Al-A'raf 7:150–189

مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارى بىلەن مۇناجاتلىشىپ قەۋمىنىڭ يېنىغا قايتقاندا، ئۇلارنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قاتتىق غەزەپلەنگەن ۋە غەمگە چۆككەن ھالدا قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! مەن كەتكەندىن كېيىن سىلەر نەقەدەر يامان ئىش قىلدىڭلار-ھە! چۈنكى ئۇ قىلمىشىڭلار ھالاكەت ۋە بەخىتسىزلىككە ئېلىپ بارىدۇ، سىلەر مېنى كۈتۈپ تۇرۇشتىن زېرىكىپ موزايغا ئىبادەت قىلدىڭلارمۇ؟! دېدى. مۇسا ئەلەيھىسسالام قاتتىق قايغۇرغان ۋە غەزەپلەنگەنلىكتىن تاختايلارنى ئاتتى. قېرىندىشى ھارۇننىڭ ئۇلارنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلغانلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ ئۇلارنى چەكلىمىگەنلىكى ۋە ئۇلار بىلەن بىرگە قالغانلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭ چېچى ۋە ساقىلىدىن تۇتۇپ ئۆزى تەرەپكە تارتتى. ھارۇن مۇساغا ئۇنىڭ كۆيۈنۈشىنى تەلەپ قىلىپ ئۆزرە ئېيتقان ھالدا مۇنداق دېدى: ئى قېرىندىشىم قەۋم ھەقىقەتەن مېنى ئاجىز دەپ ئويلاپ بوزەك قىلدى، ئۇلار مېنى ئۆلتۈرۋەتكىلى تاس قالدى، مېنى دۈشمەنلىرىمنى خۇشال قىلىدىغان جازا بىلەن جازالىمىغىن. ماڭا غەزەپلەنگەنلىكىڭ سەۋەبلىك مېنى ئاللاھنىڭ غەيرىگە ئىبادەت قىلىش ئارقىلىق ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچى قەۋىمنىڭ قاتارىدىن ھېسابلىمىغىن.

مۇسا پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ مۇنداق دېدى: ئى پەرۋەردىگارىم! ماڭا ۋە قېرىندىشىم ھارۇنغا مەغپىرەت قىلغىن، بىزنى رەھمىتىڭ دائىرىسىگە كىرگۈزگىن، رەھمىتىڭ بىزنى ھەر تەرەپتىن قورشاپ تۇرىدىغان قىلغىن. ئى پەرۋەردىگارىمىز! سەن بىزگە ھەرقانداق رەھىم قىلغۇچىدىنمۇ رەھىم قىلغۇچىدۇرسەن.

شۈبھىسىزكى، موزاينى ئىبادەت قىلىدىغان ئىلاھ قىلىۋالغانلار پەرۋەردىگارىنى غەزەپلەندۈرگەنلىكى ۋە مەنسىتمىگەنلىكى ئۈچۈن پەرۋەردىگارىنىڭ ئېغىر غەزىپىگە ئۇچرايدۇ ۋە بۇ دۇنيادا خارلىققا قالىدۇ، ئاللاھقا يالغاننى توقۇغۇچىلارغا مۇشۇنداق جازا بېرىمىز.

شېرىك ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتىن ئىبارەت يامان ئەمەللەرنى قىلىپ قويۇپ، ئىمان ئېيتىپ ۋە گۇناھ -مەئسىيەتلەردىن چەكلىنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەۋبە قىلغانلارنى، يەنى بۇ تەۋبىدىن كىيىن شېرىكتىن ئىمانغا، گۇناھ-مەئسىيەتتىن تائەت -ئىبادەتكە قايتقانلارنى پەرۋەردىگارىڭ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى يېپىش ۋە كەچۈرۈش قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە رەھىم قىلغۇچىدۇر.

مۇسا ئەلەيھىسسالام غەزىپى بېسىلغاندىن كېيىن ئاچچىقلىغانلىقى ئۈچۈن تاشلىۋەتكەن تاختايلارنى ئالدى، بۇ تاختايلار ئازغۇنلۇقتىن ھىدايەت تېپىش ۋە ھەقىقەتنى بايان قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ۋە پەرۋەردىگارىنىڭ جازاسىدىن ئەندىشىلەنگەن، پەرۋەردىگارىنىڭ ئازابىدىن قورۇققان كىشىلەر ئۈچۈن رەھمەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىدى.

مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى ئىچىدىكى بەزى جاھىل كىشىلەر موزايغا ئىبادەت قىلىپ قويغانلىقتىن پەرۋەردىگارىغا ئۆزرە ئېيتىش ئۈچۈن قەۋمىنىڭ ئىچىدىن ياخشى دەپ قاراكغان يەتمىش ئادەمنى تاللىدى. ئاللاھ ئۇلارغا كېلىدىغان ئورۇننى ۋەدە قىلدى، ئۇلار ئۇ يەرگە كەلگەندىن كېيىن ئاللاھنىڭ زاتى ئىلاھىدىن تەلەپ قىلىنمايدىغان ئىشنى سوراپ، مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن ئاللاھنى كۆرسۈتىشىنى تەلەپ قىلدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارغا زەلزەلە(يەنى يەر تەۋرەش) يۈزلەندى، ئۇلار ئۇنىڭ قورقۇنچىسىدىن ھۇشىدىن كەتتى ۋە ھالاك بولدى، شۇنىڭ بىلەن مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىغا يالۋۇرۇپ: ئى پەرۋەردىگارىم! ئەگەر سەن ئۇلارنى ۋە ئۇلار كېلىشتىن ئىلگىرى مېنى ھالاك قىلىشنى خالىغان بولساڭ ھالاك قىلاتتىڭ، ئارىمىزدىكى ئەخمەقلەرنىڭ قىلمىشى تۈپەيلى بىزنى ھالاك قىلامسەن،؟ قەۋمىمنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىشى پەقەت سىناق بولۇپ ئۇ ئارقىلىق سەن خالىغان ئادەمنى ئازدۇرىسەن ۋە خالىغان ئادەمنى ھىدايەت قىلىسەن، سەن بىزنىڭ ئىشىمىزغا ئىگە بولغۇچىسەن، بىزنىڭ گۇناھىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، كەڭرى رەھمىتىڭ ئارقىلىق بىزگە رەھىم قىلغىن، سەن گۇناھنى ئەڭ ياخشى مەغپىرەت قىلغۇچىسەن ۋە ئەڭ ياخشى كەچۈرگۈچىسەن، دېدى.

سەن بىزنى بۇ دۇنيادا نېئمەت ۋە خاتىرجەملىك بىلەن ھۆرمەتلىك قىلغان، ياخشى ئەمەلگە مۇۋەپپەق قىلغان، سەن ئاخىرەتتە جەننەتنى تەييارلىغان سالىھ بەندىلىرىڭنىڭ جۈملىسىدىن قىلغىن. بىز ھەقىقەتەن ساڭا تەۋبە قىلدۇق، كەمچىلىكىمىزنى ئىقرار قىلىپ سەن تەرەپكە قايتتۇق. ئاللاھ ئېيتتى: ئازابىم بىلەن بەختسىزلىككە سەۋەب قىلغان ئادەملەردىن خالىغان ئادەمنى ئازاپلايمەن. مېنىڭ رەھمىتىم دۇنيادا ھەممە نەرسىگە ئورتاقتۇر، رەھمىتىم يەتمىگەن ۋە پەزلى-ئېھسانىمغا ئېرىشمىگەن بىرمۇ مەخلۇق يوق. مەن ئاخىرەتتىكى رەھمىتىمنى، بۇيرۇقلىرىمنى ئىجرا قىلىش، چەكلىمىلىرىمدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولغانلارغا، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى ھەقلىق ئادەملەرگە بەرگەنلەرگە، ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتقانلارغا تېگىشلىك قىلىمەن.

ئۇلار مۇھەممەت ئەلەيھىسسالامغا ئەگىشىدۇ، ئۇ ئوقۇش ۋە يېزىشنى بىلمەيدىغان ئۇممى پەيغەمبەردۇر، ئۇنىڭغا پەقەت پەرۋەردىگارى ۋەھىي قىلىدۇ. ئۇلار ئۇنىڭ ئىسمى، سۈپەتلىرى ۋە ئۇنىڭغا نازىل قىلىنغان نەرسىلەرنى مۇساغا نازىل قىلىنغان تەۋراتتا، ئىساغا نازىل قىلىنغان ئىنجىلدا يېزىلغانلىقىنى تاپىدۇ. ئۇ، ئۇلارنى ياخشى ئىشلارغا بۇيرۇيدۇ، يامان ئىشلاردىن چەكلەيدۇ، ئۇلارغا زىيىنى بولمىغان يېمەكلىك، ئىچىملىك ۋە نىكاھلىنىشلاردىن ئىبارەت ھۇزۇر-ھالاۋەتلەرنى ھالال قىلىدۇ، ناپاك نەرسىلەرنى ھارام قىلىدۇ، مەيلى قەستەن ئۆلتۈرگەن ياكى خاتالىشىپ ئادەم ئۆلتۈرگەن بولسۇن قاتىلنى ئۆلتۇرۇشنىڭ ۋاجىپلىقىغا ئوخشاش ئۇلار بۇيرۇلغان ئېغىر بۇيرۇقلار ئۇلاردىن يىنىكلىتىلدى. بەنى ئىسرائىل ۋە ئۇلاردىن باشقا ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتقانلار، ئۇنى ھۆرمەتلىگەنلەر، تاجاۋۇزچى كاپىرلارغا قارشى ئۇنىڭغا ياردەم بەرگەنلەر، ئۇنىڭغا نازىل قىلىنغان يېتەكچى نۇرغا ئوخشاش قۇرئانغا ئەگەشكەنلەر، تەلىپىگە ئىرىشىپ، ئەنسىرىگىنىدىن ئامان بولۇپ نىجات تاپقۇچىلاردۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: ئى ئىنسانلار! مەن ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ھەممىڭلارغا ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچىمەن، ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقى مەبۇد يوقتۇر، ئاللاھ ئۆلۈكلەرنى تېرىلدۈرىدۇ، تىرىكلەرنى ئۆلتۇرىدۇ. ئى ئىنسانلار! ئاللاھقا ۋە ئوقۇش يېزىشنى بىلمەيدىغان ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى مۇھەممەت ئەلەيھىسسالامغا ئىمان كەلتۈرۈڭلار، ئۇ پەقەت پەرۋەردىگارى ۋەھىي قىلغان ۋەھىينى ئېلىپ كەلدى، ئۇ ئاللاھقا ئىيمان كەلتۈرىدۇ، ئۇ ئۆزىگە ۋە ئۆزىدىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان نەرسىلەرنى ئايرىماستىن ئىشىنىدۇ. دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مەنپەئەتلىك نەرسىلەرگە ئىرىشىشىڭلار ئۈچۈن ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەردە ئۇنىڭغا ئەگىشىڭلار.

