Fatir

سوپاس و ستایش بۆ ئەو خوایەی بەدیھێنەری ئاسمانەکان و زەوییە لەسەر شێوەیەک کە پێشتر ھاوشێوەی نەبووە، ئەو زاتە پیرۆزەی فریشتەکانی کردووەتە نێردراو فەرمانە قەدەرییەکانی خۆی جێ بەجێ دەکەن، ھەیانە وەحی و نیگا دەگەیەنێت بە پێغەمبەران، وە بەھێزی کردوون لەجێ بەجێ کردنی ئەو ئەرکەی داویەتییە دەستیان، فریشتەکانی بەشێوەیەک بەدیھێناوە ھەیانە خاوەنی دوو باڵ و سێ باڵ و چوار باڵە، بەھۆیەوە پێی دەفڕێت تاوەكو ئەوەی فەرمانی پێکراوە جێ بەجێی بکات، اللە تەعالا ویستی لەھەر شتێک بێت بۆ بەدیھێنراوەکانی زیادی دەکات، لە ئەندام و جوانی و دەنگ و شتی تریش، بێگومان اللە تەعالا دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا، وە ھیچ شتێک دەسەوسانی ناکات.

بێگومان کلیلی ھەموو شتێک بە دەستی اللە تەعالایە، ھەر خێر و چاکەیەک لە ڕزق و ڕۆزی و ھیدایەت و بەختەوەری بکاتەوە لەخەڵکی ھیچ کەسێک نییە بتوانێت ڕێگری لێ بکات، وە ئەگەر ویستی ھەر شتێک لەوانە بگرێتەوە لە خەڵکی ھیچ کەسێک نییە بتوانێت لەسەریان بکاتەوە و پێیان ببەخشێت، ئەو زاتە پیرۆزە زاڵ و بە دەسەڵاتە و ھیچ کەسێک ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، زۆر دانا و کاربەجێیە لەبەدیھێنان و ئەندازەگیری و بەرێوەبردنیدا.

ئەی خەڵکینە بە دڵ و زمانتان، وە بەئەندامەکانی لاشەتان بەكردار باسی ئەو ناز و نیعمەت و بەخششانەی اللە تەعالا بکەن بەسەرتانەوەیە و شوکر و سوپاسی بکەن، ئایا ھیچ خالق و بەدیھێنەرێکی تر ھەیە جگە لە اللە تەعالا لە ئاسمانەوە بە باران بارین، وە لە زەویشەوە بەڕواندنی ڕووەک و بەربووم و کشتوکاڵ جگە لەوانە ڕزق و ڕۆزیتان بدات؟ ھیچ پەرستراوێکی بەھەق جگە لە اللە تەعالا نییە، ئیتر دوای ئەمە چۆن لەھەق و ڕاستی لادەدەن و درۆ و بوھتان بۆ اللە تەعالا ھەڵدەبەستن، وە واگومان دەبەن زاتی پیرۆزی اللە شەریک و ھاوەڵی ھەیە، ئەو زاتەی كه بەدیھێناون و ڕزق و ڕۆزی داون؟!

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر گەلەکەت بەدرۆت دەزانن، ئارام بگرە لەسەریان، چونکە تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت گەلەکەیان بەدرۆیان دانابێت، بێگومان گەلانی پێشوتریش پێغەمبەرەکانیان بەدرۆ داناوە، وە گەلی عاد و سەمود و گەلی لوط ، وە ھەموو کاروبارەکان تەنھا بۆلای اللە تەعالا دەگەڕێنەوە، بێباوەڕان لەناو دەبات، وە پێغەمبەران و باوەڕدارانیش سەر دەخات.

ئەی خەڵکینە ئەوەی اللە تەعالا بەڵێنی پێداوە - لە زیندووبونەوە و پاداشت وەرگرتنەوە لە ڕۆژی قیامەتدا - ھەق و ڕاستە و ھیچ گومانێکی تێدا نییە، لەزەت و خۆشی و ئارەزوەکانی دونیا نەتانخەڵەتێنێت، بەوەی بەکار و کردەوەی چاک خۆتان ئامادە نەکەن بۆ ئەو ڕۆژە، وە شەیتان نەتانخەڵەتێنێت باتڵ و ناھەقی و پاڵ دان بەدونیاوەتان لا شیرین و جوان و ڕازاوە بکات.

