An-Nahl 16:30–62

Kur atyre që ishin të devotshëm u thuhej: “Çfarë shpalli Zoti juaj?”, ata thoshin: “Shpalli çdo të mirë.” -Pasi përmendi fjalët e jobesimtarëve që mohonin shpalljet, Zoti përmend fjalët e të devotshmëve. Këta të zgjedhur pohojnë dhe e pranojnë me mirënjohje se ajo që Zoti e shpalli është një mirësi e madhe dhe dhunti e jashtëzakonshme, që sjell veç begati. Shpallja është mirësia dhe dhurata më e mrekullueshme, me të cilën Zoti i begatoi robërit e Tij. Të devotshmit e pranojnë këtë mirësi dhe i përgjigjen me mirënjohje dhe nënshtrim. Ata dinë të shprehin mirënjohjen për këtë mirësi dhe nënshtrimin ndaj Atij që ua dhuroi. Fillimisht e njohën me dije të plotë, e pastaj duke punuar, për të kënaqur Zotin, prandaj për ta vjen ky përgëzim:Ata që bëjnë vepra të mira, edhe në këtë jetë kanë shpërblim të mirë. –Ata kanë arritur ihsan-in, në drejtim të adhurimeve që i përkushtohen Zotit dhe në drejtim të bamirësisë ndaj krijesave. Për këta bamirës, Allahu i Madhëruar thotë: “në këtë jetë kanë shpërblim të mirë”. Mirësitë e premtuara në këtë botë janë: furnizim i gjerë, jetë e këndshme dhe e kënaqshme, qetësi shpirtërore e zemër të mbushur me prehje, paqe, stabilitet, lumturi e gëzim. Ndërsa premtimi për ahiretin:Por shpërblimi i tyre në jetën tjetër është shumë më i mirë. Eh, sa vend i mirë është ai i të devotshmëve! -Ajo jetë është shumë më e mirë se kjo botë me të gjitha stolitë dhe kënaqësitë e saj. Kënaqësitë dhe stolitë e kësaj dynjaje janë shumë të pakta dhe shpeshherë të përziera me mangësi e vështirësi. Dhe çka është më e trishtueshme, mirësitë e dynjasë e kanë një fund, sepse vjen dita që zbehen, derisa zhduken me vdekjen. Ndërsa mirësitë e ahiretit janë ndryshe. Ato vazhdojnë përjetësisht dhe çdo ditë që kalon ua shton mirësinë e kënaqësinë. Prandaj i Lartësuari, për të nxitur mallin e besimtarëve për atë jetë të kënaqësisë pa fund, thotë: “Eh, sa vend i mirë është ai i të devotshmëve!"

Ai(vend i mrekullueshëm) është në Xhenetet e Adnit, ku ata do të hyjnë(të lumtur)e nëpër të cilët rrjedhin lumenj. Aty do të kenë gjithçka që dëshirojnë. -Çdo gjë që ata e dëshirojnë dhe ua kërkon shpirti do t’u dhurohet në formën më të mirë, më të plotë dhe më të pëlqyeshme. Nuk mund të ndodhë që ata të dëshirojnë ndonjë kënaqësi, që ua lumturon zemrat e ua gëzon shpirtrat, e të mos u realizohet menjëherë në çastin kur e dëshirojnë. Allahu i Madhëruar do t’u japë çdo gjë që ata e kërkojnë. Madje, edhe kur mbarojnë e shterojnë kërkesat e tyre, Ai u përkujton dhe u paraqet mirësi të shumta, që as në mend nuk u kanë shkuar. I lartësuar, i madhëruar dhe i lavdëruar qoftë Ai, bujaria e të Cilit është e pakufishme dhe mirësitë e të Cilit nuk kanë fund! I pastër nga çdo e metë dhe i lavdëruar qoftë Ai, që nuk ka të barabartë apo të ngjashëm me Të! Nuk ka si shembulli i Allahut, as në cilësitë e Qenies së Tij dhe as në cilësitë e përshkrimin e veprave të Tij. Allahu është i pashoq në gjurmët që lënë ato vepra e cilësi të plota. Ai është i pashoq e i mrekullueshëm në madhështinë e mbretërimit, të pushtetit e të sundimit të Tij.Ja, kështu i shpërblen Allahu të devotshmit. - Ata i frikësohen zemërimit dhe ndëshkimit të Allahut, duke zbatuar urdhëresat e Tij. Ata i plotësuan farzet e vaxhibet, që kishin lidhje me punët e zemrës, të trupit dhe të gjuhës. Ata ishin të kujdesshëm qoftë në plotësimin e detyrimeve ndaj Allahut, qoftë në plotësimin e detyrimeve ndaj krijesave. Nga ana tjetër, ata iu larguan ndalesave të Tij.

