وە یادی ئەوەش بکەرەوە کاتێک ھاوەڵە دڵسۆزەکانت ووتیان: ئایا پەروەردگارت ئەتوانێت ئەگەر داوای لێ بکەیت خوانێکمان لەئاسمانەوە بۆ دابەزێنێت؟ عیسایش لەوەڵامیاندا پێی ووتن: لەخوا بترسن وواز لەداواکاریەکەتان بھێنن، چونکە پێدەچێت ئەوە تاقیکردنەوە بێت وببێت بە مایەی بەڵاو وفیتنە وموسیبەت بۆیان، وە پێی ووتن: پشت بەپەروەردگارتان ببەستن لەداواکردنی ڕزق وڕۆزی ئەگەر ئێوە بەڕاستی باوەڕدارن.