- ئەی خەڵیکنە - بەدڵنیاییەوە شەیتان دوژمنی ھەمیشەییتانە، ئێوەیش بەدوژمنی خۆتانی دابنێن و دژایەتی بکەن، بێگومان شەیتان شوێنکەوتوانی خۆی بانگ دەکات بۆ باوەڕ نەبوون بە اللە تەعالا، تاوەکو سەرەنجام و پاشەڕۆژیان چوونە ناو ئاگری بڵیسەدار بێت لە ڕۆژی قیامەتدا.

ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە اللە تەعالا و شوێن شەیتان کەوتوون، سزای سەختی دۆزەخیان بۆ ھەیە، وە ئەوانەیش باوەڕیان ھێناوە بە اللە تەعالا و کار و کردەوە چاکەکانیان ئەنجامداوە ئەوانە لێبوردنی اللە تەعالایان بۆ ھەیە بۆ گوناھ و تاوانەکانیان، وە پاداشتی زۆر گەورەشیان بۆ ھەیە کە بەھەشتی ھەتا ھەتاییە.

بێگومان ھەر کەسێک شەیتان کار و کردەوە ناشیرین و ناپەسەندەکانی بۆ بڕازێنێتەوە و وایشی ببینێت کە باشی کردووە، بەدڵنیاییەوە اللە تەعالا ھەر کەسێکی بویت گومڕای دەکات، وە ھەر کەسێکیشی بوێت ڕێنموونی دەکات، بەبێ ئەوەی زۆریان لێ بکات، - ئەی پێغەمبەر- بەباوەڕ نەھێنان و گومڕابوونی ئەوانە خەفت مەخۆ و خۆت مەفەوتێنە، بێگومان اللە تەعالا زانا و ئاگادارە بەوەی ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێکی لانھێنی و شاراوە نییە.

ھەر اللە تەعالایە شنەبا دەنێرێت، ھەر بەم بایانەیش ھەورەکان دەجوڵێنێت، ئەمجا ئەو ھەورانە دەنێرین بۆ سەر شارێکی وشک و مردوو کە ڕووەکی تێدا سەوز نەبووە، پاشان بە ئاوی ئەو بارانە ئەو زەوییە مردووە دوای وشک ھەڵگەڕانی بەسەوز کردنی ڕووەک و گژ و گیا زیندوو دەکاتەوە و دەژێنێتەوە، ھەروەکو چۆن ئەم زەوییەمان دوای مردن و وشک بوونی بەسەوز کردنی ڕووەک و گژوگیا زیندوو کردەوە، مردوانیش لەڕۆژی قیامەتدا ھەر بەو شێوەیە زیندوو دەکەینەوە.

ھەر کەسێک عیززەت و سەربەرزی دونیا یان دواڕۆژی دەوێت با لەغەیری اللە تەعالای داوای نەکات، چونکە بەڕاستی ھەموو گەورەیی و عیززەت و دەسەڵات ھەر بۆ اللە تەعالایە لە دونیا و دواڕۆژدا، یادی پاکوخاوێنی ئەو تەنھا بۆ لای اللە سەردەکەوێت، وە کار وکردەوەی چاکەکاران بەرز دەکاتەوە بۆ لای خۆی، وە ئەوانەیشی فڕوفێڵ و پیلانە خراپەکان دەگێڕن، وەک ھەوڵدانی کوشتنی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) ئەوانە سزای سەختی دۆزەخیان بۆ ھەیە، وە فڕوفێڵ و پیلانی ئەو بێباوەڕانە لەناودەچێت و بەتاڵ دەبێتەوە، وە مەبەست و ئامانجیان نایەتەدی.

اللە تەعالا ئەو زاتەیە ئادەمی باوکی ھەمووتانی لە گڵ بەدیھێناوە، پاشان لەدوای خۆی نەوەکانی لە دڵۆپێک ئاو بەدیھێنا، دواتر کردونی بەنێر و مێ بۆ ئەوەی ژن و ژنخوازی لەنێوان یەکتردا بکەن، ھەر مێینەیەک دووگیان دەبێت بەکۆرپەلەیەک یان سکەکەی دادەنێت و کۆرپەلەکەی دەبێت بەزانست و زانیاری اللە تەعالا دەبێت و ئاگاداریەتی، ھیچ شتێکی لەوە لاشاراوە نییە، وە ھیچ بەدیھێنراوێک تەمەنی درێژ ناکرێت یان کەم ناکرێتەوە ھەمووی لە (لوح المحفوظ) دا نوسراوە، بێگومان ئەوەی باسکرا - لەبەدیھێنانتان لەگڵ و قۆناغ بەقۆناغی دواترتان، وە نووسینی تەمەنتان لە (لوح المحفوظ) دا- بۆ اللە تەعالا زۆر ئاسانە.