Janë ata të cilëve melekët ua marrin shpirtrat e mirë(e të pastër), duke u thënë: “Selamun alejkum! -Ata janë të vazhdueshëm dhe këmbëngulës në devotshmërinë e tyre, e kështu vazhdojnë deri në momentin kur melekët shfaqen për t'u marrë shpirtin. Përveç devotshmërisë, Allahu i Madhëruar i përshkruan ata si “tajibin”- të mirë. Ata janë të pastër nga çdo ligësi, që mund t’u trazojë e të dëmtojë imanin në momentin e vdekjes. Zemrat e tyre janë të mira, sepse janë pastruar përmes njohjes së Allahut dhe dashurisë për Të. Gjuha e tyre është e mirë, sepse përmendin shpesh Allahun, duke e lavdëruar shumë Atë. Gjymtyrët e tyre janë të mira, sepse i nënshtrohen me bindje Allahut. Kjo është gjendja e të zgjedhurve deri kur të shohin melekët e Zotit, në momentin e vdekjes. Në ato çaste të vështira dhe të papërsëritshme, ata do të dëgjojnë fjalë të dashura dhe të ëmbla nga melekët e Zotit. Ata do t'u thonë: Selamun alejkum! Paqja dhe siguria e plotë është për ju! Ju tashmë jeni të sigurt nga çdo problem.Hyni në Xhenet, për ato(punë të mira)që keni bërë! -Çfarë përgëzimi i mrekullueshëm është ky, për gjithë ata besimtarë të sinqertë që jetojnë sipas besimit të pastër. Ata e besojnë Allahun me një besim korrekt, të ndriçuar nga drita e Shpalljes dhe punojnë sipas këtij besimi të pastër. Veprat e tyre të mira dhe adhurimi i sinqertë që i përkushtojnë Zotit është themeli i çdo të mire dhe shkaku kryesor që ata hyjnë në Xhenet dhe shpëtojnë nga Zjarri. Dihet mirë se këto punë të mira janë rezultati dhe fryt i mëshirës, bamirësisë e bujarisë së Zotit me ta. Asgjë nuk vjen nga mundi i tyre i pakët dhe i mangët, por është Zoti që i inspiron dhe i mëshiron për të bërë punë të mira e adhurime të sinqerta, dhe pastaj ua pranon ato.

Mos vallë po presin ata(idhujtarët)diçka tjetër përveç se t’u vijnë melekët(për t’ua marrë shpirtin)ose t’u vijë urdhri(dënimi)i Zotit tënd? -E çfarë presin ata të cilët u erdhi Shpallja e Zotit dhe nuk e besuan atë, të cilët u qortuan e iu tërhoq vërejtja, por nuk morën mësim? Mos, vallë, presin t’u merret shpirti dhe të kalojnë në botën e të vdekurve? Apo presin që të zbresë urdhri i Zotit për ndëshkimin e ashpër, me të cilin kërcënohen? Atëherë, ata tashmë e kanë bërë hak që t’i godasë ky ndëshkim.Kështu bënë ata që ishin para tyre. -Edhe ata e mohuan të vërtetën e Zotit dhe besimin e drejtë e të pastër. Kështu vazhduan, derisa i përfshiu ndëshkimi i Zotit, i ashpër dhe i dhembshëm.Allahu nuk u bëri padrejtësi atyre, por ishin ata që i bënë padrejtësi vetvetes. -Allahu i Madhëruar dhe i pastër nga çdo e metë. Ai nuk u bëri asnjë padrejtësi me këtë ndëshkim, por ata i bënë padrejtësi vetes së tyre. Allahu i Madhëruar i krijoi ata vetëm me një qëllim - që ta adhurojnë Atë si një të vetëm dhe të përkushtohen në adhurimin ndaj Tij. Nëse do t'i përmbaheshin kësaj, përfundimi i tyre do të ishte nderimi dhe lumturia e përjetshme, e dhuruar nga Zoti. Po ata të mjerë i bënë padrejtësi vetvetes duke e braktisur e shpërfillur qëllimin, përse Zoti i krijoi, prandaj e dënuan veten me poshtërimin e përjetshëm dhe dëshpërimin e pafund, që kurrë nuk do t’u ndahet.

Ata i goditi ndëshkimi për të këqijat që bënë... -Ata u goditën nga ndëshkimet e shumta, të shkaktuara nga veprat e tyre, që sigurisht sollën pasoja të tmerrshme e të dhimbshme për ata të mjerë. Pa dyshim, veprat e këqija sjellin ndëshkime e lënë pasoja të këqija....dhe i përfshiu ai(dënimi), me të cilin talleshin. -Mbi ta zbriti ndëshkimi, me të cilin talleshin. Sa herë që profetët u tërhiqnin vëmendjen dhe i paralajmëronin për ndëshkimin e Zotit, ata talleshin. Kështu, mbi ta do të godasë pikërisht ai ndëshkim, me të cilin talleshin.

Ata që i bënin shok Zotit thanë: “Sikur të kishte dashur Allahu, as ne e as prindërit tanë nuk do të adhuronim asgjë përveç Tij dhe nuk do të bënim haram asgjë, përveç ndalesave të Tij.” Kështu bënin edhe ata që ishin para tyre. -Idhujtarët shpesh arsyetohen për idhujtarinë e tyre, duke thënë se kjo është dëshira dhe vullneti i Zotit. Ata thonë: “Sikur të donte Zoti, ne nuk do të binim idhujtari dhe as do të bënim haram ndonjë lloj bagëtie që Zoti e ka bërë hallall.” Sigurisht që ky është një justifikim bosh dhe aspak i argumentuar. Nëse ky arsyetim do të ishte me vend, atëherë Allahu nuk do të ndëshkonte asnjë nga popujt e shkuar që bënin idhujtari. Përkundrazi, Ai i ndëshkoi ata me ndëshkimin më të ashpër. Nëse Ai do ta donte idhujtarinë prej tyre, kurrë nuk kishte për t’i ndëshkuar. E si mund t’i ndëshkonte për diçka që Vetë Ai e do?! Por qëllimi i tyre me këto justifikime është thjesht refuzimi i të vërtetës, që e sollën profetët. Në fakt, ata kanë dituri dhe siguri të plotë se nuk kanë asnjë argument bindës për të paraqitur para Zotit. Allahu i Lartësuar i urdhëroi dhe i ndaloi të përgjegjëshmit ligjërisht përmes ligjit e Shpalljes, që solli me profetët. Nga ana tjetër, i pajisi ata me forcë dhe vullnet të mjaftueshëm për të vepruar me dëshirën e tyre të lirë. Kështu, çdokush që argumentohet për mosbindjen e vet përmes caktimit dhe vullnetit të Zotit, në fakt, ka bërë arsyetimin më të kotë dhe të pabazë që ekziston. Çdokush e di dhe dëshmon për faktin se njeriu është tërësisht i fuqishëm dhe i aftë që të bëjë çdo gjë që zgjedh të bëjë, pa e penguar askush. Prandaj ata që sjellin të tilla arsyetime e justifikime tregojnë se janë jo vetëm mohues të Shpalljes së Zotit dhe mesazhit të profetëve, por edhe shkelës të logjikës dhe arsyetimit të shëndoshë.Por, a mos kanë të dërguarit detyrë tjetër, përveç kumtimit të qartë të shpalljes? -Ai është një sqarim i qartë, i kuptueshëm, që depërton thellë në zemër dhe rreth të cilit askush nuk ka justifikim për të paraqitur para Zotit. Nëse njerëzve u vjen Shpallja e Zotit përmes profetëve, nëse u vijnë ligjet urdhëresat dhe ndalesat e Tij, dhe ata nuk binden e nënshtrohen, duke u arsyetuar me faktin se ky është caktimi e vullneti i Zotit, atëherë le ta dinë se kanë për të dhënë llogari te Zoti. Profetët nuk kanë asnjë çështje në dorën e tyre.