مۇسانىڭ قەۋمى ئىچىدە يەنى بەنى ئىسرائىل ئىچىدە ھەق ئۈستىدە تۇرىۋاتقان بىر جامائەت بولۇپ، ئۇلار كىشىلەرنى توغرا دىنغا باشلايدۇ، ئادالەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ، زۇلۇم قىلمايدۇ.

بىز بەنى ئىسرائىلنى ئون ئىككى قەبىلىگە بۆلدۇق، مۇسانىڭ قەۋمى ئۇنىڭدىن سۇ تەلەپ قىلىپ ئاللاھقا دۇئا قىلىشنى تەلەپ قىلغان چاغدا، مۇساغا: «ئى مۇسا! ھاساڭ بىلەن تاشنى ئۇرغىن» دەپ ۋەھىي قىلدۇق، مۇسا تاشنى ئۇردى، ئۇنىڭدىن ئون ئىككى قەبىلىنىڭ سانى بويىچە ئون ئىككى بۇلاق ئېتىلىپ چىقتى، ئۇلاردىن ھەربىر قەبىلە ئۆزىنىڭ سۇ ئىچىدىغان ئورنىنى بىلدى، بىر قەبىلىنىڭ ئورنىغا يەنە بىر قەبىلە شېرىك بولالمايدۇ. بۇلۇتنى ئۇلار ماڭغاندا مېڭىپ، ئۇلار توختىغاندا توختايدىغان ھالەتتە ئۇلارغا سايىۋەن قىلىپ بەردۇق. بىز ئۇلارغا نېئمەتلىرىمىزدىن ھەسەلگە ئوخشاش تاتلىق ئىچىملىكنى، بۆدۈنىگە ئوخشايدىغان گۆشى ئېسىل كىچىك قۇشنى چۈشۈردۇق، ئۇلارغا ئېيتتۇقكى: «بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەرنىڭ ئېسىللىرىدىن يەڭلار». ئۇلار زۇلۇم نېئمەتكە كۇپۇرلۇق قىلىش ۋە نېئمەتنى ھەقىقى قەدىرلىمەسلىكى سەۋەبلىك بىزگە ھېچقانداق زىيان سالالىغىنى يوق، لېكىن ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا قارشى چىقىش، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ھالاكەت ئورۇنلىرىغا كەلگەن چاغدا نېسىۋىلىرىنى كەمەيتىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئەسلىگىن، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ تائالا بەنى ئىسرائىلغا: بەيتۇلمۇقەددەسكە كىرىڭلار، ئۇنىڭ كەنىتلىرىنىڭ مېۋىلىرىدىن قايسى ئورۇندا قاچان خالىساڭلار يەڭلار دېدى. ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن خاتالىقلىرىمىزنى ئۆچۈرگىن دەڭلار، ئىشىكتىن پەرۋەردىگارىڭلارغا بويسۇنۇپ رۇكۇ قىلغان ھالدا كىرىڭلار، ئەگەر ئاشۇنداق قىلساڭلار گۇناھىڭلارنى كەچۈرىمىز، ياخشىلىق قىلغۇچىلارغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ياخشىلىقلىرىنى زىيادە قىلىپ بېرىمىز، دېدى.

ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى زالىملار ئۇلارغا بۇيرۇق قىلىنغان سۆزلەرنى ئۆزگەرتىۋەتتى، ئۇلار «شەئىيرە» دىگەن سۆزنىڭ ئورنىغا «ھەببە» دېدى، مەغپىرەت تەلەپ قىلىشتىن ئىبارەت بۇيرۇلغان نەرسىلەرگە ئورۇن باسار قىلىپ «شەئىرە » دىگەن سۆزنىڭ ئورنىغا« ھەببە» دېدى، ئۇلار بۇيرۇلغان ئىشلارنى ئۆزگەرتتى، ئۇلار باشلىرىنى ئىگىپ ئاللاھقا بويسۇنغان ھالەتتە كىرىشنىڭ ئورنىغا ئارقىسىچە سۆرۈلۈپ كىردى. زۇلۇملىرى سەۋەبلىك بىز ئۇلارغا ئاسماندىن ئازاب ئەۋەتتۇق.