ئەم دوو دەریایە وەک یەک نین، یەکێکیان ئاوێکی زۆر سازگاری ھەیە، لەبەر سازگاریەکەی خواردنەوەی ئاسانە، دووەمیشیان: ئاوێکی سوێری تاڵی ھەیە، لەبەر زۆر سوێریەکەی ناتوانرێت بخورێتەوە، لەھەر یەک لەو دوو دەریایەش گۆشتێکی تەڕ وتازە و پاراو دەخۆن، کە مەبەست لێی ماسییە، وە مرواری و مەرجان دەردەھێنن بۆ خۆڕازاندنەوە و جوانی لەبەریان دەکەن، ئەی ئەو کەسەی تەماشا دەکەیت و کەشتییەکان دەبینیت بەڕۆشتنیان بەناو دەریادا ئاوەکە لەپێش و پاشەوە لەت دەکەن، تاوەکو بەدوای فەزڵی اللە تەعالادا بگەڕێن و ھەندێک و ڕزق و ڕۆزی ئەو بەبازرگانی کردن پەیدا بکەن، بۆ ئەوەی سوپاس و ستایشی اللە بکەن لەسەر ئەو ناز و نیعمەتە گەورە و فراوانەی پێی بەخشیون.

اللە تەعالا شەو دەکات بەناو ڕۆژدا و کاتەکەی درێژ و زیاد دەکات، وە ڕۆژیش دەکات بەناو شەودا و کاتەی درێژ و زیاد دەکات، وە اللە تەعالا خۆر و مانگی ڕامھێناوە بۆ خزمەتکردنی مرۆڤ، ھەر یەکێکیان لەخولگەی تایبەتی خۆی تا ئەو ماوە دیاریکراوەی اللە تەعالا دەیزانێت دەگەڕێت و دەسوڕێتەوە، ئەویش تا ڕۆژی قیامەتە، ئەو زاتەی ھەموو ئەوانە دیاری دەکات اللە تەعالایە کە پەروەردگاری ئێوە، دەسەڵات و پادشایی تەنھا ھەر ھی ئەوە، وە ئەو بتانەی ئێوە جگە لە اللە تەعالا دەیانپەرستن بەئەندازەی توێکڵە سپیەکەی ناوکی خورما خاوەنی ھیچ نین، ئیتر چۆن جگە لەمن ئەوان دەپەرستن؟!

ئەگەر ھاوار و نزا لەپەرستراوەکانتان بکەن ئەوان ھاوار و نزاکانتان نابیستن، ئەوانە دار و بەرد و بێ گیانن ناتوانن ببیستن، ئەگەر گریمان ھاوار و نزاکانیشتان ببیستن وەڵامتان نادەنەوە، وە لەڕۆژی قیامەتیشدا ئەوان خۆیان بەری دەکەن لە شیرک و ھاوەڵ بڕیاردانی و پەرستنی ئێوە بۆیان، ئەی پێغەمبەر دڵنیابە ھیچ کەسێک ڕاستتر لە اللە تەعالا ھەواڵت پێ نادات.

ئەی خەڵکینە ھەر ئێوە ھەژار و ئاتاجی لای اللە تەعالان لە ھەموو کاروبار و حاڵێکتاندا، وە اللە تەعالا دەوڵەمەندە و بۆ ھیچ شتێک پێویستی بە ئێوە نییە، سوپاس و ستایشکراوە لە دونیا و دواڕۆژدا لەسەر ئەوەی بۆ بەندەکانی دیاریکردووە.

ئەگەر اللە (سبحانە وتعالی) بیەوێت لە ناوتان دەبات و ناتانھێڵێت، وە لەبری ئێوە گەل و ھۆز و بەدیھێنراوی تری دەھێنێت کە بیپەرستن و ھیچ شتێکیش نەکەن بە شەریک و ھاوەڵی.

لەناوبردن و نەھێشتنتان و ھێنانی خەڵکانی تر لەبری ئێوە بۆ اللە تەعالا کارێکی گران نییە، وە ھیچ ڕێگرییەک نییە لەبەردەمیدا.