Ne çuam në çdo popull të dërguar, që t’u thonë: “Adhuroni vetëm Allahun e largojuni shejtanëve!” -Allahu i Lartësuar na tregon se ka sjellë argumente të qarta në çdo popull, nga i pari, deri tek i fundit. Tek të gjithë Allahu ka dërguar profetë, të cilët ishin unanimë në mesazhin e tyre. Ftesa e tyre ishte e njëjtë edhe besimi që predikuan ishte i njëjtë: adhurimi i një Zoti të vetëm si Një dhe i Pashoq. Në varësi të përgjigjes së kësaj ftese, popujt u ndanë në dy grupe. Thotë i Madhëruari:Por pati nga ata që Allahu i udhëzoi... -Këta i pasuan profetët qoftë në drejtim të diturisë, qoftë në drejtim të punës dhe të jetuarit sipas kësaj diturie e besimi.dhe pati nga ata që merituan të mbeten në humbje. -Këta pasuan rrugën e humbjes dhe të ndëshkimit.Atëherë, udhëtoni nëpër botë dhe shihni se si ishte fundi i gënjeshtarëve! -Udhëtoni jo vetëm me trupin tuaj, por edhe me zemrën e mendjen tuaj! Nëse e bëni këtë, do të shihni çudira. Do të shihni e do të bindeni se çdokush që mohoi besimin u ndëshkua dhe pati përfundimin më të hidhur.

Edhe nëse ti (o Muhamed) përpiqesh për t’i vënë në rrugë të drejtë ata,(dije se)Allahu nuk e udhëzon atë që e ka humbur... -Edhe sikur të shpenzoni çdo gjë që keni për këtë çështje, dijeni se Allahu nuk i udhëzon ata që i ka humbur. Në fund të fundit, ai që udhëzon është vetëm Allahu....dhe për ata nuk ka asnjë ndihmëtar. -Ata nuk kanë asnjë që t’i ndihmojë dhe mbrojë nga ndëshkimi dhe zemërimi i Tij.

Allahu i Madhëruar na tregon rreth mohuesve të profetëve të Tij dhe përbetimeve të tyre të kota. Ai thotë:Ata u betuan në Allahun, me betimin e tyre më të fortë se Allahu nuk ka për ta ringjallur atë që vdes. -Ata betoheshin fort se ishin të sigurt në rrugën e mohimit të Zotit. Ata betoheshin se Allahu kurrë nuk ka për t’i ringjallur të vdekurit. Ata betoheshin se Allahu nuk e ka fuqinë për t’i ringjallur e për t'i sjellë përsëri në jetë, pasi të jenë bërë dhe. Por duke hedhur poshtë mohimin e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:Përkundrazi,(Ringjallja)është premtimi i Tij i prerë, por shumica e njerëzve nuk e dinë. - Allahu do t’i ringjallë dhe do t’i grumbullojë ata një ditë, që nuk ka dyshim që do të vijë. Madje, Allahu thotë që ky është premtimi i Tij i prerë, dhe Ai kurrë nuk ka për ta shkelur këtë premtim të bërë. Megjithatë, “shumica e njerëzve nuk e dinë.” Nga injoranca e tyre e madhe, ata e mohojnë ringjalljen, llogarinë e shpërblimin me drejtësi para Zotit. Pastaj i Madhëruari përmend urtësinë që fshihet në faktin që Ai do t’i ringjallë dhe do t'i marrë në llogari krijesat, për t'u dhënë me drejtësi atë që meritojnë. Ai thotë:

Ai do t’i ringjallë ata për t’ua bërë të qartë të vërtetën e asaj, për të cilën ranë në kundërshti dhe për t’a ditur mirë jobesimtarët se ishin gënjeshtarë. - Njëra nga urtësitë e ringjalljes dhe e marrjes në llogari është që krijesat ta shohin qartë dhe të binden rreth atyre çështjeve për të cilat kanë rënë në kundërshti, qofshin çështje të vogla, qofshin të mëdha. Atë ditë Zoti do t’ua shfaqë realitetin e gjërave dhe do t'ua qartësojë atë plotësisht. Kur të shohin punët e tyre në Ditën e Gjykimit, ato do të jenë dëshpërim dhe dhimbje e madhe për ta. Atë ditë do të shohin me dhimbje se idhujt, të cilëve u luteshin dhe u përkushtoheshin veç Allahut, nuk do t’u sjellin asnjë dobi kur të vijë urdhëri për llogarinë e drejtë. Ata do të shohin me dëshpërim kur idhujt e tyre të bëhen lëndë djegëse e Xhehenemit. Ajo do të jetë një ditë e tmerrshme, kur dielli do të mbështillet me errësirë, edhe hëna po ashtu. Ndërsa yjet do të bien e shpërndahen, dhe të gjithë ata që i adhuronin do të kuptojnë se ato ishin veçse krijesa të Zotit, të nënshtruara para vullnetit dhe ligjit të Tij, krijesa që ishin tërësisht në nevojë të madhe për Zotin, në të gjitha gjendjet.