ئەي پەيغەمبەر! يەھۇدىيلاردىن دېڭىز بويىدىكى شەھەرنىڭ قىسسىسى ھەققىدە ئۇلارغا ئەسلىتىش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ئىلگىرىكىلەرنى قانداق جازالىغانلىقىنى سورىغىن، ئۆز ۋاقتىدا ئۇلار شەنبە كۈنىدە بېلىق تۇتۇشتىن چەكلەنگەندىن كېيىن بېلىق تۇتۇش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدىن ھالقىدى. شۇنداقلا ئاللاھ تائالا ئۇلارنى شەنبە كۈنىدە دېڭىز يۈزىگە بېلىقلارنى ئاشكارا كەلتۈرۈش ئارقىلىق سىنىدى. بېلىقلار باشقا كۈندە كەلمەيتتى. ئۇلارنىڭ ئاللاھقا ئىتائەتسىزلىك قىلغانلىقى ۋە گۇناھ ئۆتكۈزگەنلىكى سەۋەبلىك ئۇلارنى سىنىدى. ئۇلار بېلىق تۇتۇش ئۈچۈن ئورەك كولاپ ئۇ يەرگە تورلىرىنى تاشلاپ ھىيلە ئىشلەتتى. شەنبە كۈنىدە بېلىقلار تورغا كېلەتتى، ئۇلار تورنى يەكشەنبە كۈنى ئېلىپ بېلىقلارنى يەيتتى.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا ئۇلاردىن بىر جامائە ئادەملەر ئىنسانلارنى يامان ئىشلاردىن توساتتى ۋە ئۇلارنى ئاگاھلاندۇراتتى، باشقا بىر جامائە بۇ جامائەگە گۇناھ -مەئسىيەت ئۆتكۈزگەنلىكى ئۈچۈن ئاللاھ دۇنيادا جازالايدىغان ياكى قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازابلايدىغان جامائەگە نېمە ئۈچۈن نەسىھەت قىلىسىلەر؟، دېدى. بىزنىڭ ئۇلارغا قىلغان نەسىھىتىمىز؛ ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن چەكلەشنى تەرك ئەتكەنلىكىمىز سەۋەبىدىن جازاغا ئۇچرىماسلىقىمىز ۋە ئۇلارنىڭ ۋەز-نەسىھەتتىن مەنپەئەت ئېلىپ گۇناھ-مەئسىيەتتىن قول ئۈزۈشى ئۈچۈن ياخشىلىققا بۇيرۇپ يامانلىقتىن چەكلەشتىن ئىبارەت بۇيرۇلغان ئىشلارنى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا ئۆزۈر بايان قىلىش ئىكەنلىكىنى خاتىرلەتكىن .

ئاسىيلار ۋەز-نەسىھەتتىن يۈز ئۆرىگەن، گۇناھ-مەئسىيەتتىن قول ئۈزمىگەن چاغدا بىز يامان ئىشتىن ساقلانغۇچىلارنى ئازابتىن قۇتقۇزدۇق. شەنبە كۈنى بېلىق تۇتۇپ ھەددىدىن ئېشىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنى ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققانلىقى ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتە چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلدۇق.

ئۇلار ئاللاھقا ئاسىي بولۇشتا ھەددىدىن ئىشىپ ۋەز-نەسىھەت قۇبۇل قىلمىغان چاغدا ئۇلارغا: «ئى ئاسىيلار! خار مايمۇن بولۇپ كېتىڭلار» دېدۇق. ئۇلار ئىرادە قىلغىنىمىزدەك بولۇپ كەتتى. ھەقىقەتەن بىز بىر شەيئىنى ئىرادە قىلساق ئۇنىڭغا قىلىدىغان بۇيرۇقىمىز: «ۋۇجۇتقا كەل» دېسەكلا ۋۇجۇتقا كېلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! بايان قىلغىن، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ يەھۇدىيلارغا ھاياتى دۇنيادا قىيامەت كۈنىگىچە ئۇلارنى ئازابلايدىغان ۋە خارلايدىغان كىشىلەرنى چوقۇم باشلىق قىلىدىغانلىقىنى ئېنىق بىلدۈردى. ئى پەيغەمبەر! شۈبھىسىزكى پەرۋەردىگارىڭ ئاسىيلىق قىلغۇچىلارنى ئەلۋەتتە تىز جازالىغۇچىدۇر، ھەتتا ئۇلار دۇنيادا جازالىنىشى مۇمكىن، بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى ئەلۋەتتە مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مەرھەمەت قىلغۇچىدۇر.