ھیچ کەسێکی گوناھبار گوناھ و تاوانی ھیچ کەسێکی تری گوناھبار ھەڵناگرێت، بەڵکو ھەموو گوناھبارێک گوناھی خۆی ھەڵدەگرێت، وە ئەگەر گوناھبارێکی بارگران بانگی کەسێک بکات شتێک لە گوناھ و تاوانەکانی بۆ ھەڵگرێت و باری سەرشانی سووک بکات، بزانە ھیچ کەس تاوانی کەسێکی تر ھەڵناگرێت، ئەگەر چی داوالێکراوەکە خزم و دۆستیشی بێت، -ئەی پێغەمبەر- تۆ تەنھا ترسێنەری خەڵکیت بەسزای اللە تەعالا، ترسێنەری ئەوانەی بە پەنھان و نادیار لە پەروەردگاریان دەترسن، وە نوێژەکانیان بە تەواوترین و جوانترین شێوە ئەنجام دەدەن، ئەوانە سوود لە ترساندنەکەی تۆ دەبینن، ھەر کەسێک دەروونی خۆی پاک کردبێتەوە لە گوناھ و تاوان، لە ھەموویان گەورەتر خۆپاکرنەوەیە لەشیرک و ھاوەڵ بڕیاردان بۆ اللە تەعالا، ھەر کەسێک بەو شێوەیە خۆی پاک کردبێتەوە ئەوە بێگومان بۆ خۆی خۆی پاک کردوەتەوە، سوود و قازانجەکەی بۆ خۆی دەگەڕێتەوە، چونکە اللە تەعالا بێ نیازە و پێویستی بە تاعەت و گوێڕایەڵی ئەو نییە، وە لە رۆژی قیامەتیشدا بۆ حیساب و لێپرسینەوە و پاداشت و تۆڵە ھەر بۆلای ئەو دەگەڕێنەوە،

بێباوەڕ و باوەڕدار لە پلەو پایە و مەقامیاندا وەک یەک و یەکسان نین، ھەروەک چۆن کوێر و چاوساغ وەک یەک نین.

بێباوەڕ و باوەڕدار وەک یەک و یەکسان نین، ھەروەک چۆن تاریکی و ڕووناکی وەک یەک نین.

بەھەشت و ئاگری دۆزەخ لە شوێنەواریاندا وەک یەک نین، ھەروەک چۆن سێبەر و گڕەی گەرما وەک یەک نین.

بێباوەڕ و باوەڕدار وەک یەک و یەکسان نین، ھەروەک چۆن زیندووان و مردووان وەک یەک نین، بێگومان اللە تەعالا ھیدایەت و ڕێنموونی خۆی دەبیستێ بەھەر کەسێک ویستی لەسەر بێت، بەڵام - ئەی پێغەمبەر- تۆ ناتوانیت پەیامەکەت بە بێباوەڕان ببیستی، ئەوانەی وەک مردووی ناو گۆڕەکان وان.

تۆ تەنھا ترسێنەری ئەوانیت بەسزای اللە تەعالا.

- ئەی پێغەمبەر- ئێمە تۆمان بەھەق ڕەوانە کردووە کەھیچ گومان و دوودڵییەکی تێدا نییە، موژدەدەری بۆ باوەڕداران بەو پاداشتە چاک و بەرێزەی کە اللە تەعالا لە ڕۆژی دواییدا بۆی ئامادە کردوون، وە ترسێنەری بێباوەڕانیشیت بەو سزا بە ئازارەی کە لە ڕۆژی دواییدا بۆی ئامادە کردوون، ھیچ گەل و ئوممەتێکی پێشین نەبوون ئیللا پێغەمبەرێکیان لەلایەن اللە تەعالاوە بۆ ھاتووە ترساندوونی بەسزای سەختی ئەو.

- ئەی پێغەمبەر- ئەگەر گەل و ھۆزەکەت بە درۆت دادەنێن و باوەڕت پێ ناکەن، ئەوا ئارام بگرە لەسەریان، چونکە تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت کە گەل و ھۆزەکەی بەدرۆیان دانابێت، بێگومان گەل و ئوممەتانی پێشین پێغەمبەرەکانی خۆیان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێ نەکرد ، وەک گەلی عاد و سەمود و گەلی لوط، پێغەمبەرەکانیان لەلایەن اللە تەعالاوە بە بەڵگەی ڕوون و ئاشکراوە بۆ ھات، کە بەڵگە بوون لەسەر ڕاستی و ڕاستگۆیی ئەوان، وە پێغەمبەرانیان لە لایەن خوداوە پەڕاویان بۆ ھێنان ، وە بە کتێبی ڕوونکەرەوەوە بۆ کەسانێک بیری لێ بکەنەوە و ڕامێنن لە مانا و مەبەستەکانی.