Kur Ne dëshirojmë diçka, vetëm i themi: “Bëhu!”, e ajo menjëherë bëhet. - E gjitha kjo është shumë e thjeshtë për Allahun, sepse Ai kur dëshiron diçka, vetëm i thotë “bëhu!”, dhe ajo bëhet, pa as më të voglin ngurrim apo refuzim: ajo bëhet pikërisht ashtu si Ai e dëshiron dhe urdhëron.

Atyre që migruan për hir të Allahut, pasi iu bë padrejtësi, kemi për t’u dhënë vendbanim të mirë në këtë jetë. -Allahu i Lartësuar na tregon për gradën dhe mirësinë e besimtarëve të sprovuar dhe të palëkundur, të cilët mërguan për hir të Tij dhe në kërkim të kënaqësisë së Tij. Ata emigruan pasi vuajtën shumë dhe u sprovuan nga populli i tyre. Populli i keqtrajtonte, për t’i kthyer nga besimi në mosbesim dhe në idhujtari. Prandaj këta besimtarë të vendosur e të sinqertë e lanë atdheun, të afërmit dhe miqtë për të mërguar për hir të kënaqësisë së Rahmanit. Për këta besimtarë të zgjedhur, Allahu i Lartësuar përmend dy lloj shpërblimesh: së pari, është shpërblimi i përshpejtuar, që do t’u jepet atyre që në këtë botë. Kjo do të thotë risk i bollshëm e i gjerë dhe një jetë e plotë dhe e lumtur. Këtë premtim dhe shpërblim ata e përjetuan menjëherë pasi emigruan, kur triumfuan mbi armiqtë e tyre. Ata çliruan vende dhe fituan shumë pasuri. Kështu i begatoi Allahu ata në jetën e kësaj bote. Ndërsa për shpërblimin në ahiret, Ai thotë:Por, shpërblimi i jetës tjetër është edhe më i madh. Veç sikur ta dinin! -Allahu i Madhëruar ua premtoi këtë shpërblim përmes fjalës së të gjithë profetëve. Ky shpërblim është shumë më i madh se shpërblimi i dynjasë, sikurse ka thënë Allahu i Madhëruar në një ajet tjetër: “Ata të cilët kanë besuar, emigruar dhe luftuar me pasurinë dhe jetën e tyre në rrugën e Allahut, kanë pozitë më të lartë tek Allahu. Dhe ata janë fitimtarët. Zoti i tyre u jep lajmin e mirë për mëshirë nga Vetë Ai, për kënaqësinë e Tij (ndaj tyre) dhe për kopshte, ku do të kenë mirësi të pandërprera. Ata do të jenë të përjetshëm në to. Me të vërtetë, tek Allahu ka shpërblim të madh." [Teube 20–22]. Kurse këtu i Madhëruari thotë: "Por shpërblimi i jetës tjetër është edhe më i madh. Veç sikur ta dinin." Sikur ata të kishin dituri dhe siguri të plotë për atë shpërblim të madh e mirësi të paanë, që Allahu i Lartësuar ka përgatitur për ata që besojnë në Të dhe mërgojnë për hir të Tij, kurrë nuk do t’i bënin bisht sakrificave dhe përpjekjes për ta arritur. Në vijim, i Madhëruari përmendi cilësitë e të dashurve të Tij të zgjedhur:

Janë ata që bënë durim... -Ata ishin durimtarë për të përmbushur urdhëresat e Zotit me sinqeritet dhe korrektësi, të duruar për t’u ruajtur e për t'u frenuar nga ndalesat e Zotit, të duruar për të pranuar me kënaqësi e qetësi caktimet e Zotit mbi ta, të duruar në përballimin me maturi të sprovave dhe mundimeve që bota u dha për shkak të besimit dhe përkushtimit të tyre ndaj Allahut. Cilësia tjetër e tyre:...dhe vetëm Zotit të tyre iu mbështetën. -Vetëm Allahut iu mbështetën dhe i kërkuan ndihmë për të plotësuar urdhëresat e Tij. Ata nuk u mbështetën në veten e vet për asnjë çast. Përmes kësaj mbështetjeje të plotë në Zotin e tyre, u rregullua gjendja dhe punët e tyre dhe ata ia dolën të realizojnë përkushtimin dhe adhurimet ndaj Zotit. Këto dy cilësi të mrekullueshme, domethënë, durimi dhe mbështetja e plotë në Zotin, janë garancia për rregullimin e të gjitha punëve dhe çështjeve të njeriut. Çdokush që ka pasur disfatë ose ka humbur ndonjë mirësi, e ka humbur për shkak të mangësisë në durimin e tij dhe për shkak të mosinvestimit të të gjitha mundësive e forcave të tij, nga njëra anë; dhe nga ana tjetër, për shkak të mosmbështetjes së plotë në Allahun e Madhëruar e të moskërkimit të ndihmës nga Ai.