بىز يەھۇدىيلارنى يەر يۈزىدە توپلاشقىنىدىن كېيىن بىر قانچە پىرقىلەرگە بۆلىۋەتتۇق، ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئاللاھنىڭ ھەقلىرى ۋە بەندىلەرنىڭ ھەقلىرىنى ئادا قىلغان سالىھلىرىمۇ ۋە نورماللىرىمۇ بارئىدى، گۇناھ-مەئسىيەت بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلىرىمۇ بار ئىدى، ئۇلارنىڭ گۇناھ- مەئسىيەتتىن قايتىشىنى ئۈمىد قىلىپ، بىز ئۇلارنى كەڭرىچىلىك ۋە قاتتىقچىلىق بىلەن سىنىدۇق.

ئۇلاردىن كېيىن ئۇلارغا ۋارىسلىق قىلغان يامان ئەۋلادلار كېلىپ ئىلگىرىكىلەردىن تەۋراتنى ئالدى، ئۇلار تەۋراتنى ئوقۇيتتى، تەۋراتنىڭ ئىچىدىكى مەزمۇنلارغا ئەمەل قىلمايتتى. ئۇلار ئازراق مال-دۇنيانىڭ بەدىلىگە ئاللاھنىڭ كىتابىنى بۇرمىلاش، ئاللاھ نازىل قىلغىنىدىن باشقا چۈشەنچە بىلەن ھۆكۈم قىلىشتىن ئىبارەت ئېغىر جىنايەتنى ئۆتكۈزۈپ تۇرۇغلۇق، ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىنى مەغپىرەت قىلىشىنى ئۈمىد قىلاتتى. ئەگەر ئۇلارغا دۇنيانىڭ ئەرزىمەس مال-مۈلۈكلىرى كەلسە، ئۇلار ئۇنى ئارقىمۇ-ئارقا ئالاتتى. ئاللاھ ئۇلاردىن ۋەھيىنى بۇرمىلىماستىن ۋە ئۆزگەرتمەستىن پەقەت ھەقىقەتنىلا سۆزلىشىگە ئەھدە ئالمىدىمۇ؟!. ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ كىتابىغا ئەمەل قىلىشنى تەرك ئېتىشى بېلىمسىزلىكتىن ئەمەس بەلكى ئۇ بىلىپ تۇرۇپ تەرك ئېتىش ئىدى. ئۇلار كىتابنىڭ ئىچىدىكى مەزمۇنلارنى ئوقۇغان ۋە بىلگەن ئىدى، شۇڭا ئۇلارنىڭ گۇناھى ئېغىرراق بولىدۇ. ئاخىرەت ۋە ئۇنىڭدىكى ئۈزۈلمەس نېئمەت ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادارلىق قىلىدىغانلار ئۈچۈن يوقاپ كېتىدىغان مال-دۇنيادىن ياخشىراقتۇر. ئۇلار ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ تەقۋادارلارغا تەييارلىغان نەرسىسىنىڭ ياخشى ۋە مەڭگۈلۈك ئىكەنلىكىنى چۈشەنمەمدۇ!؟.

كىتابنى مەھكەم تۇتىدىغانلار، يەنى ئۇنىڭدىكى بۇيرۇق ۋە چەكلىمىلەرنىڭ تەقەززاسى بويۇنچە ئەمەل قىلىدىغانلار، نامازنى ۋاقتىدا، شەرتلىرى، ۋاجىپ ۋە سۈننەتلىرىگە رىئايە قىلىش بىلەن ئوقۇيدىغانلارغا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە يارىشا مۇكاپات بېرىدۇ. ئاللاھ سالىھ ئەمەل قىلغان كىشىنىڭ ئەجرىنى زايا قىلىۋەتمەيدۇ.

ئەي مۇھەممەد! ئۆز ۋاقتىدا بەنى ئىسرائىل تەۋراتنى قۇبۇل قىلىشقا ئۇنىمىغان چاغدا تاغنى قومۇرۇپ ئۇلارنىڭ ئۈستىگە تىكلىدۇق، تاغ گويا ئۇلارنىڭ باشلىرىغا سايە تاشلاپ تۇرىدىغان بۇلۇتتەك بولۇپ قالدى، ئۇلار تاغنى ئۈستىلىرىگە چۈشۈپ كېتىدۇ دەپ ئويلىغانلىقىنى ئەسلەتكىن. ئۇلارغا: تەقۋادارلار قاتارىدا بولىشىڭلار ئۈچۈن بىز سىلەرگە بەرگەن نەرسىنى مەھكەم تۇتۇڭلار، ئۇنىڭدىكى ئاللاھ يولغا قويغان ئەھكاملارنى ئېسىڭلاردا ساقلاڭلار، ئۇنتۇپ قالماڭلار، دېيىلدى.