لەگەڵ ئەوەشدا بێباوەڕ بوون بە اللە و بە پێغەمبەرەکانی و باوەڕیان نەکرد بەو پەیامەشی بۆیان ھێنابوون، لە ئەنجامدا بێباوەڕانم لەناو برد، -ئەی پێغەمبەر- بیربکەرەوە و تێڕامێنە چۆن بوو تۆڵە سەندنی ئێمە لەوان کاتێک لەناوم بردن.

- ئەی پێغەمبەر- ئایا نەتدی بێگومان اللە تەعالا لە ئاسمانەوە بارانی باراندووە، ھەر بەو باراناوە ھەموو جۆرە میوە و بەروبومێکیمان ڕواند، کەشێوە و ڕەنگیان جیاوازە، لەسوور وسەوز و زەرد و ڕەنگی تریشی تێدایە، دوای ئەوەی درەختەکانیانمان بەئاوی باران ئاودا، وە لەچیاکانیشدا چەند ڕێگا ھەیە، ڕێگایان ھەیە ڕەنگی سپیە، وە ڕێگایش ھەیە ڕەنگی سوورە، وە ڕێگاگەلێکی تریشیان ڕەشێکی تۆخە.

وە لەناو خەڵکی و گیان لەبەران و ئاژەڵیشدا (لە وشتر و ڕەشەوڵاخ و مەڕ و بزندا) ڕەنگی جۆراو جۆر ھەیە، وە جیاوازی ڕەنگی ئەوانەی باسکران، بەدڵنیاییەوە لەناو بەندەکانی اللە تەعالا تەنھا زانایان وەک پێویست لێی دەترسن و پلە وپایە و مەقامی پیرۆزی ئەو بەگەورە و مەزن دادەنێن، چونکە زانایان بەھەق دەیناسن و شارەزای ناوو سیفەت و شەرعەکەی و بەڵگەکانی دەسەڵات و قودرەتی ئەون، بێگومان اللە تەعالا زاڵ و بەدەسەڵاتە ھیچ کەسیک زاڵ نابێت بەسەریدا، وە لێبوردەی تاوان و گوناھی ئەو بەندانەیەتی کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای.

بێگومان ئەوانەی ئەو کتێب و پەرتووکەی اللە تەعالا دەخوێننەوە کەدامان بەزاندووە بۆ پێغەمبەرەکەمان، وە کار و کردەوەیشی پێدەکەن، وە نوێژەکانیان بەجوانترین و تەواوترین شێوە جێ بەجێ دەکەن، وە لەوەی ڕزق و ڕۆزیمان داون بە زەکات دەرکردن و جگە زەکاتیش بە نھێنی و ئاشکرا لێی دەبەخشن، بەو کاروکردەوە چاکانە چاوەڕوانی بازرگانیەکن لای اللە تەعالا ھەرگیز زەرەر ناکات.

بۆ ئەوەی اللە تەعالا بە تێر و تەسەلی پاداشتی کار و کردەوەیان بداتەوە، وە لە فەزڵ و بەخششی خۆیشی زیاتریان بداتێ، چونکە ئەوان شایستەی ئەوەن، بێگومان اللە تەعالا لێبوردەی گوناھی ئەو کەسانەیە ئەوە سیفات و کاروکردەوەیان بێت، وە سوپاسگوزارە بۆ کاروکردەوە چاکەکانیان.

- ئەی پێغەمبەر- ئەو کتێبە (ئەو قورئانەی) کە وەحیمان کرد بۆت ھەر ئەوە ھەق و ڕاستە و ھیچ گومان و دوودڵییەکی تێدا نییە، ئەو کتێبەی اللە تەعالا بۆ پشتیوان و پشتگیری و بەڕاست دانانی کتێبەکانی پێشی خۆی ناردوویەتیە خوارەوە، بێگومان اللە تەعالا ئاگادارە و شارەزایە بەحاڵی بەندەکانی وە بینەرە پێیان، ئەو زاتەی وەحی دەنێرێت بۆ لای پێغەمبەری ھەموو گەل و ئوممەتێک بەشێوەیەک داواکاری و پێداویستی ئەو زەمان و کاتەیان بۆ جێ بەجێ بکات.