Allahu i Madhëruar i thotë Profetit të Tij të dashur:Ne edhe para teje dërguam veçse burra, të cilëve u dhamë Shpallje. -Ti nuk je i pari profet dhe rasti yt nuk është i panjohur më parë. Edhe më parë janë dërguar profetë ndër njerëz. Asnjëherë nuk ka ndodhur që të dërgojmë melekë si profetë mes njerëzve. Gjithashtu, Zoti ka dërguar gjithmonë burra prej njerëzve, dhe jo gra. Ata ishin të plotë në të gjitha aspektet. Këtyre profetëve, Allahu i Lartësuar u shpalli ligje e dispozita të mrekullueshme, që ishin mirësi dhe bujari e madhe e Tij për krijesat, të cilat, në fakt, nuk bëjnë asgjë për ta merituar.Pyesni, pra dijetarët nëse nuk dini! -Nëse nuk dini rreth historive të popujve të shkuar dhe faktit se a dërgoi Zoti profetë njerëz apo jo, pyesni ata që kanë dituri rreth shpalljeve të shkuara! Pyesni njerëzit e ditur, që i njohën dhe i kuptuan mirë librat e shpallur nga Zoti. Të gjithë dijetarët janë unanimë në faktin se Zoti ka dërguar veçse burra dhe u ka shpallur atyre libra të ndritur e udhëzime të qarta. Ai i zgjodhi ata nga banorët e qyteteve. Allahu i Madhëruar thotë:

(I patëm dërguar ata)me Argumente e me libra të shenjtë. -Në këtë ajet tregohet vlera e madhe e dijetarëve. Dituria më e lartë është dituria rreth librave të Zotit. Allahu i Madhëruar i ka urdhëruar që, për çdo çështje, t’u referohemi njerëzve të ditur të fushës. Kjo porosi, nga ana tjetër, tregon se njerëzit e ditur janë të besueshëm dhe se Zoti dëshmon për besueshmërinë e drejtësinë e tyre, sepse Ai urdhëron për t’u kthyer tek ata. Duke ndjekur njerëzit e ditur, mënjanohen të paditurit. Allahu i ka përzgjedhur të diturit si besnikët e Shpalljes së Tij dhe ata janë të urdhëruar që të pastrojnë veten nga çdo cilësi e ulët dhe të pajisen me cilësitë dhe virtytet më të larta.Ndërsa ty ta shpallëm Kur'anin, që t’u shpjegosh njerëzve atë që u është shpallur atyre, që ata të mendojnë. -Nuk ka dyshim se më të mirët e njerëzve të ditur janë pikërisht dijetarët e Kur'anit të mrekullueshëm e madhështor. Dijetarët e vërtetë janë pikërisht ata, prandaj i Lartësuari i përshkruan si: ehludh-dhikri, pra, ata që kujtojnë vazhdimisht mësimet e udhëzimet e Kur'anit. Kur'ani përmban gjithçka që njerëzit kanë nevojë të dinë për çështjet e tyre të besimit dhe të jetës, për ato të dukshme e të shfaqura dhe për ato të fshehta e të padukshme. Allahu i Madhëruar thotë se e shpalli Kur'anin: “që t’u shpjegosh njerëzve atë që u është shpallur atyre.” Kjo përfshin shpjegimin e tekstit dhe të termave të Shpalljes, por edhe të nënkuptimeve të saj. Më pas, duke përmendur detyrën që del para njerëzve, thotë: “që ata të mendojnë”, domethënë, të përsiaten thellë, që të nxjerrin prej tij njohuri dhe urtësi, në varësi të kapacitetit dhe të përkushtimit të tyre.

Mos vallë janë të sigurt ata që përgatitën kurthe se Allahu nuk do t’ua shembë tokën nën këmbë e nuk do t’u vijë dënimi andej nga nuk e mendojnë, ose se nuk do t’i rrëmbejë ata(me ndëshkimin e Tij)gjatë udhëtimeve të tyre, e ata nuk do të mund t’i shpëtojnë; ose se nuk do t’i rrëmbejë ata (me ndëshkimin e Tij)edhe kur të jenë të mbushur me frikë? Por, nuk ka dyshim se Zoti juaj është i Butë e Mëshirëplotë. -Ky është një kërcënim i hapur që u drejtohet mohuesve të së vërtetës dhe atyre që bëjnë poshtërsi, se Allahu mund t’i ndëshkojë pikërisht atëherë kur ata nuk e presin dhe pa e kuptuar fare. Këtë ndëshkim të beftë Allahu është i plotpushtetshëm që t’ua sjellë nga sipër ose nga poshtë tyre, ose me tërmete e rrëshqitje të tokës. Ai është i plotpushtetshëm që në çdo çast t’i godasë ata me një ndëshkim të ashpër, atëherë kur ata janë të angazhuar në punët e tyre e tërësisht të pavëmendshëm për ndëshkimin e Zotit. Por edhe nëse i frikësohen dhe marrin çdo masë për t’u ruajtur nga ky ndëshkim, kjo nuk u vlen aspak, sepse ata në asnjë gjendje nuk mund t’i shpëtojnë ndëshkimit të të Madhërishmit e të Plotpushtetshmit. Në dorën e Tij janë të gjitha krijesat dhe çdo çështje e tyre. Të gjithë i janë nënshtruar pushtetit të Tij, por Allahu i Madhëruar është shumë i Mëshirshëm dhe i Butë. Allahu është Mëshirëplotë, që nuk nxitohet të ndëshkojë gjynahqarët, por i afatizon ata, u jep shëndet, i furnizon dhe i ruan nga të këqijat. Ai vazhdon të përkujdeset për ta, kurse ata vazhdojnë të shpifin kundër Tij dhe t'u japin mundim të dashurve të Tij. Ata i rebelohen, kurse Ai ua mban hapur portën e pendimit dhe vazhdon me butësi e dashuri t’i ftojë që të largohen nga gjynahet dhe mosbindja, të cilat janë dëmtueset dhe cenueset më të mëdha të robit dhe mirëqënies së tij. Me mëshirën më të madhe, Allahu u premton atyre se, nëse largohen nga gjynahet, do t’u dhurojë prej mirësisë së Tij shumë e shumë më tepër se e mendojnë, do t’i nderojë e lartësojë ata duke ua falur dhe mbuluar të gjitha gjynahet që kanë bërë. Kështu, le t’i vijë turp kriminelit nga Zoti i tij i Gjithmëshirshëm. Le të turpërohet, kur sheh mirësitë e Zotit, që në çdo çast zbresin dhe e mbulojnë atë, kurse ai bën gjynahe, që ngjiten e i paraqiten Zotit. Le ta dijë se vërtet Zoti afatizon, por kurrë nuk harron dhe as nuk i shpërfill gjynahet. Le ta dijë gjynahqari se, po filloi Zoti të të dënojë, Ai është Ngadhnjimtar e i Plotpushtetshëm dhe e ka dënimin të dhembshëm. Prandaj, çdo i mençur le të nxitojë të pendohet tek Zoti, se Ai është Raufur-Rahim: Ai mëshiron shumë me butësinë e Tij dhe është Mëshirëplotë. Kjo rrugë është rruga e takua-së, rruga e devotshmërisë dhe nënshtrimit, për të punuar dhe jetuar çdo gjë që Ai e do dhe e pëlqen.