ئەي مۇھەممەد! بايان قىلغىن، ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭ ئادەم باللىرىنىڭ ئۇمۇرتقىلىرىدىن ئۇلارنىڭ ئەۋلاتلىرىنى چىقاردى، ئۇلارغا ئۆزىنىڭ ئۇلارنىڭ ياراتقۇچىسى ۋە پەرۋەردىگارى ئىكەنلىكىنى ئىقرار قىلىشتىن ئىبارەت ئۇلارنىڭ پىترىتىدىكى نەرسىلەر ئارقىلىق ئۆزىنىڭ پەرۋەردىگار ئىكەنلىكىنى ئىقرار قىلدۇرۇپ: «مەن سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار ئەمەسمۇ؟» دېدى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى :«ھە-ئە، سەن بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىزدۇرسەن» دېدى. ئاللاھ: «سىلەرنىڭ قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ ھۆججىتىنى ئىنكار قىلىپ بىز بۇنى بىلمەپتىكەنمىز دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈن بىز سىلەرنى سىنىدۇق ۋە سىلەردىن ئەھدە ئالدۇق دېدى.

ياكى سىلەر ئاتا -بوۋىلىرىمىز ئەھدىنى بۇزۇپ ساڭا شېرىك كەلتۈرگەن ئىدى، بىز ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ شېرىكلىرىدە ئۇلارنى دورىغانتۇق دەپ ھۆججەت كەلتۈرمەسلىكىڭلار ئۈچۈن، سىلەرنىڭ ئى پەرۋەردىگارىمىز!: «ئىلگىرى ساڭا شېرىك كەلتۈرۈش ئارقىلىق ئەمەللىرىنى يوق قىلىۋەتكەن ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ قىلمىشى تۈپەيلى جازالامسەن؟ بىز بىلىمسىزلىكىمىز ۋە ئاتا-بوۋىلىرىمىزنى دورىغانلىقىمىز ئۈچۈن بىزنىڭ ھېچقانداق گۇناھىمىز يوق» دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈن ،( ھەقىقەتەن سىلەرنى سىنىدۇق ۋە سىلەردىن ئەھدە ئالدۇق).

ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەرنىڭ ئاقىۋىتى ھەققىدە ئايەتلىرىمىزدە بايان قىلغىنىمىزدەك، ئۇلارنىڭ ئاللاھقا بەرگەن ئەھدىسىدە كەلگىنىگە ئوخشاش شېرىكتىن تەۋھىدكە ۋە بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا قايتىشى ئۈچۈن ئۇلارغىمۇ بايان قىلىپ بېرىمىز.

ئەي پەيغەمبەر! بەنى ئىسرائىلغا ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن شۇنداق بىر ئادەمنىڭ خەۋىرىنى ئوقۇپ بەرگىنكى بىز ئۇنىڭغا ئايەتلىرىمىزنى بەردۇق، ئۇ ئايەتلىرىمىزنى بىلدى، ئايەتلىرىمىز تەقەززا قىلغان ھەقىقەتنى چۈشەندى، لېكىن ئۇنىڭغا ئەمەل قىلمىدى، بەلكى ئۇنى تەرك ئەتتى، ئۇنىڭدىن ئۆزىنى چەتكە ئالدى، ئاندىن شەيتان ئۇنىڭغا يېقىنلىشىپ ئۇنىڭ دوستى بولۇپ قالدى. ئۇ ھىدايەت تاپقۇچىلاردىن بولغىنىدىن كېيىن ئازغۇنلاردىن بولۇپ قالدى.

ئەگەر بىز ئۇنىڭغا بۇ ئايەتلەر بىلەن مەنپەئەت يەتكۈزۈشنى خالىغان بولساق ئىدۇق ئۇنى ئەمەلگە مۇۋەپپەق قىلىپ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە كۆتۈرەتتۇق، لېكىن ئۇ دۇنيانى ئاخىرەتنىڭ ئالدىغا قويۇپ دۇنيانىڭ شەھۋەتلىرىگە بېرىلگەن چاغدا ئۆزىنى خارلىققا ئېلىپ بارىدىغان نەرسىنى تاللىدى، ھاۋايى-ھەۋەسكە ئەگەشتى، ئۇ دۇنياغا قاتتىق ھېرىسمەن بولۇشتا گويا بىر ئىتقا ئوخشايدۇكى، ئۇ ھەرقانداق ئەھۋالدا تىلىنى چىقىرىپ ھاسىراۋېرىدۇ، ئەگەر ئۇ ياتسىمۇ تىلىنى چىقىرىپ ھاسىرايدۇ، ئەگەر قوغلىۋېتىلسىمۇ تىلىنى چىقىرىپ ھاسىرايدۇ. ئەنە شۇ بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ئازغان قەۋمنىڭ مىسالىدۇر. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلار تەپەككۇر قىلىپ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىش ۋە ئازغۇنلۇقتىن يېنىشى ئۈچۈن ئۇلارغا بۇ قىسسىنى سۆزلەپ بەرگىن.

بىزنىڭ دەلىللىرىمىز ۋە پاكىتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىپ ئۇنىڭغا ئىشەنمىگەن، بۇنىڭ بىلەن ھالاكەت ئورۇنلىرىغا كېلىپ ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان قەۋمدىنمۇ يامانراق قەۋم يوق.