پاشان ئەم قورئانەمان بەخشی بە ئوممەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) کە ھەڵمانبژاردوون بەسەر تەواوی ئوممەتەکانی تردا، ھەندێکیان ستەمکار بوون لەخۆیان، بەوەی حەرامکراوەکانیان ئەنجام دەدا و وازیان دەھێنا لەوەی واجیب کرابوو لەسەریان، وە هەندێكیان مامناوەندن بە ئەنجامدانی واجیبەكان و وازهێنان لە حەرامكراوەكان ، لەگەڵ وازھێنان لەھەندێک شتی چاک و باش، ئەنجامدانی ھەندێک کاری ناشایستە و بێزراو (مەكروه) وە هەندێكیان پێشبڕكێ دەكەن بۆ خەیر و چاكە بە ئیزنی الله تعالا ، ئەویش بە ئەنجامدانی واجیباتەكان و موستەحەببەكان و وازهێنان لە حەرامكراوەكان و مەكروهەكان ، ئەوەی باسکرا –لەھەڵبژاردنی ئەم ئوممەتە و بەخشینی قورئان پێی- فەزڵێکی گەورە و مەزنە و ھیچ فەزڵێکی تر ھاوشانی نییە.

ئەو ئوممەتەی اللە تەعالا ھەڵیبژاردووە دەچنە ناو بەھەشتانێک جێگای مانەوەی ھەمیشەیی و خۆشگوزەرانییە، بازنی زێر و جۆرەھا مرواری و خشڵی تر ئەکرێتە دەستیان، وە پۆشاکەکانیان لەو بەھەشتانەدا لە ئاوریشمە.

وە دوای چوونە بەھەشتەوە دەڵێن: سوپاس و ستایش بۆ ئەو خوایەی کە داخ و خەم و پەژارەی نەھێشتین، کە بەھۆی ترس لەچوونە دۆزەخ تووشمان بوو بوو، بێگومان پەروەردگارمان لێبوردەی گوناھ و تاوانی ئەو بەندانەیەتی تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆلای، وە سوپاسگوزاریانە لەسەر تاعەت و گوێڕایەڵیان.

سوپاس بۆ ئەو پەروەردگارەی بەفەزڵ و چاکەی خۆی، نەک بەھەوڵ و کۆشش و توانای خۆمان، نیشتەجێی کردین لەماڵی ھەمیشەیی کە ئیتر دوای ئەوە ناگوازینەوە بۆ جێگایەکی تر، وە ناخۆشی و ناڕەحەتی و ماندووبوون ڕوومان تێ ناکات و تووشمان نابێت.

سزای ئاگری ھەمیشەیی بۆ ئەوانەیە کە بێباوەڕ بوون بە اللە تەعالا، نە ئەوەتانێ لەناو ئاگری دۆزەخدا بمرن و ڕزگاریان بێت و پشوو بدەن، وە نەئەوەتانێ سزایان لەسەر سووک بکرێت، بەم شێوەیە لە ڕۆژی قیامەتدا سزای ھەموو ئەو کەسانە دەدەین کە نکۆڵیان لەناز و نیعمەت و بەخششەکانی اللە تەعالا دەکرد.

ئەوان لەناو ئاگری دۆزەخدا پر بە گەرووی خۆیان ھاوار دەکەن و دەپارێنەوە و دەڵێن: ئەی پەروەدرگارمان لەم ئاگرە دەرمان بھێنە بۆ ئەوەی کار و کردەوەی چاک بکەین، جیاواز لەو کار و کردەوەی لە دونیا دەمانکرد، تاوەکو ڕەزامەندی تۆ بەدەست بھێنین، و سەلامەت بین لە سزای تۆ، اللە تەعالا وەڵامیان دەداتەوە و دەفەرموێت: ئایا تەمەنمان درێژ نەکردن ھێندەی ئەوەی دەیەوێت بیر بکاتەوە تێیدا بیر بکاتەوە، وە تەوبە بکات لە گوناھەکانی و بگەڕێتەوە بۆ لای اللە تەعالا و کار و کردەوەی چاک ئەنجام بدات، وە ئایا پێغەمبەریشتان بۆ نەھات تاوەکو بتانترسێنێت لەسزای اللە تەعالا؟! ھیچ بەڵگەتان بەدەستەوە نییە، وە لەدوای ھەموو ئەمانە ھیچ بڕوبیانوویەکیشتان نییە، جا بۆیە سزای ئاگر بچەژن، ئەوەی ستەمکارە لەنەفسی خۆی و بێباوەڕ بووە و گوناھ و تاوان و سەرپێچی ئەنجامدان ھیچ پشتیوانێکی نییە کە بتوانێت ڕزگاری بکات لە سزای اللە تەعالا، یان کەمێکی لەسەر سووک بکات.