A nuk po shohin ata(mohuesit e Zotiti) se çdo gjë që e krijoi Allahu, e sjell hijen e vet djathtas dhe majtas, duke i bërë sexhde Allahut dhe duke qenë e përulur? -Ajeti flet për ata që janë në dyshim rreth njëshmërisë dhe madhështisë së Zotit dhe faktit se Ai është i plotë e pa mangësi. Ai i fton ata të meditojnë për këtë fakt, duke thënë: “A nuk e shohin ata se çdo gjë që ka krijuar Allahu e sjell hijen e vet djathtas dhe majtas, duke i bërë sexhde Allahut dhe duke qenë e përulur?” Le të shohin të gjitha krijesat që Allahu ka krijuar në tokë. Le të shohin se si shtrihen hijet e tyre në tokë, majtas e djathtas. Të gjithë i bëjnë sexhde Allahut dhe i përulen madhështisë dhe pushtetit të Tij. Ata e bëjnë këtë dhe janë ashtu siç i përshkruan i Madhëruari, të nënshtruar e të përulur nën pushtetin, sundimin dhe administrimin e Tij gjithëpërfshirës. Të gjitha çështjet e tyre janë në dorën e Tij dhe askush nuk mund të dalë jashtë rregullit të Tij.

Vetëm Allahut i bën sexhde çdo gjë që është në qiej e që është në tokë. Edhe melekët(i bëjnë sexhde)e ata nuk tregohen kryeneçë. -Të gjitha gjallesat, si ata që flasin e edhe ato që nuk flasin, i përulen madhështisë së Allahut. Edhe melekët, krijesat më të zgjedhura, të pastra e të mira, i bien Atij në sexhde. Allahu i përmend melekët veçmas për vetë mirësinë e pastërtinë e tyre, si dhe për adhurimet e shumta që ata i kushtojnë Atij. Duke i përshkruar ata, Allahu thotë: "...ata nuk tregohen kryeneçë." Ata nuk tregohen kurrë mendjemëdhenj apo të tregojnë vetëkënaqësi për adhurimet që i kushtojnë Allahut. Ata tregohen shumë të përulur dhe kryejnë adhurime të shumta dhe të pastra. Morali i tyre është i pakrahasueshëm dhe fuqia e tyre në ato adhurime është shumë e madhe. Të tillë janë adhuruesit e vërtetë të Zotit, sikurse thuhet në një ajet tjetër: “Mesihu nuk do të refuzonte kurrë të ishte rob dhe adhurues i Allahut, dhe as melekët më të zgjedhur.” [Nisa 172]. Në vijim vjen një tjetër përshkrim i tyre:

Ata i frikësohen Zotit të tyre, që është mbi ta, dhe bëjnë gjithçka për të cilën urdhërohen. -Megjithëse ata tregojnë devotshmëri dhe frikërespekt për Zotin, që është sipër tyre, i Lartësuar i Plotë në pushtetin dhe cilësitë e Tij, ata janë të përunjur para pushtetit dhe mbretërimit të Tij, siç thotë Allahu: "... bëjnë gjithçka për të cilën urdhërohen." Çfarëdo urdhri që t’u japë Zoti i tyre, ata e zbatojnë me bindje e vullnet të lirë. Sexhdja që krijesat i bëjnë Zotit është dy llojesh:1. Sexhdja e detyruar. Kjo lloj sexhdeje është e përgjithshme, që bëhet nga çdo krijesë, besimtarë apo mohues qofshin, punëmirë apo punëkeq, flasin apo nuk flasin. Kjo përulje e përgjithëshme e çdo krijese për Allahun tregon se Ai është i plotë në çdo cilësi si dhe në sundimin e pushtetin e Tij.2. Sexhdja me vullnet të lirë. Kjo lloj sexhdeje ndaj Allahut realizohet vetëm nga më të dashurit dhe të zgjedhurit e Tij besimtarë, qofshin melekë, njerëz apo xhindë, të cilët Ai i ka dalluar e përzgjedhur mbi të gjithë.

Allahu ka thënë: “Mos adhuroni dy zota, sepse Ai është Një Zot i Vetëm(që meriton adhurimin)!” - Allahu i Lartësuar na urdhëron që të adhurojmë vetëm Atë si Një të vetëm. Për vërtetësinë e pamohueshme të njësimit të Tij, Ai tregon se është i vetmi që u dhuron krijesave mirësitë dhe përkujdesjen. Ai thotë: “Mos adhuroni dy zota, sepse Ai është një Zot i vetëm (që meriton adhurimet)!”. Domethënë, kurrë mos i bëni shokë Atij në aspektin e adhurimeve që përkushtoni. Askënd tjetër mos adhuroni, sepse: “Ai është një Zot i vetëm (që meriton adhurimet)!”. Ai është i vetëm dhe unik në të gjitha cilësitë dhe atributet e Tij madhështore; Ai është i vetëm në veprat e Tij të pashembullta. Atëherë, ashtu sikurse Allahu është i vetëm në Qenien e Tij, në emrat, cilësitë, atributet dhe veprat e Tij, po ashtu duhet ta adhuroni si Një dhe të vetëm. Kjo është rruga e vetme e drejtë që ju çon në shpëtim. Çdo rrugë tjetër të çon pranë zemërimit e ndëshkimit të Tij.Vetëm Mua të më keni frikë! - Vetëm Mua - thotë Allahu i Madhëruar - m’u frikësoni dhe zbatoni urdhëresat e Mia! Largojuni ndalesave të Mia dhe ruajini kufijtë e Mij! Dhe të gjitha këto vepra bindjeje bëjini vetëm për Mua, duke mos më shoqëruar shok në asnjë adhurim! Asnjë adhurim mos e bëni për krijesat, por vetëm për Mua! Krijesat janë të gjitha pronë e Allahut dhe të nënshtruara ndaj Tij.