ئاللاھ كىمنى توغرا يولدا مېڭىشقا مۇۋەپپەق قىلىدىكەن ئۇ ھەقىقى ھىدايەت تاپقۇچىدۇر، كىمنى توغرا يولدىن يىراقلاشتۇرىدىكەن ئەنە شۇلار ئۆزلىرىنىڭ ھەقىقى نېسىۋىسىنى كەمەيتكۈچىلەر بولۇپ، ئۇلار قىيامەت كۈنى ئۆزىنى ۋە ئائىلىسىنى زىيانغا ئۇچرىتىدۇ، بېلىڭلاركى مانا بۇ ئوچۇق زىيانكارلىقتۇر.

ھەقىقەتەن بىز ئۇلارنىڭ دەۋزەخ ئەھلىنىڭ ئەمىلىنى قىلىدىغانلىقىنى بىلگەنلىكىمىز ئۈچۈن ئىنسان ۋە جىنلاردىن نۇرغۇنلىرىنى جەھەننەم ئۈچۈن ياراتتۇق. ئۇلارنىڭ قەلبلىرى بولسىمۇ نېمىنىڭ پايدىلىق نېمىنىڭ زىيانلىق ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. كۆزلىرى بولسىمۇ ئۆزىدىكى ۋە ئۇپۇقتىكى ئاللاھنىڭ مۆجىزىلىرىنى چۈشۈنۈپ ئۇنىڭدىن ئىبرەت ئالمايدۇ. ئۇلارنىڭ قۇلاقلىرى بولسىمۇ ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئاڭلاپ ئۇنىڭ مەقسەتلىرىنى تەپەككۇر قىلمايدۇ. ئەنە شۇلار ئەقىلنىڭ يوق بولىشىدا ھايۋانلارغا ئوخشاش بەلكى ھايۋانلاردىنمۇ بەتتەرراقتۇر. ئەنە شۇلار ئاللاھقا ۋە ئاخرەت كۈنىگە ئىمان ئېيتىشتىن غەپلەتتە قالغۇچىلاردۇر.

ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان گۈزەل ئىسىملىرى بار. مەقسىتىڭلارنى تەلەپ قىلىشتا ئاللاھقا شۇ ئىسىملارنى ۋەسىلە قىلىپ دۇئا قىلىڭلار. ئاللاھنى شۇ ئىسىملار بىلەن مەدھىيىلەڭلار. بۇ ئىسىملارنى ئاللاھتىن باشقىسىغا قوللۇنۇپ ياكى بۇ ئىسىملارنى ئاللاھقا ئىشلەتمەي مەنالىرىنى بۇرمىلاپ ئاللاھنى مەخلۇقاتلارغا ئوخشىتىش ئارقىلىق ھەقىقەتتىن چەتنەپ كەتكەنلەرنى تەرك ئېتىڭلار. بىز ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى تۈپەيلى دەرتلىك ئازاب بىلەن جازالايمىز.

بىز ياراتقان بەندىلەر ئىچىدە ئۆزى ھەق يولدا ماڭغان، باشقىلارنى ئۇنىڭغا چاقىرغان، ئادالەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان ۋە باشقىلارغا زۇلۇم قىلمايدىغان بىر جامائە بار.

بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان، ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتماستىن بەلكى ئۇنى ئىنكار قىلغانلارغا رىزىق ئىشىكلىرىنى ئاچىمىز، (بۇ) ئۇلارنى ھۆرمەتلىگەنلىكتىن ئەمەس بەلكى ئۇلارنى ئاستا-ئاستا جازالىشىمىز ئۈچۈندۇر، ھەتتا ئۇلار تېخىمۇ ئازىدۇ، ئاندىن ئۇلارغا بىزنىڭ ئازابىمىز تۇيۇقسىز يېتىدۇ.

مەن ئۇلارنى جازالاشنى كېچىكتۈرىمەن، ھەتتاكى ئۇلار جازالانمايمىز دەپ ئويلاپ قالىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق كۇپۇرلۇقنى داۋاملاشتۇرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارغا بېرىلىدىغان ئازاب ئېغىرلىشىدۇ. مېنىڭ تەدبىرىم ھەقىقەتەن كۈچلۈكتۇر، مەن ئۇلارغا ئېھسان قىلغاندەك كۆرۈنۈپ ئۇلارنى جازالايمەن.

ئاللاھنىڭ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلار تەپەككۇر قىلىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەجنۇن ئەمەس ئىكەنلىكى ئاشكارا بولۇش ئۈچۈن ئەقىللىرىنى ئىشلەتمەمدۇ؟ ئۇ پەقەتلا ئاللاھ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن ئەۋەتكەن ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىدۇر.