بێگومان اللە تەعالا بەنھێنی و شاراوەکانی ئاسمانەکان و زەوی زۆر زانایە، ھیچ شتێکی لێ ون نابێت، بێگومان زانا و ئاگادارە بەوەی بەندەکانی لە سینەیاندا دەیشارنەوە لەخێر و چاکە.

- ئەی خڵکینە- اللە ئەو زاتەیە ھەندێکتانی کردووە بەجێنیشنی ھەندێکی ترتان لەسەر زەوی، تاوەکو تاقیتان بکاتەوە چۆن ھەڵسوکەوت دەکەن و کار و کردەوەتان چۆنە، جا ھەر کەسێک بێباوەڕ بێت بە اللە تەعالا و بەو پەیامەیش پێغەمبەران ھێناویانە، ئەوا گوناھی بێباوەڕی و سزا و تۆڵەکەی بۆ خۆی دەگەڕێتەوە، بێباوەڕی و کوفرەکەی ھیچ زیانێک لە پەروەردگاری نادات، وە بێباوەڕی کافرانیش لای پەروەردگاریان ھیچیان بۆ زیاد ناکات جگە لەتووڕەبون و ڕق لێبوونی سەخت نەبێت، وە ھیچ شتێکی تریشیان بۆ زیاد ناکات تەنھا زەرەرمەندی و تیاچوونی خۆیان نەبێت، ئەوانە زەرەری ئەوە دەکەن ئەو بەھەشتەیان لەکیس دەچێت کە اللە تەعالا لە دواڕۆژدا بۆی ئامادە کردوون ئەگەر باوەڕیان بھێنایە.

- ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ھەواڵم پێ بدەن لەبارەی ئەو شەریک و ھاوەڵانەی کە جگە لە اللە تەعالا دەتانپەرستن، ئەوان چییان لەسەر زەوی بەدیھێنا؟ ئایا ئەوانە شاخ و چیاکانی سەر زەوییان بەدیھێناوە؟ یان ڕووبارەکان سەر زەوی ئەوان بەدیان ھێناوە؟ یان گیانلەبەرانی؟ یان ئایا ئەوان ھاوبەشی اللە تەعالا بوون لە بەدیھێنانی ئاسمانەکان و زەویدا؟ یان کتێبێکمان پێداون کە بەڵگەی تێدا بێت لەسەر ڕاست و دروستی پەرستنی ئەوانەی کردوویانە بەھاوەڵ و شەریکی اللە تەعالا؟ نەخێر ھیچ شتێک لەوانە ڕووی نەداوە و نەبووە، بەڵکو ستەمکاران ھەندێکیان ھیچ بەڵێنێک بەھەندێکی تریان نادەن بە بێباوەڕی و ئەنجامدانی گوناھ و تاوان و سەرپێچی جگە لە فریودان و خەڵەتاندن نەبێت.

بێگومان اللە تەعالا ئاسمانەکان و زەوی ڕاگرتووە بۆ ئەوەی تێک نەچن و لە ڕێڕەو و خولگەی خۆیان لانەدەن، گریمان ئەگەر تێک چوون و لە ڕێڕەوە و خولگەی خۆیان لایاندا، ھیچ کەسێک نییە جگە اللە تەعالا بیانگرێتەوە و نەھێڵێت تیابچن، بێگومان اللە تەعالا زۆر لەسەرخۆیە و پەلەی سزا و تۆڵەکردنەوەی نییە، وە زۆر لێبوردەیە بەرامبەر ئەو بەندانەی تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای.