Vetëm e Tij është gjithçka në qiej e në tokë dhe vetëm Atij i takon adhurimi. -Të Allahut janë çka në qiej dhe në tokë, prandaj edhe e gjithë feja, adhurimi, nënshtrimi, përunjësia në të gjitha gjendjet dhe kohët duhen t’i përkushtohen vetëm Atij. Krijesat duhet të veshin petkun e adhurimit për Zotin dhe të jenë të sinqertë në praktikimin dhe përmbushjen e fesë vetëm për kënaqësinë e Tij. Pastaj vjen kjo pyetje, që çdokush duhet t'ia bëjë vetes:A mos po i frikësoheni dikujt tjetër veç Allahut? - Kujt i druheni? Banorëve të tokës apo të qiellit?! Ata nuk kanë në dorë as dëmin, as dobinë tuaj.

Allahu është i vetmi që ka në dorë të japë mirësi dhe nga bujaria e Tij. Ai thotë:Çdo të mirë që zotëroni, e keni prej Allahut. -Të gjitha llojet e mirësive, ato të dukshme dhe ato të fshehura, të gjitha janë prej Allahut. Askush nga krijesat nuk ka pjesë në to.Edhe kur ju godet ndonjë e keqe, ju vetëm tek Ai e ngrini zërin(me lutje). -Kur ju godasin varfëria, sëmundjet, vështirësitë e vuajtjet, ju vetëm Zotit i përgjëroheni e i luteni t’ju ndihmojë. Kështu veproni, sepse ju e dini mirë se vetëm Ai mund t’jua largojë vuajtjet dhe hallet. O njerëz, a nuk po mendoni?! Allahu që është i vetmi që ju dhuron mirësitë, që ju i kërkoni, dhe ju largon fatkeqësitë, që ju i urreni, Ai duhet të jetë i vetmi që ju duhet ta adhuroni, duke e dashur me gjithë shpirt e duke e madhëruar me druajtje, nënshtrim e frikërespekt. Vetëm Allahu e meriton adhurimin tuaj. Por shumë njerëz shkatërrojnë vetveten duke mos treguar mirënjohje për mirësitë e Zotit. Kur Zoti i shpëton ata nga vështirësitë dhe u dhuron lumturi e pasuri, ata i shoqërojnë Atij shok, duke i adhuruar dhe duke u shprehur mirënjohjen krijesave të Tij, të cilat janë të varfëra e nevojtare për veten e vet.

Pastaj, kur Ai jua largon dënimin, shumë prej jush i përshkruajnë shok Zotit të tyre. -Duke i bërë shok Zotit, ata kanë mohuar mirësitë e Tij dhe janë treguar mosmirënjohës ndaj Atij që, i vetëm i shpëtoi nga belatë dhe vështirësitë. Për këtë, Zoti i kërcënon dhe thotë:

Ja, kështu ata tregojnë mosmirënjohje për ato që Ne u kemi dhënë. Shfrytëzojni ato (për një kohë të shkurtër), se më vonë do ta kuptoni. -Kënaquni në këtë botë pak, se do të mësoni dhe kuptoni mirë përfundimin e mohimit dhe idhujtarisë suaj.

Nga ajo që Ne u japim, ndajnë një pjesë për ata(idhujt)që nuk kuptojnë asgjë. Betohem në Allahun se ju do të merreni në pëgjegjësi për atë që trillonit! -Allahu i Lartësuar na njofton rreth injorancës dhe padrejtësive të idhujtarëve, të cilët trillojnë e shpifin për Allahun. Ata përcaktojnë blatime e përkushtime edhe për putat dhe idhujt, që as nuk dinë gjë për adhurimin e tyre e as nuk kanë në dorë dëm a dobi, ndërkohë që ato mirësi janë të dhuruara prej Allahut. Ata përdorin rriskun e Allahut për t’i bërë shirk Allahut. Mirësitë e dhuruara nga Zoti ata i japin si dedikim për idhujt e gdhendur dhe të cilët janë veçse pjellë e padrejtësisë së tyre.

Ata shpifin se Allahu ka (si fëmijë)vajzat - I pastër qoftë Ai nga përshkrimet e tyre! - ndërsa për veten e tyre zgjedhin çfarë ua ka ënda(djemtë). - Këta të marrë shpifin dhe thonë se melekët janë bijat e Zotit. Ata gënjejnë kur mëtojnë se këta robër e adhurues të Allahut të Lartësuar janë femra. Kjo është një nga shpifjet e tyre. Nga ana tjetër, për veten e tyre ata zgjedhin si më të mirë fëmijët meshkuj, ndërsa për Zotin shpifin se ka fëmijë të tillë që ata nuk do të donin t’i kishin për veten e vet, domethënë femra. Madje, duke u treguar se sa shumë i urrejnë vajzat për veten, Allahu i Madhëruar thotë:

Kur ndonjëri prej tyre përgëzohet se i ka lindur vajzë, fytyra i nxihet dhe ai mbushet plot dëshpërim. - I nxihet fytyra nga dëshpërimi, për shkak se i ka lindur vajzë. Atij i vjen turp e fshihet nga njerëzit e vet, prej kësaj “gjëme”. Pastaj fillon të mendojë, me atë mendjen e tij të prishur e të poshtër, se çfarë të bëjë me vajzën, që “i zuri derën”.