ئۇلار ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى ئاللاھنىڭ مۈلكىگە، ئاللاھ ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا ياراتقان ھايۋان، ئۆسۈملۈك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا مەخلۇقاتلارغا، تۈگەشكە ئاز قالغان ئۆمۈرلىرىگە قاراپ ۋاقىت قولدىن كىتىپ قېلىشتىن ئىلگىرى تەۋبە قىلمامدۇ؟، ئەگەر ئۇلار قۇرئانغا ۋە قۇرئاننىڭ ئىچىدىكى ۋەدە ۋە ئاگاھلاندۇرۇشقا ئىمان ئېيتمىىسا ئۇلار قۇرئاندىن باشقا قايسى كىتابقا ئىشىنىدۇ؟!.

ئاللاھ كىمنى ھەقىقەتكە ھىدايەت قىلمىسا ۋە ئۇنى توغرا يولدىن ئازدۇرۇۋەتسە ئۇنى توغرا يولغا باشلايدىغان ھىدايەت قىلغۇچى بولمايدۇ. ئاللاھ ئۇلارنى ئازغۇنلىقى ۋە كۇپۇرلىقىغا تاشلاپ قويىدۇ، ئۇلار تېڭىرقاپ توغرا يولغا ماڭالمايدۇ.

ئۇلار سەندىن قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقى ھەققىدە سورايدۇ، ئەي مۇھەممەد! ئېيتقىنكى: قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقىنى مەنمۇ ۋە مەندىن باشقىلارمۇ بىلمەيدۇ، ئۇنى پەقەت بىر ئاللاھ بىلىدۇ، ئۇنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقتىدا پەقەت ئاللاھلا مەيدانغا چىقىرىدۇ. قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقى ئاسمان- زېمىن ئەھلىگە مەخپىدۇر، ئۇ سىلەرگە پەقەت تۇيۇقسىزلا كېلىدۇ. گويا سەن قىيامەتنى بىلىشكە ناھايىتى ھېرىسمەندەك ئۇ ھەققىدە سەندىن سورىشىدۇ، ئۇلار سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ ھەققىدىكى ئىلمىڭ مۇكەممەل بولغانلىقى ئۈچۈن قىيامەت ھەققىدە سورىمايدىغانلىقىڭنى بىلمەيدۇ. ئەي مۇھەممەد! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: قىيامەتنىڭ قاچان بولۇشىنى بىر ئاللاھ ئۆزى بىلىدۇ، لېكىن كىشىلەرنىڭ تولىسى ئۇنى بىلمەيدۇ.

ئەي مۇھەممەد! ئېيتقىنكى: ئاللاھ خالىمىسا ئۆزۈمگە پايدا يەتكۈزۈش، ئۆزۈمدىن زىياننى دەپئى قىلىش قولۇمدىن كەلمەيدۇ، بۇ پەقەت ئاللاھقا مەنسۇپتۇر. مەن پەقەت ئاللاھ ماڭا بىلدۇرگەننىلا بېلىمەن، غەيىبنى بىلمەيمەن، ئەگەر غەيىبنى بىلگەن بولسام ئىدىم، بولۇشتىن ئىلگىرىكى ئىشلارنى بىگەنلىكىم ۋە بولىدىغان ئىشلارنى بىلگەنلىكىم سەۋەبلىك ئۆزۈمگە پايدا يەتكۈزۈپ زىياننى توسۇپ قالالىغان بولاتتىم. مەن پەقەت ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن ئاللاھنىڭ دەھشەتلىك ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان، مېنىڭ ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىمگە ئىشىنىپ مەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرنى تەستىقلايدىغان قەۋمگە ئاللاھنىڭ كاتتا مۇكاپاتى بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدىغان پەيغەمبەردۇرمەن.

ئەي ئەر-ئاياللار! ئاللاھ سىلەرنى بىر جاندىن يەنى ئادەم ئەلەيھىسسالامدىن ياراتتى، ئادەمدىن ئۇنىڭ خوتۇنى ھەۋۋانى ياراتتى، ئادەمنىڭ ھەۋۋا بىلەن ئۈنسى-ئۈلپەت ئېلىپ خاتىرجەم بولىشى ئۈچۈن ھەۋۋانى ئۇنىڭ قوۋۇرغىسىدىن ياراتتى، ئەر ئايالى بىلەن يېقىنچىلىق قىلغاندىن كېيىن خوتۇنى ھېس قىلمايدىغان دەرىجىدە يېنىككىنە قورساق كۆتۈردى، چۈنكى ئۇ ھامىلە دەسلەپكى مەزگىلىدە ئىدى، ئايال ئېغىرلىق ھېس قىلماستىن ئۆز ھاجەتلىرىدىن چىقىپ قۇرساق كۆتۈرۈپ يۇردى، ئايالنىڭ قورسىقى يوغىناپ ئايال ئېغىرلاشقاندىن كېيىن ئەر-ئايال ئىككەيلەن پەرۋەردىگارىغا: ئى پەرۋەردىگارىمىز! ئەگەر بىزگە يارىتىلىشى بىجىرىم پەرزەنت ئاتا قىلساڭ ئەلۋەتتە نېئمەتلىرىڭگە شۈكرى قىلغۇچىلاردىن بولىمىز دەپ دۇئا قىلدى.