ئەو بێباوەڕانە بەو پەڕی سوێندەوە سوێندی قورسيان بە اللە خوارد : ئەگەر لەلایەن اللە وە پێغەمبەرێکی ترسێنەریان بۆ بێت کە بیانترسێنێت لەسزای خۆی، ئەوا زیاتر لە جولەکە و گاور و غەیری ئەوانیش لەسەر ھەق و ڕاستی و شوێن کەوتنی بەردەوام دەبوون، جا کاتێکیش پەروەردگاریان موحەممەدی (صلی اللە علیە وسلم) بۆ ڕەوانە کردن، بۆ ئەوەی بیانترسێنێت لەسزای اللە تەعالا، زیاتر دوور کەوتنەوە لەڕێگای ھەق و ڕاستی، وە زیاتریش پەیوەستی باتڵ و ناھەقی بوون، ئەوان وەفایان نەبوو بۆ ئەو سوێندە قورسەی خواردیان کە وتیان ئەگەر پێغەمبەرێکیان بۆ بێت زیاتر لەخەڵکانی پێش خۆیان لەسەر ھیدایەت و ڕێنموونی دەبن.

وە سوێند خواردنەکەیان بە اللە تەعالا بەوەی سوێندیان بۆ خوارد لە نیەت پاکی و ساغ و سەلیمی مەبەستیانەوە نەبوو، بەڵکو بۆ خۆ بەزلزانی بوو لەسەر زەوی و خەڵەتاندنی خەڵکی بوو، وە فڕوفێڵ و پیلانی خراپ تەنھا زیان بە خاوەنە فێڵبازەکانی دەگەیەنێت، ئایا ئەو خۆبەزلزانە فێڵبازانە چاوەڕێی چی شتێک دەکەن جگە سوننەتی جێگیری اللە تەعالا نەبێت، ئەوانی چۆن لەناوبرد ئێوەیش بەھەمان شێوە لەناو دەبات، نابینیت سوننەت و باوی اللە تەعالا لە لەناوبردنی خۆبەزلزاناندا گۆڕانکاری بەسەردا بێت، بەوەی لەناویان نەبات و سزای خۆیان بەسەردا نەبارێنێت، وە سوننەت و باوی اللە تەعالا لادانی بۆ نییە، بەوەی بکەوێت بەسەر خەڵکی تردا، لەبەر ئەوەی سوننەت و باوی ئیلاھی سابت و جێگیرە.

ئایا ئەو بێباوەڕانەی قوڕەیش کە تۆیان بەدرۆ دانا نەگەڕاون بەسەر زەویدا و تەماشا بکەن و تێڕامێنن کە سەرەنجامی گەلانی پێش خۆیان کە باوەڕیان نەھێنا و پێغەمبەرەکانیان بەدرۆ دانا چۆن بووە؟ ئایا سەرەنجامەکەیان سەرەنجامێکی خراپ نەبوو کاتێک اللە تەعالا لەناوی بردن، لەکاتێکدا ئەوان لە قوڕەیش بەتوانا و بەھێزتر بوون؟ ھیچ شتێک نییە لە ئاسمانەکان و زەویدا لەدەست اللە تەعالا دەربچێت، بێگومان ئەو زاتە پیرۆزە زانا و ئاگادارە بەکار و کردەوەی ئەو بێباوەڕانە، ھیچ شتێکی لەکار و کردەوەیان لا شاراوە نییە وە ھیچیشی لێ ون نابێت، ئەو بەدەسەڵاتە و دەتوانێت ھەر کاتێک ویستی لەناویان ببات.

ئەگەر اللە تەعالا پەلەی بکردایە لەسزادانی خەڵکی لەبەرامبەر ئەو گوناھ و تاوان و سەرپێچیانەی کردوویانە، ئەوا دەم و دەست ھەموو خەڵکی سەر زەوی و گشت ماڵ و سامان و ئاژەڵیانی لەناو دەبرد، بەڵام اللە تەعالا پەلەی نییە و دوای دەخات بۆ ڕۆژێک کە لە علیم و زانستی خۆیدا دیاریکراوە، کە مەبەست پێی ڕۆژی قیامەتە، جا کاتێک ڕۆژی قیامەت ھات ئەوە بێگومان اللە تەعالا زۆر بینایە بە بەندەکانی و ھیچ شتێکی لاشاراوە نابێت، پاداشت و تۆڵەی کار و کردەوەیان دەداتەوە، ئەگەر چاکیان کردبێت پاداشتی چاکیان دەداتەوە، خۆ ئەگەر خراپیشیان کردبێت ئەوا تۆڵەیان لێ دەسێنێتەوە.