Fshihet prej njerëzve për shkak të së keqes që ja njoftuan. A ta mbajë atë, ashtu i turpëruar, apo ta mbulojë atë(të gjallë)në dhé? Sa i keq është gjykimi i tyre! -A ta pranojë këtë fakt dhe të jetojë me atë turp, apo ta groposë në dhé të gjallë? Ky ishte krimi i injorantëve para Islamit, për të cilën ka folur Allahu në Kur'an.

Përshkrimi i Allahut të Madhëruar me atribute që nuk i shkojnë madhështisë së Tij është një krim i shëmtuar. Një i tillë është edhe pretendimi se Zoti ka fëmijë e ka djalë. Madje, disa nga këta të mjerë jo vetëm që shpifën se Zoti ka fëmijë, por pretenduan se Ai ka si fëmijë llojin më pak të preferuar mes tyre, pra, femrat. Sipas tyre, Zoti paska bija, që ata për vete nuk i duan. Kështu shpifnin idhujtarët për Zotin e botës. Ato ishin përshkrime të këqija, të ulta të mangëta. Por Allahu i Lartësuar thotë:Përshkrimi më i keq është për ata që nuk besojnë në jetën e përjetshme. - Atyre u shkojnë përshkrimet më të këqija, me mangësitë më të ulta.Ndërsa Allahut i takon përshkrimi më i lartë. - Çdo cilësi e lartë dhe atribut absolut i takon veç Allahut. Allahut i takon shembulli dhe përshkrimi më i lartë në zemrat e besimtarëve dhe të dashurve të Tij të zgjedhur. Zemrat e tyre janë të mbushura me madhërimin, lartësimin, lavdërimin e dashurinë për Të. Ata kthehen gjithmonë të penduar tek Ai dhe të etur për ta njohur sa më shumë.Ai është Ngadhënjimtari dhe i Urti. -Allahu është El Aziz - Ngadhënjimtari, Ai i cili ka nënshtruar nën sundimin e pushtetin e Tij të gjitha krijesat. Të gjitha krijesat i janë nënshtruar e përulur Ngadhënjimtarit. Por Ai është edhe El Hakim - I Urti, i cili i vendos të gjitha gjërat në vendin e vet. Ai urdhëron dhe ndalon veçse për ato gjëra për të cilat meriton të lavdërohet e falënderohet, sepse ato tregojnë se Allahu është i Plotë e Absolut në çdo gjë që urdhëron dhe në çdo gjë që ndalon. Pasi përmendi shpifjet dhe trillimet e keqbërësve kundër Tij, i Lartësuari flet për durimin, butësinë dhe mëshirën e Tij:

Sikur Allahu t’i dënonte njerëzit për shkak të padrejtësive së tyre, nuk do të linte mbi Tokë asnjë të gjallë. -Nëse do t’i merrte në përgjegjësi dhe t’i dënonte për padrejtësitë e tyre, pa shtuar e pa pakësuar aspak, njerëzit do të shkatërroheshin: "... nuk do të linte mbi tokë asnjë gjallesë.". Ai do t’i ndëshkonte ata që i kryejnë këto poshtërsi dhe gjithçka tjetër që i rrethon, qofshin kafshë e gjallesa të tjera, sepse ligësia e gjynaheve sjell shkatërrim të jetës dhe të krijesave.Por Ai i lë ata për më vonë, deri në afatin e caktuar. -Allahu i Madhëruar nuk nxitohet për t’i ndëshkuar për atë që e meritojnë, por i afatizon deri në një kohë të përcaktuar, pra, në Ditën e Gjykimit.Kur të vijë afati i tyre, ata as nuk mund ta përngadalësojnë e as ta përshpejtojnë atë. - Le të kenë kujdes dhe të frenohen, përderisa kanë ende kohë për pendim, para se të vijë koha kur nuk do të ketë më shtyrje afati.

Allahu i Lartësuar na njofton se idhujtarët:Ato(vajzat)që i urrejnë për vete, ia veshin Allahut(si fëmijë)... - Ata shpifin se Zotit i takojnë vajzat, të cilat ata i urrejnë për veten e tyre. Gjithashtu, ata e përshkruajnë Atë me cilësi të ulta dhe zhyten në idhujtari, duke ia dedikuar adhurimin krijesave, që janë të gjithë të nënshtruar ndaj Allahut. Ata, në fakt, kurrë nuk do ta pranonin që skllevërit e tyre të ishin partnerë në pasurinë e tyre në këtë botë, që Zoti ua ka dhënë. Ata e urrejnë këtë gjë për veten e tyre. Atëherë si është e mundur që trillojnë dhe ia përshkruajnë Zotit të tilla gjëra, që ata i urrejnë për veten e tyre?! Pastaj, këta të mjerë, me gjithë këto krime e ligësi, përsëri trillojnë gënjeshtra e thonë:... dhe gjuhët e tyre mashtruese shpifin se ata do të kenë më të mirën(Xhenetin). -Ata do të kenë gjithmonë më të mirën, si në këtë jetë ashtu dhe në jetën tjetër. Por Allahu i Lartësuar ua kthen pas dhe hedh poshtë këtë ëndërr të tyre të parealizueshme dhe thotë:S’ka dyshim, ata i pret Zjarri dhe në të do të mbeten të braktisur(të harruar). -Ky është vendi për ku jeni drejtuar, ku do të qëndroni përjetë, e kurrë nuk do të largoheni.